Axirətə iman

Müsəlman inanır ki, ölüm varlığın sonu deyil, əksinə əməl məskənindən əbədi həyata — hər insan üçün həqiqi başlanğıca — keçiddir. Gafillər ölümü son nöqtə sayarkən, mömin üçün bu dünyanın xəyalından oyanışdır; bərzəx həyatı başlayır və o, əbədi nemətə və ya ağrılı əzaba gedən yolu qabaqlayır. Bu anlayış mömini Allahla görüşə — tövbə, istiğfar və haqları sahibinə qaytarmaqla — daim hazır saxlayır.

Axirəti daim düşünmək möminin həyatını nizamlayıcı əsas sütundur; mömin məzarlara və dəfn mərasimlərinə baxıb öz sonunun da belə olacağını xatırlayır, lakin qorxub dağılmır, əksinə vaxt bitməzdən əvvəl özünü hesaba çəkir. Səmimi mömin üçün axirəti xatırlamaq ibadətlərdə səbrə kömək edən, günahlardan çəkindirən güclü bir təkəbbürdür — Allahın razılığını arzulamaq və onun əzabından qorxmaqla.

Qiyamət gəlib insanlar qəbirdən dirildildikdə hər kəs öldüyü halda olduğu vəziyyətdə dirildiləcək və hamı Hak ədalətinin məhkəməsinə gətiriləcək. O çətin gündə hər kəsin əməlləri dəqiqliklə yazıldığı kitabı oxunacaq; şan-şöhrət və sərvət heç kəsə fayda verməyəcək. Xeyir əməl sahibi olanlar xilas olacaq, nəfsinə uyan və Rəbbinə asi olanlar isə rüsvay olacaqlar — hər kəs imanına və əməlinə görə mükafatlandırılacaq.

Möminlərin cənnətdəki otaqları onların ixlası və mücadiləsinə görə fərqlənir; Allah onları haqq yolunda səbir göstərən pərhizkarlar üçün hazırlamışdır. İnkar edən və inadkar olanlar isə inkarlarına görə cəza görəcək, qiyamət günündə peşmanlıq onlara fayda verməyəcək. Buna görə mömin çalışır ki, sağ əl əhlindən olsun — Allahın mərhəmətinə və əfvinə ümid bəsləyənlərdən — və hər nə isə Allahın qəzəbinə və əzabına səbəb ola biləcək hər şeydən çəkinsin.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.