Oxiratga imon

Musulmon o‘limni mavjudotning oxiri emas, balki amallar uyi — dunyodan abadiy hayotga, har bir inson uchun haqiqiy boshlanishga o‘tish deb biladi. Beg‘amlar o‘limni yakun deb ko‘rishsa, mo‘min uchun bu dunyodagi g‘ofillikdan uyg‘onishdir: barzax hayoti boshlanadi, u doimiy ne’matga yoki og‘ir azoblarga olib borishi mumkin; shuning uchun mo‘min Alloh bilan uchrashuvga doimo tavba, istig‘for va huquqlarni qaytarish bilan tayyorlanadi.

Oxiratni doimo yodda tutish mo‘min hayotining asosiy ustunlaridan biridir; u marhumlar va qabrlarga qarab o‘z taqdirini eslaydi, ammo vahimaga tushmay, o‘zini erta hisobga oladi. Rostgo‘y mo‘min uchun oxiratni eslash ibodatlarga chidamlilikka yordam beradi va gunohlardan qaytaruvchi kuchli ichki undov bo‘lib xizmat qiladi — u Allohning roziligini umid qilib va Qiyomat kunida Uning azobidan qo‘rqib yashaydi.

Qiyomat kelib, odamlar qabrlaridan tiriltirilganda, har bir kishi o‘lganicha holatda jo‘natiladi va hamma Heshh — yig‘ilishga — olib kelinib, Ilohiy adolat sudiga turadi. O‘sha og‘ir kunda har bir insonga amallari to‘liq yozilgan kitobi o‘qiladi; daraja yoki boylik hech qanday foyda bermaydi. Najot topadi faqat sof va yaxshi amallar qilgan kishi; nafsiga ergashgan va Robbiga itoatsizlik qilganlar esa izzatdan mahrum bo‘ladi — har kimga uning imoni va amali bo‘yicha ajr beriladi.

Mo‘minlarning jannatdagi maqomlari ularning samimiyligi va jihodidagi chidamliligiga qarab farq qiladi; jannatni Alloh taqvo egalari uchun tayyorlagan, ular dunyoda haqqa sabr qilganlardir. Qarshi turib, inkor qiluvchilar qat’iy kofirlikda davom etganlari uchun jazolanishadi; Qiyomat kunida pushaymonlik foyda bermaydi va ular katta yo‘qotishni anglaydilar. Shuning uchun mo‘min Allohning rahmati va mag‘firatini umid qilib o‘ng egalaridan bo‘lishga intiladi hamda Uning g‘azabiga olib keladigan barcha narsalardan tiyiladi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.