ایمان به روز قیامت
مسلمان ایمان دارد که مرگ پایان هستی نیست، بلکه انتقالی است از دارِ عمل به یک زندگیِ ابدی که آغاز واقعی هر انسان است. در حالی که غافلان مرگ را پایان می‌پندارند، مؤمن درمی‌یابد که مرگ بیداری از غفلت دنیاست و زندگیِ برزخ آغاز می‌شود که پیش‌درآمد نعمتِ ماندگار یا عذابِ دردناک است؛ این شناخت باعث می‌شود مؤمن همواره برای دیدار خدا با توبه، استغفار و بازگرداندن حقوق به صاحبانشان آماده باشد.
به‌یاد داشتن روزِ آخرت رکنِ اساسی‌ای است که زندگی مؤمن را نظم می‌بخشد؛ او جنازه‌ها و قبورها را می‌بیند و به خاطر می‌آورد که سرنوشت او نیز همان است، اما مضطرب نمی‌شود و پیش از آن‌که وقت بگذرد خود را محاسبه می‌کند. مؤمنِ صادق در یادآوریِ آخرت یاریگری می‌یابد برای صبر بر طاعات و انگیزه‌ای قوی که او را از ارتکاب معاصی بازمی‌دارد، از روی امید به رضایت خدا و از بیم عذاب او در روزی که دل‌ها و دیدگان دگرگون می‌شوند.
هنگام قیامت و برانگیخته شدن مردم از قبورشان، هر کس بر حالتی که در آن مرده برانگیخته خواهد شد و همه برای محشور شدن به سوی محشر برده می‌شوند تا در برابر محکمه عدل الهی بایستند. در آن روز سنگین، هر انسان کتابِ خود را می‌خواند که اعمالش در آن با دقتی بی‌نهایت ثبت شده است؛ در آن میان نه جاه نفع می‌بخشد و نه مال، بلکه رستگار کسی است که عملش صالح باشد و خوار آن‌کس که هوای نفس را پیروی کرد و پروردگارش را نافرمانی نمود؛ پس هر کس جزای خود را مطابق ایمان و عملش خواهد گرفت.
منازل مؤمنان در بهشت بر حسب اخلاص و جهادشان متفاوت است؛ آن سرایی است که خدا برای پرهیزکارانی که در دنیا بر حق صبر کردند آماده ساخته است. اما انکارکنندگانِ لجوج جزای اصرارشان بر کفر را خواهند دید، زیرا در روز قیامت بزرگیِ زیان را درمی‌یابند وقتی که پشیمانی سودی ندارد. بنابراین مؤمن کوشش می‌کند از کسانی باشد که در سوی راست قرار می‌گیرند، آرزومند رحمت و عفوش، و از هر آنچه به خشم و عذاب او می‌انجامد پرهیز می‌نماید.
يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.
إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.
عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.
تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.