Goongɗingol Ñalawma Sakkitiiɗo
Juulɗo goongɗinii wonde maayde wonaa timmoode nguurndam, kono ko yahdu ummoraade e galle golle feewde e nguurndam duumiiɗam, ngam woni fuɗɗoode goonga wonande neɗɗo kala. Tawi welsindiiɓe ɓe njiirata maayde ko timmoode, goongɗinɗo on, o faamata ɗum ko finnde e welsindaare aduna, ngam fuɗɗoo nguurndam Barzakh (hakkunde maayde e ummitineede), nguurndam adiiɗam neema duumiiɗo maa lepte muusɗe. Ɗum noon addanta goongɗinɗo on wonoyde e heblanaade sahaa kala hawrugol e Allah rewrude e tuubugol, e ñaagagol yaafuya, e rottude hakkeeji joomum'en.
Siftoragol Ñalawma Sakkitiiɗo ko dariire tiiɗnde, toppitiinde nguurndam goongɗinɗo. Omo yiya janaasaaji e qabruuji, o siftora wonde ko ɗoon jipporde makko woni, kono o sunotaako, o hiisoo hoore makko hade waktu oo yaalude. Goongɗinɗo laaɓɗo on, omo heɓa e siftoragol laakara ballal muñal e dow dewe, e kaɗal tiiɗngal kaɗowal mo waɗde bonanndeeji, sabu omo yeli weltaare Allah, omo hula kadi lepte Makko e Ñalawma mo ɓerɗe e gite ngoni e waylitaade.
Nde Ñalawma Dariingal darotoo, yimɓe ngummitinee e qabruuji mum'en, kala neɗɗo ummitinoyte e ngonka ka o maayinoo e mum. Yimɓe fof ndewee faade mooɓirde ngam daraade yeeso ñaawirde nuunɗal Joomiraaɗo. E oo Ñalawma tiiɗɗo, kala neɗɗo janngoyay dewtere mum nde golle mum mbinndaa e mum e laaɓal timmungal. Ngalu e teddungal alaa ko nafi heen, kono hisata ko mo golle mum moƴƴi, toskaa ko on jokkunooɗo pille mum, o woni e suppude Joomiiko. Kala neɗɗo yoɓitirte ko foti e goongɗinal mum e golle mum.
Tolnooji goongɗinɓe e nder Aljanna ceertoyay fawaade e laaɓal mum'en e tiiɗnaare mum'en; ko kañum woni galle mo Allah heblani hulooɓe Mo, ɓeen muñnooɓe e dow goonga e nder aduna. Yedduɓe townitiiɓe ɓe, ɓe keɓay njoɓdi tiiɗagol maɓɓe e dow keeferaaku, ɓe paamoyay e Ñalawma Ummitineede mawnugol hasara nde tuumeere nafataa. Ko ɗum waɗi goongɗinɗo on tiiɗintoo ngam wonde e yimɓe nyaamo, ɓe njoortiiɓe yurmeende Allah e yaafuya Makko, o woɗɗitoo kala ko addanta Mo tikkere e lepte Makko.
يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.
إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.
عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.
تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.