القسم السادس: الآداب والأخلاق
ክፍል ስድስተኛ: ሥነ-ምግባርና ባህርይ
الباب الأول: السيرة النبوية والشمائل والإعجاز
ምዕራፍ አንደኛ: የነቢዩ ሕይወት፣ ባህሪያት እና ታምራዊነት
قال رسول الله ﷺ «يَا أَنْجَشَةُ، رُوَيْدَكَ سَوْقَكَ بِالْقَوَارِيرِ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «አንጃሻ ሆይ፣ ቀስ በቀስ እሂድ፤ መንቀሳቀስህን እንደ ግላስ ሳሕኖች እንዳታጣጥም»
الباب الثاني: فضائل الأنبياء والصحابة والأعمال
ምዕራፍ ሁለተኛ: የነቢያት፣ የሳሀባ እና የሥራዎች ጥሩነቶች
قال رسول الله ﷺ «أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللهِ الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا، ثُمَّ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ ثُمَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللهِ».
ነቢዩ ﷺ አለ። «እግዚአብሔር የሚወደው ከሥራዎች የበለጠው ጸሎት ነው፣ ያለውንም በጊዜው መጠናቀቅ ነው፤ ከዚያም የወላጆችን ቸርነትና ክብር ማድረግ ነው፣ ከዚያም በእግዚአብሔር መንገድ ጂሃድ ነው.»
قال رسول الله ﷺ «خَيْرُ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُحْسَنُ إِلَيْهِ، وَشَرُّ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُسَاءُ إِلَيْهِ، أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِي الْجَنَّةِ هَكَذَا».
ነቢዩ ﷺ አለ። «በሙስሊሞች ውስጥ ምርጥ ቤት የሚባለው ውስጡ ድኾ የሆነ ልጅ ባለው እና ለዚያ በጥሩ ሁኔታ የሚያገለግል ቤት ነው፤ እንዲሁም ክፉ ቤት የሚባለው ውስጡ ድኾ ልጅ የሚገኝ እና እሱን የሚያደርጉት በመከራ የሚያሳድዱ ቤት ነው። እኔና የድኾውን እንክብካቤ የሚያደርግ ካርሰ ሰው በገነት እንደዚህ ነን.»
قال رسول الله ﷺ «صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ تَقِي مَصَارِعَ السُّوءِ».
ነቢዩ ﷺ አለ። «ጥሩ ሥራዎች ክፉ ሁኔታዎችን ከሚያመጡ አደጋዎች ይከላከላሉ.»
قال رسول الله ﷺ «مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ».
ነቢዩ ﷺ አለ። «ማንም ሰው ማንንም ወደ ጥሩ ነገር ከሚመራ ከሆነ የዚያ ሰው የሥራውን ዋጋ እኩል ይኖረዋል.»
قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَنَّ فِي الإِسْلامِ سُنَّةً حَسَنَةً كَانَ لَهُ أَجْرُهَا وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ، وَمَنْ سَنَّ فِي الإِسْلامِ سُنَّةً سَيِّئَةً كَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهَا وَوِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْءٌ».
ነቢዩ ﷺ አለ። «በእስላም ውስጥ ሰው ምርጥ ስና ከሚጀምር ከሆነ የዚያን እና ከዚያ በኋላ የሚሠሩት ሰዎች የሚያገኙትን ተስፋ ሁሉ ይኖረዋል እንዲሁም የእነርሱን እኩልነት አያጎዳም፤ እንዲሁም በእስላም ውስጥ ሰው ክፉ ስና ከሚጀምር ከሆነ የእርሱን ታላቅ ጭነት እና ከዚያ በኋላ የሚሠሩትን የጭነት እድሎች ይሸከማል እንጂ የነገሩ ክፉነት አንዳች አይቀነስም.»
الباب الرابع: الأدب والأخلاق والرقائق
ምዕራፍ አራተኛ: አዳባዊ እና የባህርይ እሴቶች እና ገላጋይነት
«اتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ».
«የተጎዳውን ጥሪ ተጠንቀቁ፤ ምክንያቱም እርሱና እግዚአብሔር መካከል መከላከያ የለም».
قال رسول الله ﷺ «اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَاتَّقُوا الشُّحَّ فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَاسْتَحَلُّوا مَحَارِمَهُمْ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ከድንጋጤ ተጠንቀቁ፤ ድንጋጤ በኩል ቀን ጨለማዎች ናቸው፤ እና ከእርስዎ ቀድሞው ያሉትን ያጠፉ የሆኑ ሰዎችን ማስተላለፊያ የሆነው እጥረትን (ስድብ) ተጠንቀቁ፤ እርሱ እነዚህን ሰዎች ወደ ደም ማስዋገድና ሥርዓታቸውን ማስረጃ እንዲያደርጉ አንገባቸዋል».
قال رسول الله ﷺ «أَثْقَلُ شَيْءٍ فِي مِيزَانِ الْمُؤْمِنِ خُلُقٌ حَسَنٌ، إِنَّ اللهَ يَبْغَضُ الْفَاحِشَ الْمُتَفَحِّشَ البذيء».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «በሚመዘንበት የሚዛን ነገር በእምነት ውስጥ ጥሩ ባህርይ ነው፤ እግዚአብሔር ክፉና በርካታ የሆነውን እንግዲህ የሚያሳይ ሰው ይጥፋል».
قال رسول الله ﷺ «أَحْبِبْ حَبِيبَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَكَ يَوْمًا مَا، وَأَبْغِضْ بَغِيضَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَكَ يَوْمًا مَا».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «የአንተን ወዳጅ ታደግተህ ውደድ፤ እንዳስተዋወቀ አንዳንድ ጊዜ ይቈራረጣል፤ እና የርኅሩን ሰው በፍርሃት አትደርግ፤ ምንም ይሁን እንደ ገና እርሱ እንዲሆን ይችላል».
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَحَبَّ الله عَبْدًا حَمَاهُ الدُّنْيَا كَمَا يَحْمِي أَحَدُكُمْ سَقِيمَهُ الْمَاءَ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «እግዚአብሔር አንድን አገልጋይ ሲወድ, በዓለም ላይ እንደሚጠጋው ይጠብቃዋል — እንደ አንዳንድ የታሰረ ሕክምና በሕመም የሚገኝ ሰውን ከውሃ የሚጠብቅ ሰው ያለው ጥንካሬ».
