نَهْجُ البُرْدَة
ريمٌ على القاعِ بين البانِ والعَلَمِ — أمير الشعراء أحمد شوقي (ت 1351هـ / 1932م)
عارض بها أمير الشعراء أحمد شوقي بردةَ البوصيري على وزنها ورويّها، فجاءت من أبدع ما قيل في المديح النبوي في العصر الحديث، وقد أُنشدت وتُغنّيت في المشارق والمغارب.
ነህጅ አል-ቡርዳ — የገጣሚያን ልዑል አህመድ ሸውቂ
የገጣሚያን ልዑል አህመድ ሸውቂ ይህን ግጥም የኢማም አል-ቡሲሪን ቡርዳ በመምሰል፣ የክብደቱንና የቅኔውን ስርዓት በጥንቃቄ በመከተል ደርሰውታል። በዘመናዊው ዘመን ከተደረሱ የነቢዩ ﷺ ውዳሴ ግጥሞች ሁሉ እጅግ የላቁ ከሆኑት አንዱ ሲሆን፣ በምስራቅና በምዕራብ በሰፊው ተነቧል እንዲሁም ተዘፍኗል።
ريمٌ عَلى القاعِ بَينَ البانِوَالعَلَمِ
أَحَلَّ سَفكَ دَمي في الأَشهُرِ الحُرُمِበሜዳው ላይ፣ በባን ዛፎችና በተራራው መካከል ያለች ቆንጆ ሚዳቋ፣ በቅዱሳን ወራትም ቢሆን ደሜ እንዲፈስ ፈቅዳለች።
رَمى القَضاءُ بِعَينَي جُؤذَرٍ أَسَداً
يا ساكِنَ القاعِ أَدرِك ساكِنَ الأَجَمِዕጣ ፈንታ፣ በወጣት ሚዳቋ ዓይኖች አንበሳን መታ፤ አንተ የሜዳው ነዋሪ ሆይ፣ በፍቅር ጫካ ውስጥ ያለውን ለመርዳት ፍጠን።
لَمّا رَنا حَدَّثَتني النَفسُ قائِلَةً
يا وَيحَ جَنبِكَ بِالسَهمِ المُصيبِ رُميእሷ ስትመለከት፣ ነፍሴ በሹክሹክታ እንዲህ አለችኝ፡- "ወይኔ ለጎንህ፣ በማይሳሳት ቀስት ተወግቷልና።"
جَحَدتُها وَكَتَمتُ السَهمَ في كَبِدي
جُرحُ الأَحِبَّةِ عِندي غَيرُ ذي أَلَمِእውነቱን ካድኩኝ፣ ቀስቱንም በጉበቴ ውስጥ ደበቅኩኝ፤ ምክንያቱም በወዳጆች የሚደርስ ቁስል ለእኔ ህመም የለውም።
رُزِقتَ أَسمَحَ ما في الناسِ مِن خُلُقٍ
إِذا رُزِقتَ اِلتِماسَ العُذرِ في الشِيَمِአንተ ﷺ ከሰዎች ሁሉ እጅግ ለጋስ በሆነ ስነምግባር ተሰጥተሃል፣ በተለይም የሌሎችን ባህሪይ ይቅርታ ለመጠየቅ ጸጋ ሲሰጥህ።
يا لائِمي في هَواهُ وَالهَوى قَدَرٌ
لَو شَفَّكَ الوَجدُ لَم تَعذِل وَلَم تَلُمِአንተ በፍቅሬ የምትወቅሰኝ ሆይ፣ ፍቅር እጣ ፈንታ ቢሆንም፣ ፍላጎት አንተን በልቶህ ቢሆን ኖሮ፣ አትገስጽም ነበር፣ አትነቅፍም ነበር።
لَقَد أَنَلتُكَ أُذناً غَيرَ واعِيَةٍ
وَرُبَّ مُنتَصِتٍ وَالقَلبُ في صَمَمِበእርግጥም፣ በትክክል የማይረዳ ጆሮ ሰጥቼሃለሁ፤ ምክንያቱም ብዙ ጊዜ ሰው በትኩረት ያዳምጣል ልቡ ግን ደንቆሮ ሆኖ ሳለ።
يا ناعِسَالطَرفِ لا ذُقتَ الهَوى أَبَداً
أَسهَرتَ مُضناكَ في حِفظِ الهَوى فَنَمِአንተ እንቅልፋም ዓይኖች ያሉት ሆይ፣ ፍቅርን ፈጽሞ አትቅመስ፤ የታመመ ፍቅረኛህን ይህን ፍቅር ሲጠብቅ እንቅልፍ አሳጥተኸዋልና፣ አሁን ተኛ።
أَفديكَ إِلفاً وَلا آلو الخَيالَ فِدىً
أَغراكَ باِلبُخلِ مَن أَغراهُ بِالكَرَمِላንተ እኔን እሰዋለሁ፣ ውዴ፣ ለምስልህም ቢሆን ጥረት አላደርግም፤ በልግስና የተፈተነውን ማን በስስት አሳሳተህ?
سَرى فَصادَفَ جُرحاً دامِياً فَأَسا
وَرُبَّ فَضلٍ عَلى العُشّاقِ لِلحُلُمِተጉዞ ደም የሚፈስ ቁስል አገኘና ፈወሰው፤ በእርግጥም፣ ለፍቅረኞች በትዕግስት ታላቅ ሞገስ ይሰጣል።
مَنِ المَوائِسُ باناً بِالرُبىوَقَناً
اللاعِباتُ بِروحي السافِحاتُ دَميእነማን ናቸው እነዚህ በኮረብታዎች ላይ እንደ ባን ዛፎችና እንደ ቀጫጭን ጦሮች የሚወዛወዙ፣ በነፍሴ የሚጫወቱና ደሜን የሚያፈሱ ሴቶች?
السافِراتُ كَأَمثالِ البُدورِ ضُحىً
يُغِرنَ شَمسَ الضُحى بِالحَليِ وَالعِصَمِእነሱ የተገለጡ ናቸው፣ እንደ ሙሉ ጨረቃዎች እኩለ ቀን ላይ፣ ጌጣጌጦቻቸውና አምባሮቻቸው የእኩለ ቀን ፀሐይን እንኳን የሚያስቀኑ ናቸው።
القاتِلاتُ بِأَجفانٍ بِها سَقَمٌ
وَلِلمَنِيَّةِ أَسبابٌ مِنَ السَقَمِእነሱ በድካም በሽታ በተያዙ የዐይን ሽፋሽፍቶች የሚገድሉ ናቸው፤ በእርግጥም፣ ሞት ብዙውን ጊዜ መንስኤውን በበሽታ ውስጥ ያገኛል።
العاثِراتُ بِأَلبابِ الرِجالِ وَما
أُقِلنَ مِن عَثَراتِ الدَلِّ في الرَسَمِእነሱ የወንዶችን አእምሮ የሚያሰናክሉ ናቸው፣ ሆኖም ግን የራሳቸውን ማራኪ የፍቅር ጨዋታ ስህተቶች በፍጹም አያቀልሉም።
المُضرِماتُ خُدوداً أَسفَرَت وَجَلَت
عَن فِتنَةٍ تُسلِمُ الأَكبادَ لِلضَرَمِእነሱ የሚያቀጣጥሉ ናቸው፣ የተገለጡና የሚያበሩ ጉንጮች ያሏቸው፣ ልቦችን ለሚነድድ ፍቅር የሚያስረክብ ፈተናን የሚገልጹ።
الحامِلاتُ لِواءَ الحُسنِ مُختَلِفاً
أَشكالُهُ وَهوَ فَردٌ غَيرُ مُنقَسِمِእነሱ የውበትን ባንዲራ ተሸካሚዎች ናቸው፣ ቅርጾቻቸው የተለያዩ ቢሆኑም፣ ውበት ግን አንድና የማይከፋፈል ሆኖ ይኖራል።
مِن كُلِّ بَيضاءَ أَو سَمراءَ زُيِّنَتا
لِلعَينِ وَالحُسنُ في الآرامِ كَالعُصُمِከእያንዳንዱ ነጭ ወይም ጠይም ሴት፣ ለዓይን ያጌጡ፣ ውበታቸው፣ እንደ ሚዳቋ ውበት፣ እንደ ክታብ ማራኪ ነው።
يُرَعنَ لِلبَصَرِ السامي وَمِن عَجَبٍ
إِذا أَشَرنَ أَسَرنَ اللَيثَ بِالغَنَمِእነሱ የላቀውን እይታ ያስደነግጣሉ፣ እናም በአንድ ምልክት ብቻ አንበሳውን ከበጎች ጋር እንዴት እንደሚይዙት አስደናቂ ነው።
وَضَعتُ خَدّي وَقَسَّمتُ الفُؤادَ رُبيً
يَرتَعنَ في كُنُسٍ مِنهُ وَفي أَكَمِጉንጬን አስቀምጫለሁ፣ ልቤንም ወደ ኮረብታዎች ከፋፍያለሁ፣ በዋሻዎቹና በግንቦቹ ላይ በነጻነት እንዲሰማሩ።
يا بِنتَ ذي اللَبَدِ المُحَمّى جانِبُهُ
أَلقاكِ في الغابِ أَم أَلقاكِ في الأُطُمِአንቺ የተጠበቀ መንጋጋ ያላት ሴት ልጅ ሆይ፣ በጫካ ውስጥ ላገኝሽ ነው ወይስ በምሽግ ውስጥ?
