G'aybga imon
Olomon bizning cheklangan hissiyotlarimiz idrok eta oladigan narsalar bilan cheklanmagan; haqiqat shahodat (moddiy dunyo)dan ancha kengroqdir. Ruh — hayotimiz siri — biz uni his qilishimiz mumkin bo'lmagan tabiati bilan baribir haqiqatdir va biz unga iymon keltiramiz. Shunday qilib, g'aybga imon mu'minni ajratib turadigan xususiyatdir: u moddiy olam ortidagi narsalarga Allohning haqqoniy xabariga tayanib ishonadi, bu esa eng oliy darajadagi qat'iy iymondir.
Bu Allohning hikmati va rahmati bo'lib, U bizning aqlimiz yolg'iz idrok eta olmaydigan narsalarni bizga xabar qilib bergan; bu xabarlar bizning o'zimizdan tashqaridan kelgan vohiylar orqali yetib keldi. Ushbu ilohiy xabarlar qat'iy yo'llar olgan, eng ulug'i — farishtalarning tanlangan payg'ambarlar orqali shari'atni yetkazish uchun yuborilishi; bu bizni moddiy cheklovlardan Allohni bilish va oxirat uchun amal qilish fazosiga chiqaruvchi bayon bo'ldi.
Faqiha axloq faqat imon tamaliga qurilganda barqaror bo'ladi; Alloh uni sirrida va oshkorida ko'rishini qat'iy bilgan mu'min yagonadirki, yaxshilikka rioya qiladi va yomonlikdan tiyiladi, maqtov bo'lsin yoki bo'lmasin. O'z harakatlarini faqat moddiy sabablar bilan bog'laydigan kishi esa shaxsiy manfaatlarining quliga aylanadi va ruhiy yuksalish hamda oliy insoniy qadriyatlardan chalg'ib qoladi.
Xulosa qilib aytganda, g'aybga imon koinot qonunlari bilan zid emas; Alloh sabablar va sabab bo'luvchilar yaratuvchisidir. Ba'zilar ilm bilan ayrim g'aybiy tushunchalar o'rtasida qarama-qarshilik bor deb o'ylashadi, aslida bu tushunishdagi kamchilikdir. Masalan, ob-havo xabarnomasi g'aybni bilish emas, balki Allohning moddiy hodisalardagi sunnatlarini kuzatib chiqishga asoslangan tahlildir, xuddi kimdir xat kelishini oldindan ko'ra bilib, odamga aytib qo'ygan kabi.
إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.
من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.
إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.
ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.