Rasullarga iymon

Odamlar rasullarga muhtoj, chunki rasullar ularning o‘z qavmlaridan bo‘lgan insonlardir: ular tug‘iladi, o‘ladi, ovqatlanadi va bozorlarda yuradi. Qadim ummatlar inson yuborilishi bilan hayron bo‘lgan, ammo Alloh shuni bildirdiki, Rasul o‘z qavmidan bo‘lishi lozim, shunda ularga namuna bo‘la oladi. Rasularda hech qanday uluhiyat yo‘q; ular Alloh tomonidan tanlangan muqaddas bandalardir, va ularga vahiy nozil bo‘ladi.

Rasullarning ismati (shariatni yetkazishda saqlanishi) mustahkam: ular Alloh nomidan yetkazganda, nafs tufayli so‘zlamaydilar. Dunyoviy masalalar yoki vahiy kelmagan shaxsiy ijtihodlarda esa xato bo‘lishi mumkin; bunday hollarda Alloh ularning noto‘g‘ri qarorini tasdiqlamay, to‘g‘rini ko‘rsatadi — buni masalan ko‘rlik haqidagi rivoyat va Bedr mahbuslari voqealarida ko‘ramiz, bu vahiyning haqiqiy mezon ekanligini taʼkidlaydi.

Muhammad ﷺ oxirgi payg‘ambar bo‘lib, uning risolasi barcha insonlarga mo‘ljallangan va har bir zamon uchun amal qiluvchidir. Shariat katta moslashuvchanlikka ega boʻlib, ibodat va aqida kabi qatʼiy matnlarni o‘zgarmas qoldiradi, biroq maʼmuriy, savdo-sotiq va siyosat kabi muomalot sohalarida musulmonlarga umumiy manfaatni hisobga olgan holda ijtihod qilish uchun keng maydon qoldiradi (albatta, Islomning umumiy qoidalariga amal qilgan holda).

Muhammad ﷺ shaxsiyati o‘zi bir mo‘jizadir: uning rostgo‘yligi, ishonchliligi, sahobalari bilan kamtarligi va zohid hayoti uning buyukligiga dalildir. U to‘liq inson edi, ammo Alloh uni maxsus tayyorlab, ulug‘ bir namuna qilib tanlagan; insoniyat tarixida uning kabi noyob bir timsol yaratilmagan edi ﷺ.

يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.

عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.

محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.

تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.