ما كُنتُ أَعلَمُ حَتّى عَنَّ مَسكَنُهُ
أَنَّ المُنى وَالمَنايا مَضرِبُ الخِيَمِመኖሪያው እስኪገለጥ ድረስ፣ ምኞቶችም ሆኑ እጣ ፈንታዎች በአንድ መኖሪያ ውስጥ ድንኳናቸውን እንደሚተክሉ አላወቅኩም ነበር።
مَن أَنبَتَ الغُصنَ مِن صَمصامَةٍ ذَكَرٍ
وَأَخرَجَ الريمَ مِن ضِرغامَةٍ قَرِمِከኃይለኛና ስለታም ሰይፍ ለስላሳውን ቅርንጫፍ ያበቀለ፣ እና ከጨካኝና ርጉም አንበሳ ውብ ሚዳቋን ያወጣ ማን ነው?
بَيني وَبَينُكِ مِن سُمرِ القَنا حُجُبٌ
وَمِثلُها عِفَّةٌ عُذرِيَّةُ العِصَمِበእኔና በአንቺ መካከል የጥቁር ጦሮች መጋረጃዎች አሉ፣ ከእነሱም ጋር እኩል የሚያስፈሩ የንጹህ፣ ድንግልና ንጽህና መጋረጃዎች አሉ።
لَم أَغشَ مَغناكِ إِلّا في غُضونِ كِرىً
مَغناكَ أَبعَدُ لِلمُشتاقِ مِن إِرَمِወደ መኖሪያሽ የሄድኩት በእንቅልፍ ውስጥ ካልሆነ በስተቀር አይደለም፤ ምክንያቱም መኖሪያሽ ለናፋቂ ነፍስ ከኢረም ከተማ የበለጠ ሩቅ ነው።
يا نَفسُ دُنياكِ تُخفى كُلَّ مُبكِيَةٍ
وَإِن بَدا لَكِ مِنها حُسنُ مُبتَسَمِወይ ነፍሴ፣ ይህ ዓለምሽ የሚያስለቅስሽን ሁሉ ይደብቃል፣ ከእርሷ የሚያምር ፈገግታ ቢታይሽም እንኳ።
فُضّي بِتَقواكِ فاهاً كُلَّما ضَحِكَت
كَما يَفُضُّ أَذى الرَقشاءِبِالثَرَمِበሃይማኖትሽ፣ በሳቀች ቁጥር አፏን ክፈቺ፣ ልክ እንደተቀጠቀጠ እባብ መርዛማ ጥርሶችን እንደሚሰብር።
مَخطوبَةٌ مُنذُ كانَ الناسُ خاطِبَةٌ
مِن أَوَّلِ الدَهرِ لَم تُرمِل وَلَم تَئَمِሰዎች ከጥንት ጀምሮ እጮኛ ከሆኑበት ጊዜ ጀምሮ ተፈላጊ ነች፣ እናም ከዘመናት መጀመሪያ ጀምሮ ባል የሞተባትም ሆነች ወላጅ አልባ አልሆነችም።
يَفنى الزَمانُ وَيَبقى مِن إِساءَتِها
جُرحٌ بِآدَمَ يَبكي مِنهُ في الأَدَمِዘመን ያልፋል፣ ነገር ግን ከክፋቷ የተነሳ በአዳም ውስጥ ቁስል ይቀራል፣ ከእርሱም የተነሳ በሥጋው ውስጥ ያለቅሳል።
لا تَحفَلي بِجَناها أَو جِنايَتِها
المَوتُ بِالزَهرِ مِثلُ المَوتِ بِالفَحَمِበፍሬዋም ሆነ በበደሏ አትጨነቅ፣ በአበቦች መካከል ያለው ሞት ከከሰል መካከል ካለው ሞት የተለየ አይደለምና።
كَم نائِمٍ لا يَراها وَهيَ ساهِرَةٌ
لَولا الأَمانِيُّ وَالأَحلامُ لَم يَنَمِስንት ተኝቶ ያለ ሰው ንቁነቷን አያስተውልም፣ ምኞቶችና ሕልሞች ባይኖሩ ኖሮ፣ ፈጽሞ አይተኛም ነበር።
طَوراً تَمُدُّكَ في نُعمى وَعافِيَةٍ
وَتارَةً في قَرارِ البُؤسِ وَالوَصَمِበአንድ ወቅት፣ ምቾትና ደህንነት ትሰጥሃለች፣ በሌላ ጊዜ ደግሞ ወደ መከራና ውርደት ጥልቁ ትጥልሃለች።
كَم ضَلَّلَتكَ وَمَن تُحجَب بَصيرَتُهُ
إِن يَلقَ صابا يَرِد أَو عَلقَماً يَسُمُስንት ጊዜ አሳስታሃለች፣ ማስተዋሉ የተጋረደ ሰው መራራ እሬትን ቢያገኝ ይጠጣል፣ ወይም በቆሎኪንት እራሱን ይመርዛል።
يا وَيلَتاهُ لِنَفسي راعَها وَدَها
مُسوَدَّةُ الصُحفِ في مُبيَضَّةِ اللَمَمِወይ ነፍሴ፣ በሸበተ ፀጉር መካከል ባሉት የጥቁር ሥራዎች ገጾች ተደናግጣና ተጨንቃለች።
رَكَضتُها في مَريعِ المَعصِياتِ وَما
أَخَذتُ مِن حِميَةِ الطاعاتِ لِلتُخَمِበኃጢአት ለምለም መስኮች በነጻነት እንድትጋልብ ፈቀድኩላት፣ እናም ከታዛዥነት መታቀብ ምንም ዓይነት የመከላከያ እርምጃ አልወሰድኩም።
هامَت عَلى أَثَرِ اللَذّاتِ تَطلُبُها
وَالنَفسُ إِن يَدعُها داعي الصِبا تَهِمِበደስታዎች ፍለጋ ያለ አቅጣጫ ተንከራተተች፣ ነፍስ በወጣትነት ጥሪ ስትጠራ፣ ወደ ፍላጎት ትጣደፋለችና።
صَلاحُ أَمرِكَ لِلأَخلاقِ مَرجِعُهُ
فَقَوِّمِ النَفسَ بِالأَخلاقِ تَستَقِمِየጉዳዮችህ ቅንነት በመልካም ስነምግባር ላይ የተመሰረተ ነውና፣ ነፍስህን በበጎ ምግባር አስተካክል፣ ቀጥተኛም ትሆናለች።
وَالنَفسُ مِن خَيرِها في خَيرِ عافِيَةٍ
وَالنَفسُ مِن شَرِّها في مَرتَعٍوَخِمِነፍስ በመልካምነቷ በምርጥ ደህንነት ውስጥ ትኖራለች፣ በክፋቷ ግን በመጥፎ የግጦሽ መሬት ውስጥ ትኖራለች።
تَطغى إِذا مُكِّنَت مِن لَذَّةٍ وَهَوىً
طَغيَ الجِيادِ إِذا عَضَّت عَلى الشُكُمِለደስታና ለፍላጎት ነጻ ስትሆን ትበድላለች፣ ልክ እንደ መንፈሰ ጠንካራ ፈረሶች ልጓማቸውን ነክሰው እንደሚያምጹ።
إِن جَلَّ ذَنبي عَنِ الغُفرانِ لي أَمَلٌ
في اللَهِ يَجعَلُني في خَيرِ مُعتَصِمِኃጢአቴ ለይቅርታ እጅግ ታላቅ ቢሆንም፣ በአላህ ተስፋ አለኝ፣ እርሱም በምርጥ መጠጊያ ውስጥ ያስቀምጠኛል።
أَلقى رَجائي إِذا عَزَّ المُجيرُ عَلى
مُفَرِّجِ الكَرَبِ في الدارَينِ وَالغَمَمِተስፋዬን እጥላለሁ፣ ረዳቶች ጥቂት ሲሆኑ፣ በሁለቱም ዓለማት የመከራና የሐዘን አስወጋጅ ላይ።
إِذا خَفَضتُ جَناحَ الذُلِّ أَسأَلُهُ
عِزَّ الشَفاعَةِ لَم أَسأَل سِوى أُمَمِየሽምግልናውን ክብር እንድለምነው ራሴን በትህትና ዝቅ ሳደርግ፣ ከሕዝቦች መዳን በቀር ሌላ ምንም አልጠይቅም።
وَإِن تَقَدَّمَ ذو تَقوى بِصالِحَةٍ
قَدَّمتُ بَينَ يَدَيهِ عَبرَةَ النَدَمِአንድ አምላካዊ ነፍስ መልካም ሥራ ብታቀርብ፣ እኔ ግን በእርሱ ﷺ ፊት የማቀርበው የጸጸት እንባን ብቻ ነው።
لَزِمتُ بابَ أَميرِ الأَنبِياءِ وَمَن
يُمسِك بِمِفتاحِ بابِ اللَهِ يَغتَنِمِየነቢያት አለቃ ﷺ ደጃፍ ላይ ተጣብቄያለሁ፤ የአላህን በር ቁልፍ የያዘ ሁሉ ታላቅ ጥቅም ያገኛልና።
فَكُلُّ فَضلٍ وَإِحسانٍ وَعارِفَةٍ
ما بَينَ مُستَلِمٍ مِنهُ وَمُلتَزِمِእያንዳንዱ ጸጋ፣ ደግነትና ውለታ ከእርሱ ﷺ ከሚቀበሉና ከእርሱ ጋር ከሚጣበቁ ሰዎች መካከል ይፈሳል።
عَلَّقتُ مِن مَدحِهِ حَبلاً أُعَزُّ بِهِ
