الهمزية في المدائح النبوية
أم القرى في مدح خير الورى — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
من عيون المدائح النبوية، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله في سيرة النبي ﷺ وشمائله ومعجزاته، ومطلعها المشهور: «كيف ترقى رقيك الأنبياء». تُدرَّس وتُنشد في مجالس العلم والذكر شرقًا وغربًا.
અલ-હમઝીયા — ઇમામ શરફ અદ-દીન અલ-બુસીરી
સૌથી ઉત્કૃષ્ટ પયગંબરી પ્રશંસા કાવ્યોમાંની એક આ કવિતા છે, જે ઇમામ અલ-બુસીરી (અલ્લાહ તેમના પર રહમ કરે) દ્વારા રચવામાં આવી છે, જે પયગંબર ﷺ ના જીવનચરિત્ર, તેમના ઉમદા ગુણો અને તેમના ચમત્કારોનું વર્ણન કરે છે. તેની પ્રખ્યાત પ્રારંભિક પંક્તિ છે: 'પયગંબરો તમારી ઉચ્ચતા સુધી કેવી રીતે પહોંચી શકે?' તે પૂર્વ અને પશ્ચિમ બંનેમાં જ્ઞાન અને સ્મરણની સભાઓમાં અભ્યાસ અને પઠન કરવામાં આવે છે.
كيف ترقَى رُقِيَّك الأَنبياءُ
يا سماءً ما طاوَلَتْها سماءُતમારા ઉચ્ચ દરજ્જા સુધી અન્ય પયગંબરો કેવી રીતે પહોંચી શકે, હે એવા આકાશ કે જેની ઊંચાઈને અન્ય કોઈ આકાશ ક્યારેય પહોંચી શક્યું નથી?
لَمْ يُساوُوك في عُلاكَ وَقَدْ حا
لَ سناً مِنك دونَهم وسَناءُતેઓ તમારી મહાનતામાં તમારી બરાબરી કરી શક્યા નહીં, કારણ કે તમારામાંથી નીકળતો એક તેજસ્વી પ્રકાશ અને ભવ્યતા તેમની અને તમારી વચ્ચે એક અવરોધ બનીને ઊભા હતા, જે તમને તેમનાથી અલગ પાડતા હતા.
إنّما مَثَّلُوا صِفاتِك للنا
س كما مثَّلَ النجومَ الماءُખરેખર, તેઓએ ફક્ત તમારા ગુણોને માનવજાત સમક્ષ રજૂ કર્યા, જેમ પાણી તારાઓનું પ્રતિબિંબ પાડે છે, માત્ર એક આભાસ દર્શાવે છે.
أنتَ مِصباحُ كلِّ فضلٍ فما تَص
دُرُ إلا عن ضوئِكَ الأَضواءُતમે દરેક સદ્ગુણનો દીવો છો, કારણ કે અન્ય તમામ પ્રકાશ તમારા તેજસ્વી તેજમાંથી જ પ્રગટે છે અને ઉત્પન્ન થાય છે.
لكَ ذاتُ العلومِ من عالِمِ الغَي
بِ ومنها لآدمَ الأَسماءُઅદૃશ્યના જ્ઞાતા તરફથી જ્ઞાનનો સાર તમને જ પ્રાપ્ત છે, અને આ જ સ્ત્રોતમાંથી આદમને નામોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું હતું.
لم تَزَلْ في ضمائرِ الكونِ تُختَا
رُ لك الأُمهاتُ الأَباءُતમે સૃષ્ટિના ગુપ્ત ઊંડાણોમાં હંમેશા હાજર હતા, જ્યાં શુદ્ધ વંશ દ્વારા તમારા માટે માતા-પિતાની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.
ما مضتْ فَترةٌ من الرُّسْلِ إِلّا
بَشَّرَتْ قومَها بِكَ الأَنبياءُસંદેશવાહકો વચ્ચેનો કોઈ યુગ એવો પસાર થયો નથી કે જેમાં પયગંબરોએ તેમના સંબંધિત લોકોને તમારા આગમનની ભવિષ્યવાણી ન કરી હોય.
تتباهَى بِكَ العصورُ وَتَسْمو
بِكَ علْياءٌ بعدَها علياءُયુગો તમારા આગમન પર ગર્વ કરે છે, અને તમારા દ્વારા, એક પછી એક ગૌરવની ઊંચાઈ સતત ઉન્નત થાય છે.
وَبَدا للوُجُودِ منك كريمٌ
من كريمٍ آبَاؤُه كُرماءُઅને તમારામાંથી, એક ઉમદા વ્યક્તિ અસ્તિત્વમાં આવ્યા, જે ઉમદા વંશના હતા જેના પિતાઓ બધા ઉમદા હતા.
نَسَبٌ تَحسِبُ العُلا بِحُلاهُ
قَلَّدَتْهَا نجومهَا الْجَوزاءُએક એવો વંશ જે એટલો સુશોભિત છે કે તેની સુંદરતા દ્વારા સાચી મહાનતા માપવામાં આવે છે, અને મિથુન રાશિના તારાઓ પણ તેની ભવ્યતાથી શોભાયમાન થયા છે.
حبذا عِقْدُ سُؤْدُدٍ وَفَخَارٍ
أنتَ فيه اليتيمةُ العصماءُગૌરવ અને ગર્વનો તે હાર કેટલો ઉત્તમ છે, જેમાં તમે ﷺ અનન્ય અને સૌથી કિંમતી મોતી છો.
وُمُحَيّاً كالشَّمس منكَ مُضِيءٌ
أسْفَرَت عنه ليلةٌ غَرّاءُઅને તમારા તરફથી એક મુખ, સૂર્યની જેમ ચમકતું, એક ભવ્ય અને તેજસ્વી રાત્રિએ પ્રગટ થયું.
ليلةُ المولدِ الذي كَان للدِّي
نِ سرورٌ بيومِهِ وازْدِهاءُતે તેમની ﷺ જન્મની રાત્રિ હતી, જેનો દિવસ ધર્મને અપાર આનંદ અને ભવ્યતા લાવ્યો.
وتوالَتْ بُشْرَى الهواتفِ أن قدْ
وُلِدَ المصطفى وحُقّ الهَناءُઅને અદૃશ્ય અવાજોમાંથી શુભ સમાચાર એક પછી એક આવતા રહ્યા, ઘોષણા કરતા કે પસંદ કરાયેલા ﷺ નો જન્મ થયો છે, અને આમ, સુખ ખરેખર યોગ્ય હતું.
وتَدَاعَى إيوانُ كِسْرَى ولَوْلا
آيةٌ مِنكَ ما تَدَاعَى البناءُઅને કિસરાનો ઇવાન (મહેલ) ધરાશાયી થઈ ગયો, કારણ કે જો તમારા ﷺ તરફથી કોઈ ચમત્કારિક નિશાની ન હોત, તો તે ભવ્ય ઇમારત ક્યારેય ધરાશાયી ન થઈ હોત.
وغَدَا كلُّ بيتِ نارٍ وفيهِ
كُرْبَةٌ مِنْ خُمودِها وَبلاءُઅને અગ્નિનું દરેક ઘર બુઝાઈ ગયું, તેના અચાનક નાશથી તેના પૂજારીઓને દુઃખ અને આફત લાવી.
وعيونٌ لِلْفُرسِ غارَتْ فهل كا
نَ لنِيرانِهِم بها إطفاءُઅને ફારસીઓના ઝરણાં સુકાઈ ગયા; શું આ જ કાર્ય દ્વારા તેમની પવિત્ર અગ્નિઓ બુઝાઈ ન હતી?
مَوْلِدٌ كان منهُ في طالعِ الكُفْ
رِ وبالٌ عليهِمُ ووباءُએક એવો જન્મ જેનાથી, અવિશ્વાસના ભાગ્યમાં, તેના અનુયાયીઓ પર વિનાશ અને મહામારી આવી.
فَهنيئاً به لآمِنَةَ الفَض
لُ الذي شُرِّفَتْ به حوَّاءُતો તેમના ﷺ માટે આમીનાને અભિનંદન, કારણ કે તેમણે એક એવો સદ્ગુણ પ્રાપ્ત કર્યો જેનાથી હવ્વા (ઇવ) પોતે પણ સન્માનિત થયા.
مَنْ لِحَوَّاءَ أنها حملَتْ أحْ
مدَ أو أنها به نُفَسَاءُકારણ કે હવ્વા સહિત સ્ત્રીઓમાં કોણ એવો દાવો કરી શકે કે તેણે અહમદ ﷺ ને ગર્ભમાં ધારણ કર્યા હતા અથવા તેમના જન્મ પછી પવિત્ર સુવાવડનો અનુભવ કર્યો હતો?
يوْمَ نَالت بِوَضْعِهِ ابنَةُ وَهْبٍ
مِنْ فَخَارٍ ما لم تَنَلْهُ النِّساءُજે દિવસે વહબની પુત્રી (આમીના) એ તેમના જન્મ દ્વારા એવી કીર્તિ પ્રાપ્ત કરી જે અન્ય કોઈ સ્ત્રીએ ક્યારેય પ્રાપ્ત કરી ન હતી.
وَأَتَتْ قومَها بأفضلَ مما
حَمَلَتْ قبلُ مريمُ العذراءُઅને તે પોતાના લોકો પાસે કંઈક એવું લઈને આવી જે કુમારી મરિયમે પહેલાં જે ધારણ કર્યું હતું તેના કરતાં શ્રેષ્ઠ હતું.
شمَّتته الأَملاكُ إذ وضَعَتْهُ
وشَفَتْنَا بِقَوْلِهَا الشَّفّاءُદૂતોએ તેમના જન્મ પર તેમને અભિનંદન આપ્યા, અને તેમના સાંત્વનાભર્યા શબ્દોથી, તેઓએ અમને શાંતિ આપી.
رافعاً رأسَه وفي ذلك الرف
ع إلى كل سُؤْدُدٍ إيماءُતેઓ ﷺ માથું ઊંચું કરીને જન્મ્યા હતા, અને તે મુદ્રામાં ભવિષ્યના તમામ ગૌરવ અને મહાનતાનો સંકેત હતો.
رامقاً طَرْفه السَّماءَ ومَرْمَى
عينِ مَنْ شَأْنُهُ العُلُوُّ العَلاءُતેમની નજર આકાશ પર સ્થિર હતી, જેનું ભાગ્ય સર્વોચ્ચ ઉચ્ચતા અને ઉત્કર્ષ છે તેનો જ આ લક્ષ્ય હોય છે.
وتَدَلَّتْ زُهْرُ النُّجومِ إليهِ
فأضاءت بِضوئها الأَرجاءُઅને તેજસ્વી તારાઓ તેમની તરફ ઉતર્યા, તેમના પ્રકાશથી આસપાસના તમામ પ્રદેશોને પ્રકાશિત કર્યા.
وتراءت قصورُ قَيصَر بالرُّو
مِ يَرَاهَا مَنْ دَارُهُ البطحاءُરોમમાં કૈસરના મહેલો દૃશ્યમાન થયા, જેનું ઘર મક્કાની રેતાળ ખીણ હતી તેના દ્વારા પણ તે દેખાયા.
وبَدَتْ فِي رَضَاعِهِ مُعْجِزَاتٌ
لَيْس فيها عنِ العيون خَفَاءُઅને તેમના દૂધપાન દરમિયાન, ચમત્કારો પ્રગટ થયા, જે તમામ આંખો માટે સ્પષ્ટ અને અસ્વીકાર્ય હતા.
إذْ أَبَتْهُ لِيُتْمِهِ مُرْضِعاتٌ
قُلْنَ ما في اليتيمِ عنا غَنَاءُકારણ કે દાયાઓએ તેમના અનાથપણાને કારણે તેમને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, એમ કહીને કે, "એક અનાથ બાળક અમને કોઈ લાભ આપશે નહીં."
فأتتهُ من آلِ سعدٍ فتاةٌ
قد أبَتْهَا لِفَقْرِهَا الرُّضَعاءُપછી સઅદના કુળની એક યુવતી તેમની પાસે આવી, જેને અન્ય બાળકોએ તેની ગરીબીને કારણે સ્વીકારી ન હતી.
أرْضَعتْهُ لِبَانَهَا فَسَقَتْهَا
وَبنِيها أَلْبَانَهُنَّ الشَّاءُતેણે તેમને પોતાનું દૂધ પીવડાવ્યું, અને બદલામાં, તેની ઘેટાંએ તેને અને તેના બાળકોને પુષ્કળ દૂધ પૂરું પાડ્યું.
أَصْبَحَتْ شُوَّلاً عِجافا وأمْسَتْ
ما بِها شائلٌ ولا عَجْفاءُતેની ઘેટાં, જે સવારે સૂકી અને દુર્બળ હતી, તે સાંજ સુધીમાં ન તો સૂકી રહી કે ન તો દુર્બળ.
أخْصَبَ العَيْشُ عِنْدَهَا بعدَ مَحْلٍ
إذ غَدا للنبيِّ منها غِذاءُદુષ્કાળના સમયગાળા પછી તેના માટે જીવન સમૃદ્ધ બન્યું, કારણ કે પયગંબર ﷺ એ તેના દ્વારા પોતાનું પોષણ પ્રાપ્ત કર્યું.
يا لَها مِنَّةً لقدْ ضُوعِفَ الأَجْ
رُ عليها من جِنْسِها والجزَاءُઅરે, કેવા આશીર્વાદ! કારણ કે તેના કાર્ય માટેનું ઇનામ અને બદલો અનેકગણો વધારી દેવામાં આવ્યો, તેના પ્રકારમાં અને તેનાથી પણ વધુ.
وإذا سخَّرَ الإِلهُ أُناساً
لسعيدٍ فإِنهم سُعَداءُઅને જ્યારે અલ્લાહ લોકોને કોઈ ધન્ય વ્યક્તિના આધીન કરે છે, ત્યારે તે લોકો પોતે પણ ધન્ય બની જાય છે.
حَبَّة أَنْبَتَتْ سَنَابِلَ والعَص
فُ لَدَيْهِ يَسْتَشْرِفُ الضُّعَفَاءُતેઓ ﷺ એક એવા દાણા જેવા હતા જેમાંથી અનેક ડૂંડા ફૂટ્યા, જેમાંથી નબળા લોકો પણ તેના ભૂસામાંથી પોષણ શોધતા હતા.
وَأَتَتْ جَدَّهُ وقد فَصَلَتْهُ
وبِهَا مِنْ فِصَالِهِ البُرَحَاءُઅને તે તેમને દૂધ છોડાવ્યા પછી તેમના દાદા પાસે આવી, તેમના વિદાયના દુઃખથી અભિભૂત હતી.
إذ أحاطتْ به ملائكةُ الل
هِ فظنَّتْ بأنهم قُرَنَاءُકારણ કે અલ્લાહના દૂતોએ તેમને ઘેરી લીધા હતા, જેનાથી તેને લાગ્યું કે તેઓ તેમના સાથીઓ છે.
ورأى وَجْدَها به ومِنَ الوَج
دِ لهيبٌ تَصْلَى بهِ الأَحْشاءُઅને તેમણે ﷺ તેમના પ્રત્યેની તેની તીવ્ર ભક્તિ જોઈ, એક એવો પ્રખર પ્રેમ જે તેના હૃદયમાં સળગતી જ્યોત જેવો લાગતો હતો.
