القسم الثاني: أحكام العبادات
بخش دوم: احکام عبادات
الباب الأول: الطهارة
باب اول: طهارت
قال رسول الله ﷺ «لَا تُزْرِمُوهُ.. دَعُوهُ» قاله ﷺ للصحابة بشأن أعرابي بال في ناحية المسجد ثم دعاه وقال له «إِنَّ هَذِهِ الْمَسَاجِدَ لَا تَصْلُحُ لِشَيْءٍ مِنْ هَذَا الْبَوْلِ وَلَا الْقَذَرِ، إِنَّمَا هِيَ لِذِكْرِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَالصَّلَاةِ وَقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «او را معذب نکنید... رهایش کنید.» این را ﷺ به صحابه دربارهٔ یک اعرابی که کنار مسجد بول کرده بود گفت؛ سپس او را خواند و به او گفت: «این مساجد برای هیچیک از این بول و نجاست مناسب نیستند؛ اینها تنها برای ذکر خداوند عزّ و جلّ، نماز و قرائت قرآناند.»
الباب الثاني: الصلاة والمساجد
باب دوم: نماز و مساجد
«مَنْ تَطَهَّرَ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ مَشَى إِلَى بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ الله لِيَقْضِيَ فَرِيضَةً مِنْ فَرَائِضِ الله كَانَتْ خَطْوَتَاهُ إِحْدَاهُمَا تَحُطُّ خَطِيئَةً وَالأُخْرَى تَرْفَعُ دَرَجَةً».
«هر کس در خانهاش طهارت یابد، سپس به سوی یکی از خانههای خدا برود تا فریضهای از فرایض خدا را انجام دهد، یکی از دو قدمش گناهی را از بین میبرد و دیگری درجهاش را بلند میکند.»
الباب الثالث: الزكاة والصدقات
باب سوم: زکات و صدقات
قال رسول الله ﷺ «تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ، وَأَمْرُكَ بِالْمَعْرُوفِ وَنَهْيُكَ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ، وَإِرْشَادُكَ الرَّجُلَ فِي أَرْضِ الضَّلَالِ لَكَ صَدَقَةٌ، وَإِمَاطَتُكَ الْحَجَرَ وَالشَّوْكَةَ وَالْعَظْمَ عَنِ الطَّرِيقِ لَكَ صَدَقَةٌ، وَإِفْرَاغُكَ مِنْ دَلْوِكَ فِي دَلْوِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «لبخند تو در چهرهٔ برادرت برای تو صدقه است، و امر به معروف و نهی از منکر تو صدقه است، و راهنمایی کردن مردی در سرزمین ضلالت برای تو صدقه است، و برداشتن سنگ و خار و استخوان از راه برای تو صدقه است، و خالی کردن دلوِ خود در دلوِ برادرت برای تو صدقه است.»
قال رسول الله ﷺ «أَنْفِقِي وَلا تُحْصِي فَيُحْصِي اللهُ عَلَيْكِ، ولَا تُوعِي فَيُوعِي اللهُ عَلَيْكِ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «انفاق کن و شمارش مکن که خدا بر تو حساب کند، و انبار مکن که خدا بر تو انبار کند.»
قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَأَلَ النَّاسَ أَمْوَالَهُمْ تَكَثُّرًا فَإِنَّمَا يَسْأَلُ جَمْرًا فَلْيَسْتَقِلَّ أَوْ لِيَسْتَكْثِرْ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هر که از مردم دربارهٔ اموالشان به قصد کثرتجویی درخواست کند، در واقع آتشی (زغالزدهای) طلب میکند؛ پس باید قانع باشد یا خود تلاش کند تا افزون یابد.»
الباب الرابع: الحج والعمرة والزيارة
باب چهارم: حج، عمره و زیارت
قال رسول الله ﷺ في خطبة الوداع: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَيُّ يَوْمٍ هَذَا قَالُوا: يَوْمٌ حَرَامٌ، قَالَ (فَأَيُّ بَلَدٍ هَذَا) قَالُوا بَلَدٌ حَرَامٌ قَالَ (فَأَيُّ شَهْرٍ هَذَا) قَالُوا شَهْرٌ حَرَامٌ قَالَ (فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ، اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ، فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ».
پیامبر خدا ﷺ در خطبهٔ وداع فرمود: «ای مردم! این چه روزی است؟ گفتند: روزی حرام است. فرمود: (پس این چه شهر است؟) گفتند: شهری حرام است. فرمود: (پس این چه ماهی است؟) گفتند: ماهی حرام است. فرمود: همانا خونهای شما، اموال شما و ناموسهای شما بر شما حرام است، همانگونه که حرمت روز شما در این روز، در این شهر شما و در این ماه شما است. خدایا، آیا رساندم؟ خدایا، آیا رساندم؟ پس کسی که حاضر است پیام را به غایب برساند. پس از من بهصورت کافران برنگردید که برخی از شما گردنهای یکدیگر را میزنند.»