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَحَبَّ الله عَبْدًا نَادَى جِبْرِيلَ إِنَّ الله يُحِبُّ فُلَانًا فَأَحِبَّهُ فَيُحِبُّهُ جِبْرِيلُ، فَيُنَادِي جِبْرِيلُ فِي أَهْلِ السَّمَاءِ إِنَّ الله يُحِبُّ فُلَانًا فَأَحِبُّوهُ فَيُحِبُّهُ أَهْلُ السَّمَاءِ، ثُمَّ يُوضَعُ لَهُ الْقَبُولُ فِي الأَرْضِ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ሲኖር እግዚአብሔር ለአንድ ሰው ፍቅር እንዲሰጥ ጊብሪልን (ጊብሪል) ይጥራል፤ ‘እግዚአብሔር ይህን ሰው ይወዳል፣ እናንተም ይውዱት’ ይላል፤ ጊብሪልም በሰማያት ይጥራል፤ ‘እግዚአብሔር ይህን ሰው ይወዳል፣ እናንተም ይውዱት’ ይላሉ፤ ከዚያም በምድር ላይ ስሙ ታዋቂ ይሆናል።»
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدٍ خَيْرًا عَسَّلَهُ، قِيلَ: كَيْفَ يُعَسِلُهُ؟ قال: يَفْتَحُ لَهُ عَمَلًا صَالِحًا قَبْلَ مَوْتِهِ ثُمَّ يَقْبِضُهُ عليه».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ከእግዚአብሔር በአንድ ሰው ላይ ጥሩ ነገር ሲፈልግ የሚሰራውን ነገር ከሞቱ በፊት ይክፈትለዋል፤ ሰውዬውንም በዚያ ሁኔታ ይይዛዋል».
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ الْخَيْرَ عَجَّلَ لَهُ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا، وَإِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ الشَّرَّ أَمْسَكَ عَنْهُ بِذَنْبِهِ، حَتَّى يُوَافِي بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «እግዚአብሔር ለአንድ ሰው ጥሩ ነገር ሲፈልግ ቅጣቱን በዓለም ላይ ይፈጥናል፤ እንዲሁም ለአንድ ሰው ክፉ ቢፈልግ የሚከተለውን ቅጣት እስከ መብረቅ ድረስ ይዝግ ይሆናል እንዳይደርስዎት።»
قال رسول الله ﷺ «أَرْبَعٌ إِذَا كُنَّ فِيكَ فَلَا عَلَيْكَ مَا فَاتَكَ مِنَ الدُّنْيَا: صِدْقُ الحَدِيثِ، وحِفْظُ الأمانَةِ، وَحُسْنُ الخُلُقِ، وَعِفَّةُ مَطْعَمٍ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «አራት ነገሮች ካሉህ የዓለም ያለህን ነገር አትጨነቅ፤ 1) የንግግር እውነታ, 2) እርስዎን የሚያስተዳድር ታማኝነት (አማካይነት), 3) መልካም ባህርይ, 4) በምግብ ላይ የሚገኝ ጽድቅ እና ታጥቆ መኖር».
قال رسول الله ﷺ «ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُحِبَّكَ الله، وَازْهَدْ فِيمَا فِي أَيْدِي النَّاسِ يُحِبَّكَ النَّاسُ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ከዓለም ነገር ትዕበለ፣ እግዚአብሔር ይወድዳል፤ የሰዎች እጅ ያሉት ነገሮችን ብቻ ከፈለጉ ሰዎች ይወዳሉ».
قال رسول الله ﷺ «أَفْشِ السَّلامَ، وَأَطْعِمِ الطَّعَامَ، وَصِلِ الأَرْحَامَ، وَقُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ، وَادْخُلِ الجَنَّةَ بِسَلامٍ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ሰላምን ታስራ፣ ምግብ ስጥ፣ ዘመናዊ ግንኙነትን ጠብቅ (صلة الأرحام)، ሌሊት ሲበሉ ስለሚያንጸባርቁ ትቀምጥ፣ በዚያ መንገድ በሰላም ወደ ገነት ግቡ».
قال رسول الله ﷺ «أَلا أُخْبِرُكُمْ بِأَفْضَلَ مِنْ دَرَجَةِ الصِّيَامِ وَالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ؟ إِصْلَاحُ ذَاتِ البَيْنِ، فَإِنَّ فَسَادَ ذَاتِ البَيْنِ هِيَ الْحَالِقَةُ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «እስቲ ከጾምና ከጸሎትና ከስጦታ የሚሻለውን እንስታና? የሰዎች መካከል የሚኖረውን ጥሩ ስምንት ማስመላለስ ነው፤ ለዚህ የሚያስከትለው የሰዎች መካከል የሚፈሰስ እንደ እጅግ እጥረት ነው».
قال رسول الله ﷺ «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِكُمْ مِنْ شَرِّكُمْ؟ خَيْرُكُمْ مَنْ يُرْجَى خَيْرُهُ وَيُؤْمَنُ شَرُّهُ، وَشَرُّكُمْ مَنْ لَا يُرْجَى خَيْرُهُ وَلَا يُؤْمَنُ شَرُّهُ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «እንግዲህ ከእናንተ የሚያደርጉት የሚጠቀሙትን ነገር እንዲናገር እና ከክፉዎቻችሁም እሱን እንዳያደርግ የሚታሰብ ሰው ነው፤ የችኩር እያንዳንዱ ሰው ይህ ነው፣ እና ክፉዎቻችሁ የማይተስፋ እና የማይደርስ ነው».
قال رسول الله ﷺ «الْبِرُّ حُسْنُ الْخُلُقِ، وَالإِثْمُ مَا حَاكَ فِي صَدْرِكَ وَكَرِهْتَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ክብር ማለት መልካም ባህርይ ነው፤ ኃጢአት ግን የልብህ ውስጥ የሚኖር እንዳትፈልገው ለሌሎች እንዳይታወቅ የሚፈልገው ነው».
قال رسول الله ﷺ «الْحَيَاءُ خَيْرٌ كُلُّهُ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ስናና (ሃያይā) ሁሉም ጥሩ ነው».
قال رسول الله ﷺ «الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى، ارْحَمُوا مَنْ فِي الْأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ሚርከሙ የሚርሱባቸው ይርሳቸዋል ፣ ባርኩት እና ላለው ርኩስ ማድረግም እንዲኖር ይሠራ፤ በምድር ላይ ያሉትን ይርሱ፣ በሰማይ ያለው ይርሳችላል».
قال رسول الله ﷺ «الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «የሚጠየቁ ሰዎች የሚታመኑ ናቸው».
قال رسول الله ﷺ «الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «አምናት ለአምናት ይህ እንደ ሕንጻ ነው፤ ክፍሎቹ እርስ በእርስ ይደጋገማሉ».
قال رسول الله ﷺ «الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يُسْلمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللهُ فِي حَاجَتِهِ، وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرُبَاتِ يَوْمِ القِيَامَةِ، وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللهُ يَوْمَ القِيَامَةِ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ሙስሊም ለሌላው ሙስሊም ወንድሜ ነው፤ ከእርሱ ጋር አይጸደውም እና አይትከልልውም፤ የማንኛውንም የወንድሙን የሚገኝ እንግድ ቢኖረው እግዚአብሔር በእርሱ ይገጥማል፤ ከሙስሊም ላይ እንደሆነ ክርክርን ከሰው ካስወጣ እግዚአብሔር ከቀን ዕድል ከክርክሮቹ አንዱን ይቀርባል፤ ከሰው ሙስሊምን የደቀ ሰውን ካሳረፈ እግዚአብሔር በእርሱ ያለውን ክርክር በዕለት ለዕለት ይወስዳል፣ እና ሙስሊምን ያስጠግባ የሰውን ይሰጥለዋል».