فَارَقَتْهُ كُرْهَاً وكان لَدَيْهَا
ثاوِياً لا يُمَلُّ مِنْهُ الثّواءُતે અનિચ્છાએ તેમનાથી અલગ થઈ, કારણ કે તેમની સાથેનો તેમનો રોકાણ એક એવો નિવાસ હતો જેનાથી તે ક્યારેય થાકી ન હતી.
شُقَّ عَنْ قَلْبِهِ وأُخْرِجَ مِنْهُ
مُضْغَةٌ عِنْدَ غَسْلِهِ سوداءُતેમના ﷺ હૃદયને ચીરીને શુદ્ધિકરણ કરતી વખતે તેમાંથી એક કાળો લોહીનો ગઠ્ઠો કાઢવામાં આવ્યો હતો.
خَتَمَتْهُ يُمْنَى الأَمينِ وقد أُو
دِعَ ما لم تُذَع له أَنْبَاءُવિશ્વાસુ ફરિશ્તાના જમણા હાથે તેમના ﷺ હૃદય પર મહોર મારી, જેમાં એવા રહસ્યો સમાવવામાં આવ્યા હતા જેની જાણ હજુ સુધી કોઈને થઈ ન હતી.
صانَ أَسْرَارَه الخِتَامُ فلا الفَضْ
ضُ مُلِمٌّ بِهِ وَلا الإِفضاءُતે મહોરે તેના રહસ્યોનું રક્ષણ કર્યું, જેથી ન તો તેને ખોલી શકાયું કે ન તો તેની અંદરની વાતો જાહેર કરી શકાઈ.
أَلِفَ النُّسْكَ والعبادةَ والخَل
وةَ طِفلاً وهكذا النُّجَبَاءُબાળપણથી જ તેઓ ﷺ ભક્તિ, પૂજા અને એકાંતના આદી બન્યા, કારણ કે ઉમદા લોકોનો આ જ માર્ગ હોય છે.
وإذا حَلَّتِ الْهِدَايَةُ قَلْبَاً
نَشِطَتْ في العبادة الأَعضاءُજ્યારે હૃદયમાં માર્ગદર્શન સ્થિર થાય છે, ત્યારે અંગો પૂજામાં સક્રિય અને ઉત્સાહી બની જાય છે.
بَعَثَ اللَّهُ عندَ مبعثهِ الشُّه
بَ حِراساً وضاقَ عنها الفضاءُતેમના ﷺ આગમન સમયે, અલ્લાહે રક્ષક તરીકે ઉલ્કાઓ મોકલી, અને આકાશનો વિશાળ વિસ્તાર તેમનાથી સંકુચિત થઈ ગયો.
تَطْرُدُ الجِنَّ عن مقاعدَ للسَّمْ
عِ كما تَطْرُدُ الذِّئابَ الرِّعاءُઆ ઉલ્કાઓએ જિન્નાતોને તેમની સાંભળવાની જગ્યાઓ પરથી ભગાડી દીધા, જેમ ભરવાડો વરુઓને ભગાડે છે.
فَمَحَتْ آيةُ الكَهَانَةِ آيا
تٌ مِنَ الوحْيِ ما لَهنَّ امِّحاءُઆમ, ભવિષ્યકથનની નિશાનીઓ દૈવી પ્રકટીકરણની આયતો દ્વારા ભૂંસી નાખવામાં આવી, જે ક્યારેય મિટાવી શકાતી નથી.
ورأَتْهُ خديجةٌ والتُّقَى وال
زُّهْدُ فيه سجيَّةٌ والحياءُખદીજાએ તેમને ﷺ જોયા, અને તેમણે જોયું કે ભક્તિ, વૈરાગ્ય અને નમ્રતા તેમનો સહજ સ્વભાવ હતો.
وأتاها أن الغمامةَ والسر
حَ أَظَلَّتْهُ منهما أفياءُતેમને સમાચાર મળ્યા કે વાદળ અને વૃક્ષ તેમને ﷺ રક્ષણાત્મક છાયા પ્રદાન કરતા હતા.
وأحاديث أنَّ وَعْدَ رسولِ ال
له بالبعثِ حانَ منه الوفاءُઅને એવી વાતો ફેલાઈ કે અલ્લાહના રસૂલ ﷺ ના આગમન વિશેનું વચન પૂર્ણ થવાની નજીક હતું.
فدَعَتْهُ إلى الزواجِ وما أَحْ
سَنَ ما يبلغُ المُنَى الأَذكياءُતેથી તેમણે તેમને ﷺ લગ્ન માટે આમંત્રિત કર્યા, અને કેટલું ઉત્તમ છે કે બુદ્ધિશાળી લોકો આવી સમજદારીથી પોતાની ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
وأتاهُ في بيتها جَبْرَئيلٌ
ولِذي اللُّبِّ في الأُمورِ ارْتياءُઅને જિબ્રાઈલ તેમના ﷺ ઘરે આવ્યા, કારણ કે બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ આવા મહત્વપૂર્ણ મામલાઓમાં વિવેકબુદ્ધિ ધરાવે છે.
فأماطت عنها الخِمَارَ لتَدْري
أهُوَ الوحْيُ أم هو الإِغماءُતેથી તેમણે પોતાનો માથાનો ઓઢણી હટાવી દીધી, તે જાણવા માટે કે તે ખરેખર વહી (પ્રકટીકરણ) હતું કે માત્ર બેહોશી.
فاختفى عند كشفِها الرأْسَ جِبْري
لُ فما عادَ أو أُعيدَ الغِطاءُજ્યારે તેમણે માથું ખોલ્યું ત્યારે જિબ્રાઈલ અદૃશ્ય થઈ ગયા, અને જ્યાં સુધી ઓઢણી પાછી ન મૂકવામાં આવી ત્યાં સુધી તેઓ પાછા ફર્યા નહીં.
فاستبانت خديجةٌ أنه الكنْ
زُ الذي حَاوَلَتْهُ والكِيميَاءُત્યારે ખદીજાને ખાતરી થઈ કે તેઓ ﷺ તે ખજાનો હતા જેની તેમણે શોધ કરી હતી અને પરિવર્તનની સાચી રસાયણવિદ્યા હતા.
ثم قام النبيُّ يدعو إلى الل
هِ وفي الكُفرِ نَجْدَةٌ وإباءُપછી પયગંબર ﷺ અલ્લાહ તરફ બોલાવવા ઊભા થયા, ભલે અવિશ્વાસ મજબૂત અને અવજ્ઞાકારી હતો.
أُمَمَاً أُشرِبَتُ قلوبُهُم الكُف
رَ فَدَاءُ الضَّلالِ فيهم عَيَاءُતેમણે એવા રાષ્ટ્રોને બોલાવ્યા જેમના હૃદય અવિશ્વાસમાં ડૂબેલા હતા, જેના કારણે તેમની ગેરમાર્ગે દોરવણીનો ઇલાજ મુશ્કેલ હતો.
ورأينا آياتِه فاهتدَيْنَا
وإذا الحقُّ جاء زالَ المِراءُઅને અમે તેમના ﷺ સંકેતો જોયા, તેથી અમને માર્ગદર્શન મળ્યું, કારણ કે જ્યારે સત્ય આવે છે, ત્યારે બધી શંકાઓ દૂર થઈ જાય છે.
رَبِّ إِنَّ الهُدى هُداك وَآيا
تُكَ نورٌ تَهْدِي بها من تشاءُમારા પાલનહાર, ખરેખર માર્ગદર્શન તમારું જ માર્ગદર્શન છે, અને તમારા સંકેતો એક પ્રકાશ છે જેના દ્વારા તમે જેને ઈચ્છો તેને માર્ગદર્શન આપો છો.
كم رأَيْنَا ما ليس يَعْقِلُ قد أُلْ
هم ما ليْس يُلْهَمُ العُقلاءُઆપણે કેટલી વાર જોયું છે કે બુદ્ધિહીન વસ્તુઓને એવી સૂઝ પ્રેરિત કરવામાં આવી છે જે સૌથી બુદ્ધિશાળી જીવોને પણ નકારવામાં આવી છે.
إذ أبى الفيلُ ما أتى صاحبُ الفي
لِ ولم ينفعِ الحِجا والذكاءُઆ ત્યારે સ્પષ્ટ થયું જ્યારે હાથીએ તેના માલિક, હાથીઓના માલિકની આજ્ઞા પાળવાનો ઇનકાર કર્યો, અને તેની બુદ્ધિ કે સમજદારી કંઈ કામ ન લાગી.
والجماداتُ أفصحت بالذي أُخ
رِسَ عنه لأَحمدَ الفُصحاءُનિર્જીવ વસ્તુઓએ પણ અહમદ ﷺ માટે એવી સત્ય વાતો સ્પષ્ટપણે કહી, જેના વિશે સૌથી વાક્પટુ વક્તાઓ પણ નિઃશબ્દ થઈ ગયા હતા.
ويْحَ قومٍ جَفَوا نَبِيَّاً بأرضٍ
أَلِفَتْهُ ضِبَابُها والظِّبَاءُતે લોકો પર ધિક્કાર છે જેમણે એક એવા પયગંબર ﷺ ને ત્યજી દીધા, જે ભૂમિના ઝરખ અને હરણ પણ તેમની હાજરીના આદી બની ગયા હતા.
وَسَلَوْهُ وَحَنَّ جِذعٌ إِليه
وَقَلَوْهُ وَوَدَّهٌ الغُرَباءُતેમણે તેમને છોડી દીધા, છતાં એક વૃક્ષનું થડ તેમના માટે ઝંખતું હતું; તેમણે તેમને ધિક્કાર્યા, છતાં અજાણ્યા લોકો તેમને પ્રિય માનતા હતા.
أخرَجوه منها وآوَاهُ غارٌ
وَحَمَتْهُ حَمامَةٌ وَرقاءُતેમણે તેમને તેમના ઘરેથી હાંકી કાઢ્યા, પરંતુ એક ગુફાએ તેમને આશ્રય આપ્યો, અને એક રાખોડી કબૂતરે તેમને રક્ષણ પૂરું પાડ્યું.
وَكَفَتْهُ بِنَسْجِها عنكبوتٌ
ما كَفَتْهُ الحمامةُ الحَصْداءُએક કરોળિયાએ તેના નાજુક જાળા વડે તેમને એવું રક્ષણ પૂરું પાડ્યું, જે એક મજબૂત કબૂતર પણ આપી શક્યું ન હોત.
وَاختفى منهمُ على قُرْبٍ مَرْآ
هُ ومن شِدَّةِ الظهورِ الخَفَاءُતેઓ તેમની નજર સામે હોવા છતાં તેમનાથી છુપાયેલા રહ્યા, એક છુપાવટ જે તેમની હાજરીની તીવ્રતામાંથી વિરોધાભાસી રીતે જન્મી હતી.
وَنَحا المصطفى المدينةَ وَاشتا
قتْ إليه من مكةَ الأَنحاءُપછી પસંદ કરાયેલા ﷺ મદીના તરફ પ્રયાણ કર્યું, જ્યારે મક્કાના પ્રદેશો પણ તેમના પાછા ફરવા માટે ઝંખતા હતા.
وَتغنّتْ بِمَدْحِهِ الْجِنُّ حتَّى
أطرَبَ الإِنسَ منه ذاك الغِناءُજિન્નાતોએ તેમના ﷺ વખાણમાં ગીતો ગાયા, તેમની ધૂનો એટલી મનમોહક હતી કે તેમણે મનુષ્યજાતિને પણ આનંદિત કરી દીધા.
وَاقتفى إثْرَهُ سُراقَةُ فاستَهْ
وَتهُ في الأَرْضِ صافنٌ جَرْداءُસુરાકાએ તેમના પગેરું પકડ્યું, પરંતુ તેનો ઝડપી, શક્તિશાળી ઘોડો જમીનમાં ડૂબી ગયો, તેને કેદ કરી લીધો.
ثم ناداهُ بعدَما سِيمَتِ الخَس
فَ العُلا وَقَد يُنْجِدُ الغريقَ النِّداءُપછી સુરાકાએ તેમને ﷺ બોલાવ્યા, જ્યારે તેનો ઉમદા ઘોડો નમ્ર બન્યો, કારણ કે ખરેખર, એક પોકાર ડૂબતા માણસને બચાવી શકે છે.
فطوى الأَرضَ سائرا وَالسموا
تِ العُلا فوقَها له إِسراءُતેમણે પગપાળા પૃથ્વી પર પ્રવાસ કર્યો, છતાં ચમત્કારિક રાત્રિ પ્રવાસ દરમિયાન ઉપરના ઉચ્ચ આકાશો પણ તેમનું ગંતવ્ય સ્થાન હતા.
فصِفِ الليلةَ التي كان للمُخ
تارِ فيها على البُراقِ استواءُતેથી, તે અદ્ભુત રાત્રિનું વર્ણન કરો જ્યારે પસંદ કરાયેલા ﷺ બુરાક પર સવાર થયા હતા.
وترقى به إلى قابِ قَوْسَيْ
نِ وَتِلكَ السيادةُ القَعْساءُતેઓ તેના દ્વારા બે ધનુષ્યના અંતર સુધી ચઢ્યા, જે તેમની સર્વોચ્ચ અને અડગ સાર્વભૌમત્વનો પુરાવો છે.
رُتَبٌ تَسْقُط الأَمانيُّ حَسْرَى
دونَها ما وراءهن وَرَاءُઆ એટલા ઉચ્ચ દરજ્જા છે કે બધી આકાંક્ષાઓ તેમની સમક્ષ પસ્તાવો કરીને અધૂરી રહી જાય છે, કારણ કે તેમનાથી આગળ કોઈ વધુ ચઢાણ નથી.
ثم وافَى يحدِّثُ الناسَ شُكْرَاً
إذ أتته من ربِّه النَّعْماءُપછી તેઓ પાછા ફર્યા, લોકોને કૃતજ્ઞતાપૂર્વક તે અપાર આશીર્વાદો વિશે જણાવતા જે તેમના પાલનહાર દ્વારા તેમને પ્રદાન કરવામાં આવ્યા હતા.
وتَحَدَّى فارتابَ كلُّ مُريبٍ
أَوَ يَبْقَى مع السُّيُولِ الغُثاءُતેમણે પોતાનો પડકાર ફેંક્યો, જેનાથી દરેક શંકાશીલ વ્યક્તિ ડગમગી ગયો, કારણ કે પ્રચંડ પૂરની વચ્ચે માત્ર કચરો કેવી રીતે ટકી શકે?
وَهْوَ يدعو إلى الإِلهِ وَإن شق
قَ عليه كفرٌ به وَازدِراءُતેઓ ﷺ માનવજાતિને અલ્લાહ તરફ બોલાવતા રહ્યા, ભલે તેમનો અવિશ્વાસ અને તિરસ્કાર તેમને ખૂબ મુશ્કેલી પહોંચાડતા હતા.
وَيَدُلُّ الورَى على اللَّهِ بالتَّوْ
حيدِ وَهْوَ المَحَجَّةُ البَيْضاءُતેઓ ﷺ દૈવી એકતાના સિદ્ધાંત દ્વારા તમામ સૃષ્ટિને અલ્લાહ તરફ માર્ગદર્શન આપે છે, જે ખરેખર સ્પષ્ટ અને તેજસ્વી માર્ગ છે.
