Oxiratga imon

Musulmon kishi o'limni mavjudotning yakuni emas, balki amallar makonidan abadiy hayotga o'tish, har bir inson uchun haqiqiy boshlanish deb biladi. Behabarlar o'limni yakun deb hisoblashsa, mu'min uni dunyoning xayolonasidan uyg'onish deb anglaydi; shunda Barzax hayoti boshlanadi, u abadiy ne'mat yoki azobga olib boradi. Bu mu'minni doimo Alloh bilan yuzma-yuz uchrashuvga tavba, istig'for va huquqlarni egalariga qaytarishga tayyorlaydi.

Oxiratni yodga olish mu'minning hayotini tartibga soluvchi asosiy rukn hisoblanadi; u jonbozlik va qabrlarga qarab o'z taqdirini eslaydi, lekin vahimaga tushmaydi, balki o'zini kech qolishdan oldin hisobga oladi. Chin mu'min oxiratni eslash orqali ibodatlarda sabr qilishga yordam topadi va gunoh sodir etishdan to'sqinlik qiluvchi kuchli ichki undov—Allohning roziligi umidi va Uning jazosi qo'rquvi bilan harakat qiladi.

Qiyomat qo'zg'alishi va odamlar qabrlardan tiriltirilishi bilan har bir kishi o'zi vafot etgan holatda jonlanadi; hamma yig'ilib Allohning adolat sudiga tortiladi. O'sha qiyin kunda har bir insonga uning amallari aniq qayd etilgan kitob o'qiladi; unda na martaba na mol foyda bera olmaydi. Yaxshi amal qilganlar najot topadi, nafsiga ergashgan va Robbiga itoat qilmaganlar esa xo'rlikka duch keladi. Har bir kishi o'z imoni va amali bo'yicha mukofotlanadi.

Mu'minlarning jannatdagi maqomlari ularning ikhlaslari va jihodlariga qarab farq qiladi; bu jannatni Alloh taqvo qilganlar, dunyoda haqiqat yo'lida sabr qilganlar uchun tayyorlagan. Inkori qat'iy uslubda turganlar o'z kofirliklarining oqibatiga duch kelib, Qiyomat kunida pushaymonlik ularga foyda bermasligini anglaydilar. Shu sababli mu'min Allohning rahmati va kechirimi umidida o'ngdagi insonlar qatorida bo'lishga harakat qiladi va Uning g'azabiga va azobiga olib keladigan hamma narsadan saqlanadi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.