في يَومِ لا عِزَّ بِالأَنسابِ وَاللُحَمِበዘርም ሆነ በዝምድና ክብር በሌለበት ቀን በእርሱ ﷺ ውዳሴ ክብርን የማገኝበትን ገመድ ይዤያለሁ።
يُزري قَريضي زُهَيراً حينَ أَمدَحُهُ
وَلا يُقاسُ إِلى جودي لَدى هَرِمِእርሱን ﷺ ሳመሰግን ግጥሜ ዙሀይርን ያሳንሳል፤ የእኔም ሽልማት ከሀሪም ባገኘው ልግስና ሊወዳደር አይችልም።
مُحَمَّدٌ صَفوَةُ الباري وَرَحمَتُهُ
وَبُغيَةُ اللَهِ مِن خَلقٍ وَمِن نَسَمِሙሐመድ ﷺ የፈጣሪ ምርጥና ምሕረቱ ናቸው፤ ከፍጥረት ሁሉና ከእያንዳንዱ ነፍስ የአላህ ፍላጎት ናቸው።
وَصاحِبُ الحَوضِ يَومَ الرُسلِ سائِلَةٌ
مَتى الوُرودُ وَجِبريلُ الأَمينُ ظَميእርሱ ﷺ የመስኖው (ከውሰር) ባለቤት ናቸው፤ መልእክተኞችም እንኳ "መቼ ነው የምንደርሰው?" ብለው በሚጠይቁበት ቀን፣ ታማኙ ጅብሪልም ተጠምቶ በሚገኝበት ጊዜ።
سَناؤُهُ وَسَناهُ الشَمسُ طالِعَةً
فَالجِرمُ في فَلَكٍ وَالضَوءُ في عَلَمِየእርሱ ﷺ ግርማና ብርሃን እንደምትወጣ ፀሐይ ናቸው፤ የፀሐይ አካል በምህዋሯ ውስጥ ሲሆን፣ የእርሱ ብርሃን ግን ከፍ ያለ ዓርማ ነው።
قَد أَخطَأَ النَجمَ ما نالَت أُبُوَّتُهُ
مِن سُؤدُدٍ باذِخٍ في مَظهَرٍ سَنِمِከዋክብት ራሳቸው የእርሱ ﷺ የዘር ሐረግ ያገኘውን ከፍ ያለ ክብርና ታላቅ መገለጫ ሊደርሱበት አልቻሉም።
نُموا إِلَيهِ فَزادوا في الوَرى شَرَفاً
وَرُبَّ أَصلٍ لِفَرعٍ في الفَخارِ نُميቅድመ አያቶቹ ወደ እርሱ ﷺ አደጉ፣ በዚህም በሰው ልጆች ዘንድ ክብራቸው ጨመረ፤ ብዙ ጊዜ መነሻው ክብሩን ከቅርንጫፉ ያገኛልና።
حَواهُ في سُبُحاتِ الطُهرِ قَبلَهُمُ
نورانِ قاما مَقامَ الصُلبِ وَالرَحِمِከእነርሱ በፊት፣ ሁለት ብርሃኖች እርሱን ﷺ በንጽህና ዓለማት ውስጥ ይዘውት ነበር፣ እነርሱም የወንድ ዘርና የማህፀን ቦታን ይዘው ነበር።
لَمّا رَآهُ بَحيرا قالَ نَعرِفُهُ
بِما حَفِظنا مِنَ الأَسماءِ وَالسِيَمِመነኩሴው በሒራ እርሱን ﷺ ባየው ጊዜ፣ "እኛ ባስቀመጥናቸው ስሞችና መገለጫዎች እናውቀዋለን" አለ።
سائِل حِراءَ وَروحَ القُدسِ هَل عَلِما
مَصونَ سِرٍّ عَنِ الإِدراكِ مُنكَتِمِሒራንና መንፈስ ቅዱስን (ጅብሪልን) ጠይቅ፤ እዚያ የተገለጠውን፣ ከማንኛውም ግንዛቤ የተሰወረውን የተጠበቀ ምስጢር ተረድተው እንደሆነ።
كَم جيئَةٍ وَذَهابٍ شُرِّفَت بِهِما
بَطحاءُ مَكَّةَ في الإِصباحِ وَالغَسَمِስንት መምጣትና መሄድ የመካን ሸለቆን፣ በጠዋትም ሆነ በማታ፣ በእርሱ ﷺ መገኘት አክብሮታል!
وَوَحشَةٍ لِاِبنِ عَبدِ اللَهِ بينَهُما
أَشهى مِنَ الأُنسِ بِالأَحسابِ وَالحَشَمِበዚያን ጊዜ የአብደላህ ልጅ ﷺ ብቸኝነት ከክቡር ዘሮችና ከአጃቢዎች ጋር ከመሆን የበለጠ ተወዳጅ ነበር።
يُسامِرُ الوَحيَ فيها قَبلَ مَهبِطِهِ
وَمَن يُبَشِّر بِسيمى الخَيرِ يَتَّسِمِእርሱ ﷺ ሙሉ በሙሉ ከመውረዱ በፊት ከራእይ ጋር ይነጋገር ነበር፤ የመልካምነት ምልክቶች የተነገረለት ሁሉ በእርግጥ በእርሱ ምልክት ይደረግበታልና።
لَمّا دَعا الصَحبُ يَستَسقونَ مِن ظَمَإٍ
فاضَت يَداهُ مِنَ التَسنيمِ بِالسَنَمِባልደረቦቹ ﷺ በውሃ ጥም ሲጠሩ፣ እጆቹ ከንጹህ ምንጭ (ተስኒም) በብዛት ፈሰሱ፣ ብዙ ጅረቶችን ፈጠሩ።
وَظَلَّلَتهُ فَصارَت تَستَظِلُّ بِهِ
غَمامَةٌ جَذَبَتها خيرَةُ الدِيَمِአንድ ደመና እርሱን ﷺ ከለለችው፣ ከዚያም ራሷ ከእርሱ ጥላ ፈለገች፣ ይህችም ደመና እጅግ በጣም ጥሩ በሆኑ ተከታታይ ዝናቦች የተሳበች ነበረች።
مَحَبَّةٌ لِرَسولِ اللَهِ أُشرِبَها
قَعائِدُ الدَيرِ وَالرُهبانُ في القِمَمِለአላህ መልእክተኛ ﷺ ፍቅር በገዳማት ውስጥ ባሉ ገዳማውያንና በተራራ ጫፎች ላይ ባሉ መነኮሳት ልብ ውስጥም ተተክሎ ነበር።
إِنَّ الشَمائِلَ إِن رَقَّت يَكادُ بِها
يُغرى الجَمادُ وَيُغرى كُلُّ ذي نَسَمِበእርግጥም፣ የባህርይ መገለጫዎች ሲጣሩ፣ ግዑዛን ነገሮችም እንኳ በእነርሱ ሊማረኩ ይቃረባሉ፣ እና እያንዳንዱ ሕያው ፍጡር ይማረካል።
وَنودِيَ اِقرَأ تَعالى اللَهُ قائِلُها
لَم تَتَّصِل قَبلَ مَن قيلَت لَهُ بِفَمِ"አንብብ!" ተብሎ ተነገረ፤ ተናጋሪዋ አላህ ከፍ ከፍ ይበል፤ ምክንያቱም ከመነገሩ በፊት ለማንም በአፍ አልተነገረችም ነበር።
هُناكَ أَذَّنَ لِلرَحَمَنِ فَاِمتَلَأَت
أَسماعُ مَكَّةَ مِن قُدسِيَّةِ النَغَمِእዚያም ለርኅሩኅው አላህ አዛን አደረገ፣ የመካም ጆሮዎች በዚያ ቅዱስ ዜማ ቅድስና ተሞሉ።
فَلا تَسَل عَن قُرَيشٍ كَيفَ حَيرَتُها
وَكَيفَ نُفرَتُها في السَهلِ وَالعَلَمِስለዚህ ስለ ቁረይሾች አትጠይቅ፣ ግራ መጋባታቸው ምን ያህል ታላቅ እንደነበር፣ እና በሜዳዎችና በተራሮች ላይ ጥላቻቸው ምን ያህል እንደተስፋፋ።
تَساءَلوا عَن عَظيمٍ قَد أَلَمَّ بِهِم
رَمى المَشايِخَ وَالوِلدانِ بِاللَمَمِሽማግሌዎችንና ሕፃናትን በእብደት የነካ ታላቅ ነገር እንደደረሰባቸው ተጠያየቁ።
يا جاهِلينَ عَلى الهادي وَدَعوَتِهِ
هَل تَجهَلونَ مَكانَ الصادِقِ العَلَمِእናንተ መሪውንና ጥሪውን የማታውቁ ሆይ፣ የእውነተኛውን፣ የተከበረውን ሰው ክብር በእርግጥ ችላ ትላላችሁን?
لَقَّبتُموهُ أَمينَ القَومِ في صِغَرٍ
وَما الأَمينُ عَلى قَولٍ بِمُتَّهَمِበወጣትነቱ እናንተ ራሳችሁ "የሕዝቡ ታማኝ" ብላችሁ ሰይማችሁታል፣ ታማኝ ሰውም በውሸት አይከሰስም።
فاقَ البُدورَ وَفاقَ الأَنبِياءَ فَكَم
بِالخُلقِ وَالخَلقِ مِن حُسنٍ وَمِن عِظَمِሙሉ ጨረቃዎችንም ነቢያትንም በልጧል፤ በባህሪውም ሆነ በፍጥረቱ ውበቱና ታላቅነቱ ምን ያህል ብዙ ነበር!