الباب الخامس: الجنائز والوفاة والقبور
باب پنجم: جنازهها، وفات و قبور
قال رسول الله ﷺ «اذْكُرُوا مَحَاسِنَ مَوْتَاكُمْ وَكُفُّوا عَنْ مَسَاوِيهِمْ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «فضایل مردگانتان را یاد کنید و از بیان عیوبشان خودداری کنید.»
قال رسول الله ﷺ «(السَّلَامُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللهُ بِكُمْ لَاحِقُونَ، وَدِدْتُ أَنَّا قَدْ رَأَيْنَا إِخْوَانَنَا)» قَالُوا: أَوَلَسْنَا إِخْوَانَكَ؟ قَالَ: «بَلْ أَنْتُمْ أَصْحَابِي، وَإِخْوَانُنَا الَّذِينَ لَمْ يَأْتُوا بَعْدُ» فَقَالُوا كَيْفَ تَعْرِفُ مَنْ لَمْ يَأْتِ بَعْدُ مِنْ أُمَّتِكَ؟ فَقَالَ: «أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا لَهُ خَيْلٌ غُرٌّ مُحَجَّلَةٌ بَيْنَ ظَهْرَيْ خَيْلٍ دُهْمٍ بُهْمٍ أَلَا يَعْرِفُ خَيْلَهُ؟) قَالُوا: بَلَى، قَالَ: (فَإِنَّهُمْ يَأْتُونَ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنَ الْوُضُوءِ، وَأَنَا فَرَطُهُمْ عَلَى الْحَوْضِ، أَلَا لَيُذَادَنَّ رِجَالٌ عَنْ حَوْضِي كَمَا يُذَادُ الْبَعِيرُ الضَّالُّ، أُنَادِيهِمْ أَلَا هَلُمَّ فَيُقَالُ: إِنَّهُمْ قَدْ بَدَّلُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ: سُحْقًا سُحْقًا)».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «سلام بر شما ای خانهٔ قومی مؤمن؛ و اگر خدا بخواهد ما به شما ملحق خواهیم شد، و دوست داشتم که برادرانمان را دیده باشیم.» پرسیدند: آیا ما برادران تو نیستیم؟ فرمود: «خیر، شما یاران من هستید، و برادران ما کسانیاند که هنوز نیامدهاند.» گفتند: چگونه کسانی را که هنوز از امّتت نیامدهاند میشناسی؟ فرمود: «اگر ببینی مردی اسبی درخشان و سفید دارد که میان دو اسب تیره قرار گرفته، آیا اسبش را نمیشناسد؟» گفتند: بله. فرمود: «پس امّت من با چهرههایی درخشان از اثر وضو میآیند، و من جلوتر از آنها کنار حوضم هستم. بیگمان مردانی را از حوضم باز میدارند همچون آنکه شتری گمشده را دور میکنند؛ آنها را صدا میزنم که بیایید، اما گفته میشود: آنها بعد از تو تغییر کردهاند؛ پس من میگویم: هلاک شدند، هلاک شدند.»
قال رسول الله ﷺ «لا تسبوا الأموات، فتؤذوا الأحياء».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «مردهها را دشنام ندهید، که با این کار زندگان را میآزارید.»
قال رسول الله ﷺ «لَا يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمُ الْمَوْتَ إِمَّا مُحْسِنًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَزْدَادَ خَيْرًا، وَإِمَّا مُسِيئًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَسْتَعْتِبَ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هیچیک از شما مرگ را آرزو نکند؛ اگر نیکوکار است، ممکن است که خیری برایش افزوده شود، و اگر بدکار است، ممکن است که توبه کند.»
قال رسول الله ﷺ «مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَتَوَفَّى لَهُمَا ثَلَاثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلَّا أَدْخَلَهُمُ الله الجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَةِ الله إِيَّاهُمْ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هرگاه برای دو مسلمان سه فرزند باشد که به حد بلوغ نرسیدهاند، خداوند به فضل و رحمت خود آنان را وارد بهشت میکند.»
قال رسول الله ﷺ «مَنْ عَادَ مَرِيضًا لَمْ يَزَلْ فِي خُرْفَةِ الجَنَّةِ حَتَّى يَرْجِعَ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هر که مریضی را عیادت کند تا بازگردد، در گوشهای از بهشت خواهد بود.»
قال رسول الله ﷺ «يَقُولُ اللهُ تَعَالَى: مَا لِعَبْدِي الْمُؤْمِنِ عِنْدِي جَزَاءٌ إِذَا قَبَضْتُ صَفِيَّهُ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا ثُمَّ احْتَسَبَهُ إِلَّا الْجَنَّةُ».
پیامبر خدا ﷺ فرمود: «خداوند تبارک و تعالی میگوید: بندهٔ مؤمن من نزد من چه پاداشی دارد اگر من عزیزش را از اهل دنیا بگیرم و او آن را بهحساب خدا قرار دهد، مگر بهشت؟»