Rasullarga imon
Odamlar rasullarga muhtoj, chunki ular o‘sha ummatlarga yuborilgan insonlardir — ular ham odamdek tug‘iladi, o‘ladi, ovqat yeydi va bozorlarda yuradi. Qadimda xalqlar insonlarni rasul qilib yuborilishiga hayron bo‘lganlar, biroq Alloh rasulni o‘z qavmidan bo‘lgan kishidan qilib yuborishi kerakligini bayon etgan; shunda odamlar uning odatlari bilan taqlid qila oladi. Rasullarda ilohiylik yo‘q; ular Alloh tomonidan tanlangan muloyim ibodatkor bandalardir.
Rasullarning ismat (xatolarni bartaraf etish) holati shariatni yetkazish bilan bog‘liqdir; ular Allohdan rivoyat qilganlarida nafsidan gapirmaydilar. Dunyoviy masalalar va vahy tushmagan shaxsiy ijtihodlarda xato qilishlari mumkin, lekin Alloh ularga bunga ruxsat bermaydi va toʻgʻrini ko‘rsatadi — buni ko‘rsatuvchi misollar sifatida ko‘z ko‘rgani hikoya qilinganlar (masalan, ko‘r bo‘lgan haqidagi voqea va Bedr mahbuslari ishida bo‘lgani) keltiriladi, shunda osmonda kelgan vahy barqaror mezon ekanligi tasdiqlanadi.
Muhammad ﷺ oxirgi payg‘ambar bo‘lib, uning risolasi barcha odamlar uchun umumiy va har zamon, har joy uchun munosibdir. Shariat buyruqlari katta darajada moslashuvchanlikka ega: aqidalar va ibodatlarga oid qatʼiy matnlar o‘zgartirilmaydi, biroq maʼmuriya va siyosiy munosabatlar kabi muomalalarga oid sohalarda musulmonlarga ijtihod qilish uchun keng maydon qoldirilgan, albatta umumiy islomiy qoidalar saqlangan holda jamiyat manfaatlarini amalga oshirish sharti bilan.
Muhammad ﷺ shaxsiyati o‘zi bir mo‘‘jiza edi; uning samimiyligi, vafosi, sahobalari orasidagi kamtarligi va zahidona hayoti uning ulug‘vorlik belgilaridir. U mukammal inson bo‘lsa-da, Alloh uni bu risolaga maxsus tayyorladi; u nasl-i-odamlarda mislsiz namuna bo‘ldi, Alloh uni singari boshqa birovni yaratmagan.
يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.
عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.
محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.
تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.