Görünməzə iman

Dünya yalnız məhdud duyğularımızla dərk etdiyimiz şeylərlə məhdudlaşmır; həqiqət şahidlik edilən maddi aləmdən daha genişdir. Ruh — həyatımızın sirri — hisslərimizlə maddi şəkildə tamamilə qavranmasa da mövcud bir həqiqətdir və biz ona inanırıq. Beləliklə, görünməzə iman mömini fərqləndirir: o, maddənin arxasında duranları Allahın doğru xəbərinə əsaslanaraq qəbul edir və bu ən ali əminlik dərəcəsidir.

Allahın hikməti və rəhməti bizim anlamaya biləcəyimiz məsələlər haqqında bizi xəbərdar etməsidir ki, bu xəbərlər özümüzdən kənardan gələn vəhy vasitəsilə çatdırılmışdır. Bu ilahi xəbərlər sabit yollarla gəlib; ən böyük vasitə mələklərin seçilmiş peyğəmbərlərə göndərilməsi və şəriəti təbliğ etməsidir. Bu açıqlamalar bizi maddi sərhədlərdən çıxarıb Allaha və axirətə dair biliyin genişliyinə çıxarır.

Fəzilətli əxlaq yalnız imani təməl üzərində möhkəm dayananda möhkəmlənir; Allahın insanı gizli və aşkar hərəkətlərində gördüyünə qəti inanan mömin elə kəsdir ki, həm yaxşılıq edər, həm də şərdən çəkinər, tərif görsün və ya görməsin. Məhdud səbəblərlə hərəkətlərini izah edən kəs isə şəxsi mənafelərinin əsiri olaraq qalır və ruhani yüksəlişdən, yüksək insani dəyərlərdən uzaqlaşır.

Nəticədə, görünməzə iman kainatdakı qanunlarla ziddiyyət təşkil etmir; Allah səbəblərin və nəticələrin yaradıcısıdır. Bəzi insanların elm ilə bəzi görünməz mövzular arasında ziddiyyət gördükləri halda, bu əslində anlama çatışmazlığıdır. Məsələn, hava proqnozu gələcəyi görmək deyil, Allahın təbiət qanunlarının müşahidəsinə əsaslanan bir ehtimaldır — elə birinə bənzəyir ki, məktubun gələcəyini ehtimal edib qabaqcadan xəbər verir.

إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.

من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.

إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.

ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.