قال رسول الله ﷺ «المُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ».
ነብዩ ﷺ አለ፦ «ሙስሊም የሚሆን ማን ነው? የሌሎች ሙስሊም ከአፈና ከእጁ የሚያስጨንቁ ነገር ከለይታቸው የሚያስረክቡ ሰው ነው».
قال رسول الله ﷺ «المُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنَ المُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يُخَالِطُ النَّاسَ وَلاَ يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «እምነታችን ያላቸው የሰዎችን ሕይወት የሚገናኝና በእነሱ የሚከሰቱትን እንቸት የሚቆም አምላክን የሚያምን ሰው ከወደፊት ከማይገናኝና ከማይቆም የሆነው እምነታዊ ሰው የበለጠ የእግዚአብሔር ቅድሚያ አለው።»
قال رسول الله ﷺ «الْمُؤْمِنُ يَأْلَفُ وَيُؤْلَفُ وَلَا خَيْرَ فِيمَنْ لَا يَأْلَفُ وَلَا يُؤْلَفُ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «እምነታችን ሰዎችን የሚያወቅ፣ ሰዎችም የሚያወቁ ይሆናል፤ የማይወደውና የማይወደለው የለም።»
قال رسول الله ﷺ «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبُوكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبُ فَالْأَقْرَبُ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «እህትህ እስከሶስት ጊዜ ይሁን፣ ከዚያም አባትህ፣ ከዚያም የቅርብ ቤተሰብና ቀጥታ የቅርብ ሰው።»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الرَّجُلَ لَيُدْرِكُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَةَ قَائِمِ اللَّيْلِ صَائِمِ النَّهَارِ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «ሰው በጥሩ አካላዊ ባሕርይ ብታደርግ እንደ የሌሊት ቁጥር የሚኖር ሰው እና የቀን እርሃ የሚያደርግ ደረጃ ይደርሳል።»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ هْدِي إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ صِدِّيقًا، وَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ كَذَّابًا».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «እውነት ወደ ጽድቅ ይመራል፤ ጽድቅም ወደ ገነት ይመራል፤ ሰው እውነትን እስከሚናገር ድረስ በእግዚአብሔር ፊት እንደ ሳዲቅ ይመዘገባል፤ ሐሰት ወደ ድሀነት ይመራል፤ ድሀነትም ወደ እሳት ይመራል፤ ሰው ሐሰትን እስከሚናገር ድረስ በእግዚአብሔር ፊት እንደ አሳሳቢ ይመዘገባል።»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ فِيكَ لَخَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا الله تَعَالَى الْحِلْمُ وَالْأَنَاةُ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «በአንት ውስጥ ሁለት ጥራት አሉት፤ እነዚህን እግዚአብሔር ይወዳል፤ ርኩስነት (ለማለት: የበጎ እርማታ) እና ትዕግሥት።»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنْ أَحَبِّكُمْ إِلَيَّ أَحْسَنَكُمْ أَخْلَاقًا».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «ከእናንተ በእኔ እጅግ የሚወዱኝ ሰዎች ልብሳቸው ከሁሉም የተሻለ ናቸው፤ ምክንያቱም የሚያስደስቱ አካላዊና ነዋሪ ባሕርይ ናቸው።»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ لَسِحْرًا».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «በግልጽ ንግግር የሚገኝ ሃይል እንደ እንቁላል የሚያምር የሚመስል የሚያስደስት ነው።»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حِكْمَةً».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «በግጥም ውስጥ ጥበብ አለ።»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ، وَلَكِنْ لِيَسَعْهُمْ مِنْكُمْ بَسْطُ الْوَجْهِ وَحُسْنُ الْخُلُقِ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «ከእርስዎ የባለሀብትነት ገንዘብ በሰዎች ላይ ሁሉንም አትደርሱም፤ ነገር ግን ከእርስዎ የሚያደርሱት የፊት ስላምና የጥሩ ባሕርይ ናቸው።»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّمَا النَّاسُ كَالإِبِلِ المِائَةِ لَا تَكَادُ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «ሰዎች እንደ የ100 ብሬ ነበር አለ፤ በውስጣቸው አንዱ የሚያሸንፍ የወጣ ጫካ አይገኝም።»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّمَا بُعِثْتُ لأُتَمِمَ مَكَارِمَ الأَخْلَاقِ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «እኔ እንደማጠናቀቅ ለማጠናቀቅ የታማኝና የታማኝ ሥርዓት ለማጠናቀቅ ተልካለሁ።»
قال رسول الله ﷺ «إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ، فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ، وَلَا تَحَسَّسُوا، وَلَا تَجَسَّسُوا، وَلَا تَنَافَسُوا، وَلَا تَحَاسَدُوا، وَلَا تَبَاغَضُوا، وَلَا تَدَابَرُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللهِ إِخْوَانًا».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «ከግምት ተጠንቀቁ፤ ምክንያቱም ግምት በጭብጥ ተናገር የሚሆነው ነው። እርስ ላይ አልተገለጹ፣ አታድርሱ፣ አትፈልጉ፣ አትፍርስ፣ አትዋጋም፣ አታተሩ፣ የእግዚአብሔር አገልጋዮች እንዲያውሩ ይሁኑ።»
قال رسول الله ﷺ «تَجِدُونَ النَّاسَ مَعَادِنَ خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الإِسْلَامِ إِذَا فَقُهُوا، وَتَجِدُونَ خَيْرَ النَّاسِ فِي هَذَا الشَّأْنِ أَشَدَّهُمْ لَهُ كَرَاهِيَةً قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ فِيهِ، وَتَجِدُونَ شَرَّ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ اللهِ ذَا الْوَجْهَيْنِ الَّذِي يَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ وَيَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «ታገኛላችሁ ሰዎች እንደ እንደ መንገድ የሚያሳይ እንዲሁም የሚረዱ የሚሆኑ ሰዎች እንዳሉ፤ ከእነዚህ በጥንቃቄ የሚገባው የአይነታቸው ሰዎች እንዲሁም በእምነት ሲያገኙ የሚታሰር ናቸው፤ እና ከመጨረሻ በፊት የሚመጡት በሁለት ፊት የሚመጡ ናቸው፣ እነርሱ ከአንዳንድ ከገዛ ጋር በአንድ ፊት እየተገናኙ ከሌሎች ጋር በሌላ ፊት ይመጣሉ።»
