Malaikalarga imon
Musulmonlar malaikalarga Allohning yaratgan makhluqoti sifatida imon keltiradi; Ularni toʻliq itoat va doimiy tasbih uchun tanlagan. Ular nuroniy mavjudotlardir va asl holatlarida insonlarga koʻrinmaydilar, biroq Alloh zarurat tugʻilganda ularni moddiy suratlarga kirish qobiliyati bilan taʼminlagan — paygʻambarlarni ziyorat qilishlaridagi voqealardagi kabi. Ularning vazifalari turlicha: Allohning amrlarini bajarish, vahyni yetkazish, olam ishlarini boshqarish, bandalarning amallarini yozish, imonlilarni himoya qilish va ularni mustahkamlash kabilardan iborat.
Jinnlar esa Alloh tomonidan olovdan yaratilgan boshqa bir makhluqdir; ular ham masʼuliyatli va xuddi insonlar kabi hisoblanuvchi mavjudotlardir, ularning orasida imonli solihlar ham, gunohkor va isyonkorlar ham bor. Asl surʼatlarida biz ularni koʻrmaymiz, ammo ular bizni koʻradi — bu ularning mavjudligini anglashdagi tafovutni tushuntiradi. Ular gaibni bilmaydilar, ularning hayoti ham Allohning olamdagi sunnatlariga boʻysunadi, va ular faqat Allohning izni bilan zarar yoki foyda keltira oladilar.
Shaytonlar jinnlar orasidagi kofirlardir; Iblis ularni insonlarga qarshi chiqishda va vasvasaga solish yoʻli bilan boshqaradi. Ularning kuchi faqat vasvasalash va yomonlikni chiroyli koʻrsatish bilan cheklanadi, ular bandalarga majburlovchi hukmronlik qila olmaydilar. Allohni zikriga yopishib, Uning yoʻlida istiqomat qiluvchi moʻmin ularning fitnalaridan himoyalangan qalʼa ichida boʻladi; ammo nafsiga ergashib Robbini unutgan kishi ularning tarmoqlariga tushadi.
Malaika va jinnlarga imon hamda bu gʻaybiy olamning mavjudligiga qatʼiy ishonch moʻminning qalbida Allohni ulugʻlashni kuchaytiradi. Inson malayikalar uning amallarini kuzatib, soʻzlarini yozishini bilsa, bu uni siri va oshkorida Allohni nazorat qilishga, shaytonning vasvasalaridan Allohga panoh soʻrashga undaydi; bu esa axloqiy jihatni mustahkamlaydi va bandani ibodatga hamda gunohlardan saqlanishga undaydi, Allohning savobi va rahmatini umid qilib.
يؤمن المسلم بالملائكة كخلق من خلق الله، اصطفاهم للطاعة المطلقة والتسبيح الدائم. هم كائنات نورانية غير مرئية للبشر في هيئتها الأصلية، لكن الله منحهم القدرة على التشكل بأشكال مادية عند الحاجة، كما حدث في زيارتهم للأنبياء. وظيفتهم تتنوع بين تنفيذ أوامر الله، وحمل الوحي، وتدبير شؤون الكون، وتسجيل أعمال العباد، وحماية المؤمنين وتثبيتهم.
أما الجن، فهم خلق آخر أوجده الله من نار، وهم مكلفون ومحاسبون تماماً كالبشر، ينقسمون إلى مؤمنين صالحين وعصاة متمردين. نحن لا نراهم في صورتهم الأصلية، لكنهم يروننا، مما يفسر التفاوت في إدراك وجودهم. وهم لا يعلمون الغيب، وحياتهم تخضع لسنن الله في الكون، ولا يملكون ضراً ولا نفعاً إلا بإذنه تعالى.
الشياطين هم كفار الجن، يقودهم إبليس في معاداة البشر وسلوك طريق الإغواء. إن قدرتهم تقتصر على الوسوسة وتزيين الشر، ولا يملكون سلطاناً قسرياً على العباد. فالمؤمن الذي يتمسك بذكر الله ويستقيم على أمره، يكون في حصن من مكائدهم، بينما يسقط في حبائلهم من يتبع هواه ويغفل عن ربه.
تثمر عقيدة الإيمان بالملائكة والجن واليقين بوجود هذا العالم الغيبي تعظيماً لله في قلب المؤمن. حين يعلم الإنسان أن هناك ملائكة ترقب أفعاله وتكتب أقواله، يدفعه ذلك إلى مراقبة الله في سره وعلنه، والاستعاذة من وساوس الشيطان، مما يقوي الجانب الأخلاقي ويدفع نحو الطاعة وتجنب المعاصي رجاءً في ثواب الله ورحمته.