G'aybga imon
Dunyo bizning cheklangan hissiyotlarimiz bilan idrok etiladigan narsalar bilan cheklanmaydi; haqiqat shahodat (shahidlik) dunyosidan ancha kengdir. Ruh — hayotimiz siri — uning mohiyati bizning sezgilarimizga ma'lum bo‘lmasa ham, mavjud haqiqat bo‘lib, biz unga imon keltiramiz. Shu tariqa g‘aybga imon mu‘minni ajratib turadi: u moddiy olam ortidagi narsalarga Allohning haqqoniy xabariga tayangan holda ishonadi va bu eng oliy darajadagi yaqindir.
Allohning hikmati va mehribonligidan, U bizning aqlimiz yolg‘iz idrok eta olmagan narsalarni xabar qilgan; bu xabarlar bizning o‘zligimizdan tashqaridan kelgan payg‘ambarlar orqali yetkazilgandir. Ushbu ilohiy xabarlar barqaror yo‘llarni oldi; eng ulug‘i farishtalarning muqaddas payg‘ambarlar orqali jo‘natilishi bo‘lib, shariatni yetkazish vazifasini bajaradi; bu bizni moddiylikning torligi ichidan Allohni bilish va oxirat uchun amal qilish kengligiga olib chiqadi.
Fazilatli axloq faqat iymoniy e'tiqodga tayanganida barqaror bo‘ladi: Alloh uni sirida va oshkora ko‘rayotganiga qat'iy ishonadigan mu‘mingina yaxshilikka amal qiladi va yomonlikdan tiyiladi, maqtov olsa ham, olmasa ham. Faoliyatlarini faqat moddiy sabablar bilan izohlagan kishi esa o‘z manfaatlarining bandiga aylanib qoladi va ruhiy o‘sish hamda ulug‘ insoniy qadriyatlardan chetlashadi.
Xulosa qilib aytganda, g‘aybga imon koinot sunnatlari bilan ziddiyatlashmaydi; Alloh sabablar va ularning natijalarining yaratuvchisidir. Ba'zilar ilm va ayrim g‘aybiy ma'lumotlar o‘rtasida qarama-qarshilik bor deb o‘ylasa, bu aslida tushunishdagi kamchilikdir. Masalan, ob-havo prognozi g‘aybni bilish emas, balki Allohning moddiy hodisalardagi sunnatlarini kuzatib, ulardan xulosa chiqarishdir — bu xuddi kelayotgan xat haqida uni olinishidan oldin aytib beradigan kishiga o‘xshaydi.
إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.
من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.
إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.
ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.