جاءَ النبِيّونَ بِالآياتِ فَاِنصَرَمَت
وَجِئتَنا بِحَكيمٍ غَيرِ مُنصَرِمِነቢያት ምልክቶችን ይዘው መጡና አበቁ፤ አንተ ግን ﷺ የማያልቅ ጥበበኛ መጽሐፍ ይዘህ መጣህልን።
آياتُهُ كُلَّما طالَ المَدى جُدُدٌ
يَزينُهُنَّ جَلالُ العِتقِ وَالقِدَمِጥቅሶቹ፣ ጊዜ በሄደ ቁጥር፣ ሁልጊዜ አዲስ ይሆናሉ፣ በጥንታዊነታቸውና በዘላለማዊነታቸው ግርማ ያጌጡ ናቸው።
يَكادُ في لَفظَةٍ مِنهُ مُشَرَّفَةٍ
يوصيكَ بِالحَقِّ وَالتَقوى وَبِالرَحِمِከእርሱ ﷺ ከሚወጣው እያንዳንዱ የተከበረ ቃል ውስጥ፣ እውነትን፣ አምላካዊ ፍራቻንና ዝምድናን እንድትጠብቅ ያዝሃል።
يا أَفصَحَ الناطِقينَ الضادَ قاطِبَةً
حَديثُكَ الشَهدُ عِندَ الذائِقِ الفَهِمِየዐረብኛ ቋንቋ ተናጋሪዎች ሁሉ እጅግ አንደበተ ርቱዕ የሆንክ ሆይ፣ ንግግርህ ለጠቢብና አስተዋይ ሰው እንደ ማር ነው።
حَلَّيتَ مِن عَطَلٍ جيدَ البَيانِ بِهِ
في كُلِّ مُنتَثِرٍ في حُسنِ مُنتَظِمِአንድ ጊዜ ባዶ የነበረውን የአንደበተ ርቱዕነት አንገት በእርሱ አስጌጥከው፣ በዚህም እያንዳንዱ የተበታተነ ሀሳብ በሚያምር ሁኔታ እንዲደራጅ አደረግህ።
بِكُلِّ قَولٍ كَريمٍ أَنتَ قائِلُهُ
تُحيِ القُلوبَ وَتُحيِ مَيِّتَ الهِمَمِአንተ ﷺ በምትናገረው እያንዳንዱ ክቡር ቃል፣ ልቦችን ታድሳለህ፣ የሞቱ ምኞቶችንም ወደ ሕይወት ትመልሳለህ።
سَرَت بَشائِرُ باِلهادي وَمَولِدِهِ
في الشَرقِ وَالغَربِ مَسرى النورِ في الظُلَمِየመሪውና የልደቱ የምስራች በምስራቅና በምዕራብ ተሰራጨ፣ ልክ ብርሃን በጨለማ ውስጥ እንደሚጓዝ።
تَخَطَّفَت مُهَجَ الطاغينَ مِن عَرَبٍ
وَطَيَّرَت أَنفُسَ الباغينَ مِن عُجُمِየዐረብ ጨቋኞችን ነፍሳት ነጠቀ፣ የባዕድ ጨቋኞችንም መንፈስ በትኖ አባረረ።
ريعَت لَها شَرَفُ الإيوانِ فَاِنصَدَعَت
مِن صَدمَةِ الحَقِّ لا مِن صَدمَةِ القُدُمِየኢዋን (የፋርስ ቤተ መንግሥት) ክብር በእርሱ ደነገጠ፣ ተሰነጠቀ፤ የእውነት ድንጋጤ እንጂ የእግር ድንጋጤ አልነበረም።
أَتَيتَ وَالناسُ فَوضى لا تَمُرُّ بِهِم
إِلّا عَلى صَنَمٍ قَد هامَ في صَنَمِአንተ ﷺ የመጣኸው ሰዎች በግርግር ውስጥ በነበሩበት ጊዜ ነበር፣ እናም በአጠገባቸው ስታልፍ አንድ ጣዖት በሌላ ጣዖት ሲማረክ ሳታይ አትሄድም ነበር።
وَالأَرضُ مَملوءَةٌ جَوراً مُسَخَّرَةٌ
لِكُلِّ طاغِيَةٍ في الخَلقِ مُحتَكِمِምድርም በፍትሕ መጓደል ተሞልታ ነበር፣ በፍጥረት ላይ ለሚገዛው ለእያንዳንዱ ጨቋኝ ተገዝታ ነበር።
مُسَيطِرُ الفُرسِ يَبغي في رَعِيَّتِهِ
وَقَيصَرُ الرومِ مِن كِبرٍ أَصَمُّ عَمِየፋርስ ገዥ ሕዝቡን ይጨቁን ነበር፣ የሮም ቄሳርም በትዕቢት የተነሳ ደንቆሮና ዕውር ነበር።
يُعَذِّبانِ عِبادَ اللَهِ في شُبَهٍ
وَيَذبَحانِ كَما ضَحَّيتَ بِالغَنَمِየአላህን ባሮች በጥርጣሬ ያሰቃያሉ፣ እርሶም ﷺ በጎችን እንዳረዱት ሁሉ እነርሱም ያርዷቸዋል።
وَالخَلقُ يَفتِكُ أَقواهُم بِأَضعَفِهِم
كَاللَيثِ بِالبَهمِ أَو كَالحوتِ بِالبَلَمِከፍጡራን መካከል ብርቱው ደካማውን ይበላል፣ እንደ አንበሳ በግን እንደሚበላ ወይም ዓሣ ነባሪ ትናንሽ ዓሣዎችን እንደሚበላ።
أَسرى بِكَ اللَهُ لَيلاً إِذ مَلائِكُهُ
وَالرُسلُ في المَسجِدِ الأَقصى عَلى قَدَمِአላህ መላእክቱና መልእክተኞቹ በአል-አቅሷ መስጊድ ውስጥ ቆመው ሲጠብቁ በሌሊት ወሰደዎት ﷺ።
لَمّا خَطَرتَ بِهِ اِلتَفّوا بِسَيِّدِهِم
كَالشُهبِ بِالبَدرِ أَو كَالجُندِ بِالعَلَمِእርሶም ﷺ በገቡ ጊዜ፣ እንደ ከዋክብት ሙሉ ጨረቃን እንደሚከቡ ወይም ወታደሮች ሰንደቅ ዓላማቸውን እንደሚከቡ ሁሉ በጌታቸው ዙሪያ ተሰበሰቡ።
صَلّى وَراءَكَ مِنهُم كُلُّ ذي خَطَرٍ
وَمَن يَفُز بِحَبيبِ اللَهِ يَأتَمِمِከእነርሱ መካከል እያንዳንዱ ታላቅ ሰው ከእርሶ ﷺ ኋላ ሰገደ፣ የአላህ ወዳጅ የተሰጠው ሁሉ ኢማም ይሆናልና።
جُبتَ السَماواتِ أَو ما فَوقَهُنَّ بِهِم
عَلى مُنَوَّرَةٍ دُرِّيَّةِ اللُجُمِሰማያትን ወይም ከዚያ በላይ ያለውን በእነርሱ ጋር ተሻገሩ፣ በብርሃናማና በዕንቁ ልጓም ባለው ግልቢያ ላይ ሆነው።
رَكوبَةً لَكَ مِن عِزٍّ وَمِن شَرَفٍ
لا في الجِيادِ وَلا في الأَينُقِ الرُسُمِለእርሶ ﷺ የተሰጠ የክብርና የልዕልና ግልቢያ፣ እንደ የትኛውም ምርጥ ፈረስ ወይም ፈጣን ግመል ያልሆነ።
مَشيئَةُ الخالِقِ الباري وَصَنعَتُهُ
وَقُدرَةُ اللَهِ فَوقَ الشَكِّ وَالتُهَمِይህ የፈጣሪ፣ የሰራተኛው ፈቃድና ፍጥረት ነበር፣ የአላህም ኃይል ከጥርጣሬና ከወቀሳ ሁሉ በላይ ነው።
حَتّى بَلَغتَ سَماءً لا يُطارُ لَها
عَلى جَناحٍ وَلا يُسعى عَلى قَدَمِክንፍ ተደርጎ የማይበርበት፣ በእግርም የማይኬድበት ሰማይ እስኪደርሱ ﷺ ድረስ።
وَقيلَ كُلُّ نَبِيٍّ عِندَ رُتبَتِهِ
وَيا مُحَمَّدُ هَذا العَرشُ فَاِستَلِمِእያንዳንዱ ነቢይ በደረጃው ነው፣ አንቱ ሙሐመድ ﷺ ሆይ፣ ይህ ዙፋኑ ነውና ቅረቡ ተብሎ ተነገረ።
خَطَطتَ لِلدينِ وَالدُنيا عُلومَهُما
يا قارِئَ اللَوحِ بَل يا لامِسَ القَلَمِየሃይማኖትንና የዱንያን ዕውቀቶች ገለጹ ﷺ፣ አንቱ የተጠበቀውን ሰሌዳ አንባቢ፣ አይ አንቱ ብዕሩን የነኩ።
أَحَطتَ بَينَهُما بِالسِرِّ وَاِنكَشَفَت
لَكَ الخَزائِنُ مِن عِلمٍ وَمِن حِكَمِበእነርሱ መካከል ያለውን ምስጢር አጠቃለሉ፣ የእውቀትና የጥበብም መዝገቦች ለእርሶ ﷺ ተገለጡ።
وَضاعَفَ القُربُ ما قُلِّدتَ مِن مِنَنٍ
بِلا عِدادٍ وَما طُوِّقتَ مِن نِعَمِቅርበቱም ለእርሶ ﷺ የተሰጡትን ስፍር ቁጥር የሌላቸውን ጸጋዎችና ያጌጡባቸውን በረከቶች አበዛ።
سَل عُصبَةَ الشِركِ حَولَ الغارِ سائِمَةً
لَولا مُطارَدَةُ المُختارِ لَم تُسَمِበዋሻው ዙሪያ ይሰማሩ የነበሩትን የጣዖት አምላኪዎች ቡድን ጠይቅ፤ የተመረጡትን ﷺ ባያሳድዱ ኖሮ ስም አይኖራቸውም ነበር።
هَل أَبصَروا الأَثَرَ الوَضّاءَ أَم سَمِعوا
هَمسَ التَسابيحِ وَالقُرآنِ مِن أُمَمِየሚያበራውን ፈለግ አይተዋልን ወይስ ከማይታዩ ህዝቦች የሆኑትን የምስጋናና የቁርኣን ሹክሹክታ ሰምተዋልን?