قال رسول الله ﷺ «تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «እርስዎ ምግብ ይመገባሉ እና ሰላምን ለያውቁና ለዩ ሁሉ ይላኩ።»
قال رسول الله ﷺ «رُبَّ أَشْعَثَ أَغْبَرَ، مَدْفُوعٍ بِالْأَبْوَابِ، لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللهِ لأَبَرَّهُ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «ምናምንቴ የማይወቀው ከወጥቶ ምርጥ የሆነ ሰው እንኳን፣ የሚጣል የሚወክል ቢሆንም ቢሞላ በእግዚአብሔር ላይ ካለ ማስረጋገጥ በኋላ ያሟላዋል።»
قال رسول الله ﷺ «عِفُوا تَعِفُّ نِسَاؤُكُمْ، وبَرُّوا آبَاءَكُمْ تَبَرُّكُمْ أَبْنَاؤُكُمْ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «መጥፎ ስርዓት ይሁኑ፤ እርስዎ ሴቶቻችሁን እንዲያገለግሉ የሚያስችላችሁ ሁኔታ ይፈጥራሉ፤ አባቶቻችሁን ብሩህ ኑሮ አድርጉ እና ልጆቻችሁ በዚያ መልስ ይገኛሉ።»
قال رسول الله ﷺ «كَفَى بِالمَرْءِ كَذِبًا أَنْ يُحَدِّثَ بِكُلِّ مَا سَمِعَ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «ለሰው የሚበቃው የሐሰት መግለፅ የሚሆን ነገር የሚሰማውን ሁሉ እየተናገረ ማስታወስ በቂ ነው።»
قال رسول الله ﷺ «لا بَأْسَ بِالْغِنَى لِمَنِ اتَّقَى، وَالصِّحَّةُ لِمَنِ اتَّقَى، خَيْرٌ مِنَ الْغِنَى، وَطِيبُ النَّفْسِ مِنَ النَّعِيمِ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «ለየማይጠብቅ ለእግዚአብሔር የሚያምን ሰው ሀብት ይጠቅማል፤ ለእግዚአብሔር የሚያምን ሰው ጤና ከሀብት ይሻላል፤ የንፁህ ነፍስ ከሁሉም እንፋሎት ይሻላል።»
قال رسول الله ﷺ «لا تَبَاغَضُوا وَلا تَقَاطَعُوا وَلا تَحَاسَدُوا وَلا تَدَابَرُوا وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمُ الله، وَلا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاثِ لَيَالٍ».
ነቢዩ ሙሀመድ ﷺ አለ፦ «አትዋግ፣ አታቋርጡ፣ አትውሰኑ፣ አትወጋዱ፣ አታስቈጡ፣ አታጋጠመው፤ እግዚአብሔር እንደ አዘዘ የእግዚአብሔር አገልጋዮች ወይዘሮች እንዲሁ ወዳጆች ሁኑ፤ ለሙስሊም የሚገባው ጓደኛውን ከሦስት ሌሊት በላይ መተው አይፈቀድለውም።»
قال رسول الله ﷺ «لَا تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا وَلَوْ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهِ طَلْقٍ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «ከጥሩ ነገር አንፈርስ፤ እንኳን ለወንድምህ በደስታ የተሞላ ፊት መገናኘት ሳይኖረው እንኳን አትጥላ።»
قال رسول الله ﷺ «لا تضربوا إماء الله».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «የአላህን ሴቶች አገልጋዮች አታገዙ።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «ጭፈራኛ የሚሆን ሰው ወደ ገና አይገባም።»
قال رسول الله ﷺ «لا تَغْضَبْ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «አትቁጣ።»
قال رسول الله ﷺ «لا تَكُونُوا عَوْنًا لِلشَّيْطَانِ عَلَى أَخِيكُمْ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «በወንድምዎ ላይ ለሰይጣን አታደጉ።»
قال رسول الله ﷺ «لا تُنْزَعُ الرَّحْمَةُ إِلَّا مِنْ شَقِيٍّ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «ርኅራኄ ከብዙ ነገር አይነሣም፤ እንጅ ከተጨናነቀ ሰው ብቻ ይነሣል።»
قال رسول الله ﷺ «لا حَلِيمَ إِلا ذُو عَثْرَةٍ، وَلا حَكِيمَ إِلا ذُو تَجْرِبَةٍ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «ማንም ባለጥጋ አይሆንም እንጅ የሚጎዳና የሚያስተዋውቅ ሰው ይችላል፤ እንዲሁም ሁሉም ጥበብ ከልምድ ይነሣል።»
قال رسول الله ﷺ «لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثِ يَلْتَقِيَانِ، فَيَصُدُّ هَذَا وَيَصُدُّ هَذَا، وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلَامِ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «ለሙስሊም ከሦስት ቀን በላይ ወንድሙን መለየት የማይፈቀድው ነው፤ እርስ በርሳቸው ሲገናኙ እያንዱ እንዳይወገድ እና ሁለቱ ውስጥ የሚያሸምቀው የሰላምን መጀመሪያ የሚያደርገው ነው።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ، قِيلَ: إِنَّ الرَّجُلَ يُحِبُّ أَنْ يَكُونَ ثَوْبُهُ حَسَنًا وَنَعْلُهُ حَسَنًا، قَالَ: إِنَّ اللهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ، الْكِبْرُ بَطَرُ الْحَقِّ وَغَمْطُ النَّاسِ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «በልብው የድንጋጤ ከፍታ ያለው ማንም ወደ ገና አይገባም። ሰዎች እለዋለሁ፤ ‘ሰው ልብሱን ጥሩ እና ጫማውን ጥሩ ይወዳል’ አሉ። እርሱም አለ። ‘አላህ ውብ ነው እና ውብነትን ይወዳል፤ ትኩረት ማድረግ የእውነትን እንዳልሚከለከል ማለት ነው፣ ሰዎችን ዝቅ ማድረግ ነው።’»
