القسم الأول: الإيمان والقرآن والعلم
بخش اول: ایمان و قرآن و علم
الباب الأول: الإيمان والوحي
باب اول: ایمان و وحی
قال رسول الله ﷺ «اجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْمُوبِقَاتِ: الشِّرْكَ بِاللهِ، وَالسِّحْرَ، وَقَتْلَ النَّفْسِ الَّتِي حَرَّمَ اللهُ إِلَّا بِالْحَقِّ، وَأَكْلَ الرِّبَا، وَأَكْلَ مَالِ الْيَتِيمِ، وَالتَّوَلِّيَ يَوْمَ الزَّحْفِ، وَقَذْفَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ الْغَافِلَاتِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «از هفت چیز مهلک بپرهیزید: شرک به الله، و سحر، و کشتن نفسی که الله آن را حرام کرده مگر به حق، و خوردن ربا، و خوردن مال یتیم، و پشت کردن در روز زحف، و تهمت زدن به زنان پاکدامن مؤمنهٔ غافل».
قال رسول الله ﷺ «أَتَرَوْنَ هَذِهِ الْمَرْأَةَ طَارِحَةً وَلَدَهَا فِي النَّارِ قُلْنَا: لَا وَاللهِ، قَالَ: قال رسول الله ﷺ اللهُ أَرْحَمُ بِعِبَادِهِ مِنْهَا».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «آیا این زن را میبینید که کودک خود را در آتش میاندازد؟ گفتیم: هرگز، به خدا سوگند نه. فرمود: الله نسبت به بندگانش از او مهربانتر است».
قال رسول الله ﷺ «أَرْبَعٌ فِي أُمَّتِي مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ لا يَتْرُكُونَهُنَّ: الْفَخْرُ فِي الأَحْسَابِ، وَالطَّعْنُ فِي الأَنْسَابِ، وَالاسْتِسْقَاءُ بِالنُّجُومِ، وَالنِّيَاحَةُ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «در امتم چهار خصلت از خصلتهای جاهلیت هست که رها نمیکنند: فخر به نسب، طعن در انساب، طلب باران به وسیلهٔ ستارگان، و شیون و ناله».
قال رسول الله ﷺ «أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا، وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا: إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ، وإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ، وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «چهار چیز است؛ هر کس آنها را داشته باشد منافق خالص است، و هر کس یکی از آنها را داشته باشد نشانهای از نفاق در او هست تا زمانی که آن را ترک کند: چون سخن گوید دروغ میگوید، و چون وعده دهد خلف وعده میکند، و چون پیمان بندد خیانت میکند، و چون مجادله کند به فجور گراید».
قال رسول الله ﷺ «اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «عمل کنید؛ هر کس برای آنچه آفریده شده برای آن ميسر شده است».
قال رسول الله ﷺ «الْأَرْوَاحُ جُنُودٌ مُجَنَّدَةٌ فَمَا تَعَارَفَ مِنْهَا ائْتَلَفَ وَمَا تَنَاكَرَ مِنْهَا اخْتَلَفَ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «ارواح لشکریان منظماند؛ آنهایی که یکدیگر را بشناسند متحد میشوند و آنهایی که نسبت به هم بیگانهاند اختلاف میگیرند».
قال رسول الله ﷺ «الإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ أَوْ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً، فَأَفْضَلُهَا قَوْلُ لَا إِلَهَ إِلَّا الله، وَأَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الْأَذَى عَنْ الطَّرِيقِ، وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الإِيمَانِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «ایمان هفتاد و چند یا شصت و چند شاخه است؛ برترینش گفتن «لا إله إلا الله» و پستترینش برداشتن آزار از راه است، و حیا شاخهای از ایمان است».