وَهَل تَمَثَّلَ نَسجُ العَنكَبوتِ لَهُم
كَالغابِ وَالحائِماتُ وَالزُغبُ كَالرُخَمِየሸረሪት ድር እንደ ጥቅጥቅ ያለ ጫካ፣ የሚሽከረከሩት ወፎችና ጫጩቶቻቸውም እንደ አሞራዎች ታይተዋቸዋልን?
فَأَدبَروا وَوُجوهُ الأَرضِ تَلعَنُهُم
كَباطِلٍ مِن جَلالِ الحَقِّ مُنهَزِمِስለዚህ ዞር አሉ፣ የምድርም ገጽ ረገማቸው፣ ልክ በእውነት ግርማ እንደተሸነፈ ውሸት።
لَولا يَدُ اللَهِ بِالجارَينَ ما سَلِما
وَعَينُهُ حَولَ رُكنِ الدينِ لَم يَقُمِየአላህ እጅ ሁለቱን ባልደረቦች ባትጠብቅ ኖሮ አይድኑም ነበር፣ ያለ እርሱም ጠባቂ ዓይን የሃይማኖት ምሰሶ አይቆምም ነበር።
تَوارَيا بِجَناحِ اللَهِ وَاِستَتَرا
وَمَن يَضُمُّ جَناحُ اللَهِ لا يُضَمِበአላህ ክንፍ ስር ተሸሸጉና ተደበቁ፣ የአላህ ክንፍ ያቀፈው ሁሉ ፈጽሞ አይጎዳምና።
يا أَحمَدَ الخَيرِ لي جاهٌ بِتَسمِيَتي
وَكَيفَ لا يَتَسامى بِالرَسولِ سَميአንቱ መልካሙ አሕመድ ﷺ፣ በስሜ ክብር አለኝ፣ ከመልእክተኛው ﷺ ጋር ስም በመጋራት እንዴት ሰው ከፍ አይልም?
المادِحونَ وَأَربابُ الهَوى تَبَعٌ
لِصاحِبِ البُردَةِ الفَيحاءِ ذي القَدَمِአድናቂዎችና በፍቅር የተዋጡት ሁሉ የከፍተኛ ደረጃ ባለቤት የሆኑት የመዓዛው ቡርዳ ባለቤት ተከታዮች ናቸው።
مَديحُهُ فيكَ حُبٌّ خالِصٌ وَهَوىً
وَصادِقُ الحُبِّ يُملي صادِقَ الكَلَمِእርሱን ﷺ ማወደሱ ንጹህ ፍቅርና ጥልቅ ስሜት ነው፣ እውነተኛ ፍቅር ሁልጊዜ እውነተኛ ቃላትን ያዛልና።
اللَهُ يَشهَدُ أَنّي لا أُعارِضُهُ
من ذا يُعارِضُ صَوبَ العارِضِ العَرِمِአላህ ይመሰክራል እኔ እርሱን እንደማልቃወም፣ ታላቅና የሞላ ደመናን ዝናብ ማን ሊቃወም ይችላልና?
وَإِنَّما أَنا بَعضُ الغابِطينَ وَمَن
يَغبِط وَلِيَّكَ لا يُذمَم وَلا يُلَمِእኔ ከሚያደንቁት አንዱ ነኝ፣ ወዳጅዎን ﷺ የሚያደንቅም አይወቀስም አይነቀፍም።
هَذا مَقامٌ مِنَ الرَحمَنِ مُقتَبَسٌ
تَرمي مَهابَتُهُ سَحبانَ بِالبَكَمِይህ ከእጅግ በጣም አዛኙ የተገኘ ደረጃ ነው፣ ክብሩ አንደበተ ርቱዑ ሳሕባንን እንኳ ዝም የሚያሰኝ።
البَدرُ دونَكَ في حُسنٍ وَفي شَرَفٍ
وَالبَحرُ دونَكَ في خَيرٍ وَفي كَرَمِሙሉ ጨረቃ በውበትና በክብር ከእርሶ ﷺ ያንሳል፣ ባሕርም በመልካምነትና በልግስና በእርሶ ይበለጣል።
شُمُّ الجِبالِ إِذا طاوَلتَها اِنخَفَضَت
وَالأَنجُمُ الزُهرُ ما واسَمتَها تَسِمِከፍ ያሉ ተራሮች ከእነርሱ ጋር ቢወዳደሩ ኖሮ ይዋረዱ ነበር፣ ብሩህ ከዋክብትም ባስቀመጡበት ሁሉ የእርሶን ምልክት ይሸከሙ ነበር።
وَاللَيثُ دونَكَ بَأساً عِندَ وَثبَتِهِ
إِذا مَشَيتَ إِلى شاكي السِلاحِ كَميአንበሳ ሲዘል እንኳ ኃይሉ ከእርሶ ﷺ ያንሳል፣ በተለይም ሙሉ ትጥቅ ወደ ለበሰ ተዋጊ ሲገሰግሱ።
تَهفو إِلَيكَ وَإِن أَدمَيتَ حَبَّتَها
في الحَربِ أَفئِدَةُ الأَبطالِ وَالبُهَمِየጀግኖችና የጦረኞች ልቦች በጦርነት ውስጥ ለእርሶ ﷺ ይናፍቃሉ፣ ወዳጆቻቸውን ደም ቢያፈሱም እንኳ።
مَحَبَّةُ اللَهِ أَلقاها وَهَيبَتُهُ
عَلى اِبنِ آمِنَةٍ في كُلِّ مُصطَدَمِየአላህ ፍቅርና ክብር በአሚና ልጅ ﷺ ላይ በእያንዳንዱ ግጭት ላይ ተጥሏል።
كَأَنَّ وَجهَكَ تَحتَ النَقعِ بَدرُ دُجىً
يُضيءُ مُلتَثِماً أَو غَيرَ مُلتَثِمِየእርሶ ﷺ ፊት በጦርነት አቧራ ስር በጨለማ ውስጥ እንደ ሙሉ ጨረቃ ነው፣ ተሸፍኖም ይሁን ሳይሸፈን ብርሃንን ያበራል።
بَدرٌ تَطَلَّعَ في بَدرٍ فَغُرَّتُهُ
كَغُرَّةِ النَصرِ تَجلو داجِيَ الظُلَمِበበድር ላይ የፈነጠቀ ሙሉ ጨረቃ ﷺ፣ የሚያበራው ገጽታው እንደ ድል ንጋት፣ ጥልቅ ጨለማን የሚያስወግድ።
ذُكِرتَ بِاليُتمِ في القُرآنِ تَكرِمَةً
وَقيمَةُ اللُؤلُؤِ المَكنونِ في اليُتُمِበቁርኣን ውስጥ እንደ ወላጅ አልባ ልጅ የተጠቀሱት ﷺ ለክብር ነው፣ የተደበቀ ዕንቁ ዋጋው በብቸኛ አፈጣጠሩ ውስጥ ነውና።
اللَهُ قَسَّمَ بَينَ الناسِ رِزقَهُمُ
وَأَنتَ خُيِّرتَ في الأَرزاقِ وَالقِسَمِአላህ ሲሳይን በሰዎች ሁሉ መካከል ሲያከፋፍል፣ እርሶ ﷺ በሲሳይና በክፍሎች ምርጫ ተሰጥቶዎታል።
إِن قُلتَ في الأَمرِ لا أَو قُلتَ فيهِ نَعَم
فَخيرَةُ اللَهِ في لا مِنكَ أَو نَعَمِበአንድ ጉዳይ ላይ 'አይ' ይበሉ ﷺ ወይም 'አዎ' ይበሉ፣ የአላህ ምርጫ በእርሶ ማረጋገጫ ወይም ክህደት ውስጥ ተካቷል።
أَخوكَ عيسى دَعا مَيتاً فَقامَ لَهُ
وَأَنتَ أَحيَيتَ أَجيالاً مِنَ الزِمَمِወንድምዎ ኢየሱስ የሞተን ሰው ጠራና ተነሳ፣ እርሶ ግን ﷺ ትውልዶችን ከመርሳት ጥልቀት አነቃቁ።
وَالجَهلُ مَوتٌ فَإِن أوتيتَ مُعجِزَةً
فَاِبعَث مِنَ الجَهلِ أَو فَاِبعَث مِنَ الرَجَمِድንቁርና ሞት ነው፣ ስለዚህ ተአምር ቢሰጥዎ ﷺ፣ ሰዎችን ከድንቁርና ወይም ከመቃብር ያንሱ።
قالوا غَزَوتَ وَرُسلُ اللَهِ ما بُعِثوا
لِقَتلِ نَفسٍ وَلا جاؤوا لِسَفكِ دَمِእርሶ ﷺ ጦርነት አደረጉ ይላሉ፣ የአላህ መልእክተኞች ግን ነፍስን ለመግደል አልተላኩም ደም ለማፍሰስም አልመጡም።
جَهلٌ وَتَضليلُ أَحلامٍ وَسَفسَطَةٌ
فَتَحتَ بِالسَيفِ بَعدَ الفَتحِ بِالقَلَمِይህ ድንቁርና፣ አሳሳች ቅዠቶችና የቃላት ጨዋታ ነው፣ እርሶ ﷺ በሰይፍ ያሸነፉት በብዕር ካሸነፉ በኋላ ነውና።
