ایمان به پیامبران

انسان‌ها به پیامبران نیاز دارند زیرا آن‌ها نیز از جنس کسانی‌اند که برایشان فرستاده شده‌اند: زاده و فناپذیر، غذاخور و در بازارها راه‌رَو. اقوام گذشته از فرستادن انسان به‌عنوان پیامبر شگفت‌زده می‌شدند، اما خدا روشن کرده که پیامبر باید از میان قوم خود باشد تا مردم بتوانند از او الگو بگیرند. پیامبران هیچ‌گونه خدایی ندارند، بلکه بندگان مکرّمی‌اند که خدا آن‌ها را به سبب وحی برگزییده است.

عصمت پیامبران در زمینه ابلاغ شریعت ثابت است؛ وقتی پیامبری چیزی را از جانب خدا می‌رساند، از هوای نفس سخن نمی‌گوید. اما در امور دنیوی و اجتهادات شخصی که دربارهٔ آن‌ها وحی نازل نشده ممکن است خطا رخ دهد؛ در این حال خدا آن‌ها را بر خطا تصدیق نمی‌کند و حقیقت را برایشان آشکار می‌سازد، همان‌گونه که در داستان مرد نابینا و داستان اسیران بدر رخ داد؛ این امر تأکیدی است بر اینکه وحی آسمانی معیارِ حق است.

محمد ﷺ خاتم الانبیاء است و پیام او برای همهٔ مردم عمومیت دارد و برای هر زمان و مکان صالح است. شریعت از انعطاف‌پذیری برخوردار است؛ در اصول اعتقادی و عبادات، احکام قطعی و تغییرناپذیری قرار داده شده، در حالی که در معاملات، امور اداری و سیاسی فضای گسترده‌ای برای اجتهاد مسلمانان باقی مانده تا در چارچوبِ مصلحت عمومی و ضوابط کلی اسلام اقدام نمایند.

شخصیت محمد ﷺ خود معجزه‌ای است؛ صداقت، امانت، تواضع او میان یاران و زندگی زاهدانه‌اش همگی بزرگ‌منشی او را نشان می‌دهند. او انسانی کامل بود، اما خداوند او را برای پیامبری به‌طور ویژه‌ای آماده ساخت؛ بنابراین نمونه‌ای بی‌نظیر در تاریخ بشر بود و خدا کسی مانند او در میان فرزندان آدم نیافرید ﷺ.

يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.

عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.

محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.

تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.