Paygʻambarlarga imon

Insonlar rasullarga muhtoj, chunki ular oʻz xalqlaridan bo‘lgan insonlardir: tugʻiladi, vafot etadi, ovqat yeyadi va bozorlarda yuradi. Qadimda xalqlar insonlarni elchi qilib yuborilishiga hayrat qilganlar, ammo Alloh elchi oʻz qavmidan boʻlishini talab qilgan, shunda ular unga taqlid qilishlari mumkin boʻladi. Rasullarda hech qanday ilohiylik yoʻq; ular Allohning huzurida sharaflangan bandalardir va Ular vahy orqali tanlangan.

Rasullarning ismati (xatolardan himoyaligi) shariatni yetkazishda aniq koʻrsatilgan: ular Alloh nomidan vahyni yetkazganda nafsiga qarab soʻzlamaydilar. Ammo dunyoviy masalalar va vahy kelmagan shaxsiy ijtihodlarda xatolar boʻlishi mumkin; Alloh esa ularni shu xatolarda qoldirmaydi va toʻgʻri yo‘lni koʻrsatadi — bu holatlar koʻpincha Aʼmol va Bedr asirlari kabi misollar bilan taʼkidlanadi, chunki osmondan kelgan vahy eng toʻgʻri mezondir.

Muhammad ﷺ paygʻambarlarning oxiri boʻlib, uning risolasi barcha insonlarga umumiy va har qanday zamon hamda makonga mos keladi. Shariat katta darajada moslashuvchanlik bilan kelgan: aqida va ibodatlar bo‘yicha qatʼiy, oʻzgarmas matnlar mavjud, ammo muomalalar, maʼmuriy va siyosiy ishlar borasida musulmonlarga umuminsoniy manfaatlarni taʼminlovchi ijtihod qilish uchun keng maydon qoldirilgan — albatta, islomning umumiy tamoyillariga rioya qilgan holda.

Muhammad ﷺ shaxsiyati oʻzi alohida moʻjiza hisoblanadi: uning halolligi, ishonchliligi, sahobalari oldidagi kamtarligi va zahidona hayoti uning buyukligidan dalolat beradi. U mukammal inson edi, lekin Alloh uni risola bilan maxsus ajratib oldi va uni oʻta maxsus tarzda tayyorladi; natijada u insoniyat tarixida oʻziga xos namuna boʻldi — Alloh Odam avlodlari ichida uni singari boshqa hech kimni yaratmadi ﷺ-656,.

يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.

عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.

محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.

تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.