لَمّا أَتى لَكَ عَفواً كُلُّ ذي حَسَبٍ
تَكَفَّلَ السَيفُ بِالجُهّالِ وَالعَمَمِእያንዳንዱ የከበረ ዘር ያለው ሰው በፈቃዱ ለእርሶ ﷺ ሲገዛ፣ ሰይፉ ያን ጊዜ የድንቁርናና የጋራውን ህዝብ ተቆጣጠረ።
وَالشَرُّ إِن تَلقَهُ بِالخَيرِ ضِقتَ بِهِ
ذَرعاً وَإِن تَلقَهُ بِالشَرِّ يَنحَسِمِክፉን በበጎ ብትጋፈጠው ትሸነፋለህ፤ በክፉ ብትጋፈጠው ግን ይቆረጣል።
سَلِ المَسيحِيَّةَ الغَرّاءَ كَم شَرِبَت
بِالصابِ مِن شَهَواتِ الظالِمِ الغَلِمِየከበረችውን ክርስትናን ጠይቃት፤ ከጨቋኝና ከስግብግብ ምኞቶች ምን ያህል መራራ መጠጥ እንደጠጣች።
طَريدَةُ الشِركِ يُؤذيها وَيوسِعُها
في كُلِّ حينٍ قِتالاً ساطِعَ الحَدَمِከአምልኮተ ጣዖት የሸሸችው፣ በየጊዜው በሚሰፋና በሚነድ ውጊያ ተጎድታለች።
لَولا حُماةٌ لَها هَبّوا لِنُصرَتِها
بِالسَيفِ ما اِنتَفَعَت بِالرِفقِ وَالرُحَمِበሰይፍ ሊረዷት የተነሱ ጠባቂዎች ባይኖሩ ኖሮ፣ በገርነትና በምሕረት ባልተጠቀመች ነበር።
لَولا مَكانٌ لِعيسى عِندَ مُرسِلِهِ
وَحُرمَةٌ وَجَبَت لِلروحِ في القِدَمِየኢየሱስ (ዒሳ) በተላከበት ዘንድ ያለው ከፍ ያለ ቦታና ለመንፈስ ከጥንት ጀምሮ የተገባው ክብር ባይኖር ኖሮ።
لَسُمِّرَ البَدَنُ الطُهرُ الشَريفُ عَلى
لَوحَينِ لَم يَخشَ مُؤذيهِ وَلَم يَجِمِንጹሕና ክቡር አካሉ በሁለት ሳንቃዎች ላይ ተቸንክሮ ነበር፤ አሠቃዩትም ምንም ሳይፈራና ሳይጸጸት።
جَلَّ المَسيحُ وَذاقَ الصَلبَ شانِئُهُ
إِنَّ العِقابَ بِقَدرِ الذَنبِ وَالجُرُمِመሲሑ ከፍ ከፍ ብሏል፤ ጠላቱም መስቀልን ቀመሰ፤ ቅጣት በእርግጥ ከኃጢአትና ከወንጀል ጋር የተመጣጠነ ነውና።
أَخو النَبِيِّ وَروحُ اللَهِ في نُزُلٍ
فَوقَ السَماءِ وَدونَ العَرشِ مُحتَرَمِየነቢዩ ﷺ ወንድም እና የአላህ መንፈስ ከሰማያት በላይና ከዐርሽ በታች ባለው መኖሪያ ውስጥ የተከበረ ነው።
عَلَّمتَهُم كُلَّ شَيءٍ يَجهَلونَ بِهِ
حَتّى القِتالَ وَما فيهِ مِنَ الذِمَمِየማያውቁትን ሁሉ አስተማርካቸው፤ እስከ ውጊያና በውስጡ ያሉትን ቃል ኪዳኖች ጭምር።
دَعَوتَهُم لِجِهادٍ فيهِ سُؤدُدُهُم
وَالحَربُ أُسُّ نِظامِ الكَونِ وَالأُمَمِክብራቸው ወዳለበት ትግል (ጂሃድ) ጠራሃቸው፤ ጦርነት የአጽናፈ ዓለምና የሕዝቦች ሥርዓት መሠረት ነውና።
لَولاهُ لَم نَرَ لِلدَولاتِ في زَمَنٍ
ما طالَ مِن عُمُدٍ أَو قَرَّ مِن دُهُمِያለሱ፣ በማንኛውም ዘመን አገሮች ዘላቂ ምሰሶዎችን ወይም የተረጋጉ ምሽጎችን ሲያገኙ ባልተመለከትን ነበር።
تِلكَ الشَواهِدُ تَترى كُلَّ آوِنَةٍ
في الأَعصُرِ الغُرِّ لا في الأَعصُرِ الدُهُمِእነዚህ ምስክርነቶች ያለማቋረጥ ይከተላሉ፤ በክቡር ዘመናት እንጂ በጨለማ ዘመናት አይታዩም።
بِالأَمسِ مالَت عُروشٌ وَاِعتَلَت سُرُرٌ
لَولا القَذائِفُ لَم تَثلَم وَلَم تَصُمِትናንት ዙፋኖች ወድቀዋል፣ የሥልጣን መቀመጫዎችም ከፍ ከፍ ብለዋል፤ ሚሳኤሎች ባይኖሩ ኖሮ አይሰበሩም ወይም ዝም አይሉም ነበር።
أَشياعُ عيسى أَعَدّوا كُلَّ قاصِمَةٍ
وَلَم نُعِدُّ سِوى حالاتِ مُنقَصِمِየኢየሱስ (ዒሳ) ተከታዮች ሁሉንም አጥፊ ኃይል አዘጋጁ፤ እኛ ግን የመከፋፈል ሁኔታዎችን እንጂ ምንም አላዘጋጀንም።
مَهما دُعيتَ إِلى الهَيجاءِ قُمتَ لَها
تَرمي بِأُسدٍ وَيَرمي اللَهُ بِالرُجُمِወደ ውጊያ በተጠራህ ጊዜ ሁሉ ተነሳህ፤ አንበሶችን ትወረውር ነበር፤ አላህም ሚሳኤሎችን ይወረውር ነበር።
عَلى لِوائِكَ مِنهُم كُلُّ مُنتَقِمٍ
لِلَّهِ مُستَقتِلٍ في اللَهِ مُعتَزِمِባንዲራህ ሥር ከእነርሱ መካከል ለአላህ የሚበቀል፣ በአላህ መንገድ ለመሞት የቆረጠ ሁሉ ነበር።
مُسَبِّحٍ لِلِقاءِ اللَهِ مُضطَرِمٍ
شَوقاً عَلى سابِخٍ كَالبَرقِ مُضطَرِمِአላህን ለመገናኘት እያመሰገነ፣ በናፍቆት እየነደደ፣ እንደ መብረቅ በሚነድ ፈጣን ፈረስ ላይ ተቀመጠ።
لَو صادَفَ الدَهرَ يَبغي نَقلَةً فَرَمى
بِعَزمِهِ في رِحالِ الدَهرِ لَم يَرِمِዘመንን ለውጥ ሲፈልግ ቢያገኘውና ቁርጠኝነቱን በዘመን ውስጥ ቢጥል፣ ዘመን አይንቀሳቀስም ነበር።
بيضٌ مَفاليلُ مِن فِعلِ الحُروبِ بِهِم
مِن أَسيُفِ اللَهِ لا الهِندِيَّةُ الخُذُمُከዘላለማዊ ጦርነቶች የተነሳ ነጭና የደነዘዙ ናቸው፤ ነገር ግን እነርሱ የአላህ ሰይፎች ናቸው እንጂ የሕንድ ስለታም ሰይፎች ብቻ አይደሉም።
كَم في التُرابِ إِذا فَتَّشتَ عَن رَجُلٍ
مَن ماتَ بِالعَهدِ أَو مَن ماتَ بِالقَسَمِብትፈልግ ስንት ሰዎች በአፈር ውስጥ ተኝተዋል፤ ቃል ኪዳናቸውን ወይም መሐላቸውን ሲፈጽሙ የሞቱ።
لَولا مَواهِبُ في بَعضِ الأَنامِ لَما
تَفاوَتَ الناسُ في الأَقدارِ وَالقِيَمِበአንዳንድ ሰዎች ላይ የተሰጡ ተፈጥሯዊ ስጦታዎች ባይኖሩ ኖሮ፣ ሰዎች በደረጃና በውስጣዊ ዋጋ እንዲህ ያለ ልዩነት ባላሳዩ ነበር።
شَريعَةٌ لَكَ فَجَّرتَ العُقولَ بِها
عَن زاخِرٍ بِصُنوفِ العِلمِ مُلتَطِمِበአንተ መለኮታዊ ሕግ ﷺ፣ አእምሮዎች በተለያዩ የእውቀት ዓይነቶች በሚንቀለቀል ውቅያኖስ እንዲፈነዱ አደረግክ።
يَلوحُ حَولَ سَنا التَوحيدِ جَوهَرُها