فَبِمَا رحمةٍ مِنَ اللَّهِ لانَتْ
صَخْرةٌ مِنْ إبائِهم صَمَّاءُઅલ્લાહની કૃપાથી, તેમની હઠીલાઈનો બહેરો પથ્થર નરમ પડ્યો.
وَاستجابَتْ له بنصرٍ وَفَتْحٍ
بعد ذاكَ الخضراء والغبراءُઅને તે પછી, હરિયાળી અને ધૂળવાળી ધરતીએ તેમને વિજય અને ફતેહ સાથે પ્રતિસાદ આપ્યો.
وَأَطاعَتْ لأَمْرِهِ العَرَبُ العَرْ
باء وَالْجَاهِلِيَّةُ الْجَهْلاءُશુદ્ધ અરબો અને જિહાલિયતના સંપૂર્ણ અજ્ઞાની લોકોએ તેમના આદેશનું પાલન કર્યું.
وَتَوالَتْ للمصطفى الآيةُ الكبْ
رَى عليهمْ وَالغارةُ الشَّعْواءُપસંદ કરાયેલા ﷺ માટે, મહાન નિશાનીઓ અને છૂટાછવાયા હુમલાઓ એક પછી એક તેમના પર આવ્યા.
فإذا ما تلا كتابا من الل
هِ تَلَتْهُ كَتِيبَةٌ خضراءُજ્યારે તેમણે અલ્લાહ તરફથી કોઈ પુસ્તકનું પઠન કર્યું, ત્યારે એક હરિયાળી પલટન તેમની પાછળ ચાલી.
وَكفاهُ المستهزئينَ وَكم سا
ءَ نبِيَّاً من قومِه استهزاءُઅલ્લાહે તેમને મજાક કરનારાઓ સામે પૂરતા કર્યા, કારણ કે કેટલી વાર પોતાના લોકો તરફથી થયેલી મજાકે એક પયગંબરને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
وَرَماهم بِدَعْوَةٍ من فِناءِ ال
بَيتِ فيهَا للظالمين فَنَاءُઅને તેમણે ﷺ કાબાના આંગણામાંથી તેમના પર એક દુઆ ફેંકી, જેમાં જુલમીઓ માટે વિનાશ હતો.
خمسةٌ كُلُّهم أُصيبوا بداءٍ
والرَّدَى من جنودِهِ الأَدوَاءُપાંચ વ્યક્તિઓ બધા એક રોગથી પીડિત થયા, કારણ કે રોગો મૃત્યુના સૈનિકોમાંના એક છે.
فدَهَى الأَسودَ بنَ مُطَّلِبٍ أَي
يُ عمىً مَيِّتٌ به الأَحياءُતેણે અલ-અસ્વદ બિન અલ-મુત્તલિબને એવી અંધત્વથી ઘેર્યા કે જીવતા લોકો પણ તેનાથી જાણે મૃત્યુ પામ્યા હોય તેવા થઈ ગયા.
وَدَهَى الأَسودَ بنَ عبدِ يغوثٍ
أن سَقَاهُ كأسَ الرَّدَى اسْتِسْقَاءُઅને તેણે અલ-અસ્વદ બિન અબ્દ યાગુથને મૃત્યુનો પ્યાલો પીવડાવીને ઘેર્યા, જાણે કે તરસ છીપાવતા હોય.
وأَصابَ الوليدَ خَدْشَةُ سَهْمٍ
قَصَّرَتْ عنها الْحَيَّةُ الرَّقْطاءُઅને અલ-વલીદને તીરના માત્ર એક નાના ઘસરકાથી પીડા થઈ, છતાં તેનું ઝેર એટલું પ્રબળ હતું કે એક રંગીન સાપનો ડંખ પણ તેની અસર સામે ઓછો પડે.
وَقَضَتْ شَوْكَةٌ على مَهْجَةِ العا
صِي فللّهِ النَّقْمَة الشَّوْكاءُઅને એક કાંટાએ આજ્ઞાભંગ કરનારનું જીવન સમાપ્ત કર્યું, કારણ કે અલ્લાહને જ વેધક બદલો લેવાનો અધિકાર છે.
وَعَلا الحارثَ القُيُوحُ وَقد سا
لَ بِها رأسُه وَساء الوِعاءُઅને પરુએ અલ-હારિથને ઢાંકી દીધા, તેમના માથામાંથી વહેતું હતું, અને તેમનું માથું એક ગંદુ પાત્ર બની ગયું.
خمسةٌ طُهِّرَتْ بِقَطْعِهِم الأَر
ضُ فَكَفُّ الأَذى بهم شَلَّاءُઆ પાંચ, તેમના મૃત્યુ દ્વારા, પૃથ્વીને શુદ્ધ કરી, તેમના દ્વારા નુકસાન પહોંચાડનાર હાથને લકવાગ્રસ્ત કરી દીધો.
فُدِيَتْ خمسةُ الصَّحيفةِ بالخَم
سةِ إن كان بالكرام فِدَاءُપાંચ સહી કરનારાઓને આ પાંચ દ્વારા મુક્ત કરવામાં આવ્યા, જો ખરેખર ઉમદા જીવન બલિદાન તરીકે સેવા આપી શકે.
فِتْيَةٌ بَيَّتُوا على فِعلِ خَيْرٍ
حَمِد الصبحُ أمرَهم وَالمَساءُતેઓ એવા યુવાનો હતા જેમણે ભલું કરવાનું નક્કી કર્યું હતું, અને સવાર-સાંજ બંનેએ તેમના કાર્યની પ્રશંસા કરી.
يَا لأَمر أَتاهُ بعدَ هِشامٍ
زَمْعَةٌ إنه الفتَى الأَتَّاءُઅરે, હિશામ પછી ઝમઆહને કેવો મામલો આવ્યો, કારણ કે તે જ યુવાન હતો જે આગળ આવ્યો.
وَزُهَيْرٌ وَالْمُطْعِمُ بنُ عَدِيٍّ
وَأبو البَخْتَرِيِّ مِنْ حيث شاؤواઅને ઝુહૈર, અલ-મુત્ઈમ બિન અદિય્ય, અને અબુ અલ-બખ્તરી જ્યાંથી ઈચ્છતા હતા ત્યાંથી તેમની સાથે જોડાયા.
نَقَضُوا مُبْرَمَ الصَّحيفةِ إذ شد
دَت عليهم من العِدا الأَنداءُતેમણે મજબૂત રીતે સીલ કરેલા કરારપત્રને તોડી નાખ્યું જ્યારે દુશ્મનોની મુશ્કેલીઓ તેમના પર વધી ગઈ.
أذْكَرَتْنَا بِأَكْلِهَا أكلَ مِنْسَا
ةِ سُلَيْمانَ الأَرْضَةُ الخَرساءُતેના ભક્ષણ દ્વારા, મૂંગી ઉધઈએ આપણને સુલેમાનની લાકડી ખાવાની યાદ અપાવી.
وَبهَا أخبَر النبيُّ وكم أخ
رَجَ خَبْئاً له الغُيُوبُ خِبَاءُઅને તેના દ્વારા, પયગંબર ﷺ એ શુભ સમાચાર આપ્યા, ઘણી છુપાયેલી સત્યતાઓને ઉજાગર કરી જેના માટે અદૃશ્ય જગત એક પડદો હતું.
لا تَخَلْ جانِبَ النبيِّ مُضَاماً
حينَ مَسَّتْهُ منهمُ الأَسْواءُએવું ન માનો કે પયગંબર ﷺ પર અન્યાય થયો જ્યારે તેમના વિરોધીઓ તરફથી તેમને દુષ્ટતાઓ સ્પર્શી.
كلُّ أمرٍ نَابَ النبيِّينَ فالشد
دَةُ فيه محمودةٌ وَالرّخاءُપયગંબરો પર આવેલી દરેક બાબત, ભલે તે મુશ્કેલી હોય કે સરળતા, પ્રશંસનીય હતી.
لو يَمسُّ النُّضَارَ هُونٌ مِنَ النا
رِ لما اختيرَ للنُّضَارِ الصِّلاءُજો સોનાને અગ્નિથી અપમાન સ્પર્શતું હોત, તો તેને શુદ્ધ કરવા માટે અગ્નિ પસંદ કરવામાં ન આવત.
كم يَدٍ عن نَبِيِّهِ كَفَّهَا الل
هُ وَفي الخَلْقِ كَثْرَةٌ وَاجتراءُઅલ્લાહે પોતાના પયગંબર ﷺ થી કેટલાય હાથોને રોક્યા, ભલેને સૃષ્ટિની સંખ્યા અને હિંમત કેટલી પણ હોય.
إذ دعا وَحْدَهُ العبادَ وَأَمْسَتْ
مِنه في كلِّ مُقلَةٍ أَقْذاءُજ્યારે તેમણે ﷺ એકલાએ માનવતાને અલ્લાહ તરફ બોલાવી, અને છતાં દરેક આંખમાં તેમના પ્રત્યે નફરતના કણો હતા.
هَمَّ قومٌ بِقَتْلِهِ فأَبى السَّيْ
فُ وَفاءً وَفاءتِ الصَّفْواءُએક લોકોએ તેમને ﷺ મારવાનો ઇરાદો કર્યો, પરંતુ તલવારે વફાદારીને કારણે ઇનકાર કર્યો, અને સ્પષ્ટ ખડક નમ્યો.
وَأبو جهلٍ إذ رأى عُنُقَ الفح
لِ إليه كأنه العنقَاءُઅને અબુ જહલ, જ્યારે તેણે ઘોડાની ગરદનને પોતાની તરફ આગળ વધતી જોઈ, ત્યારે તે જાણે પૌરાણિક 'અનકા' હોય તેવું લાગ્યું.
وَاقتضَاهُ النبيُّ دَيْنُ الإِراشي
يِ وَقد سَاء بيعُهُ وَالشِّرَاءُઅને પયગંબર ﷺ એ ઇરાશી માણસનું દેવું ચૂકવી દીધું, ભલે તેની ખરીદ-વેચાણ ખરાબ રીતે ચાલી હતી.
وَرأى المصطفى أَتَاهُ بما لَمْ
يُنْجِ منه دونَ الوفاء النَّجَاءُઅને પસંદ કરાયેલા ﷺ એ તેને એક એવી માંગ સાથે આવતા જોયો, જેમાંથી વચન પૂરું કર્યા વિના કોઈ છૂટકારો ન હતો.
هوَ ما قد رآهُ مِن قبلُ لكنْ
ما عَلَى مِثْلِهِ يُعَدُّ الخَطَاءُઆ તે જ હતું જે તેમણે ﷺ પહેલા જોયું હતું, છતાં તેમના જેવા વ્યક્તિ સામે કોઈ ભૂલ ગણવામાં આવતી નથી.
وَأَعَدَّتْ حَمَّالَةُ الحَطَبِ الفِه
رَ وَجَاءَتْ كأَنها الوَرْقاءُઅને લાકડાં વહન કરનારીએ પથ્થર તૈયાર કર્યો અને બહાર આવી જાણે કે તે એક ગુસ્સે ભરાયેલી કબૂતરી હોય.
يومَ جاءَت غَضْبَى تقولُ أفي مِث
لِيَ مِنْ أحمدٍ يُقالُ الهِجَاءُજે દિવસે તે ગુસ્સામાં આવીને બોલી, "શું મારા જેવી વ્યક્તિ વિશે અહમદ ﷺ દ્વારા કટાક્ષ કરવામાં આવે છે?"
وَتَولَّتْ وَمَا رأته وَمِنْ أَيْ
نَ تَرَى الشمسَ مُقْلَةٌ عمياءُઅને તે પાછી ફરી, તેમને ﷺ જોયા વિના, કારણ કે એક અંધ આંખ સૂર્યને કેવી રીતે જોઈ શકે?
ثم سَمّتْ له اليهوديَّةُ الشَا
ةَ وَكم سَامَ الشِّقْوَةَ الأَشقِيَاءُપછી યહૂદી સ્ત્રીએ તેમના ﷺ માટે ઘેટાને ઝેર આપ્યું, અને દુષ્ટ લોકો બીજાઓ પર કેટલી મુશ્કેલીઓ લાવે છે?
فأَذاعَ الذِّراعُ مَا فيه مَن شر
رٍ بِنُطْقٍ إخفاؤُهُ إبداءُતેથી આગળના પગે તેની અંદરની દુષ્ટતાને એક એવી વાણીથી પ્રગટ કરી, જેનું છુપાવવું એ એક પ્રગટીકરણ હતું.
وَبِخُلقٍ مِنَ النبيِّ كريمٍ
لَمْ تُقَاصَصْ بِجرحهَا العَجْماءُઅને પયગંબર ﷺ ના ઉમદા ચારિત્ર્યને કારણે, જેણે ઈજા પહોંચાડી હતી તેની સામે બદલો લેવામાં આવ્યો નહીં.
مَنَّ فَضْلاً عَلَى هَوَازِنَ إذْ كا
نَ له قبلَ ذَاكَ فيهِمِ رِبَاءُતેમણે ﷺ હવાઝિન પર કૃપા કરી, ભલેને તેમની વચ્ચે તેમનો પૂર્વ સંબંધનો દાવો હતો.
وَأتى السَّبيُ فيه أُختُ رَضَاعٍ
وَضَعَ الكُفْرُ قَدْرَهَا وَالسِّبَاءُઅને કેદીઓમાં એક દૂધબહેન આવી, જેનો દરજ્જો કુફ્ર અને કેદ દ્વારા નીચો કરવામાં આવ્યો હતો.
فَحَبَاهَا بِرّاً تَوَهَّمَتِ النَّا
سُ به أنَّما السِّبَاء هِداءُતેથી તેમણે ﷺ તેના પર એટલી દયા દર્શાવી કે લોકોએ કેદને જ એક ભેટ માની લીધી.
بَسَطَ المصطفى لها مِن رِداءٍ
أيُّ فضل حَوَاهُ ذاكَ الرِّداءُપયગંબર ﷺ એ તેના માટે પોતાનો ઝભ્ભો પાથર્યો, અને તે ઝભ્ભામાં કેટલી મહાનતા સમાયેલી હતી!
فَغَدَتْ فيه وَهْيَ سيِّدةُ النِّسْ
وَةِ وَالسيِّدَاتُ فيه إمَاءُતેથી તે તેમાં સર્વ સ્ત્રીઓની સ્વામિની બની, જ્યારે અન્ય તમામ ઉમદા સ્ત્રીઓ તેની સરખામણીમાં માત્ર દાસીઓ સમાન હતી.
فتَنَزَّهْ في ذاتِه وَمَعَانيهِ
استماعاً إنْ عَزَّ مِنهَا اجتِلاءُતો તેમની સત્ત્વતા અને તેમના અર્થોમાં શ્રવણ દ્વારા આનંદ માણો, જો તેમનું પ્રત્યક્ષ દર્શન દુર્લભ હોય.
وَاملأ السّمْعَ مِن محَاسِنَ يُمْلِي
هَا عليك الإنشَادُ وَالإِنْشَاءُઅને તમારા કાનને તે ગુણોથી ભરી દો જેનું વર્ણન અને રચના તમને સંભળાવે છે.
