Rasullarga imon
Odamlar rasullarga muhtoj, chunki ular o‘sha xalqlarga yuborilgan insonlardir: tug‘ilib o‘sadilar, o‘lishadi, yeyishadi va bozorlarda yurar edilar. Qadimiy ummatlar insonlarni yuborishni hayron qoldirgan; ammo Alloh payg‘ambar o‘z qavmi ichidan bo‘lishi kerakligini, shunda ular unga taqlid qila olishlarini tushuntiradi. Rasullarda hech qanday ilohiyat yo‘q; ular Allohning ixtiyor bilan tanlagan sharafli ibodatchilaridir va ularga vahy nozil qilingan.
Rasullarning 'isma' (xato qilmaslik) qoidasi shariatni yetkazishda mustahkam: ular Allohdan rivoyat qilganda nafsdan gapirmaydilar. Dunyoviy ishlar va vahy tushmagan shaxsiy ijtihodlarda esa xato bo‘lishi mumkin; biroq Alloh bularni tasdiqlamaydi, balki to‘g‘risini ko‘rsatadi — buni masalan ko‘zga ko‘rinmaslik haqidagi voqea va Badr mahbuslari haqida rivoyatlarda ko‘rish mumkin — chunki osmondan kelgan vahy doimiy mezon ekanligini tasdiqlaydi.
Muhammad ﷺ payg‘ambarlarning oxiri (khatam al-anbiya) bo‘lib, uning risolasi barcha insonlarga umumiy va har zaman hamda har joy uchun mosdir. Shariat katta moslashuvchanlik bilan kelgan: aqida va ibodatlarga oid qat'iy matnlar o‘zgartirishni qabul qilmaydigan bo‘lsa, ma'muriy va siyosiy munosabatlardagi muomalalarda musulmonlarga umumiy manfaatni ta'minlash sharti bilan ijtihod qilish uchun keng maydon qoldirilgan, ammo bu ijtihodlar Islomning umumiy qoidalariga rioya qilgan holda bo‘lishi kerak.
Muhammad ﷺ ning shaxsiyati o‘zi bir mo‘jiza kabi: uning siddiqi (haloligi), vafosi, ashoblari orasidagi kamtarligi va sodda, zahidona hayoti uning ulug‘vorligiga dalildir. U mukammal inson edi, lekin Alloh uni risola bilan maxsus ajratdi va maxsus tayyorladi; shuning uchun u insoniyat tarixida noyob namuna bo‘ldi, va Alloh Odam avlodida unga o‘xshashini yaratmagan ﷺ.
يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.
عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.
محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.
تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.