قال رسول الله ﷺ «الرِّيحُ مِنْ رَوْحِ اللهِ، تَأْتِي بِالرَّحْمَةِ وَتَأْتِي بِالْعَذَابِ، فَإِذَا رَأَيْتُمُوهَا فَلَا تَسُبُّوهَا، وَسَلُوا اللهَ خَيْرَهَا وَاسْتَعِيذُوا اللهَ مِنْ شَرِّهَا».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «باد از روحهای الله است؛ گاهی رحمت میآورد و گاهی عذاب؛ پس وقتی آن را دیدید او را لعن نکنید، و از الله خیرش را بخواهید و از شرش به الله پناه ببرید».
قال رسول الله ﷺ «الْمُؤْمِنُ الْقَوِيُّ خَيْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِيفِ، وَفِي كُلٍّ خَيْرٌ، احْرِصْ عَلَى مَا يَنْفَعُكَ، وَاسْتَعِنْ بِاللهِ وَلَا تَعْجِزْ، وَإِنْ أَصَابَكَ شَيْءٌ فَلَا تَقُلْ لَوْ أَنِّي فَعَلْتُ كَذَا كَانَ كَذَا وَكَذَا، وَلَكِنْ قُلْ قَدَّرَ اللهُ وَمَا شَاءَ فَعَلَ، فَإِنَّ لَوْ تَفْتَحُ عَمَلَ الشَّيْطَانِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «مؤمن نیرومند بهتر و محبوبتر نزد الله از مؤمن ضعیف است، و در هر دو خیر است؛ بر آنچه سودت میرساند تلاش کن، و از الله یاری بجوی و ناتوان مباش؛ و اگر چیزی به تو رسید نگویی «اگر چنین میکردم این میشد»، بلکه بگو «قَدَّرَ اللهُ وَمَا شَاءَ فَعَلَ»، زیرا «لو» کار شیطان را باز میکند».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى تَجَاوَزَ لِأُمَّتِي عَمَّا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا مَا لَمْ تَتَكَلَّمْ بِهِ أَوْ تَعْمَلْ بِهِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «الله تعالی از آنچه امتم در دلها با خود سخن گفتهاند گذشت کرده مادامی که آن را بر زبان نیاورند یا به آن عمل نکنند».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى تَجَاوَزَ لِي عَنْ أُمَّتِي الْخَطَأَ وَالنِّسْيَانَ وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «الله تعالی برای امتم در مورد خطا و فراموشی و آنچه بر آنها اکراه شده گذشت کرده است».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى لَمَّا خَلَقَ الْخَلْقَ كَتَبَ بِيَدِهِ عَلَى نَفْسِهِ إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هنگامی که الله خلق را بیافرید به دست خود نوشت بر نفسش: رحمتم بر غضبم مقدّم است».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى لَيُمْلِي لِلظَّالِمِ، حَتَّى إِذَا أَخَذَهُ لَمْ يُفْلِتْهُ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «الله تعالی برای ستمگر مهلت میدهد، تا وقتی که او را گیرد دیگر رهایش نمیکند».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللهِ وَرَسُولِهِ، فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا، فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «اعمال تنها با نیتهاست و هر کس نصیبش همان است که نیت کرده؛ پس هر که هجرتش به سوی الله و رسول او باشد هجرتش به سوی الله و رسول است، و هر که هجرتش برای دنیا یا ازدواج با زنی باشد هجرتش متوجه آن چیزی است که به خاطر آن هجرت کرده».
قال رسول الله ﷺ «إِيَّاكُمْ وَالْغُلُوَّ فِي الدِّينِ فَإِنَّمَا أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمُ الْغُلُوُّ فِي الدِّينِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «از افراط در دین بپرهیزید؛ قطعاً غلو در دین قوم پیش از شما را هلاک کرد».
قال رسول الله ﷺ «آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ: إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «نشانهٔ منافق سه است: چون سخن گوید دروغ میگوید، و چون وعده دهد خلف وعده میکند، و چون امانت شود خیانت میورزد».