كلُّ وَصْفٍ له ابْتَدَأتَ به استَوْ
عَبَ أخبَارَ الفضلِ مِنه ابتداءُતેમનું દરેક વર્ણન જે તમે શરૂ કરો છો, તે શરૂઆતથી જ તમામ ગુણોના વૃત્તાંતોને સમાવી લે છે.
سَيِّدٌ ضِحْكُهُ التَّبَسُّمُ وَالْمَش
يُ الهَوَيْنَا وَنَومُهُ الإِغفاءُતેઓ એવા સરદાર છે જેમનું હાસ્ય માત્ર સ્મિત છે, જેમની ચાલ ધીમી અને નમ્ર છે, અને જેમની નિદ્રા હળવી ઊંઘ છે.
مَا سِوَى خُلْقِهِ النسيمُ وَلا غَيْ
رَ مُحَيَّاهُ الرَّوْضَةُ الغَنَّاءُતેમનું ચારિત્ર્ય જ શીતળ પવન છે, અને તેમનો ચહેરો જ લીલોછમ બગીચો છે.
رحمةٌ كلُّهُ وَحَزْمٌ وَعَزْمٌ
وَوَقَارٌ وَعِصْمَةٌ وَحَيَاءُતેઓ સંપૂર્ણપણે દયા, દૃઢતા, સંકલ્પ, ગૌરવ, નિર્દોષતા અને નમ્રતા છે.
لا تَحُلُّ البأْسَاء مِنه عُرَا الصَّبْ
رِ وَلا تَسْتَخِفُّهُ السَّرَّاءُવિપત્તિ તેમનામાં ધીરજના બંધનોને ઢીલા કરતી નથી, અને સમૃદ્ધિ તેમને છીછરા બનાવતી નથી.
كَرُمَتْ نَفْسُهُ فما يخْطُرُ السُّو
ء عَلَى قَلْبِهِ وَلا الفحشَاءُતેમનો આત્મા એટલો ઉમદા છે કે દુષ્ટતા ક્યારેય તેમના હૃદયમાં પ્રવેશતી નથી, ન તો અશ્લીલતા.
عَظُمَتْ نِعْمَةُ الإِله عليه
فاستَقَلَّتْ لِذِكْرِهِ العُظَمَاءُતેમના પર અલ્લાહની કૃપા અપાર હતી, તેથી તેમના સ્મરણમાં, તમામ મહાન વ્યક્તિઓ તુચ્છ લાગતી હતી.
جَهِلَتْ قومُهُ عليه فأَغْضَى
وَأخو الحِلْم دَأبُهُ الإِغْضَاءُતેમના લોકોએ તેમની પ્રત્યે અજ્ઞાનતા દાખવી, છતાં તેમણે તેને અવગણ્યું, કારણ કે સહનશીલ વ્યક્તિનો સ્વભાવ અવગણવાનો હોય છે.
وَسِعَ العَالَمِين عِلْمَاً وَحِلْمَاً
فهْوَ بحرٌ لم تُعْيِهِ الأَعبَاءُતેમણે જ્ઞાન અને સહનશીલતાથી તમામ જગતોને આવરી લીધા, કારણ કે તેઓ એક એવો મહાસાગર છે જેને બોજ થકવી શકતા નથી.
مُسْتَقِلٌّ دُنْيَاكَ أن يُنْسَبَ الإِم
ساكُ منها إليه والإِعطاءُતમારી દુન્યવી સંપત્તિ એટલી તુચ્છ છે કે તેને તેમની સાથે કંઈપણ રોકવા કે આપવા સાથે જોડી શકાય નહીં.
شمسُ فضلٍ تَحَقَّقَ الظنُّ فيه
أنه الشمسُ رِفْعَةً والضِّياءُતેઓ ગુણનો સૂર્ય છે, જેમાં એ ધારણા સાચી ઠરી કે તેઓ ઉચ્ચતા અને તેજસ્વિતામાં સૂર્ય સમાન છે.
فإذا ما ضحا محا نورُه الظِّل
لَ وقد أثْبَتَ الظِّلالَ الضَّحَاءُતેથી જ્યારે તેઓ ચમક્યા, ત્યારે તેમના પ્રકાશે પડછાયાને ભૂંસી નાખ્યો, ભલે સવારનો પ્રકાશ સામાન્ય રીતે પડછાયાને સ્થાપિત કરતો હોય.
فكأنَّ الغمامةَ استَوْدَعَتْهُ
مَنْ أظَلَّتْ مَنْ ظِلِّهِ الدُّفَفَاءُજાણે કે વાદળે તેને પોતાના છાંયડાની શીતળતા સોંપી દીધી હોય, એક છાંયડો જે પોતે તેમના પોતાનામાંથી ઉદ્ભવ્યો હતો.
خَفِيَتْ عِنْدَهُ الفضائلُ وانجا
بَتْ به عن عقولِنَا الأهواءُતેમની હાજરીમાં, અન્ય તમામ ગુણો છુપાઈ ગયા, અને તેમના દ્વારા, આપણા મનમાંથી તરંગો અને ઈચ્છાઓ દૂર થઈ ગઈ.
أمَعَ الصُّبحِ للنجومِ تَجَلٍّ
أمْ مع الشمسِ للظلامِ بَقاءُશું પરોઢ સાથે તારાઓ ચમકી શકે છે, અથવા સૂર્ય સાથે અંધકાર ટકી શકે છે?
مُعجزُ القَوْلِ والفِعَالِ كريمُ ال
خلقِ وَالخُلْقِ مُقْسِطٌ مِعْطاءُતેઓ વાણી અને કાર્યોમાં ચમત્કારિક છે, શારીરિક સ્વરૂપ અને ચારિત્ર્યમાં ઉમદા છે, ન્યાયી અને ઉદાર છે.
لا تَقِسْ بالنبيِّ في الفضل خَلْقَاً
فهو البحر والأنامُ إضاءُશ્રેષ્ઠતામાં કોઈ પણ સૃષ્ટિની તુલના પયગંબર ﷺ સાથે ન કરો, કારણ કે તેઓ મહાસાગર છે જ્યારે અન્ય તમામ જીવો તેના માત્ર પ્રતિબિંબ છે.
كلُّ فضل في العالَمين فمن فَض
لِ النبيِّ استعارَهُ الفُضَلاءُજગતમાં જોવા મળતી દરેક શ્રેષ્ઠતા શ્રેષ્ઠ લોકો દ્વારા પયગંબર ﷺ ની પોતાની શ્રેષ્ઠતામાંથી ઉધાર લેવામાં આવી હતી.
شُقَّ عَنْ صَدْرِهِ وشُقَّ لَهُ البَدْ
رُ وَمِنْ شَرْطِ كلِّ شَرْطٍ جَزاءُતેમનું હૃદય ચીરવામાં આવ્યું, અને તેમના માટે પૂર્ણ ચંદ્રને વિભાજિત કરવામાં આવ્યો, કારણ કે આવા દરેક સંકેત એક દૈવી આદેશ છે.
ورَمَى بالحَصَى فأَقْصَدَ جَيشاً
ما العَصَا عِنْدَه وَمَا الإِلقاءُતેમણે કાંકરા ફેંક્યા, અને એક સેનાને પરાસ્ત કરી, જેનાથી મૂસાની લાકડી અને તેનું ફેંકવું તેની સરખામણીમાં તુચ્છ લાગતું હતું.
ودعا للأنامِ إذ دَهَمَتْهُم
سَنَةٌ مِنْ مُحولِها شَهْباءُઅને તેમણે લોકો માટે પ્રાર્થના કરી જ્યારે તેઓ ભયંકર, ઉજ્જડ દુષ્કાળના વર્ષથી પીડાઈ રહ્યા હતા.
فاسْتَهَلّتْ بالغَيْثِ سَبْعَةَ أَيَّا
مٍ عليهم سحابةٌ وَطْفاءُતેથી એક ભારે, કાળા વાદળે તેમના પર સાત દિવસ સુધી વરસાદ વરસાવ્યો.
تَتَحَرّى مَواضِعَ الرَّعْيِ وَالسَّقْ
يِ وحيث العِطاشُ تُوهَى السِّقاءُતેણે ચરાઈ અને પાણી પીવાના સ્થળો શોધ્યા, અને જ્યાં તરસ્યા હતા ત્યાં તેણે પુષ્કળ પાણી વરસાવ્યું.
وأتى الناسُ يَشْتَكُونَ أذاها
وَرَخَاءٌ يُؤْذِي الأنام غلاءُઅને લોકો તેની હાનિની ફરિયાદ કરવા આવ્યા, કારણ કે અતિશયતા દ્વારા સમૃદ્ધિ પણ માનવતાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
فدعا فانجلى الغمام فقلت في
وصف غيث إِقْلاعَه استسقاءُતેથી તેમણે પ્રાર્થના કરી, અને વાદળો વિખેરાઈ ગયા, જેનાથી મેં કહ્યું કે આવા વરસાદનું બંધ થવું એ પોતે જ વરસાદ માટેની પ્રાર્થના હતી.
ثم أَثْرى الثَّرَى فقرَّتْ عُيونٌ
بقُراهَا وَأُحْيِيَتْ أَحْيَاءُપછી પૃથ્વી ફળદ્રુપ બની, તેના સમૃદ્ધ વસાહતોથી આંખોને આનંદિત કરી, અને જીવંત પ્રાણીઓ પુનર્જીવિત થયા.
فترى الأرضَ غِبَّهُ كسماءٍ
أشْرَقَتْ مِنْ نُجومِهَا الظَّلْمَاءُતેથી તમે તેના પછી પૃથ્વીને એવા આકાશ જેવી જોશો જેનો અંધકાર તેના તારાઓ દ્વારા પ્રકાશિત થાય છે.
تُخْجِلُ الدُّرَّ واليواقيتَ من نَوْ
رِ رُباها البَيْضَاءُ والحَمراءُતેની ટેકરીઓના સફેદ અને લાલ ફૂલો મોતી અને માણેકને શરમાવતા હતા.
لَيْتَهُ خَصَّنِي بِرُؤْيَةِ وَجْهٍ
زَالَ عن كلِّ من رآه الشّقاءُકાશ તેમણે ﷺ મને એવા ચહેરાના દર્શન કરાવ્યા હોત, જેને જોનાર દરેક વ્યક્તિ પરથી તમામ દુઃખ દૂર થઈ ગયા હોત.
مُسْفِرٌ يَلْتَقِي الكَتِيبَةَ بَسَّا
ماً إذا أسْهَمَ الوُجُوهَ اللِّقاءُતેજસ્વી, તેઓ ﷺ સૈન્યને સ્મિત સાથે મળતા, ભલે મુકાબલો અન્યના ચહેરાને ગંભીર બનાવી દેતો હોય.
جُعِلَتْ مَسْجِدَاً له الأرضُ فاهْتز
زَ به للصلاةِ فيها حِرَاءُપૃથ્વીને તેમના ﷺ માટે મસ્જિદ બનાવવામાં આવી, તેથી હિરા પોતે તેના પર નમાઝ માટે આનંદથી ધ્રૂજી ઉઠ્યો.
مُظْهِرٍ شَجّةَ الْجَبِينِ عَلَى البُرْ
ءِ كما أَظهرَ الهلالَ البَرَاءُતેમણે ﷺ તેમના કપાળ પરનો ડાઘ રૂઝાયા પછી પણ દર્શાવ્યો, જેમ નવો ચંદ્ર તેનું પાતળું સ્વરૂપ પ્રગટ કરે છે.
سُتِرَ الحُسْنُ منه بالحسنِ فاعجَبْ
لِجَمِالٍ له الْجَمالُ وِقاءُતેમની ﷺ સુંદરતા સુંદરતાથી ઢંકાયેલી હતી, તેથી એવી સુંદરતા પર આશ્ચર્ય પામો જેના માટે સુંદરતા પોતે જ ઢાલ તરીકે કામ કરે છે.
فهْوَ كالزّهْرِ لاحَ من سَجَفِ الأك
مام والعودِ شُقَّ عنه اللّحاءُતેઓ ﷺ કળીઓના આવરણમાંથી દેખાતા ફૂલ જેવા છે, અને એવા ડાળી જેવા છે જેમાંથી છાલ ઉતારવામાં આવી હોય.
كَادَ أَنْ يُغشِيَ العُيونَ سناً مِنْ
هُ لِسِرٍّ فيه حَكَتْهُ ذُكاءُતેમની ﷺ તેજસ્વિતાએ આંખોને લગભગ અંધ કરી દીધી હતી, તેમનામાં રહેલા એક રહસ્યને કારણે જે સૂર્ય પોતે વર્ણવતો હતો.
صانَهُ الحُسْنُ وَالسّكِينَةُ أَنْ تُظ
هِرَ فيه آثارها البأساءُસુંદરતા અને શાંતિએ તેમને ﷺ મુશ્કેલીઓની અસર દર્શાવવાથી બચાવ્યા.
وتَخَالُ الوجوهَ إنْ قابَلَتْه
أَلْبَسَتْهَا ألوانَهَا الحِرْبَاءُતમે કલ્પના કરશો કે, જ્યારે ચહેરાઓ તેમને ﷺ મળતા, ત્યારે તેમના રંગો બદલાઈ જતા જાણે કે ગિરગિટે તેમને પોતાના રંગો આપ્યા હોય.
فإذا شِمْتَ بِشْرَهُ وَنَدَاهُ
أذْهَلَتْكَ الأنوارُ والأنواءُજો તમે તેમની ﷺ પ્રસન્નતા અને ઉદારતા જોશો, તો તે પ્રકાશ અને કૃપાઓ તમને સંપૂર્ણપણે આશ્ચર્યચકિત કરી દેશે.
أَوْ بتقبيلِ راحةٍ كانَ لل
هِ وباللَّه أخذها والعطاءُઅથવા એક હથેળીને ﷺ ચુંબન કરવાથી, જેનું દરેક લેવું અને આપવું અલ્લાહ માટે અને તેની દૈવી ઇચ્છાથી હતું.
تَتَّقِي بأْسَها الملوكُ وَتحْظَى
بالغِنَى من نَوَالِهَا الفُقَراءُરાજાઓ તે હાથની ﷺ શક્તિથી ડરતા, જ્યારે ગરીબો તેની ઉદારતાથી ધન પ્રાપ્ત કરતા.
لا تَسَلْ سَيْلَ جُودِها إنما يَك
فِيك مِنْ وكْفِ سُحْبها الأنداءُતેની ﷺ ઉદારતાના પૂર વિશે પૂછશો નહીં, કારણ કે તેના વાદળોમાંથી પડતા ઝાકળના ટીપાં પણ તમારા માટે પૂરતા છે.
دَرَّتِ الشاةُ حينَ مرَّتْ عَلَيها
فلها ثَرْوَةٌ بها وَنَماءُજ્યારે તેઓ ﷺ તેની પાસેથી પસાર થયા, ત્યારે ઘેટીએ દૂધ આપ્યું, અને તેમના દ્વારા તેને સમૃદ્ધિ અને વૃદ્ધિ મળી.
نَبَعَ الماءُ أَثْمَرَ النخلُ في عا
مٍ بها سَبَّحَتْ بها الحصباءُપાણી ઉભરાઈ આવ્યું, ખજૂરના વૃક્ષોએ તેમના ﷺ દ્વારા એક જ વર્ષમાં ફળ આપ્યા, અને કાંકરાઓએ પણ તેમની હાજરીથી અલ્લાહની પ્રશંસા કરી.
