القسم الرابع: نظام المعاملات المالية والأحكام
Ang Ika-upat nga Bahin: Sistema sa Pinansyal nga Transaksyon ug mga Balaod
الباب الأول: البيوع والتجارة والمعاملات والدين
Ang Unang Kapitulo: Mga Pagbaligya, Negosyo, Transaksyon, ug Utang
قال رسول الله ﷺ «أَدْخَلَ الله الجَنَّةَ رَجُلًا كَانَ سَهْلًا: مُشْتَرِيًا، وَبَائِعًا، وَقَاضِيًا، وَمُقْتَضِيًا».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: “Gisulod ni Allah sa Paraiso ang usa ka tawo nga mahinatagon sa pagpalit, sa pagbaligya, sa pagbayad sa utang, ug sa pagpangayo og bayad sa utang.”
قال رسول الله ﷺ «أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: “Human niini, unsa man ang kahimtang sa mga tawo nga nagbutang og mga kondisyon nga wala sa Libro ni Allah? Bisan unsang kondisyon nga wala sa Libro ni Allah, ang Labing Gamhanan ug Halangdon, kini walay pulos, bisan pa kon kini usa ka gatos ka kondisyon. Ang hukom ni Allah ang labing angay, ug ang kondisyon ni Allah ang labing kasaligan. Ug ang pagkamaunongon (al-wala') iya lamang sa nagpagawas (sa ulipon).”
قال رسول الله ﷺ «ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ رَجُلٌ حَلَفَ عَلَى سِلْعَةٍ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا أَكْثَرَ مِمَّا أُعْطِيَ وَهُوَ كَاذِبٌ، وَرَجُلٌ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ، وَرَجُلٌ مَنَعَ فَضْلَ مَاءٍ فَيَقُولُ اللهُ الْيَوْمَ أَمْنَعُكَ فَضْلِي كَمَا مَنَعْتَ فَضْلَ مَا لَمْ تَعْمَلْ يَدَاكَ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: “Tulo ka matang sa tawo ang dili pakigsultihan ni Allah sa Adlaw sa Pagkabanhaw ug dili Niya tan-awon: usa ka tawo nga nanumpa bahin sa usa ka baligya nga gihatagan siya og labaw pa sa iyang nadawat, samtang siya nagbakak; ug usa ka tawo nga nanumpa og bakak nga panumpa aron sa pagkuha sa kabtangan sa usa ka Muslim; ug usa ka tawo nga nagpugong sa sobra nga tubig. Ug moingon si Allah sa maong adlaw: ‘Pugngan ko kanimo ang Akong grasya, sama sa imong pagpugong sa sobra nga wala nimo buhata sa imong mga kamot.’”
قال رسول الله ﷺ «رَحِمَ الله عَبْدًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ، سَمْحًا إِذَا اشْتَرَى، سَمْحًا إِذَا قَضَى، سَمْحًا إِذَا اقْتَضَى».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: “Kaloy-an ni Allah ang usa ka tawo nga mahinatagon kon magbaligya, mahinatagon kon mopalit, mahinatagon kon mobayad sa utang, ug mahinatagon kon mangayo og bayad sa utang.”
قال رسول الله ﷺ «لا تَحَاسَدُوا، وَلا تَنَاجَشُوا، وَلا تَبَاغَضُوا، وَلا تَدَابَرُوا، وَلا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا، الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لا يَظْلِمُهُ، وَلا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا، وَأَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ، بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: “Ayaw kamo paghinan-anay, ayaw kamo pag-ingnanay og bakak nga presyo, ayaw kamo pagdumtanay, ayaw kamo pagtalikdanay, ug ayaw pagbaligya ang usa kaninyo ibabaw sa baligya sa uban. Ug pagpakig-igsoonay kamo, mga ulipon ni Allah. Ang Muslim igsoon sa Muslim. Dili niya kini pasipad-an, dili niya kini biyaan, ug dili niya kini tamayon. Ang Taqwa (pagkadiosnon) ania dinhi,” ug iyang gitudlo ang iyang dughan. “Igo na nga kadautan alang sa usa ka tawo ang pagtamay sa iyang igsoon nga Muslim. Ang tanan sa usa ka Muslim gidili (haram) alang sa laing Muslim: ang iyang dugo, ang iyang kabtangan, ug ang iyang dungog.”
قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعُ أَحَدُكُمْ فَضْلَ مَاءٍ لِيَمْنَعَ بِهِ الْكَلأ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: “Ayaw pugngi sa usa kaninyo ang sobra nga tubig aron mapugngan ang balili (o sibsibanan).”
قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعْ جَارٌ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: “Ayaw pugngi sa usa ka silingan ang iyang silingan sa pagtusok og kahoy sa iyang bungbong.”
قال رسول الله ﷺ «مَنْ طَالَبَ حَقًّا فَلْيَطْلُبْهُ فِي عَفَافٍ» وَافٍ، أَوْ غَيْرِ وَافٍ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: “Bisan kinsa nga mangayo sa iyang katungod, kinahanglan niya kining pangayoon sa kaligdong (o pagkamatinahuron), bisan pa kon ang katungod bug-os o dili.”
الباب الثاني: فقه القضاء، نظام القضاء والإمارة في الإسلام
Ikaduhang Kapitulo: Fiqh sa Paghukom, Sistema sa Paghukom ug Pagdumala sa Islam
قال رسول الله ﷺ «إِنِي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلَا أَشُقَّ بُطُونَهُمْ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: "Wala ako sugoa sa pag-usisa sa mga kasingkasing sa mga tawo ni sa pagbusbos sa ilang mga tiyan."
قال رسول الله ﷺ «رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّىٰ يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الْمُبْتَلَىٰ حَتَّىٰ يَبْرَأَ، وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّىٰ يَكْبُرَ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: "Gikuha ang responsibilidad (sa pagsulat sa mga buhat) gikan sa tulo ka matang sa tawo: sa natulog hangtod nga makamata, sa gisakitan sa pangisip hangtod nga maayo, ug sa bata hangtod nga modako (maabot ang pagkahamtong)."
قال رسول الله ﷺ «كَيْفَ يُقَدِّسُ اللهُ أُمَّةً لا يَأْخُذُ ضَعِيفُهَا حَقَّهُ مِنْ قَوِيِّهَا، وَهُوَ غَيْرُ مُتَعْتَعٍ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: "Unsaon pagbalaan ni Allah ang usa ka ummah (nasod/komunidad) diin ang ilang huyang dili makakuha sa ilang katungod gikan sa ilang kusgan, ug kini (ang katungod) dili mapugngan (o dili mabalda)?"
الباب الثالث: أقضية الرسول صلوات الله وسلامه عليه
Ang Ikatulong Kapitulo: Mga Paghukom sa Mensahero ﷺ
قال رسول الله ﷺ «مَا تَأْمُرُنِي؟.. تَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَهُ أَنْ يَدَعَ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الفَحْلُ؟ اذْفَعْ يَدَكَ حَتَّى يَعَضَّهَا ثُمَّ انْتَزِعْهَا».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: «Unsa may imong gisugo kanako? Gisugo mo ba ako nga sugoon siya nga pasagdan ang iyang kamot sa imong baba aron kuniskunison kini sama sa pagkuniskunis sa usa ka laki nga kamelyo? Itukmod ang imong kamot hangtod nga mopaak siya niini, unya ibira kini.»
قال رسول الله ﷺ «مَا عَلَّمْتَهُ إِذْ كَانَ جَاهِلًا، وَلا أَطْعَمْتَهُ إِذْ كَانَ جَائِعًا».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: «Wala nimo siya tudloi sa dihang siya ignorante pa, ug wala nimo siya pakan-a sa dihang siya gigutom.»
قال رسول الله ﷺ «يَا زُبَيْرُ اسْقِ، ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ».
Miingon ang Mensahero ni Allah ﷺ: «O Zubayr, patubiga, unya pugngi ang tubig hangtod nga mobalik kini sa bungbong (o utlanan sa yuta).»