كَالحَليِ لِلسَيفِ أَو كَالوَشيِ لِلعَلَمِማንነቱ በአንድ አምላክ እምነት ብርሃን ዙሪያ ያበራል፤ እንደ ሰይፍ ጌጥ ወይም እንደ ባንዲራ ጥልፍ።
غَرّاءُ حامَت عَلَيها أَنفُسٌ وَنُهىً
وَمَن يَجِد سَلسَلاً مِن حِكمَةٍ يَحُمِይህ ክቡር ሕግ፣ ነፍሳትና አእምሮዎች በላዩ ላይ የከበቡበት፣ የጥበብ ምንጭ የሚያገኝ ሁሉ ወደ እቅፉ ይስባል።
نورُ السَبيلِ يُساسُ العالِمونَ بِها
تَكَفَّلَت بِشَبابِ الدَهرِ وَالهَرَمِየዓለማት ሁሉ የሚመሩበት የመንገድ መሪ ብርሃን ነው፤ የዘመንን ወጣትነትና እርጅናን ኃላፊነት ወስዷል።
يَجري الزَمانُ وَأَحكامُ الزَمانِ عَلى
حُكمٍ لَها نافِذٍ في الخَلقِ مُرتَسِمِጊዜና የጊዜ ውሳኔዎች ሁሉ በፈጠራው ሁሉ ላይ በተቀረጸውና በሰፊው በሚሰራው ፍርዱ መሠረት ይፈስሳሉ።
لَمّا اِعتَلَت دَولَةُ الإِسلامِ وَاِتَّسَعَت
مَشَت مَمالِكُهُ في نورِها التَمَمِየእስልምና መንግሥት ከፍ ሲልና ሲሰፋ፣ ግዛቶቹ በሙሉና ሁሉን አቀፍ በሆነው ብርሃኑ ታጥበው ወደፊት ገሰገሱ።
وَعَلَّمَت أُمَّةً بِالقَفرِ نازِلَةً
رَعيَ القَياصِرِ بَعدَ الشاءِ وَالنَعَمِበአንድ ወቅት በበረሃ ይኖሩ የነበሩትን ሕዝቦች፣ በጎችና ግመሎችን ከጠበቁ በኋላ፣ ነገሥታትን እንዴት እንደሚጠብቁ አስተማረ።
كَم شَيَّدَ المُصلِحونَ العامِلونَ بِها
في الشَرقِ وَالغَربِ مُلكاً باذِخَ العِظَمِመርሆቿን በመከተል የሚሰሩት አሻሽሎች በምስራቅና በምዕራብ ምን ያህል ታላቅና ግርማ ሞገስ ያለው መንግሥት ገነቡ!
لِلعِلمِ وَالعَدلِ وَالتَمدينِ ما عَزَموا
مِنَ الأُمورِ وَما شَدّوا مِنَ الحُزُمِለእውቀት፣ ለፍትህና ለሥልጣኔ ሲሉ ታላላቅ ሥራዎችን ለመስራት ወሰኑ፤ በጽኑ ቁርጠኝነትም ወገባቸውን አጠበቁ።
سُرعانَ ما فَتَحوا الدُنيا لِمِلَّتِهِم
وَأَنهَلوا الناسَ مِن سَلسالِها الشَبِمِዓለምን ለሃይማኖታቸው በፍጥነት ከፈቱ፤ ከቀዝቃዛውና ከሚፈሰው ምንጩም የሰዎችን ሁሉ ጥማት አረኩ።
ساروا عَلَيها هُداةَ الناسِ فَهيَ بِهِم
إِلى الفَلاحِ طَريقٌ واضِحُ العَظَمِየሰዎች መሪዎች ሆነው በዚህ መንገድ ተጓዙ፤ በእነርሱ መሪነትም ወደ ብልጽግናና ስኬት የሚወስድ ግልጽና ታላቅ መንገድ ሆነ።
لا يَهدِمُ الدَهرُ رُكناً شادَ عَدلَهُمُ
وَحائِطُ البَغيِ إِن تَلمَسهُ يَنهَدِمِዘመን በፍትሃቸው የተገነባን ምሰሶ ሊያፈርስ አይችልም፤ የጭቆና ግንብ ግን ብትነካው ይፈርሳል።
نالوا السَعادَةَ في الدارَينِ وَاِجتَمَعوا
عَلى عَميمٍ مِنَ الرُضوانِ مُقتَسَمِበሁለቱም ዓለማት ደስታን አገኙ፤ በሰፊና በተጋራ መለኮታዊ እርካታም ተሰበሰቡ።
دَع عَنكَ روما وَآثينا وَما حَوَتا
كُلُّ اليَواقيتِ في بَغدادَ وَالتُوَمِሮምንና አቴንስን እንዲሁም የያዙትን ሁሉ ተው፤ ውድ ዕንቁዎች ሁሉ በባግዳድና በቱዋም ይገኛሉ።
وَخَلِّ كِسرى وَإيواناً يَدِلُّ بِهِ
هَوىً عَلى أَثَرِ النيرانِ وَالأَيُمِክስራንና ታላቁን ኢዋኑን ተው፤ ይህም ያለፈውን የእሳትና የጣዖታት ፍርስራሽ ፍቅር ብቻ ያመለክታል።
وَاِترُك رَعمَسيسَ إِنَّ المُلكَ مَظهَرُهُ
في نَهضَةِ العَدلِ لا في نَهضَةِ الهَرَمِራምሴስን ተው፤ የመንግሥት እውነተኛ መገለጫ ያለው የፍትህ መነሳት ላይ ነው እንጂ የፒራሚድ ግንባታ ላይ አይደለም።
دارُ الشَرائِعِ روما كُلَّما ذُكِرَت
دارُ السَلامِ لَها أَلقَت يَدَ السَلَمِየሕጎች መኖሪያ የሆነችው ሮም በተጠቀሰች ቁጥር፣ ዳር አል-ሰላም (ባግዳድ) የሰላም እጅን ትዘረጋላታለች።
ما ضارَعَتها بَياناً عِندَ مُلتَأَمٍ
وَلا حَكَتها قَضاءً عِندَ مُختَصَمِሮም በጉባኤ ጊዜ በንግግር ብቃት ባግዳድን ተወዳድራ አታውቅም፤ በክርክር ጊዜም የፍርድ ጥበቧን አልመሰለችም።
وَلا اِحتَوَت في طِرازٍ مِن قَياصِرِها
عَلى رَشيدٍ وَمَأمونٍ وَمُعتَصِمِሮምም ከነገሥታቶቿ መካከል እንደ ራሺድ፣ ማእሙን ወይም ሙእተሲም ያሉ ሰዎችን ይዛ አታውቅም።
مَنِ الَّذينَ إِذا سارَت كَتائِبُهُم
تَصَرَّفوا بِحُدودِ الأَرضِ وَالتُخَمِሰራዊቶቻቸው ሲዘምቱ የምድርን ዳርቻዎችና ድንበሮች የሚቆጣጠሩ እነማን ናቸው?
وَيَجلِسونَ إِلى عِلمٍ وَمَعرِفَةٍ
فَلا يُدانَونَ في عَقلٍ وَلا فَهَمِበእውቀትና በማስተዋል ይቀመጣሉና በአእምሮም ሆነ በማስተዋል የሚወዳደራቸው የለም።
يُطَأطِئُ العُلَماءُ الهامَ إِن نَبَسوا
مِن هَيبَةِ العِلمِ لا مِن هَيبَةِ الحُكُمِሲናገሩ ሊቃውንት ራሳቸውን ያጎነብሳሉ፤ ይህን የሚያደርጉት ለዕውቀታቸው ካላቸው ክብር የተነሳ እንጂ ለሥልጣናቸው ካላቸው ፍርሃት የተነሳ አይደለም።
وَيُمطِرونَ فَما بِالأَرضِ مِن مَحَلٍ
وَلا بِمَن باتَ فَوقَ الأَرضِ مِن عُدُمِበረከትን ያዘንባሉና በምድር ላይ መካንነት የለም፤ በምድር ላይ በሚኖሩትም ዘንድ ድህነት የለም።
خَلائِفُ اللَهِ جَلّوا عَن مُوازَنَةٍ
فَلا تَقيسَنَّ أَملاكَ الوَرى بِهِمِእነርሱ የአላህ ምትኮች ናቸው፣ ከማነፃፀር የላቁ ናቸውና የሰዎችን ነገሥታት ከእነርሱ ጋር አታወዳድሩ።
مَن في البَرِيَّةِ كَالفاروقِ مَعدَلَةً
وَكَاِبنِ عَبدِ العَزيزِ الخاشِعِ الحَشِمِበፍርድ እንደ አል-ፋሩቅ፣ በትህትናና በጨዋነትም እንደ ኢብን አብዱል አዚዝ ያለ በፍጥረት ውስጥ ማን አለ?