أحْيَتِ المُرْمِلِينَ مِنْ مِوْتِ جَهْدٍ
أَعْوَزَ القَوْمَ فيه زادٌ وماءُતેમણે ﷺ મુશ્કેલીના મૃત્યુમાંથી નિરાધારોને જીવંત કર્યા, એવી સ્થિતિમાં કે જેમાં લોકોને ભોજન અને પાણી બંનેની કમી હતી.
فتغَدَّى بالصَّاعِ أَلْفٌ جِياعٌ
وتَرَوَّى بالصَّاعِ ألفٌ ظِمَاءُઆમ, એક સાઅ (માપ) ભોજનથી એક હજાર ભૂખ્યા લોકોને ખવડાવવામાં આવ્યા, અને એક સાઅ પાણીથી એક હજાર તરસ્યા લોકોની તરસ છીપાવવામાં આવી.
وَوَفَى قدرُ بَيْضَةٍ مِنْ نُضَارٍ
دَيْنَ سَلْمَانَ حِينَ حانَ الوفاءُઅને જ્યારે ચુકવણીનો સમય આવ્યો, ત્યારે એક ઇંડાના વજન જેટલું શુદ્ધ સોનું સલમાનનું દેવું ચૂકવી દીધું.
كانَ يُدْعَى قِنّاً فأُعْتِقَ لَمَّا
أيْنَعَتْ مِنْ نَخيلِه الأَقْنَاءُતેમને (સલમાનને) ગુલામ કહેવામાં આવતા હતા, પરંતુ જ્યારે તેમના ખજૂરના વૃક્ષોના ઝૂમખા પાક્યા, ત્યારે તેમને મુક્ત કરવામાં આવ્યા.
أفلا تَعْذُرُونَ سَلْمَانَ لَمَّا
أَنْ عَرَتْهُ مِنْ ذِكْرِهِ العُروَاءُતો શું તમે સલમાનને માફ નહીં કરો, જ્યારે તેમના ﷺ માત્ર ઉલ્લેખથી તેમને ભક્તિના ધ્રુજારી આવી ગયા?
وَأَزالَت بِلَمْسِهَا كلَّ دَاءٍ
أكْبَرَتْهُ أطِبَّةٌ وَإِسَاءُઅને તેના સ્પર્શથી, તેણે દરેક બીમારી દૂર કરી, જેને ચિકિત્સકો અને વૈદ્યોએ અસાધ્ય માની હતી.
وعُيُونٌ مَرَّتْ بها وَهْي رُمْدٌ
فأَرَتْهَا مَا لَمْ تَرَ الزَّرْقَاءُઅને આંખો તેના ﷺ પાસેથી પસાર થઈ જ્યારે તે દુખતી હતી, છતાં તેણે તેમને તે બતાવ્યું જે તીક્ષ્ણ દ્રષ્ટિવાળા પણ જોઈ શકતા ન હતા.
وأَعادَتْ عَلَى قَتَادَةَ عَيْنَاً
فَهْيَ حتى مماتِه النَّجْلاءُઅને તેણે કતાદાહને એક આંખ પાછી આપી, જે તેમના મૃત્યુ સુધી વિશાળ અને સુંદર રહી.
أَوْ بِلَثْمِ التُّرَابِ مِنْ قَدَمٍ لا
نَتْ حَياءً من مَشْيِهَا الصَّفْواءُઅથવા એક પગની ﷺ ધૂળને ચુંબન કરવાથી, જેની ચાલથી સખત પથ્થર પણ શરમથી નરમ પડી ગયો.
مَوْطِئُ الأخمَصِ الَّذِي منه للقل
لبِ إذا مَضْجَعي أَقَضَّ وِطاءُતેમના ﷺ પગના તળિયાની જગ્યા હૃદય માટે એક નરમ આરામસ્થાન પૂરું પાડે છે, જ્યારે મારી પોતાની પથારી અસ્વસ્થ બની જાય છે.
حَظيَ المسجدُ الحرامُ بمَمْشا
ها ولم يَنْس حَظه إِيلِيَاءُપવિત્ર મસ્જિદ તેમના ﷺ પગલાંઓથી ધન્ય બની, અને જેરુસલેમ પણ તેમના આશીર્વાદનો પોતાનો હિસ્સો ભૂલ્યું નહીં.
وَرَمَتْ إذْ رَمَى بها ظُلَمَ اللي
لِ إلى اللَّه خوفُه والرَّجاءُઅને તેમના પગે ﷺ રાત્રિના અંધકારને દૂર કર્યો, કારણ કે તેના દ્વારા તેમણે પોતાનો ભય અને આશા અલ્લાહ તરફ વાળ્યા.
دَمِيَتْ في الوَغَى لِتَكْسِبَ طِيباً
ما أراقتْ من الدَّمِ الشُّهداءُયુદ્ધમાં તેમનો પગ ﷺ લોહીલુહાણ થયો, જેથી એવી સુગંધ પ્રાપ્ત થાય જે શહીદોના વહેલા લોહીથી પણ પ્રાપ્ત ન થઈ શકે.
فَهْيَ قُطْبُ المحرابِ وَالْحَرْبِ كم دا
رت عليها في طاعة أَرحاءُતે (પગ) મિહરાબ (પ્રાર્થના સ્થળ) અને યુદ્ધ બંનેનો ધરી છે, જેની આસપાસ આજ્ઞાપાલનમાં ઘણી ઘંટીઓ ફરી છે.
وَأُرَاهُ لو لم يُسَكِّنْ بها قب
لُ حِراءً ماجَتْ بِهِ الدَّأْمَاءُઅને હું માનું છું કે જો તેઓ હિરા પહેલા તેમાં (દુનિયામાં) સ્થાયી ન થયા હોત, તો અસ્તિત્વની વિશાળતા તોફાનમાં ઉછળી હોત.
عَجَباً للكُفّارِ زادوا ضلالاً
بالذي فيه للعقول اهتداءُકાફિરો કેટલા આશ્ચર્યજનક છે, જેઓ તે વસ્તુ દ્વારા જ ભ્રમમાં વધારો કરતા રહ્યા, જેમાં તમામ બુદ્ધિ માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન છે.
والذي يسألون منه كتابٌ
مُنْزَلٌ قد أتاهم وارتقاءُઅને જેની તેઓ માંગણી કરે છે તે એક પ્રગટ થયેલું પુસ્તક છે જે તેમને પહેલેથી જ પ્રાપ્ત થયું છે, જે ઉન્નતિ અને ઉદય પ્રદાન કરે છે.
أَوَ لم يَكْفِهِمْ من اللَّهِ ذِكْرٌ
فيه للناس رحمةٌ وشفاءُશું તેમના માટે અલ્લાહ તરફથી એક સ્મરણ પૂરતું ન હતું, જેમાં તમામ માનવજાત માટે દયા અને ઉપચાર છે?
أَعجزَ الإِنسَ آية منه والجن
نَ فَهَلَّا يأتي بها البُلَغاءُતેનો એક જ શ્લોક માનવજાત અને જિન્ન બંનેને લાચાર કરી ચૂક્યો છે, તો શા માટે તેમનામાંના સૌથી વાક્પટુ લોકો તેના જેવું કંઈક ઉત્પન્ન કરતા નથી?
كلّ يومٍ تُهدَى إلى سامِعِيه
مُعجِزاتٍ من لفظِه القُرَّاءُદરરોજ, પાઠ કરનારાઓ તેના શબ્દોમાંથી જ ચમત્કારો શ્રોતાઓને રજૂ કરે છે.
تَتَحَلَّى به المسامِعُ والأف
واه فَهْو الحُلِيُّ وَالحَلْوَاءُકાન અને મોં તેનાથી શોભાયમાન થાય છે, કારણ કે તે આભૂષણ અને મીઠી ખુશી બંને છે.
رَقَّ لَفْظاً وراق معنىً فجاءَتْ
في حُلاها وحَلْيِها الخَنْسَاءُશબ્દોમાં નાજુક અને અર્થમાં ઉમદા, તે તેની સુંદરતા અને શણગારમાં અલ-ખંસાની કવિતાની જેમ પ્રગટ થયું.
وأرَتْنَا فيه غوامضَ فضلٍ
رِقَّةٌ مِنْ زُلالِهَا وَصَفاءُઅને તેણે તેમાં આપણને ઊંડી શ્રેષ્ઠતાઓ પ્રગટ કરી, જે તેની શુદ્ધ, સ્પષ્ટ સાર અને પવિત્રતામાંથી ઉદ્ભવતી એક નાજુકતા છે.
إنما تُجْتَلَى الوُجُوهُ إذَا ما
جُلِيَتْ عِنْ مِرْآتِهَا الأصْداءُચહેરાઓ ત્યારે જ સાચા અર્થમાં પ્રગટ થાય છે જ્યારે તેમના અરીસાઓ પરથી કલંક દૂર કરવામાં આવે છે.
سُوَرٌ منه أشْبَهَتْ صُوَراً مِن
نَا ومِثْلُ النَّظَائِر النُّظَراءُતેના પ્રકરણો આપણામાંથી સ્વરૂપો જેવા હતા, અને ખરેખર, સમાનતાઓને સમાનતા સાથે સરખાવવામાં આવે છે.
والأقاويل عندَهمْ كالتماثي
لِ فلا يُوهِمَنَّكَ الخطباءُઅને તેમના કથનો નિર્જીવ મૂર્તિઓ જેવા છે, તેથી વક્તાઓ તમને છેતરવા ન દે.
كم أبانَتْ آياتُهُ من علومٍ
عن حُروفٍ أبانَ عنها الهجاءُતેના શ્લોકોએ માત્ર અક્ષરોમાંથી કેટલાય વિજ્ઞાનો પ્રગટ કર્યા છે, જેને ઉચ્ચારણે સ્પષ્ટ કર્યા છે.
فهْي كالحَبِّ والنَّوَى أعجبَ الزُّر
راعَ منهُ سنابلٌ وَزَكاءُતો તે અનાજ અને ખજૂરના ઠળિયા જેવું છે, જેમાંથી મકાઈના ડૂંડા અને વિપુલ વૃદ્ધિએ ખેડૂતોને આશ્ચર્યચકિત કર્યા છે.
فأطالوا فيه التردُّدَ وَالرَّي
بَ فقالوا سِحْرٌ وقالوا افتراءُતેથી તેઓએ તેના વિશે તેમની ખચકાટ અને શંકા લંબાવી, કહેતા રહ્યા, "આ જાદુ છે," અને "આ એક મનઘડંત વાત છે."
وإذا البيِّنَاتُ لَمْ تُغْنِ شيئاً
فَالتماسُ الهُدَى بِهِنَّ عَناءُઅને જો સ્પષ્ટ પુરાવા કંઈ કામ ન આવે, તો તેમના દ્વારા માર્ગદર્શન શોધવું એ નિરર્થક પ્રયાસ છે.
وإذا ضلَّتِ العُقول على عِلْ
مٍ فماذا تقوله الفُّصَحاءُઅને જો બુદ્ધિ જ્ઞાન હોવા છતાં ભટકી જાય, તો વાક્પટુ લોકો બીજું શું કહી શકે?
قومَ عيسى عاملْتم قومَ موسى
بالذي عامَلَتْكُم الحُنفاءُહે ઈસાના લોકો, તમે મૂસાના લોકો સાથે તે જ રીતે વર્ત્યા જે રીતે સાચા એકેશ્વરવાદીઓએ તમારી સાથે વર્ત્યા.
صَدَّقوا كُتْبَكُمُ وكذَبْتُمْ
كُتبَهُمُ إنّ ذا لَبِئْسَ البَواءُતેઓ (સાચા એકેશ્વરવાદીઓ) તમારી કિતાબોમાં માનતા હતા, છતાં તમે તેમની કિતાબોમાં અવિશ્વાસ કર્યો; ખરેખર, તે એક દુષ્ટ બદલો છે.
لو جحدنا جُحُودَكم لاستويْنَا
أوَ للحقِّ بالضَّلالِ استواءُજો અમે તમારી જેમ ઇનકાર કરીએ, તો અમે સમાન બની જઈએ; પરંતુ શું સત્ય અને ભ્રમણા વચ્ચે ખરેખર સમાનતા હોઈ શકે?
مَا لَكُم إِخْوَةَ الكِتابِ أُناساً
ليس يُرْعَى للحقِّ منكم إخاءُહે કિતાબવાળાઓ, તમને શું થયું છે કે તમે એવા લોકો છો જેમના માટે સત્ય ખાતર ભાઈચારાનો કોઈ બંધન જાળવવામાં આવતો નથી?
يَحْسُدُ الأولُ الأخيرَ وما زا
لَ كذا المُحْدَثُونَ وَالقُدَمَاءُપ્રથમ વ્યક્તિ છેલ્લાની ઈર્ષ્યા કરે છે, અને નવી તેમજ જૂની પેઢીઓ સાથે હંમેશા આવું જ રહ્યું છે.
قد عَلِمْتُم بِظلمِ قابيل هابي
لَ ومظلومُ الإِخْوَةِ الأَتْقِيَاءُતમે નિશ્ચિતપણે કાબીલ દ્વારા હાબીલ પર થયેલા અન્યાય વિશે જાણો છો, અને ધર્મનિષ્ઠ ભાઈઓમાંથી દબાયેલા લોકો વિશે પણ.
وسمِعْتم بكَيْدِ أَبناءِ يعقو
بَ أَخَاهم وكلُّهم صُلَحَاءُઅને તમે યાકૂબના પુત્રો દ્વારા તેમના ભાઈ વિરુદ્ધના ષડયંત્ર વિશે સાંભળ્યું છે, ભલે તેઓ બધા નેક હતા.
حِينَ أَلْقَوْهُ في غَيابَةِ جُبٍّ
وَرَمَوْهُ بالإفْكِ وَهْوَ بَراءُજ્યારે તેઓએ તેને કૂવાના ઊંડાણમાં ફેંકી દીધો અને તેના પર ખોટો આરોપ મૂક્યો, ભલે તે નિર્દોષ હતો.
فتأَسَّوْا بِمَن مَضَى إذْ ظَلَمتمْ
فالتَّأَسِّي لِلنَّفْسِ فيه عَزَاءُતો જેઓ પહેલાં થઈ ગયા છે તેમનામાં સાંત્વન શોધો, કારણ કે તમે અન્યાય કર્યો છે; આવા સાંત્વનમાં આત્માને આરામ મળે છે.
أتُرَاكُم وَفَّيْتُم حينَ خَانُوا
أم تُرَاكُمْ أَحْسَنْتُمُ إذْ أساؤُواશું તમે કલ્પના કરો છો કે જ્યારે તેઓએ દગો કર્યો ત્યારે તમે વફાદાર હતા, અથવા જ્યારે તેઓએ દુષ્ટતા કરી ત્યારે તમે ન્યાયી રીતે વર્ત્યા?
بَلْ تَمَادَتْ عَلَى التَّجَاهُلِ آبَا
ءٌ تَقَفَّتْ آثَارِهَا الأَبناءُતેના બદલે, પિતાઓ અજ્ઞાનતામાં અડગ રહ્યા, અને તેમના બાળકો તેમના પગલે ચાલ્યા.
