Ghaybga imon
Dunyo bizning cheklangan hissiyotlarimiz bilan idrok etiladigan narsalarga chek qo'ymaydi; haqiqat jismoniy guvohlik olamidan ancha kengroqdir. Ruh — bizning hayotimiz siridir — uning mohiyati hissiy idrokimizdan yo'q bo'lsa-da, mavjud haqiqat sifatida unga imon keltiramiz. Shunday qilib, ghaybga imon mo'minni ajratuvchi xislatdir; u moddiy olam ortidagi narsalarga Allohning haqqoniy xabari asosida ishongan bo'lib, bu eng oliy darajadagi yaqindan ishonchdir.
Allohning hikmati va rahmati shundaki, U bizning ongimizning yolg'izligida idrok eta olmaydigan narsalarni bizga xabar qilgan; bu vahiylar bizning ichimizdan emas, tashqi yo'llar orqali kelgan. Bu ilohiy xabarlar barqaror yo'llar orqali yetib bordi, eng ulug'i esa shariatni yetkazish uchun saylangan rasullarga farishta yuborilganidir; bu bizni moddiy torlikdan chiqarib, Allohni va oxirat uchun amal qilishni idrok etishimizni kengaytiruvchi bayondir.
Ajib axloq faqat e'tiqodga asoslanganda barqaror bo'ladi; Alloh uni sirida va ochiq joyda ko'rayotganiga qat'iy ishonuvchi mo'mingina yaxshilikka sodiq qolib yomonlikdan tiyiladi, maqtovni olsa ham, olmasa ham. O'z harakatlarini faqat moddiy sabablar bilan bog'lovchi kishi esa shaxsiy manfaatlarining qulori bo'lib qolaveradi va ma'naviy yuksalish hamda oliy insoniy qadriyatlardan uzoqlashadi.
Xulosa qilib aytganda, ghaybga imon koinotning sunnatlari bilan zid emas; Alloh sabablar va sababchi narsalarning Yaratuvchisidir. Ba'zilar ilm bilan ba'zi ghaybiy masalalar o'rtasida ziddiyat ko'rishsa, bu aslida tushunishdagi yetishmovchilikdir. Masalan, ob-havo ma'lumoti ghaybni bilish emas, balki Allohning moddiy hodisalardagi sunnatlarini kuzatish va tadqiq qilishdir, xuddi kimdir pochta kelishini oldindan ko'rib, unga oid xabar berishi kabi.
إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.
من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.
إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.
ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.