قال رسول الله ﷺ «لا يَرْحَمُ اللهُ مَنْ لا يَرْحَمُ النَّاسَ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «እርስዎ ለሰዎች ርኅራኄ አታስገቡ የማይሰጥ ሰውን አላህም አይመርከትም።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالْفُسُوقِ، وَلا يَرْمِيهِ بِالْكُفْرِ إلا ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «ማንም ሌላውን በኀጥያት አትጥል፣ በእምነትም አትጥል፤ ካልነበረም ያን ክስ ወደ እርሱ ይመለሳል።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَزَالُ قَلْبُ الْكَبِيرِ شَابًَّا فِي اثْنَتَيْنِ: فِي حُبِّ الدُّنْيَا، وَطُولِ الأَمَلِ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «የሽማግሌው ልብ በሁለት ነገሮች ዝናብ እንደሚገለጥ፣ የዓለምን ፍቅርና ረጅም ተስፋ ይወስዳል።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَسْتُرُ الله عَلَى عَبْدٍ فِي الدُّنْيَا، إلاَّ سَتَرَهُ الله يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «አላህ በዓለም ውስጥ የአንድን ሰው ኃጢአት ካላሸሸገ፣ በየመጨረሻው ቀን እርሱን ይሸሽጋል።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَسْتُرُ عَبْدٌ عَبْدًا فِي الدُّنْيَا إلاَّ سَتَرَهُ الله يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «ሰው ሰውን በዓለም ውስጥ ካላሸሸገ፣ እሱን አላህ በየመጨረሻው ቀን ይሸሽጋል።»
قال رسول الله ﷺ «لا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلاحِ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ فَيَقَعُ فِي حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «አንዳንድዎ ወንድሙን በቁርስ ወይም በቀስታ ብዙ መሣሪያ አትገልጹ፤ ሰይጣን ሊያስነሳ እጁን ከእሱ ሊወድቅ ይችላል እና ወደ እሳት ጉድጓድ ይወርዳል።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ عَبْدِي وَأَمَتِي، كُلُّكُمْ عَبِيدُ الله، وَكُلُّ نِسَائِكُمْ إِمَاءُ الله، وَلَكِنْ لِيَقُلْ غُلامِي وَجَارِيَتِي، وَفَتَايَ وَفَتَاتِي».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «ከእናንተ አንዳንዱ የራሱን ሰው በ'ባሪያዬ' ወይም 'የኔ ሴት' አታልፉ፤ ሁላችሁም የአላህ ባሪያዎች ናችሁ እና ሴቶቻችሁ የአላህ ናቸው። ነገር ግን በንግግር ላይ 'ወጣቤ' ወይም 'የኔ ወጣት' ብሉ።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَكُونُ اللَّعَّانُونَ شُفَعَاءَ وَلا شُهَدَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «እነዚያ የሚለሙ ሰዎች በዕለቱ ላይ ምክክር እንዲያደርጉ እንኳን ማስረጃ እንዲሆኑ ገብተዋል፤ ነገር ግን እነርሱ በዕለቱ የማይሆኑ ናቸው።»
قال رسول الله ﷺ «لا يُلْدَغُ الْمُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «እምነታዊው ሰው ከአንድ ጕድጓድ ሁለት ጊዜ አይቀርም፤ በርካታ ተማርኮ እርሱን አያደግም።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَنْبَغِي لِصِدِّيقٍ أَنْ يَكُونَ لَعَّانًا».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «የታማኝ ጓደኛ ሊሆን የሚገባው ሰው አታስደስትም፤ በማስጠራት ወይም ቀረበ ቃል መጣል አይደለም።»
قال رسول الله ﷺ «لا يَنْبَغِي لِمُؤْمِنٍ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ قِيلَ وَكَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ؟ قَالَ (يَتَعَرَّضُ مِنَ الْبَلَاءِ لِمَا لا يُطِيقُ)».
ነቢዩ ሙሀማድ ﷺ አለ። «አማካሪ የሚሆን እምነታዊ ሰው ራሱን ማንኛውንም መደነቅ አይገባው። ተጠየቀው ‘እርሱ ራሱን እንዴት ይደክማል?’ እርሱም አለ። (በብዙ ሽብር የሚያጋጥም ነገር ለዘወትር ማረከብ)።
«لَقَلْبُ ابْنِ آدَمَ أَشَدُّ انْقِلابًا مِنَ الْقِدْرِ إِذَا اسْتَجْمَعَتْ غَلْيًا».
የአድም ልጅ ልብ ከሚሾም የኩባያ ሳሕን ይለዋዋጣል፤ ሳሕኑ ሲጎነቅ እንደዚያ ነው።
قال رسول الله ﷺ «لَوْ أَنَّ لِابْنِ آدَمَ وَادِيًا مِنْ ذَهَبٍ، أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَادِيَانِ، وَلَنْ يَمْلأَ فَاهُ إِلَّا التُّرَابُ، وَيَتُوبُ الله عَلَى مَنْ تَابَ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ሰው ልጅ ከወርቅ ወንዝ ካለው እንኳን ሁለት ወንዞች እንዲኖሩት ይፈልጋል፤ አፉን ከድንጋይ ብቻ አይሞላም፤ እግዚአብሔርም የተመለሰውን ይቀበላል።
قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ، إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الغَضَبِ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ኀያል የሚባለው በሰዎች ላይ በሃይል የሚያሸንፍ አይደለም፤ እውነተኛው ኀያል ሲቈጣ ራሱን የሚቆጥብ ነው።
قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ الغِنَى عَنْ كَثْرَةِ العَرَضِ وَلَكِنَّ الغِنَى غِنَى النَّفْسِ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ከብት ብዛት የሚገኝ ሀብት አይደለም፤ እውነተኛው ሀብት የነፍስ ጸናት ነው።
قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ المُؤْمِنُ بالَّذِي يَشْبَعُ وَجَارُهُ جَائِعٌ إلى جَنْبِهِ وهو يَعْلَمُ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ እምነታዊ ሰው ራሱን ሲያሟላ አጋሩ እየደረቀ እንደሚገኝ ቢኖር ያንን እንዳይያዝ የሚያውቀው አይደለም።
قال رسول الله ﷺ «مَثَلُ القَائِمِ عَلَى حُدُودِ الله وَالوَاقِعِ فِيهَا، كَمَثَلِ قَوْمِ اسْتَهَمُوا عَلَى سَفِينَةٍ فَأَصَابَ بَعْضُهُمْ أَعْلَاهَا وَبَعْضُهُمْ أَسْفَلَهَا، فَكَانَ الَّذِينَ فِي أَسْفَلِهَا إِذَا اسْتَقَوْا مِنَ المَاءِ مَرُّوا عَلَى مَنْ فَوْقَهُمْ فَقَالُوا لَوْ أَنَّا خَرَقْنَا فِي نَصِيبِنَا خَرْقًا وَلَمْ نُؤْذِ مَنْ فَوْقَنَا، فَإِنْ يَتْرُكُوهُمْ وَمَا أَرَادُوا هَلَكُوا جَمِيعًا، وَإِنْ أَخَذُوا عَلَى أَيْدِيهِمْ نَجَوْا وَنَجَوْا جَمِيعًا».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ የእግዚአብሔር የደንብን ጠባቂዎችና የደንበኞቹን ሕግ የሚፈተኑ ሰዎች ምሳሌው እንደ በረራ ላይ የተቀመጡት ሕዝብ ነው፤ አንዳንዶቹ ላይ እንዲሆኑ አንዳንዶቹ ታች እንዲሆኑ ነበር። ታች ያሉት ሲውሩ ውኃን ሲወስዱ ከላይ ያሉን ሲያሳሉ፣ እነርሱም እንዲህ አሉ፦ “የእኛን ክፍል አንፈልጋለን እንጂ ላይ ያሉትን እንጎዳ አንደርም።” ከዚያ በላይ ካልሠሩ ሁሉም ይጠፋሉ፤ ነገር ግን ራሳቸውን ከእጆቻቸው ካንገደሉ ሁሉም ይድናሉ።