بَيَّنَتْهُ تَوْراتُهُمْ وَالأَناجِي
لُ وَهم في جُحُودِهِ شُرَكاءُતેમની તૌરાત અને ઇંજીલે તેમને ﷺ સ્પષ્ટ કર્યા, છતાં તેઓ તેમનો ઇનકાર કરવામાં ભાગીદાર છે.
إنْ تقولوا ما بَيَّنَتْهُ فما زَا
لَتْ بها عن عيونهم غشوَاءُજો તમે દાવો કરો કે તેઓએ તેમને ﷺ સ્પષ્ટ કર્યા નથી, તો તેમની આંખો પર હંમેશા એક પડદો છવાયેલો રહ્યો છે.
أو تقولوا قد بَيَّنَتْهُ فما لِلْ
أُذْنِ عما تقوله صَمَّاءُઅથવા જો તમે દાવો કરો કે તેઓએ તેમને ﷺ સ્પષ્ટ કર્યા છે, તો પછી કાન તે શું જાહેર કરે છે તેના પ્રત્યે બહેરા કેમ છે?
عَرَفُوهُ وَأنْكَرَوهُ وَظُلمَاً
كَتَمَتْهُ الشَّهَادَةَ الشُّهَدَاءُતેઓએ તેમને ﷺ ઓળખ્યા અને પછી તેમનો ઇનકાર કર્યો, અને સાક્ષીઓએ અન્યાયી રીતે જુબાની છુપાવી.
أوَ نُورُ الإِلهِ تُطْفِئُهُ الأَفْ
واهُ وَهْوَ الذي به يُسْتَضاءُશું અલ્લાહના નૂરને માત્ર મોં દ્વારા બુઝાવી શકાય છે, જ્યારે આ જ નૂરથી બધા પ્રકાશિત થાય છે?
أوَلا يُنْكِرُونَ مَن طَحَنَتْهُم
بِرَحاها عِنْ أمْرِهِ الْهَيجاءُશું તેઓ તેમને ﷺ નકારે છે જેમણે યુદ્ધની ઘંટીથી તેમને તેમના આદેશથી કચડી નાખ્યા?
وَكَساهم ثَوْبَ الصَّغارِ وقد
طُلَّت دِماً منهم وصِينَتْ دِمَاءُઅને તેમને અપમાનના વસ્ત્રો પહેરાવ્યા, જ્યારે તેમનામાંથી લોહી વહેવડાવવામાં આવ્યું અને અન્યનું લોહી બચાવવામાં આવ્યું.
كيف يَهدِي الإِله منهم قلوباً
حَشْوُها من حَبِيبِهِ الْبَغْضاءُઅલ્લાહ તેમનામાંથી એવા હૃદયોને કેવી રીતે માર્ગદર્શન આપી શકે જેમના મૂળમાં તેમના પ્રિય ﷺ પ્રત્યે નફરત ભરેલી છે?
خَبِّرونَا أهلَ الكِتَابَيْنِ من أَيْ
نَ أَتَاكُم تَثْليثكم والبَداءُહે બે કિતાબવાળાઓ, અમને કહો કે તમારી ત્રિમૂર્તિ અને 'બદા' (દૈવી ઇચ્છામાં પરિવર્તન) નો ખ્યાલ તમને ક્યાંથી મળ્યો?
مَا أتى بالعقِيدَتَيْنِ كتابٌ
واعتقادٌ لا نَصَّ فيه ادِّعاءُકોઈ દૈવી કિતાબ આ બે સિદ્ધાંતો લાવી નથી, અને શાસ્ત્રીય ગ્રંથ વિનાની કોઈપણ માન્યતા માત્ર એક દાવો છે.
والدَّعاوَى ما لم تُقيموا عليها
بَيِّنَاتٍ أبناؤُها أَدْعِياءُઅને દાવાઓ, જ્યાં સુધી તમે તેમને સ્પષ્ટ પુરાવાઓથી સ્થાપિત ન કરો, તેમના સંતાનો ગેરકાયદેસર છે.
ليت شعري ذِكرُ الثلاثةِ وَالوا
حِدِ نَقْصٌ في عَدِّكم أمْ نَماءُમને આશ્ચર્ય થાય છે કે ત્રણ અને એકનો ઉલ્લેખ તમારી ગણતરીમાં ખામી છે કે વૃદ્ધિ?
كيف وَحَّدْتُم إِلهاً نَفَى التَّو
حِيدَ عنه الآباءُ والأَبناءُતમે એવા અલ્લાહને કેવી રીતે એક કર્યા જેમની પાસેથી પિતાઓ અને પુત્રો બંનેએ એકતાના ખ્યાલનો જ ઇનકાર કર્યો?
أإِلهٌ مُرَكَّبٌ ما سَمِعْنَا
بإِلهٍ لذاتِهِ أَجْزَاءُશું તે એક સંયુક્ત અલ્લાહ છે, કારણ કે અમે ક્યારેય એવા દેવતા વિશે સાંભળ્યું નથી જેમનું અસ્તિત્વ અલગ-અલગ ભાગોનું બનેલું હોય?
أَلِكُلٍّ منهم نَصِيبٌ مِنَ المُل
كِ فَهَلَّا تَمَيَّزُ الأَنْصِبَاءُશું તેમાંથી દરેક રાજ્યમાં હિસ્સો ધરાવે છે, અને જો એમ હોય, તો આ હિસ્સાઓ સ્પષ્ટપણે અલગ કેમ નથી?
أم هُمُ حَلّلوُا بها شِرْكَةَ الأب
دَانِ أمْ هُمْ لبعضِهم كُفَلاءُઅથવા શું તેઓએ તેના દ્વારા શરીરોની ભાગીદારીને મંજૂરી આપી છે, અથવા તેઓ એકબીજાના જામીન તરીકે ઊભા છે?
أتراهم لحاجةٍ واضطرارٍ
خَلَطُوهَا ومَا بَغَى الخُلَطَاءُશું તમે કલ્પના કરો છો કે તેઓએ તેને જરૂરિયાત અને મજબૂરીથી ભેળવી દીધું, અને ભેળવનારાઓએ કોઈ ગુનો કર્યો નથી?
أهُوَ الرَّاكِبُ الحمارَ فيا عَجْ
زَ إِلهٍ يَمَسُّهُ الإِعْيَاءُશું તે જ છે જે ગધેડા પર સવાર થયો હતો, કારણ કે થાક જેને સ્પર્શી શકે તેવા અલ્લાહને કઈ નબળાઈ પીડે છે?
أمْ جميعٌ عَلَى الحمار لقد جَل
لَ حِمَارٌ بِجَمْعِهِم مَشَّاءُઅથવા શું તેઓ બધા ગધેડા પર છે; ખરેખર, તે ગધેડો જે તે બધાને લઈને ચાલે છે તે ખરેખર મહાન છે!
أم سِواهم هُو الإِلهُ فما نِسْ
بَةُ عيسى إليه والإِنْتِمَاءُઅથવા શું તેમના સિવાય કોઈ બીજો જ સાચો અલ્લાહ છે, અને જો એમ હોય, તો ઈસાનો તેમની સાથે શું સંબંધ અને જોડાણ છે?
أم أردتُم بها الصفاتِ فلمْ خُص
صَتْ ثُلاثٌ بِوصفِه وَثُناءُઅથવા શું તમે તેના દ્વારા દૈવી ગુણધર્મોનો ઇરાદો રાખ્યો હતો, અને જો એમ હોય, તો શા માટે ફક્ત ત્રણને જ તેમના વર્ણન અને પ્રશંસા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા?
أم هُو ابنٌ للَّه ما شاركته
في معاني النُّبُوَّةِ الأَنبياءُઅથવા શું તે અલ્લાહનો પુત્ર છે, જેમની સાથે પયગંબરોએ પયગંબરીના ગહન અર્થોમાં ભાગ લીધો ન હતો?
قتلَتْهُ اليهودُ فيما زَعَمْتُم
وَلأَمْواتِكم به إحياءُયહૂદીઓએ તેમને મારી નાખ્યા, જેમ તમે દાવો કરો છો, છતાં તેમના દ્વારા તમારા મૃતકો માટે પુનરુત્થાન છે.
إنَّ قَوْلاً أَطْلَقْتُمُوهُ عَلَى الل
هِ تعالى ذِكْرا لقَوْلٌ هُراءُખરેખર, તમે અલ્લાહ વિશે જે નિવેદન આપ્યું છે, જેમનો સ્મરણ ઉચ્ચ છે, તે સંપૂર્ણ બકવાસ સિવાય કંઈ નથી.
مِثْلَ مَا قَالَت اليهودُ وكلٌّ
لَزِمَتْهُ مقالَةٌ شَنعاءُતે યહૂદીઓએ જે કહ્યું તેના જેવું જ છે, અને તેમાંથી દરેક એક ઘૃણાસ્પદ કહેવતથી બંધાયેલા છે.
إذْ همُ اسْتَقْرَؤُوا البَداءَ وكم سا
قَ وَبَالاً إِليهم اسْتِقْرَاءُકારણ કે તેઓએ અલ્લાહની ઇચ્છામાં પરિવર્તનનો અનુમાન લગાવ્યો, અને આવા અનુમાને તેમના પર કેટલી આફત લાવી!
وَأَرَاهم لم يجعلُوا الواحِدَ القَه
هارَ في الخَلْقِ فاعلاً ما يشاءُઅને હું જોઉં છું કે તેઓએ એક, પ્રભાવી (અલ્લાહ) ને સૃષ્ટિમાં જે ઇચ્છે તે કરનાર માન્યા નથી.
جَوَّزُوا النَّسْخَ مِثْلَما جوَّزُوا المس
خَ عَلَيْهِم لو أنهم فُقهاءُતેઓએ રદબાતલ કરવાની મંજૂરી આપી, જેમ તેઓએ પોતાના પર પરિવર્તનની મંજૂરી આપી, જો તેઓ સાચા ન્યાયશાસ્ત્રીઓ હોત.
هُوَ إِلَّا أَن يُرْفَعَ الحكمُ بالحك
مِ وخَلْقٌ فيه وأمرٌ سَواءُતે બીજું કંઈ નથી સિવાય કે એક હુકમને બીજા હુકમ દ્વારા ઉઠાવી લેવામાં આવે, અને આમાં, સૃષ્ટિ અને આદેશ તેમની ઇચ્છાને સમાન રીતે આધીન છે.
ولحُكمٍ من الزمانِ انتهاءٌ
ولحُكم من الزمانِ ابتداءُસમયના એક હુકમનો અંત હોય છે, અને સમયના એક હુકમની શરૂઆત હોય છે.
فَسَلُوهم أكان في مسخِهِم نَسْ
خٌ لآيات اللَّه أم إنشاءُતો તેમને પૂછો: શું તેમનું પરિવર્તન અલ્લાહની આયતોનું રદબાતલ હતું કે નવી રચના?
وَبَدَاءٌ في قَوْلِهمْ نَدِمَ الل
هُ عَلَى خَلْقِ آدمٍ أمْ خَطاءُશું એ તેમની એવી દલીલમાં મનનો બદલાવ છે કે અલ્લાહને આદમના સર્જનનો પસ્તાવો થયો હતો, કે પછી તે માત્ર એક ભૂલ છે?
أم مَحَا اللَّهُ آية الليل ذكراً
بعدَ سَهْوٍ ليوجَدَ الإِمْساءُઅથવા શું અલ્લાહે ભૂલથી રાત્રિના ચિહ્નને સ્મૃતિમાંથી ભૂંસી નાખ્યું, જેથી સાંજ અસ્તિત્વમાં આવી શકે?
أم بدا للإِلهِ في ذَبْحِ إِسْحَا
قَ وقد كان الأمر فيه مَضاءُઅથવા શું ઇસ્હાકના બલિદાન અંગે અલ્લાહને કંઈક સ્પષ્ટ થયું, જ્યારે તેના વિશેનો આદેશ પહેલેથી જ નિશ્ચિતપણે જારી થઈ ચૂક્યો હતો?
أوَ ما حَرَّمَ الإِلهُ نِكَاحَ ال
أُختِ بعدَ التحليلِ فَهْوَ الزِّناءُઅથવા શું અલ્લાહે બહેન સાથેના લગ્નને મંજૂરી આપ્યા પછી પ્રતિબંધિત કર્યા, જેથી તે વ્યભિચાર બની ગયું?
لا تُكَذِّبْ إنَّ اليَهُودَ وقد زا
غُوا عن الحقِّ مَعْشَرٌ لُؤَماءُઅવિશ્વાસ ન કરો, કારણ કે યહૂદીઓ, સત્યથી ભટકી ગયેલા, ખરેખર એક ધિક્કારપાત્ર પ્રજા છે.
جَحَدُوا المصطفى وآمن بالطا
غُوتِ قومٌ همْ عندهمْ شُرَفاءُતેઓએ પસંદ કરાયેલા ﷺ નો ઇનકાર કર્યો, જ્યારે મૂર્તિઓમાં વિશ્વાસ રાખ્યો, એક એવી પ્રજા જેને તેઓ પોતે જ સન્માનનીય માને છે.
قتَلوا الأَنبياءَ وَاتَّخَذُوا العِج
لَ أَلا إنهم هم السُّفَهاءُતેઓએ પયગંબરોની હત્યા કરી અને વાછરડાને (પૂજા માટે) અપનાવ્યું; ખરેખર, તેઓ જ સાચા મૂર્ખ છે.
وسَفيهٌ من ساءَه المنُّ والسَّلْ
وَى وأَرضاهُ الفُومُ وَالقِثَّاءُઅને મૂર્ખ છે તે, જેને મન્ના અને સલ્વા (બટેર) નાપસંદ હતા, છતાં લસણ અને કાકડીથી સંતોષ મળ્યો.
مُلِئَتْ بالخبيثِ منهم بُطُونٌ
فَهْيَ نَارٌ طِباقُها الأمعاءُતેમના પેટ દુષ્ટતાથી ભરેલા હતા, તેથી તેઓ એક એવી અગ્નિ છે જેના સ્તરો તેમની આંતરડાં જ છે.
لو أُرِيدُوا في حال سَبْتٍ بخيرٍ
كان سَبْتَاً لديهمُ الأَربِعاءُજો શનિવારે તેમના માટે ભલું નિર્ધારિત હોત, તો બુધવાર તેમનો નિયુક્ત શનિવાર બન્યો હોત.
هُوَ يومٌ مُبارَكٌ قيلَ للتص
ريفِ فيه من اليهود اعتداءُતે એક મુબારક દિવસ છે, છતાં કહેવાયું કે યહૂદીઓએ તેના પાલનમાં ઉલ્લંઘન કર્યું.
فَبِظُلْمٍ منهمُ وكفْرٍ عَدَتْهُم
طَيِّبَاتٌ في تَرْكِهنَّ ابْتِلاءُઆમ, તેમના અન્યાય અને અવિશ્વાસને કારણે, સારી વસ્તુઓ તેમને નકારવામાં આવી, અને તેમના ત્યાગમાં એક કઠોર કસોટી હતી.
