Ghaybga imon
Dunyo faqat bizning cheklangan hissiyotlarimiz idrok eta oladigan narsalardan iborat emas; haqiqat shahodat — moddiy olamdan ancha kengroqdir. Ruh, ya’ni hayotimiz siri, uning mohiyati bizning hissiy idrokimiz bilan to‘liq anglanmasa-da, haqiqatdir va biz unga imon keltiramiz. Shunday qilib, ghaybga imon mo‘minni ajratib ko‘rsatadi: u moddiy olam ortidagi narsalara Allohning rost so‘ziga tayanib ishongan va bu eng oliy darajadagi qat’iyatdir.
Allohning hikmati va rahmati shundaki, U bizning aqlimiz yolg‘iz idrok eta olmaydigan narsalardan bizni xabardor qilgan, bu xabarlarni esa o‘z risolalari orqali tashqaridan yuborgan. Bu ilohiy xabarlar barqaror kanallar orqali kelgan, eng ulug‘i esa farishtalarni tanlangan payg‘ambarlariga yuborib shariatni yetkazish edi; buning maqsadi bizni moddiy cheklanishdan ajratib, Allohni va oxiratni bilish hamda ularga qarab yashashga chorlashdir.
Yaxshi axloq faqat e’tiqod asosida barqaror bo‘ladi: Alloh uning sirini va oshkorini ko‘rayotganiga qat’iy ishongan mo‘mingina yaxshilikka sodiq qoladi va yomonlikdan tiyiladi, maqtov topganda ham topmaganda ham. Ammo faqat moddiy sabablarni asos qilib olib harakat qiluvchi kishi o‘z manfaatlarining quliga aylanib qoladi va ma’naviy yuksalish hamda oliy insoniy qadriyatlar yo‘lidan chetlanadi.
Xulosa qilib aytganda, ghaybga imon koinot qonunlari bilan ziddiyatda emas; Alloh sabablar va ularning yaratuvchisidir. Ba’zilar ilm bilan ba’zi ghaibiy jihatlar o‘rtasida ziddiyat bor deb o‘ylashi — aslida tushunishdagi kamchilikdir. Masalan, ob-havo prognozi ghaibni bilish emas, balki Allohning moddiy hodisalardagi sunnatlarini kuzatib tahlil qilishdir; xuddi kimdir pochta kelishini ko‘rib, uni yetib kelishidan oldin aytib berish kabi.
إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.
من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.
إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.
ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.