قال رسول الله ﷺ «جَعَلَ الله الرَّحْمَةَ مِائَةَ جُزْءٍ فَأَمْسَكَ عِنْدَهُ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ جُزْءًا، وَأَنْزَلَ فِي الأَرْضِ جُزْءًا وَاحِدًا، فَمِنْ ذَلِكَ الْجُزْءِ يَتَرَاحَمُ الْخَلْقُ حَتَّى تَرْفَعَ الْفَرَسُ حَافِرَهَا عَنْ وَلَدِهَا خَشْيَةَ أَنْ تُصِيبَهُ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «الله رحمت را صد قسمت قرار داد؛ نود و نه قسمت را نزد خود نگاه داشت و یک قسمت را در زمین فرود آورد؛ از آن یک قسمت مخلوقات میان خود مهربانی میکنند تا آنجا که اسب سمش را از روی بچهاش برمیدارد از ترس آن که به او آسیبی برسد».
قال رسول الله ﷺ «كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ: إِنَّمَا الطِّيَرَةُ فِي الْمَرْأَةِ وَالدَّارِ وَالدَّابَّةِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «اهل جاهلیت میگفتند: طیره (طالع بد) تنها در زن و خانه و جانور است».
قال رسول الله ﷺ «قَالَ الله تَعَالَى: إِذَا هَمَّ عَبْدِي بِحَسَنَةٍ وَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبْتُهَا لَهُ حَسَنَةً، فَإِنْ عَمِلَهَا كَتَبْتُهَا عَشْرَ حَسَنَاتٍ إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ، وَإِذَا هَمَّ بِسَيِّئَةٍ وَلَمْ يَعْمَلْهَا لَمْ أَكْتُبْهَا عَلَيْهِ، فَإِنْ عَمِلَهَا كَتَبْتُهَا سَيِّئَةً وَاحِدَةً».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «الله تعالی فرمود: هرگاه بندهام به کار نیکی همّت کند و آن را انجام ندهد آن را برای او به حسنات مینویسم، و اگر انجام دهد آن را ده تا هفتصد برابر مینویسم؛ و هرگاه به بدی همّت کند و انجام ندهد آن را بر او نمینویسم، و اگر انجام دهد یک گناه برای او ثبت میکنم».
قال رسول الله ﷺ «قَالَ الله تَعَالَى: الْكِبْرِيَاءُ رِدَائِي وَالْعَظَمَةُ إِزَارِي فَمَنْ نَازَعَنِي وَاحِدًا مِنْهُمَا قَذَفْتُهُ فِي النَّارِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «الله تعالی فرمود: کبریایی ردای من است و عظمتم ایزارِ من است؛ هر که در یکی از این دو با من نزاع ورزد او را در آتش میاندازم».
قال رسول الله ﷺ «قَالَ الله تَعَالَى: سَبَقَتْ رَحْمَتِي غَضَبِي».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «خداوند تبارک و تعالی فرمود: رحمت من بر غضبم پیشی گرفته است.»
قال رسول الله ﷺ «كَانَ نَبِيٌّ مِنَ الأَنْبِيَاءِ يَخُطُّ، فَمَنْ وَافَقَ خَطَّهُ فَذَاكَ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «یکی از پیامبران مینوشت؛ هر کس نوشتهاش مطابق خط او میآمد، همان است.»
قال رسول الله ﷺ «لا إِيمَانَ لِمَنْ لا أَمَانَةَ لَهُ، وَلا دِينَ لِمَنْ لا عَهْدَ لَهُ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «کسی که امانت نداشته باشد ایمان ندارد، و کسی که عهد ندارد دین ندارد.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَبْقَيَنَّ فِي رَقَبَةِ بَعِيرٍ قِلادَةٌ مِنْ وَتَرٍ أَوْ قِلادَةٌ إِلَّا قُطِعَتْ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هیچ قلادهای از وتر یا هر قلادهای بر گردن شتری باقی نخواهد ماند مگر اینکه بریده شود.»