خُدِعوا بالمنافقين وهل يَنْ
فُقُ إلَّا على السفيهِ الشَّقاءُતેઓ દંભીઓ દ્વારા છેતરાયા, કારણ કે દુઃખ ક્યારેય મૂર્ખ સિવાય કોઈને થાય છે ખરું?
واطمأنوا بقَوْلِ الَاحزاب إِخوا
نِهِمُ إِننا لكم أولياءُઅને તેઓને તેમના ભાઈઓ, સહયોગીઓના શબ્દોમાં આશ્વાસન મળ્યું, જેમણે જાહેર કર્યું, "ખરેખર, અમે તમારા સાથી છીએ."
حالَفوهم وخالفوهم ولمْ أَدْ
رِ لماذا تخالَفَ الحُلفاءُતેઓએ તેમની સાથે જોડાણ કર્યું અને પછી તેમનો વિરોધ કર્યો, અને મને ખબર નથી કે શા માટે સાથીઓ પોતે જ અસંમતિમાં પડ્યા.
أسلَمُوهم لأَوَّلِ الحَشْرِ لا مِي
عادُهم صادقٌ ولا الإِيلاءُતેઓએ તેમને પ્રથમ સભામાં જ છોડી દીધા, કારણ કે તેમનું વચન સાચું ન હતું કે તેમની શપથ બંધનકર્તા ન હતી.
سكَنَ الرُّعْبُ والخَرابُ قلوباً
وبُيُوتاً منهمُ نعاها الجَلاءُતેમના હૃદયો અને ઘરોમાં ભય અને વિનાશ છવાઈ ગયા, જેનો તેમના પોતાના નિષ્કાસને શોક કર્યો.
وَبِيَوْمِ الأحزابِ إِذْ زاغتِ الأَب
صَارُ فيهم وضلتِ الآراءُઅને અહઝાબના દિવસે, જ્યારે તેમની વચ્ચે દ્રષ્ટિઓ ભટકી ગઈ અને બધા મંતવ્યો ખોટા પડ્યા.
وتَعَدَّوْا إلى النبيّ حدوداً
كان فيها عليهم العُدَوَاءُઅને તેઓએ પયગંબર ﷺ વિરુદ્ધ સીમાઓ ઓળંગી, એવી હદો પાર કરી જે તેમના પર શત્રુતા લાવી.
وَنَهَتْهُم وما انتهت عنه قوم
فأُبيدَ الأَمَّارُ والنَّهاءُઅને તેમણે તેમને મનાઈ કરી, છતાં એક પ્રજા તેમાંથી પાછી ન હટી, તેથી આદેશ આપનાર અને આદેશ પાળનાર બંને સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યા.
وتعاطَوْا في أحمدٍ مُنْكَرَ القَوْ
لِ وَنُطقُ الأَراذِلِ العَوْراءُતેઓએ અહમદ ﷺ વિરુદ્ધ દુષ્ટ વાણીનો ઉપયોગ કર્યો, કારણ કે નીચ લોકોની વાણી સ્વાભાવિક રીતે જ ભ્રષ્ટ અને અંધ હોય છે.
كلُّ رِجْسٍ يَزِيدُه الخُلُقُ السُّو
ءُ سِفاهاً والمِلَّةُ العَوْجاءُદરેક નીચ વ્યક્તિ તેના ખરાબ ચારિત્ર્ય અને તેના વાંકા ધર્મ દ્વારા મૂર્ખતામાં જ વધે છે.
فانظروا كيف كان عاقبة القوْ
مِ وَما ساق لِلْبَذِيِّ البَذَاءُતો જુઓ કે તે પ્રજાનું શું થયું અને તેમની અશ્લીલતાએ ગંદા બોલનારાઓને કયા અંત તરફ દોરી ગયા.
وجَد السَّبَّ فيه سُمَّاً وَلم يَدْ
رِ إِذْ المِيمُ في مواضِعَ بَاءُતેણે તેમની ﷺ વિરુદ્ધ અપમાનને ઝેર માન્યું, એ ન સમજતા કે 'સુમ્મુન' (ઝેર) માં 'મીમ' અમુક સંદર્ભોમાં 'બા' (સબ્બુન - અપમાન) માં રૂપાંતરિત થાય છે, આમ અપમાન પોતે જ બોલનાર માટે ઝેર બની ગયું.
كانَ مِن فيه قتلُه بِيَدَيْهِ
فهو في سوء فِعله الزَّبَّاءُતેનું પોતાનું મોં તેના પોતાના હાથે તેના વિનાશનું સાધન બન્યું, તેને, તેના દુષ્ટ કાર્યમાં, અઝ-ઝબ્બા' જેવો બનાવ્યો.
أوْ هُوَ النحلُ قَرْصُهَا يَجْلُبُ الحَت
فَ إليها وما له إنْكَاءُઅથવા તે મધમાખી જેવો છે જેનો ડંખ તેના પોતાના માટે મૃત્યુ લાવે છે, છતાં તે તેના લક્ષ્યને કોઈ કાયમી નુકસાન પહોંચાડતો નથી.
صَرَعَتْ قومَهُ حبائِلُ بَغْيٍ
مَدَّها المكرُ منهم والدَّهاءُઅન્યાયના ફાંદા, જે તેમની પોતાની ચાલાકી અને કપટ દ્વારા બિછાવવામાં આવ્યા હતા, તેણે તેના લોકોને નીચે પછાડ્યા.
فأتتهم خيلٌ إلى الحرب تختا
لُ وللخيْلِ في الوغَى خُيَلاءُપછી યુદ્ધ માટે ઘોડાઓ તેમની તરફ આવ્યા, ગર્વથી કૂદતા, કારણ કે ઘોડાઓમાં યુદ્ધમાં સ્વાભાવિક ઘમંડ હોય છે.
قَصَدَتْ فيهم القنا فقَوافِي ال
طعْنِ منها ما شأنها الإيطاءُભાલાઓએ તેમને નિશાન બનાવ્યા, અને તેમના પ્રહારોની 'પ્રાસ' પુનરાવર્તનની ચિંતા કરતી ન હતી, નિર્ણાયક રીતે પ્રહાર કરતા હતા.
وأثَارَتْ بأرضِ مكةَ نَقْعَاً
ظُنَّ أن الغُدُوَّ منها عِشاءُઅને તેઓએ મક્કાની ભૂમિમાં ધૂળનો એવો વાદળ ઉભો કર્યો કે સવારને સાંજ માની લેવામાં આવી.
أحْجَمَتْ عندهُ الحجُون وأكْدى
عِنْد إعطائه القليلَ كَدَاءُતેમની ﷺ સમક્ષ, ખડકાળ પર્વતો પણ પાછા હટતા લાગતા હતા, અને જ્યારે તેમણે ﷺ સહેજ પણ આપ્યું ત્યારે ઉજ્જડતાએ પણ ફળ આપ્યું.
وَدَهَتْ أَوْجُهاً بها وبيوتاً
مُلّ منها الإكفاءُ والإقواءُઅને તેણે ત્યાંના ચહેરાઓ અને ઘરો પર એટલો નિર્દયતાથી પ્રહાર કર્યો કે 'ઇકફા' અને 'ઇકવા' જેવા કાવ્યાત્મક દોષો પણ તેના વર્ણનથી થાકી જાત.
فَدَعَوْا أحْلَمَ البريَّةِ والعفْ
وُ جوابُ الحليمِ والإغْضاءُતેથી તેઓએ સર્જનમાં સૌથી વધુ સહનશીલ ﷺ ને બોલાવ્યા, કારણ કે ક્ષમા અને અવગણના એ સાચા સહનશીલ વ્યક્તિના સ્વાભાવિક પ્રતિભાવો છે.
ناشدوه القُرْبَى التي من قُرَيْش
قطعَتْهَا التِّراتُ والشَّحْناءُતેઓએ તેમને ﷺ કુરેશના સગપણ દ્વારા વિનંતી કરી, એક બંધન જે ઝઘડાઓ અને દુશ્મનાવટ દ્વારા લાંબા સમયથી તૂટી ગયું હતું.
فعَفا عَفْوَ قَادرٍ لم يُنَغِّصْ
هُ عليهم بما مضى إغراءُતેથી તેમણે ﷺ સત્તા ધરાવનારની ક્ષમા સાથે માફ કર્યા, એક એવી ક્ષમા જે તેમના વિરુદ્ધની ભૂતકાળની ફરિયાદોમાંથી કોઈ ઉશ્કેરણીથી કલંકિત ન હતી.
وإذا كان القطْع وَالوصلُ لل
هِ تَسَاوَى التَّقْرِيبُ وَالإِقْصاءُઅને જ્યારે સંબંધો તોડવા અને જોડવા બંને ફક્ત અલ્લાહ ખાતર કરવામાં આવે છે, ત્યારે નજીક આવવું અને દૂર રહેવું સમાન રીતે મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
وسواءٌ عليه فيما أتاهُ
مِنْ سِواهُ المَلامُ وَالإطْراءُઅને તેમને ﷺ માટે, અન્ય લોકો તરફથી જે કંઈ આવ્યું, પછી ભલે તે નિંદા હોય કે પ્રશંસા, તે બધું સમાન હતું.
وَلَو انَّ انتقامَهُ لِهَوَى النَّف
سِ لَدَامَتْ قطيعةٌ وَجَفَاءُઅને જો તેમની ﷺ બદલો લેવાની ભાવના વ્યક્તિગત ઇચ્છાથી પ્રેરિત હોત, તો વિમુખતા અને કઠોરતા અનિશ્ચિત કાળ સુધી ટકી રહી હોત.
قام للَّه في الأُمورِ فأَرْضَى ال
لهَ منه تَبايُنٌ وَوَفاءُતેમણે ﷺ તમામ બાબતોમાં અલ્લાહ માટે ઊભા રહ્યા, અને આમ અલ્લાહ તેમની ﷺ અનન્ય વિશિષ્ટતા અને અડગ વફાદારીથી પ્રસન્ન થયા.
فِعْلُهُ كلُّهُ جَمِيلٌ وَهل يَنْ
صَحُ إلّا بمَا حَوَاهُ الإناءُતેમના ﷺ તમામ કાર્યો સુંદર છે, કારણ કે શું કોઈ પાત્ર તેમાં જે છે તે સિવાય કંઈપણ બહાર કાઢે છે?
أطْربَ السامعينَ ذِكْرُ عُلاهُ
يا لَرَاحٍ مَالَتْ بهَا النُّدَماءُતેમની ﷺ મહાનતાનું સ્મરણ શ્રોતાઓને મંત્રમુગ્ધ કરી દે છે, જાણે કે નશો કરનારો આનંદ મિત્રોને ઝૂમવા મજબૂર કરે.
النبيُّ الأميُّ أعلمُ مَنْ أس
نَدَ عنه الرُّوَاةُ وَالحكَماءُનિરક્ષર પયગંબર ﷺ તે બધામાં સૌથી જ્ઞાની છે જેમની પાસેથી વર્ણનકારો અને ઋષિઓએ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે.
وَعَدَتْنِي ازْدِيَارَهُ العامَ وَجْنا
ءٌ وَمَنَّتْ بِوَعْدِها الوجْناءُએક ઝડપી ઊંટડીએ મને આ વર્ષે તેમની ﷺ મુલાકાત કરાવવાનું વચન આપ્યું, અને તે મજબૂત સવારીએ પોતાનું વચન પાળ્યું.
أفلا أنْطَوِي لها في اقْتضائِي
ه لِتُطْوَى ما بَيْنَنا الأَفْلاءُતો શું મારે તે યાત્રા પૂરી કરવા માટે તેની સાથે ઉતાવળ ન કરવી જોઈએ, જેથી આપણી વચ્ચેના વિશાળ રણને ઝડપથી પાર કરી શકાય?
بألُوفِ البَطْحاءِ يُجْفِلُهَا النِّي
لُ وقد شَفَّ جَوْفَهَا الإِظْماءُનાઇલ નદી દ્વારા હાંકવામાં આવેલી હજારો ખીણની ઊંટડીઓ તરસથી પાતળી થઈ ગઈ છે.
أنْكَرَتْ مِصْرَ فَهيَ تَنْفِرُ ما لا
حَ بِنَاءٌ لِعَيْنِهَا أوْ خَلاءُતેણે (ઊંટડીએ) ઇજિપ્તનો ત્યાગ કર્યો, તેની નજર સામે દેખાતી કોઈપણ ઇમારત કે ખુલ્લા મેદાનથી દૂર ભાગતી હતી.
فأَقَضّتْ عَلَى مبَارِكها بِرْ
كَتهَا فالبُّوَيْبُ فالخَضْراءُઆમ, તેણે તેના વિશ્રામ સ્થાનો બિરકત, પછી બુવેબ અને પછી અલ-ખદરા ખાતે પસાર કર્યા.
فالقِبَابُ التي تَلِيها فبِئْرُ ال
نخْلِ وَالرَّكْبُ قائِلُونَ رِوَاءُપછી તેની પાછળ આવતા ગુંબજો, પછી બિર અલ-નખલ, જ્યાં સવારો આરામ કરે છે, તેમની તરસ છીપાઈ ગઈ છે.
وَغَدَتْ أَيْلَةُ وَحِقْلٌ وَقُرٌّ
خَلْفَها فَالمَغَارَةُ الفَيْحَاءُઅને આયલા, હિકલ અને કુર્ર તેની પાછળ રહી ગયા, ત્યારબાદ વિશાળ ગુફા આવી.
فعيونُ الأَقْصَابِ يَتبعُها النَّب
كُ وَيتْلو كُفَافَةَ العَوْجاءُપછી અલ-અકસાબના ઝરણાં, ત્યારબાદ અલ-નબક, અને પછી કફાફત અલ-અવજા.
حاوَرَتْهَا الحوراءُ شَوْقاً فينبو
عٌ فَرَقَّ اليَنْبُوعُ وَالْحَوْراءُસુંદર આંખોવાળી સ્ત્રીએ ઉત્કંઠાથી તેની (ઊંટડી) સાથે વાત કરી, પછી યાનબુ' આવ્યું, જ્યાં ઝરણું અને સુંદર આંખોવાળી સ્ત્રી બંને કોમળ બન્યા.
لاحَ بالدَّهْنَوَيْنِ بَدْرٌ لها بَع
دَ حُنَيْنٍ وَحَنَّتِ الصَّفْرَاءُહુનૈન પછી અલ-દહનાયનમાં તેને એક પૂર્ણ ચંદ્ર દેખાયો, અને અલ-સફરા' તલસી રહી હતી.
ونَضَتْ بَزْوَةٌ فرابغُ فالجُحْ
فَةُ عنها ما حاكه الإِنضاءُઅને બઝવા, પછી રાબિગ, પછી અલ-જુહફા તેની પાછળ રહી ગયા, તેની સાથે તેને પીડતી થાક પણ દૂર થઈ ગઈ.
وأرَتْهَا الخَلاصَ بئْرُ عَليٍّ
فَعِقَابُ السَّوِيقِ فالخَلصاءُઅને બિર અલીએ તેને યાત્રાનો અંત બતાવ્યો, પછી ઇકાબ અલ-સવીક, પછી અલ-ખલસા'.
فهْيَ من ماء بئْرِ عُسفَانَ أو مِنْ
بَطْنِ مَرٍّ ظمآنةٌ خَمْصَاءُઆમ, તે બિર ઉસફાનના પાણીમાંથી, અથવા માર્રની ખીણમાંથી, હજી પણ તરસથી અને પાતળી છે.