وَكَالإِمامِ إِذا ما فَضَّ مُزدَحِماً
بِمَدمَعٍ في مَآقي القَومِ مُزدَحِمِእንደ ኢማሙም፣ በሰዎች ዓይን እንባ ሲሰበሰብ፣ ብዙ ሕዝብን በእንባ ሲበትን።
الزاخِرُ العَذبُ في عِلمٍ وَفي أَدَبٍ
وَالناصِرُ النَدبِ في حَربٍ وَفي سَلَمِእርሱ በእውቀትና በሥነ ጽሑፍ የበዛና ጣፋጭ ነው፤ በጦርነትም ሆነ በሰላም የከበረ ረዳት ነው።
أَو كَاِبنِ عَفّانَ وَالقُرآنُ في يَدِهِ
يَحنو عَلَيهِ كَما تَحنو عَلى الفُطُمِወይም እንደ ኢብን አፋን፣ ቁርኣን በእጁ እያለ፣ ጡት እንደጣሉ ሕፃናት በእርሱ ላይ እንደሚጎነበስ እርሱም በቁርኣኑ ላይ ይጎነበሳል።
وَيَجمَعُ الآيَ تَرتيباً وَيَنظُمُها
عِقداً بِجيدِ اللَيالي غَيرَ مُنفَصِمِአንቀጾችን በቅደም ተከተል ይሰበስባል፣ ያደራጃቸዋልም፤ በሌሊቶች አንገት ላይ የማይበጠስ የአንገት ሐብል አድርጎ።
جُرحانِ في كَبِدِ الإِسلامِ ما اِلتَأَما
جُرحُ الشَهيدِ وَجُرحٌ بِالكِتابِ دَميበእስልምና ልብ ውስጥ ሁለት ቁስሎች አልዳኑም፤ የሰማዕቱ ቁስልና መጽሐፉን ያደማው ቁስል።
وَما بَلاءُ أَبي بَكرٍ بِمُتَّهَمٍ
بَعدَ الجَلائِلِ في الأَفعالِ وَالخِدَمِየአቡበክር ፈተናዎችም ከታላላቅ ተግባሮቹና አገልግሎቶቹ በኋላ ሊጠራጠሩ አይገባም።
بِالحَزمِ وَالعَزمِ حاطَ الدينَ في مِحَنٍ
أَضَلَّتِ الحُلمَ مِن كَهلٍ وَمُحتَلِمِበቆራጥነትና በጽናት፣ የሽማግሌዎችንና የወጣቶችን ጥበብ ባደናገሩ ፈተናዎች መካከል እምነትን ጠበቀ።
وَحِدنَ بِالراشِدِ الفاروقِ عَن رُشدٍ
في المَوتِ وَهوَ يَقينٌ غَيرُ مُنبَهِمِትክክለኛውን መሪ አል-ፋሩቅን ከሞት ጋር በተያያዘው ትክክለኛ አመለካከቱ አሳሳቱት፤ ሞት ግን የማይካድ እውነት ነው።
يُجادِلُ القَومَ مُستَلّاً مُهَنَّدَهُ
في أَعظَمِ الرُسلِ قَدراً كَيفَ لَم يَدُمِሕንዳዊ ሰይፉን መዝዞ ከሰዎች ጋር ተከራከረ፤ ከታላላቅ መልእክተኞች መካከል ታላቁ እንዴት ሊሞት ቻለ በማለት።
لا تَعذُلوهُ إِذا طافَ الذُهولُ بِهِ
ماتَ الحَبيبُ فَضَلَّ الصَبُّ عَن رَغَمِግራ መጋባት ካሸነፈው አትውቀሱት፤ ወዳጁ ሞቷልና፣ ወዳጅም በግድ መንገዱን ስቷል።
يا رَبِّ صَلِّ وَسَلِّم ما أَرَدتَ عَلى
نَزيلِ عَرشِكَ خَيرِ الرُسلِ كُلِّهِمِአቤቱ፣ እንደ ፈቃድህ በረከትህንና ሰላምህን በዙፋንህ ነዋሪ፣ በሁሉም መልእክተኞች ሁሉ ምርጥ በሆነው ላይ አውርድ ﷺ።
مُحيِ اللَيالي صَلاةً لا يُقَطِّعُها
إِلّا بِدَمعٍ مِنَ الإِشفاقِ مُنسَجِمِሌሊቶችን በጸሎት ያድስ ነበር፤ ያንንም የሚያቋርጠው ከርኅራኄ በሚፈስ እንባ ብቻ ነበር።
مُسَبِّحاً لَكَ جُنحَ اللَيلِ مُحتَمِلاً
ضُرّاً مِنَ السُهدِ أَو ضُرّاً مِنَ الوَرَمِበሌሊት ጨለማ አንተን እያመሰገነ፣ የእንቅልፍ ማጣት ችግርን ወይም የሰውነት ማበጥ ችግርን እየታገሰ።
رَضِيَّةٌ نَفسُهُ لا تَشتَكي سَأَماً
وَما مَعَ الحُبِّ إِن أَخلَصتَ مِن سَأَمِነፍሱ ረክታ ነበር፣ ድካምን አታማርርም ነበር፤ ከልብ በሆነ ፍቅር ጋር ድካም የለምና።
وَصَلِّ رَبّي عَلى آلٍ لَهُ نُخَبٍ
جَعَلتَ فيهِم لِواءَ البَيتِ وَالحَرَمِጌታዬ ሆይ፣ በተመረጡት ቤተሰቦቹ ላይ በረከትን አውርድ፤ በእነርሱም ውስጥ የቅዱስ ቤትንና የቅዱስ ስፍራውን ዓርማ አድርገሃልና።
بيضُ الوُجوهِ وَوَجهُ الدَهرِ ذو حَلَكٍ
شُمُّ الأُنوفِ وَأَنفُ الحادِثاتِ حَمىየጊዜው ገጽ ጨለማ ሲሆን ፊቶቻቸው ብሩህ ናቸው፤ መከራዎች በኃይል ሲናወጡም የከበሩና የማይበገሩ ናቸው።
وَأَهدِ خَيرَ صَلاةٍ مِنكَ أَربَعَةً
في الصَحبِ صُحبَتُهُم مَرعِيَّةُ الحُرَمِከባልደረቦች መካከል በአራቱ ላይ ምርጥ በረከትህን አውርድ፤ ቅዱስ ጓደኝነታቸውም በከፍተኛ ክብር የተያዘ ነው።
الراكِبينَ إِذا نادى النَبِيُّ بِهِم
ما هالَ مِن جَلَلٍ وَاِشتَدَّ مِن عَمَمِነቢዩ ﷺ ሲጠሯቸው፣ ታላላቅ አስፈሪ ነገሮች ሲመጡና ሰፊ መከራዎች ሲጠናከሩ፣ ጥሪያቸውን የመለሱ ፈረሰኞች ነበሩ።
الصابِرينَ وَنَفسُ الأَرضِ واجِفَةٌ
الضاحِكينَ إِلى الأَخطارِ وَالقُحَمِየምድር ነፍስ እንኳ ስትናወጥ ታጋሾች ነበሩ፤ ለአደጋዎችና ለችግሮችም ፈገግ ይሉ ነበር።
يا رَبِّ هَبَّت شُعوبٌ مِن مَنِيَّتِها
وَاِستَيقَظَت أُمَمٌ مِن رَقدَةِ العَدَمِአቤቱ፣ ሕዝቦች ከሞታቸው ተነስተዋል፤ ብሔሮችም ከሌለነት እንቅልፍ ነቅተዋል።
سَعدٌ وَنَحسٌ وَمُلكٌ أَنتَ مالِكُهُ
تُديلُ مِن نِعَمٍ فيهِ وَمِن نِقَمِዕድልና መጥፎ ዕድል፣ እንዲሁም አንተ ብቻ የምትገዛው መንግሥት፤ በእርሱም ውስጥ በበረከቶችና በመከራዎች መካከል ትቀያይራለህ።
رَأى قَضاؤُكَ فينا رَأيَ حِكمَتِهِ
أَكرِم بِوَجهِكَ مِن قاضٍ وَمُنتَقِمِበእኛ ላይ ያለህ ውሳኔ የጥበብህን ፍርድ ያንፀባርቃል፤ እንደ ፈራጅና ተበቃይ ፊትህ ምንኛ የከበረ ነው!
فَاِلطُف لِأَجلِ رَسولِ العالَمينَ بِنا
وَلا تَزِد قَومَهُ خَسفاً وَلا تُسِمِእንግዲህ ለዓለማት መልእክተኛ ﷺ ሲል በእኛ ላይ ርኅሩኅ ሁን፤ ሕዝቡንም ውርደትን አትጨምርባቸው፣ በውርደትም አትደምድማቸው።
يا رَبِّ أَحسَنتَ بَدءَ المُسلِمينَ بِهِ
فَتَمِّمِ الفَضلَ وَاِمنَح حُسنَ مُختَتَمِአቤቱ፣ የሙስሊሞችን መጀመሪያ በእርሱ ﷺ አማካኝነት አሳምረሃልና፣ ቸርነትህን አሟላላቸውና መልካም ፍጻሜን ስጣቸው።