Payg‘ambarlar va rasullarga imon
Odamlar elchilarga muhtojdirlar, chunki elchilar ularning o‘zi kabi insonlardandir: tug‘iladi, vafot etadi, ovqat eyadi va bozorlarda yuradi. Qadimda ba’zi ummatlar inson yuborilishiga hayron bo‘lganlar, lekin Alloh elchi o‘z qavmidan bo‘lishi kerakligini aytgan, shunda ular undan o‘rnak olishlari mumkin. Elchilarda ilohlikka oid hech narsa yo‘q; ular Alloh tomonidan tanlangan, hurmat qilingan bandalardir va ularni vahy bilan muqarrar etgan.
Elchilarning 'asliy jihatdan xato qilmaslik' masalasi (ismah) ularning shariatni yetkazishda barqaror ekanligini anglatadi: Allohdan rivoyat qilganlarida ular nafsiga binoan gapirmaydilar. Dunyoviy masalalar yoki vahy kelmagan shaxsiy ijtihodlarda xatoga yo‘l qo‘yish mumkin, ammo Alloh ularni bu xatolariga rozilik bilan qoldirmaydi va ularga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatadi — bu, masalan, ko‘r odam haqidagi voqea yoki Bedr asirlari bilan bog‘liq holatlarda ochiq-oydin ko‘ringan.
Muhammad ﷺ nabiylar oxiri bo‘lib, uning risolasi barcha insonlar uchun umumiy va har zamon hamda har joyda amal qiladigan xususiyatga ega. Shariat juda moslashuvchan tarzda kelgan: aqida va ibodatlarga oid qat’iy, o‘zgarmas matnlar mavjud, ammo muomalot, ma’muriyat va siyosatga doir masalalarda musulmonlarga ijtihod qilish uchun katta maydon qoldirilgan, shart — umumiy Islom tamoyillariga rioya etish.
Muhammad ﷺ ning shaxsiyati o‘zi bir mu’jiza edi; uning rostgo‘yligi, ishonchliligi, ashoblari bilan kamtarligi va zohidona hayoti uning buyukligidan dalolat beradi. U mukammal inson bo‘ldi, lekin Alloh uni risola uchun maxsus tayyorladi; u tarixda benazir namunadir va Alloh unga o‘xshashini boshqa birovga yaratmagan.
يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.
عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.
محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.
تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.