قال رسول الله ﷺ «مَا مِنْ مُصِيبَةٍ تُصِيبُ الْمُسْلِمَ إِلَّا كَفَّرَ اللهُ بِهَا عَنْهُ، حَتَّى الشَّوْكَةَ يُشَاكُهَا».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ለሙስሊም የሚደርሰው ማንኛውም መከራ እግዚአብሔር በዚህ የሚከሰት ኃጢአት ይወግዳል፤ እስከ እጅግ ትንሽ እንጨት የሚራገር ድርብ ነገር ድረስ፣ ለምሳሌ እንደ ሚሳብ የሚገጥም ጥልቅ ጉዳት እንዳይሆን ይሆናል።
قال رسول الله ﷺ «مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ የሚያምኑ ሰዎች በእራሳቸው የሚያደርጉትና እርስ በርሳቸው የሚያገለግሉት ምሳሌ እንደ ሰውነት ነው፤ ከአንድ ክፍል ሲሳቀ ሌሎቹ ሁሉ በእንቅልፍና በሙቀት ይረዳዋሉ።
قال رسول الله ﷺ «مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ آمِنًا فِي سِرْبِهِ، مُعَافًى فِي جَسَدِهِ، عِنْدَهُ قُوتُ يَوْمِهِ، فَكَأَنَّمَا حِيزَتْ لَهُ الدُّنْيَا بِحَذَافِيرِهَا».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ከእናንተ የሚነሣ ማንም ጠዋት በቤቱ ደህና የሚሆን፣ አካሉ የሚያረጋግጥ፣ የዕለቱን ምግብ ያለው ግን ዓለምን ሙሉ እንዳታገኝ ይቆጠራል።
قال رسول الله ﷺ «مِنَ الكَبَائِرِ شَتْمُ الرَّجُلِ وَالِدَيْهِ، قَالُوا: يَا رَسُولَ الله، وَهَل يَشْتُمُ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ؟ قَالَ: نَعَمْ، يَسُبُّ أَبَا الرَّجُلِ فَيَسُبُّ أَبَاهُ، وَيَسُبُّ أُمَّهُ فَيَسُبُّ أُمَّهُ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ከታላቅ ኀጢአቶች አንዱ የሰውን እናትና አባት ማስጥረቅ ነው። እጠየቁለት፤ “እነሆ፣ የሰው አባትን ይጥላል ወይ?” እርሱም አለ፦ “አዎን፤ ሰው የሌላውን አባት ይረባል፣ የሌላውን እናትም ይረባል።”
قال رسول الله ﷺ «مَنْ ذَبَّ عَنْ لَحْمِ أَخِيهِ بِالغَيْبَةِ كَانَ حَقًّا عَلَى اللهِ أَنْ يُعْتِقَهُ مِنَ النَّارِ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ወንድሜን በሰውነቱ በላይ በሚከሰሰው ስርዓት ሲጠብቅ፣ እግዚአብሔር ከእሳት ነፃ ለመዋገት እርሱን ያደርጋል።
قال رسول الله ﷺ «مِنْ رَأَى عَوْرَةً فَسَتَرَهَا كَانَ كَمَنْ أَحْيَا مَوْءُودَةً مِنْ قَبْرِهَا».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ማንም የሌላውን ሽንገር ይከፍታል ወይም ይሸፍናዋል፣ ይህ እንደ አንድ ታደገ የሞተውን ሕፃን ከቅርብ ከቀረበት ባስነሳ ያለው ሙሉ ሕይወት እንደሚያስገኝ ነው።
قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ وَأَنْ يُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ የሚፈልግ የምግብ ሰፋጭነትና የሕይወት ረዥምነት ማግኘት ይፈልጋል ከሆነም የጉስት ግንኙነትን ይጠብቅ።
قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَانَ سَهْلًا هَيِّنًا لَيِّنًا، حَرَّمَهُ الله عَلَى النَّارِ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ማንም ቀላል የሆነ፣ ርሀርሀ እና ክብር የሆነ ሰው እግዚአብሔር እሱን ከእሳት ያከላክላል።
قال رسول الله ﷺ «(مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ قال: وما جائزته يا رسول الله؟ (يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ، وَالضِّيَافَةُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ، فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ)».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ የሚያምን ሰው እንግዳውን ይከብራል። እየጠየቁ፣ “የእንግዳው መሆን ጠየቀው ምንድን ነው?” እርሱም አለ፦ “አንድ ቀንና አንድ ሌሊት፤ እንግዳነት ሦስት ቀን ያህል ነው፤ ከዚያ በላይ የሚቀጥለው ለእርሱ የቀረው የስጦታ ነው። እና የሚያምን ወይም የመጨረሻውን ቀን የሚያምኑ ሰዎች እርሱን ጥሩ ነገር ይናገሩ ወይም ዝም ይብሉ።
قال رسول الله ﷺ «مَنْ لَا يَرْحَمِ النَّاسَ لَا يَرْحَمُهُ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ማንም ለሕዝብ ርህራሄ ካልደረገ እግዚአብሔር ርህራሄ አይደርስለውም።
قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَظَمَ غَيْظًا وَهُوَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُنْفِذَهُ دَعَاهُ اللهُ عَلَى رُؤُوسِ الْخَلَائِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُخَيِّرَهُ فِي أَيِّ الْحُورِ شَاءَ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ሲሰብስብ ቁጣውን ሲቆጥብ እና በእርሱ ላይ ሊያከናውን የነበረውን እርከን ከማድረግ ከተቋረጠ ጊዜ፣ እግዚአብሔር ይህንን ሰው በቀን የሕፃናት ፊት ላይ ያጥራዋል፣ እስከ ወደ ሚፈልገው ከሆነ በሚፈልገው ከሁሉም የሚመርጥለት የሆነ የሆር ሴቶች ይምረታቸዋል።
قال رسول الله ﷺ «مَنْ وَقَاهُ اللهُ شَرَّ مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَشَرَّ مَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ እግዚአብሔር ሰውን ከአፉ ያለውን ክፉነት እና ከእግሩ መካከል ያለውን ክፉነት ከእርሱ ካስወገደ ያስገባዋል፤ እንዲሁም ያ ሰው ወደ ገናት ይገባል።
قال رسول الله ﷺ «مَنْ يُحْرَمِ الرِّفْقَ يُحْرَمِ الْخَيْرَ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ ማንም የቀላል አካልነት የማይኖረው ከሆነ ጥሩን ነገር ይጣራል።
قال رسول الله ﷺ «مَنْ يُردِ الله بِهِ خَيْرًا يُصِبْ مِنْهُ».
ነቢዩ ሙሐመድ ﷺ አለ፦ የእግዚአብሔር ለሰው ጥሩ እንዲሆን የሚፈልግ እርሱን ከዚያ ጥሩ ነገሮች ይሰጣል።
قال رسول الله ﷺ «مَهْلًا يَا عَائِشَةُ، عَلَيْكِ بِالرِّفْقِ، وَإِيَّاكِ وَالْعُنْفَ وَالْفُحْشَ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «ቀረፃ ሆይ አይሻ፤ በርህ አድርጊ፤ እና ከግድፈኝነትና ከማይሰማ ቀንድ ራቁ».