قال رسول الله ﷺ «لا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هیچیک از شما مؤمن نیست مگر آنکه برای برادرش آنچه را برای خود میپسندد بخواهد.»
قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَرَّتْهُ حَسَنَتُهُ وَسَاءَتْهُ سَيِّئَتُهُ فَذَلِكُمُ المُؤْمِنُ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «کسی که از نیکیهایش خوشحال و از بدیهایش اندوهگین شود، همان مؤمن است.»
قال رسول الله ﷺ «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لَا تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوا، وَلَا تُؤْمِنُوا، حَتَّى تَحَابُّوا، أَوَلَا أَدُلُّكُمْ عَلَى شَيْءٍ إِذَا فَعَلْتُمُوهُ تَحَابَبْتُمْ؟ أَفْشُوا السَّلَامَ بَيْنَكُمْ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «به جان کسی که جانم در دست اوست، وارد بهشت نخواهید شد تا ایمان نیاورید، و ایمان نخواهید آورد تا به یکدیگر محبت کنید. آیا شما را به چیزی راهنمایی کنم که اگر آن را انجام دهید به یکدیگر محبت میورزید؟ میان خودتان سلام را منتشر کنید.»
قال رسول الله ﷺ «هَلَكَ المُتَنَطِّعُونَ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «غلوکنندگان هلاک شدند.»
قال رسول الله ﷺ «يَا أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّكُمْ لَنْ تُطِيقُوا كُلَّ مَا أُمِرْتُمْ بِهِ، وَلَكِنْ سَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأَبْشِرُوا».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «ای مردم! شما توان انجام همه آنچه بدان مأمور شدهاید را ندارید؛ اما میانهروی کنید، نزدیک شوید و بشارت دهید.»
الباب الثاني: العلم والعلماء
باب دوم: علم و علما
قَالَ ﷺ: «نَضَّرَ اللَّهُ امْرًَا سَمِعَ مِنَّا شَيْئًا فَبَلَّغَهُ كَمَا سَمِعَ، فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوْعَى مِنْ سَامِعٍ».
فرمود ﷺ: «خدا کسی را نورانی سازد که از ما چیزی شنید و آن را همانگونه که شنیده منتقل کند؛ زیرا شاید کسی که به او منتقل شده، بهتر از شنونده بفهمد.»
الباب الثالث: الفتن وعلامات الساعة
باب سوم: فتنهها و نشانههای قیامت
«إِذَا هَلَكَ كِسْرَى فَلا كِسْرَى بَعْدَهُ، وَإِذَا هَلَكَ قَيْصَرُ فَلَا قَيْصَرَ بَعْدَهُ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتُنْفَقَنَّ كُنُوزُهُمَا فِي سَبِيلِ الله».
«اگر کسری نابود شود، پس بعد از او کسری نخواهد بود؛ و اگر قیصر نابود شود، پس بعد از او قیصری نخواهد بود؛ به آن که جانم در دست اوست سوگند که گنجینههای آن دو در راه خدا خرج خواهد شد.»
قال رسول الله ﷺ «إِذَا رَأَيْتَ أُمَّتِي تَهَابُ الظَّالِمَ أَنْ تَقُولَ لَهُ، إِنَّكَ ظَالِمٌ، فَقَدْ تُوُدعَ مِنْهُمْ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «اگر دیدی امت من از گفتن به ظالم که «تو ظالمی» میترسند، آنگاه از سوی آنان رها خواهی شد.»
قال رسول الله ﷺ «فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَنَفْسِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ يُكَفِّرُهَا الصِّيَامُ وَالصَّلَاةُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «فتنهٔ مرد در خانوادهاش و مال و نفس و فرزندان و همسایهاش با روزه و نماز و صدقه و امر به معروف و نهی از منکر کفاره مییابد.»