قال رسول الله ﷺ «هَلْ مَعَكَ مِنْ شِعْرِ أُمَيَّةَ بْنِ الصَّلْتِ» شَيْئًا؟».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «ከኡማያ አብን ሳልት (Umayya ibn as-Salt) የሆነ ግጥም ነገር አለሽ/አለህ?»
قال رسول الله ﷺ «وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ، وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ، الَّذِي لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «በእግዚአብሔር፣ እርግጠኛ አይደለም፣ እርግጠኛ አይደለም፣ እርግጠኛ አይደለም፤ የጎረቤቱ ነገር ከእርሱ ያለውን አደጋ ያስጠፋው ሰው እርግጠኛ አይደለም».
قال رسول الله ﷺ «وَاللَّهِ لَلدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللهِ مِنْ هَذَا عَلَيْكُمْ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «በእግዚአብሔር፣ ዓለም ለእግዚአብሔር ከዚህ ነገር ለእናንተ የሚኖረው ነገር ይልቅ ቀላል ነው».
قال رسول الله ﷺ «يا أبا ذر، أَتَرَى أَنَّ كَثْرَةَ المَالِ هُوَ الغِنَى؟ إِنَّمَا الغِنَى غِنَى القَلْبِ، والفقر فَقْرُ القَلْبِ مَنْ كَانَ الغِنَى فِي قَلْبِهِ، فَلَا يَضُرُّهُ مَا لَقِيَ مِنَ الدُّنْيَا، وَمَنْ كَانَ الفَقْرُ فِي قَلْبِهِ، فَلَا يُغْنِيهِ مَا أَكْثَرَ لَهُ مِنَ الدُّنْيَا، وَإِنَّمَا يَضُرُّ نَفْسَهُ شُحُّهَا».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «ሆይ አባ ዶዝር፣ ብዙ ሀብት ማለት ሀገር እጅግ የሚያስገርም ነገር ነው የሚባል? እውነትና ሀብት የልብ ሀብት ነው፤ ድካም ደግሞ የልብ እጥረት ነው። ልብህ ሲሞላ ለሕይወት ያገኝበት ዓለም የሚያጎድልህ ነገር አይጎዳህም፤ ልብህ የድካም ሲሆን ብዙ ዓለም ነገር እንኳን አይአፈዉህም፤ ራስህን ግን ስንቈጥብ ፈርሀዊነትህ ያጎዳዋል».
قال رسول الله ﷺ «يَا أَبَا ذَرٍ، أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ، إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ، إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ، جَعَلَهُمُ اللهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ، فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ، وَلِيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ، وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ، فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «ሆይ አባ ዶዝር፣ በእናቱ ላይ አሳደርገህ አታስቆጥር፤ አንተ የገለጸው ሰው የጅማት ዘመን ባለሃብት ነህ። ወንድሞቻችሁ ታላቁ እርስዎ ናቸው፤ እጃችሁ በታች የሚገኙ ሰዎችን እጅ አድርጉላቸው፤ የሚበሉትን እንጀራ ስትካፈሉ እና የሚለብሱትን ልብስ ስትሰጡ እንዳትጨነቁላቸው ያደርጉ፤ እንዲያደርጉ ካሌለው ግዴታ ካደረጋቸው እርዳታ ስጡባቸው».
قال رسول الله ﷺ «يَا أَبَا ذَرٍ، انْظُرْ أَرْفَعَ رَجُلٍ فِي الْمَسْجِدِ فِي عَيْنِكَ قَالَ: فَنَظَرْتُ فَإِذَا رَجُلٌ عَلَيْهِ حُلَّةٌ، قُلْتُ هَذَا، قَالَ لِي: انْظُرْ أَوْضَعَ رَجُلٍ فِي الْمَسْجِدِ، قَالَ: فَنَظَرْتُ فَإِذَا رَجُلٌ عَلَيْهِ أَخْلَاقٌ، قُلْتُ هَذَا، قَالَ: وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ هَذَا عِنْدَ اللهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خَيْرٌ مِنْ مِلْءِ الْأَرْضِ مِنْ مِثْلِ هَذَا».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «ሆይ አባ ዶዝር፣ በቤተ ስብ ውስጥ ከፍተኛውን ሰው አይተህ አለኝ፤ አይተህ ደግሞ ታችኛውን ሰው አይተህ አለኝ፤ ከፍተኛው ሰው ልብሱ ስለ ጌጥ ደስ ይሰማል፤ ታችኛው የባህርና የአካላዊ ጥሩ አካላዊ አካል ነበር፤ እኔም እንዲህ አልሁለዋቸው፤ በእጁ ያለው ይህ ሰው በእግዚአብሔር ፊት በመቅረስ ቀን ከዚህ ዓይነት ሰዎች የሚሞላውን ምድር በሙሉ ይሻላል».
قال رسول الله ﷺ «يَا حَنْظَلَةُ! سَاعَةً وَسَاعَةً وَلَوْ كَانَتْ تَكُونُ قُلُوبُكُمْ كَمَا تَكُونُ عِنْدَ الذِّكْرِ لَصَافَحَتْكُمُ الْمَلائِكَةُ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «ሆይ ሃንጥላ! አንድ ሰዓት፣ እንዲሁም አንድ ሰዓት፤ ልቦቻችሁ እንደ በዚያ የሚሆኑ ሁኔታ ይሆኑ ከሆነ መላእክት ይፈርማችሁ ይደርላችሁ».
قال رسول الله ﷺ «يَا عَائِشَةُ، مَتَى عَهْدُتِنِي فَحَّاشًا، إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ تَرَكَهُ النَّاسُ اتِّقَاءَ شَرِّهِ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «ያ አይሻ፣ መቼ እንደ እኔ ጭንቀት አማካኝ አልተገኘሽም፤ በእግዚአብሔር ፊት በመቅረስ ቀን የሚገኙ ክፉ ሰዎች እነዚያ ናቸው፣ ሕዝብ ስለ ክፉታቸው እያለየቸው የሚርገድባቸው».
قال رسول الله ﷺ «يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ لَا تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسِنَ شَاةٍ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «የሙስሊም ሴቶች ሆይ፣ ጎረቤትሽን አትንክር፣ እንኳን ለእርሷ የበግ አንዳንድ ነገር ብትሰጥላት እንኳን».
قال رسول الله ﷺ «يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا وَبَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «ነገሮችን ቀላል አድርጉ፤ እንጂ አታስከትሉ፤ ደስ የሚለውን ያስተላልፉ፤ እንጂ አታስተናገዱ».
قال رسول الله ﷺ «يُسَلِّمُ الرَّاكِبُ عَلَى الْمَاشِي وَالْمَاشِي عَلَى الْقَاعِدِ وَالْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «እሱ የተነሳ የሚከፈል ሰው ላይ ይሰላማል፤ የሚመንገድ የሚሄድ የቀመጠውን ይተያያዥማል፤ ጥቂት ለብዙ ይሰጣል».
قال رسول الله ﷺ «يَهْرَمُ ابْنُ آدَمَ وَيَشِبُّ فِيْهِ اثْنَتَانِ: الْحِرْصُ عَلَى الْعُمْرِ، وَالْحِرْصُ عَلَى الْمَالِ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «የአድም ልጅ ይጠግባል እና በዚህ ውስጥ ሁለት ነገሮች ይያዛቸዋል፤ ለሕይወት ያለው ስጋት (ለሕይወት ማሳለፊያ) እና ለገንዘብ ያለው ስጋት».
قال رسول الله ﷺ «اغْتَنِمْ خَمْسًا قَبْلَ خَمْسٍ: حَيَاتَكَ قَبْلَ مَوْتِكَ، وَصِحَّتَكَ قَبْلَ سَقَمِكَ، وَفَرَاغَكَ قَبْلَ شُغْلِكَ، وَشَبَابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ، وَغِنَاكَ قَبْلَ فَقْرِكَ».
ነቢዩ ﷺ አለ፦ «አምስትን ነገሮች ከአምስት ቀደም አጥቀሉ፦ ሕይወትህ ከሞትህ በፊት፣ ጤናህ ከበሽታህ በፊት፣ ነጻነትህ (ከሥራህ) ከስራዎችህ በፊት፣ ወይዘሮነትህ ከአሮጌነትህ በፊት፣ እና ገንዘብህ ከድካምህ በፊት አጥቀሉ».
الباب الخامس: التوبة والمغفرة
ምዕራፍ አምስተኛ: መቅረፍና ይቅርታ
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يَبْسُطُ يَدَهُ بِاللَّيْلِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ النَّهَارِ وَيَبْسُطُ يَدَهُ بِالنَّهَارِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ اللَّيْلِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «እግዚአብሔር በሌሊት እጁን ይፋታል፤ የቀኑን የተጎዱ ሰዎች ይመለሳሉ፤ እና በቀን እጁን ይፋታል፤ የሌሊትን የተጎዱ ሰዎች ይመለሳሉ፤ ይህም እስከ ፀሐይ ከምዕራብዋ ሲወጣ ድረስ ነው».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يَقْبَلُ تَوْبَةَ الْعَبْدِ مَا لَمْ يُغَرْغِرْ».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «እግዚአብሔር እስካልሞቱ ድረስ የባሪያውን ተመለስ ይቀበላል».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يُمْهِلُ حَتَّى إِذَا كَانَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ نَزَلَ إِلَى سَمَاءِ الدُّنْيَا فَنَادَى: هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ، هَلْ مِنْ تَائِبٍ، هَلْ مِنْ سَائِلٍ، هَلْ مِنْ دَاعٍ، حَتَّى يَنْفَجِرَ الْفَجْرُ».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «እግዚአብሔር የጊዜ ማቆም ይሠራል፤ እስከ የሌሊቱ መጨረሻ ሶስተኛ ሲሆን ወደ ዓለም ሰማይ ይወርዳል፤ እንዲህ ይጮኻል፦ “ከሚጸለይ አለ? ከሚመለስ አለ? ከሚጠየቅ አለ? ከሚጠራ አለ?” እስከ ፀሐይ ሲነፈር ድረስ».
قال رسول الله ﷺ «كُلُّ ابْنِ آدَمَ خَطَّاءٌ، وَخَيْرُ الخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «ሁሉም የአዳም ልጅ ኃጢአት ይሰራል፤ እጅግ ጥሩዎቹ የኃጢአት የሚመለሱ ናቸው».
قال رسول الله ﷺ «كُلُّ أُمَّتِي مُعَافَى إِلاَّ الْمُجَاهِرِينَ، وَإِنَّ مِنَ الْمُجَاهَرَةِ أَنْ يَعْمَلَ الرَّجُلُ بِاللَّيْلِ عَمَلًا، ثُمَّ يُصْبِحَ وَقَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَيَقُولَ: يَا فُلَانُ، عَمِلْتُ البَارِحَةَ كَذَا وَكَذَا، وَقَدْ بَاتَ يَسْتُرُهُ رَبُّهُ، وَيُصْبِحُ يَكْشِفُ سِتْرَ اللَّهِ عَنْهُ».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «ሙሉ ሕዝቤ ይታገሣሉ፤ ግን የሚገለጥ የሚገረዝ የሚያደርጉ ሰዎች ይገባቸዋል። እንዲህ ከሆነ፣ ሰው ሌሊት ስለ ያደረገው ነገር በነጋ ሲነሣ እግዚአብሔር ያስጸዳደደውን ሲገልጥ፣ “ወዳጄ ፣ ባለፈው ሌሊት እንዲህና እንዲህ አደርግሁ” ብሎ ያስነግራል፤ እንዲህ ሲሆን የእግዚአብሔርን ስጦታ ይነግሣል».
قال رسول الله ﷺ «للهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ مِنْ أَحَدِكُمْ أَنْ يَسْقُطَ عَلَى بَعِيرِهِ وَقَدْ أَضَلَّهُ بِأَرْضِ فَلَاةٍ».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «እግዚአብሔር በባሪያው መመለስ ላይ ከእናንተ አንዱ የሚደሰት ደስታ ይልቃል፤ እንደ የእርስዎ አንዱ እባብውን በሜዳ እየጠፋ ሲሄድ እና በኋላው እንደገና ሲገናኝ ያለውን ደስታ».
قال رسول الله ﷺ «لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «ይህን የሚፈጽሙ ከኡሙቴ ማንኛውም ሰው ነው».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ تَابَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا تَابَ الله عَلَيْهِ».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «ማንም ከምዕራብ ጸሐይ ከሚወጣ ድረስ በፊት ካመለሰ እግዚአብሔር ይቀበላቸዋል».
قال رسول الله ﷺ «مَهْلًا يَا خَالِدُ فَوَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا صَاحِبُ مَكْسٍ لَغُفِرَ لَهُ».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «ቆይ ሆይ ካልድ፤ በዚያ እጅ የሕይወቴ እጅ ያለው በሆነ ሁኔታ እያገኘሁ እላለሁ፤ እንዲህ ያለ ተመለስ አለ፤ ከṣāḥib Makṣ የሆነ ቢመለስ ይታረዋል».
«هَلَّا تَرَكْتُمُوهُ؟ لَعَلَّهُ أَنْ يَتُوبَ فَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَيْهِ».
«እናንተ እንዳላችሁት አትወርዱኛ? ምናልባት ይመለስ እና እግዚአብሔር በእርሱ ይቀበላል».
قال رسول الله ﷺ «وَيْحَكِ ارْجِعِي فَاسْتَغْفِرِي الله وَتُوبِي إِلَيْهِ».
እንዲህ አለ መልእክቱ ﷺ፦ «ወዲያ እጅህን እንደገና አስመለስ፤ እግዚአብሔርን የተማረክ ፈርዶ ጸለይ እና ወደ እርሱ ተመለስ».