قال رسول الله ﷺ «قَدْ تَرَكْتُكُمْ عَلَى الْبَيْضَاءِ لَيْلُهَا كَنَهَارِهَا، لَا يَزِيغُ عَنْهَا بَعْدِي إِلَّا هَالِكٌ، مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ فَسَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِمَا عَرَفْتُمْ مِنْ سُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِيِِنَ، عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «شما را بر راهی روشن گذاشتم که شبش مانند روزش است؛ پس از من جز هلاکشوندهای از آن منحرف نخواهد شد. هر کس از شما زنده بماند اختلافات بسیار خواهد دید؛ پس به آنچه از سنت من و سنت خلفای راشدینِ مهتدی میدانید عمل کنید و به آن چنگ بزنید همچون چنگ زدن با دندانهای آسیاب.»
قال رسول الله ﷺ «لَا تَخْتَلِفُوا فَإِنَّ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمُ اخْتَلَفُوا فَهَلَكُوا».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «اختلاف نکنید؛ زیرا کسانی که پیش از شما بودند اختلاف کردند و هلاک شدند.»
قال رسول الله ﷺ «مَا بَالُ دَعْوَى أَهْلِ الجَاهِلِيَّةِ، دَعُوهَا فَإِنَّهَا خَبِيثَةٌ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «چه شده است با ادعای اهل جاهلیت؟ آن را رها کنید؛ زیرا پلید است.»
قال رسول الله ﷺ «مَا مِنْ قَوْمٍ يُعْمَلُ فِيهِمْ بِالْمَعَاصِي، هُمْ أَعَزُّ مِنْهُمْ وَأَمْنَعُ ولا يُغَيِّرُونَ إِلَّا عَمَّهُمُ الله بِعِقَابٍ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هیچ قومی نیست که در میانشان به معاصی عمل شود و آنها عزیز و مصون بمانند؛ آنها تغییر نخواهند کرد مگر اینکه خدا آنان را با عذاب فرا گیرد.»
الباب الرابع: القيامة والجنة والنار
باب چهارم: قیامت و بهشت و دوزخ
قال رسول الله ﷺ «أَوَّلُ مَا يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الدِّمَاءِ».
پیامبر ﷺ فرمودند: «نخستین چیزی که در روز قیامت میان مردم داوری میشود، مسائل مربوط به خونها (قتلها/خونریزیها) است.»
قال رسول الله ﷺ «ثَلَاثَةٌ لَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ: مُدْمِنُ خَمْرٍ، وَقَاطِعُ رَحِمٍ، وَمُصَدِّقٌ بِالسِّحْرِ».
پیامبر ﷺ فرمودند: «سه گروه وارد بهشت نمیشوند: معتاد به شراب، و قطعکنندهی رحم، و کسی که به سحر ایمان دارد.»
قال رسول الله ﷺ «دَخَلَتْ امْرَأَةٌ النَّارَ فِي هِرَّةٍ رَبَطَتْهَا، فَلَمْ تُطْعِمْهَا وَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الْأَرْضِ حَتَّىٰ مَاتَتْ».
پیامبر ﷺ فرمودند: «زنی وارد آتش شد بهخاطر گربهای که بسته بود؛ نه او را غذا داد و نه گذاشت از خاشاک زمین بخورد تا مرد.»
قال رسول الله ﷺ «لَوْ يَعْلَمُ المُؤْمِنُ مَا عِنْدَ اللهِ مِنَ العُقُوبَةِ مَا طَمِعَ بِجَنَّتِهِ أَحَدٌ، وَلَوْ يَعْلَمُ الكَافِرُ مَا عِنْدَ اللهِ مِنَ الرَّحْمَةِ مَا قَنَطَ مِنْ جَنَّتِهِ أَحَدٌ».
پیامبر ﷺ فرمودند: «اگر مؤمن میدانست چه عقوبتی نزد خداست، هیچکس به بهشت خود طمع نمیورزید؛ و اگر کافر میدانست چه رحمتی نزد خداست، هیچکس از امید به بهشت ناامید نمیشد.»