قَرَّبَ الزَّاهِرَ المساجِدُ منها
بخُطاها فالبُطءُ منها وَحاءُમસ્જિદોએ તેના પગલાં વડે અલ-ઝાહિરને તેની નજીક લાવ્યા, જેથી તેની કોઈપણ ધીમી ગતિ બોજરૂપ લાગતી હતી.
هذه عِدَّةُ المنازلِ لا ما
عدَّ فيه السّماكُ وَالعَوَّاءُઆ યાત્રાના સ્થળોની સાચી ગણતરી છે, અલ-સિમાક અને અલ-અવ્વા' (આકાશી પિંડો) દ્વારા ગણાયેલી નથી.
فكأَني بها أُرَحِّلُ منْ مَك
كَةَ شمساً سماؤُها البَيْداءُજાણે કે હું તેની સાથે મક્કાથી વિદાય લઈ રહ્યો છું, એક સૂર્ય જેનું આકાશ વિશાળ રણ છે.
مَوْضِعُ البَيْتِ مَهْبِطُ الوَحْي مأْوى ال
رسلِ حيثُ الأنوارُ حيثُ البَهاءُતે ઘરનું સ્થાન છે, વહી (પ્રકાશના) નું અવતરણ સ્થળ છે, રસૂલોનું આશ્રયસ્થાન છે, જ્યાં પ્રકાશ અને ભવ્યતા ભરપૂર છે.
حيثُ فرضُ الطَّوَافِ والسَّعْيُ وَالحل
قُ وَرَمْيُ الجِمار وَالإِهداءُજ્યાં તવાફ (પ્રદક્ષિણા), સઈ (દોડવું), હલક (વાળ ઉતારવા), જમાર (સ્તંભો પર પથ્થર ફેંકવા), અને બલિદાન આપવું એ બધું ફરજિયાત છે.
حَبَّذا حَبَّذَا معاهِدُ منها
لم يُغَيِّرْ آياتِهِنَّ البِلاءُકેટલા ઉત્તમ, કેટલા ઉત્તમ છે તે પવિત્ર સ્થળો જેના ચિહ્નોને મુશ્કેલીઓએ બદલ્યા નથી.
حَرَمٌ آمِن وَبَيْتٌ حَرامٌ
وَمَقَامٌ فيه المُقامُ تَلاءُતે એક સુરક્ષિત હરમ અને પવિત્ર ઘર છે, અને એક એવું સ્થાન છે જ્યાં રહેવું એ પોતે જ એક ગૌરવ છે.
فَقَضَيْنَا بها مَناسِكَ لا يُح
مَدُ إلّا في فِعْلِهِنَّ القضاءُતેથી અમે ત્યાં એવા ધાર્મિક વિધિઓ કર્યા જેના દૈવી આદેશની પ્રશંસા ફક્ત તેમના વાસ્તવિક પ્રદર્શન દ્વારા જ થાય છે.
وَرَمَيْنَا بها الفِجَاجَ إلَى طَيْ
بَةَ والسَّيْرُ بالمطايا رِماءُઅને તેમની સાથે અમે તયબા તરફના વિશાળ માર્ગો પાર કર્યા, અમારી સવારીઓ તીરની જેમ ઝડપી હતી.
فأصَبْنا عَنْ قَوْسِها غَرضَ القُر
بِ وَنِعْمَ الخَبِيئَةُ الكَوْمَاءُતેથી તેના ધનુષ્યમાંથી અમે નિકટતાના લક્ષ્યને વીંધ્યું, અને કેટલી ઉત્તમ હતી તે પુષ્ટ ઊંટડી, અમારી યાત્રા માટેનો છુપાયેલો ખજાનો.
فرأينا أرضَ الحَبيبِ يَغُضُّ ال
طرفَ منها الضياءُ وَالْلأْلاءُપછી અમે પ્રિયતમ ﷺ ની ભૂમિ જોઈ, જ્યાંથી પ્રકાશ અને તેજસ્વીતા પોતે પણ આદરપૂર્વક પોતાની નજર નીચી કરે છે.
فكأنَّ البَيْدَاءَ مِنْ حيثُما قا
بَلَتِ العَينَ رَوْضَة غَنَّاءُતેથી જાણે કે રણ, જ્યાં પણ આંખ તેને મળતી, તે એક લીલાછમ, જીવંત બગીચામાં પરિવર્તિત થઈ જતું હતું.
وكأَنَّ البِقاعَ زَرَّتْ عليها
طَرَفَيْها مُلاءَةٌ حَمْرَاءُઅને જાણે કે પ્રદેશો શણગારાયેલા હતા, તેમના બંને છેડા લાલચટક ઝભ્ભાથી બાંધેલા હતા.
وكأَنَّ الأَرجاء تَنشُر نَشْر ال
مِسْكِ فيها الجَنُوبُ وَالجِرْبِياءُઅને જાણે કે દક્ષિણ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ પવનો સાથે આસપાસનો વિસ્તાર કસ્તુરીની સુગંધથી ભરાઈ ગયો હતો.
فإذا شِمتَ أو شَمِمْتَ رُبَاها
لاحَ منها برقٌ وفاحَ كِباءُતેથી જો તમે તેના ઉચ્ચ પ્રદેશોને જોયા કે સૂંઘ્યા, તો તેમાંથી વીજળી ચમકી અને એક મીઠી સુગંધ ફેલાઈ ગઈ.
أيَّ نُورٍ وَأيَّ نَوْرٍ شَهِدْنا
يَوْمَ أَبْدَت لَنا القِبَابَ قُباءُકુબાએ જ્યારે તેના ગુંબજો અમને બતાવ્યા, ત્યારે અમે કેવો પ્રકાશ અને કેવો વૈભવ જોયો!
قَرَّ منها دَمْعِي وفَرَّ اصْطبَارِي
فدُمُوعي سَيْلٌ وصَبْرِي جُفاءُતેમાંથી મારા આંસુ મુક્તપણે વહેવા લાગ્યા અને મારી ધીરજ ભાગી ગઈ, તેથી મારા આંસુ પ્રવાહ બની ગયા અને મારી ધીરજ ફીણની જેમ અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
فترى الرَّكْبَ طائرِينَ من الشَّوْ
قِ إِلى طَيْبَةٍ لَهُمْ ضَوْضاءُતેથી તમે કાફલાને તયબા તરફ ઉત્કંઠાથી ઉડતા જુઓ છો, ઘોંઘાટ કરતા.
وكأَنَّ الزُّوَّارَ مَا مَسَّتِ البَأْ
ساءُ منهم خَلْقاً ولا الضَّرَّاءُઅને જાણે કે મુલાકાતીઓના અસ્તિત્વને ક્યારેય કોઈ મુશ્કેલી કે વિપત્તિ સ્પર્શી ન હતી.
كلُّ نفسٍ منها ابتهال وسؤْلٌ
ودُعاءٌ وَرَغْبَة وَابْتِغَاءُતેમનામાંનો દરેક આત્મા વિનંતી અને માંગણી, પ્રાર્થના, ઈચ્છા અને ઉત્કટ શોધથી ભરેલો હતો.
وَزَفيرٌ تَظُنُّ منه صُدوراً
صادحاتٍ يَعْتادُهُنَّ زُقاءُઅને એક નિસાસો જેમાંથી તમે છાતીઓને ગીત ગાતા પક્ષીઓ જેવી કલ્પના કરશો, જેમની ચીસો ટેવાયેલી હતી.
وَبُكَاءٌ يُغْرِيِهِ بالعين مَدّ
وَنجيبٌ يَحُثُّه اسْتِعلاءُઅને રુદન જે આંખને વહેવા માટે લલચાવે છે, અને એક ઉમદા વિલાપ જે આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ દ્વારા પ્રેરિત છે.
وجُسومٌ كَأَنَّمَا رَحَضَتْهَا
منْ عظيم المَهَابَةِ الرُّحَضاءُઅને શરીર જાણે કે પ્રચંડ ભયના પરસેવાથી ધોવાઈ ગયા હોય.
وَوجُوهٌ كأَنَّما ألْبَسَتْها
منْ حياءٍ ألوانَها الحرْباءُઅને ચહેરા જાણે કે શરમથી ગિરગિટે તેમને પોતાના રંગોથી ઢાંકી દીધા હોય.
ودموعٌ كأنّما أرسلتها
من جفونٍ سحابةٌ وطفاءُઅને આંસુ જાણે કે ભારે ભરેલા વાદળ દ્વારા પોપચામાંથી મોકલવામાં આવ્યા હોય.
فَحَطَطْنا الرِّحالَ حيثُ يحَطُّ ال
وِزْرُ عنّا وترفع الحوجاءُઅમે અમારા બોજ ત્યાં ઉતાર્યા, જ્યાં અમારા પાપો દૂર થાય છે અને અમારી જરૂરિયાતો પૂરી થાય છે.
وَقَرَأْنا السلامَ أكْرَمَ خلق ال
لَه مِنْ حيثُ يُسمَعُ الإقْراءُઅને અમે અલ્લાહની સર્વશ્રેષ્ઠ સૃષ્ટિને સલામ પઢ્યા, એવી જગ્યાએથી જ્યાં આવી પઠન સાંભળવામાં અને સ્વીકારવામાં આવે છે.
وذهلنا عند اللقاء وكم أَذْ
هَلَ صَبَّاً من الحَبيبِ لِقاءُઅને અમે મુલાકાત વખતે મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા, કારણ કે પ્રિયજન સાથેની પ્રેમીની મુલાકાત કેટલી વાર તેમને સંપૂર્ણપણે મોહિત કરી દે છે!
وَوَجمنَا مِنَ المَهَابَةِ حتَّى
لا كلامٌ منا ولا إيماءُઅને અમે એવી ભક્તિથી સ્તબ્ધ થઈ ગયા કે અમારામાંથી ન તો કોઈ શબ્દ નીકળ્યો કે ન કોઈ ઇશારો.
وَرَجَعْنا وَللقلُوبِ التفاتا
تٌ إليه وللجُسوم انْثِناءُઅને અમે પાછા ફર્યા, છતાં અમારા હૃદયો ઝંખનાભરી નજરોથી તેમની તરફ વળતા રહ્યા, અને અમારા શરીર તેમની દિશામાં ઝૂક્યા.
وَسَمحْنا بما نُحِبُّ وقد يَس
مَحُ عند الضرورةِ البُخلاءُઅને અમે જે પ્રિય હતું તે ઉદારતાથી આપ્યું, કારણ કે જરૂરિયાત ઊભી થાય ત્યારે સૌથી કંજૂસ પણ પોતાનો ખજાનો આપી દે છે.
يا أبا القاسمِ الذي ضِمنَ إِقسا
مِي عليه مَدْحٌ لهُ وَثَنَاءُહે અબુલ કાસિમ ﷺ, મારા ગંભીર શપથ તમારી પ્રશંસા અને સ્તુતિ માટે સમર્પિત છે.
بالعلومِ التي عَليكَ مِن الل
هِ بلا كاتِبٍ لها إِمْلاءُઅલ્લાહ તરફથી તમને બક્ષવામાં આવેલા દૈવી જ્ઞાનના શપથ, જે તમને કોઈ લેખકની જરૂર વગર લખાવવામાં આવ્યું હતું.
ومسير الصَّبا بنصْرِك شَهْرا
فكأَنَّ الصَّبا لَدَيكَ رُخاءُઅને પૂર્વના પવનના શપથ, જે તમારી મદદ માટે એક મહિના સુધી યાત્રા કરતો હતો, જાણે કે તે પવન પણ તમારી આજ્ઞાથી નમ્ર અને અનુકૂળ બની ગયો હતો.
وَعَلِيٍّ لمَّا تَفَلْتَ بِعَيْنَيْ
هِ وكلتاهما مَعاً رمْداءُઅને અલીના શપથ, જ્યારે તમે ﷺ તેમની આંખો પર ફૂંક મારી, જે બંને એકસાથે આંખોના રોગથી પીડાઈ રહી હતી.
فَغَدا ناظراً بِعَيْنَيْ عُقَابٍ
في غَزاةٍ لها العُقَابُ لِواءُતેથી તે ગરુડની તીક્ષ્ણ આંખોથી જોઈ શકતો થયો, એવી લડાઈમાં જ્યાં ગરુડ પોતે વિજયી ધ્વજ તરીકે સેવા આપતું હતું.
وَبِرَيْحانَتَيْنِ طيبُهُما مِن
كَ الذي أودعتهُما الزَّهْراءُઅને તે બે સુગંધિત તુલસીના છોડના શપથ, જેમની સુગંધ તમારામાંથી પ્રગટ થતી હતી, અને જેમને અઝ-ઝહરાએ તમારી પ્રેમાળ સંભાળમાં સોંપ્યા હતા.
كُنْتَ تُؤْوِيهِمَا إليك كما آ
وَتْ من الخَطِّ نُقْطَتَيْهَا اليَاءُતમે તેમને તમારી નજીક રાખતા હતા, જેમ 'યા' અક્ષર તેની બે ટપકાં તેની લીટી નીચે આશ્રય આપે છે.
مِنْ شهيدَيْنِ ليس يُنْسِيَني الطَّف
فُ مُصابَيْهِما وَلا كَرْبَلاءُબે શહીદોના શપથ, જેમની આફતોને ન તો અત-તફની ભૂમિ કે ન કરબલા મને ક્યારેય ભૂલાવી શકે છે.
مَا رَعَى فيهما ذِمامَك مرؤو
سٌ وَقد خانَ عَهْدَكَ الرُّؤساءُકોઈ નેતાએ તેમના સંબંધમાં તમારી પવિત્ર અમાનતનું સન્માન કર્યું નહીં, અને ખરેખર, શાસકોએ તમારી સાથે કરેલા કરારનો ભંગ કર્યો.
أبْدَلوا الودَّ وَالحَفيظَةَ في القُرْ
بَى وَأَبدَتْ ضِبَابها النَّافِقاءُતેમણે સગપણ માટે પ્રેમ અને રક્ષણને દુશ્મનાવટમાં બદલી નાખ્યું, અને દંભની છુપાયેલી દુષ્ટતાએ તેનું સાચું સ્વરૂપ પ્રગટ કર્યું.
وَقَسَتْ منهم قلوبٌ عَلَى مَنْ
بَكَتِ الأرضُ فقدَهم والسماءُઅને તેમના હૃદયો તે લોકો પ્રત્યે કઠોર થઈ ગયા, જેમના નુકસાન માટે ધરતી અને આકાશ પણ આંસુ વહાવતા હતા.
فابْكِهِمْ ما اسْتَطَعْتَ إنَّ قليلاً
في عَظيمٍ مِن المُصابِ البُكاءُતો તેમના માટે જેટલું રડી શકો તેટલું રડો, કારણ કે આવી ભયંકર આફત સામે કોઈપણ રુદન ઓછું જ છે.
كلَّ يوْمٍ وَكلُّ أَرْضٍ لِكَرْبي
منهمُ كَرْبَلا وَعاشورَاءُતેમના પ્રત્યેના મારા દુઃખ માટે, દરેક દિવસ આશુરા જેવો લાગે છે અને દરેક ભૂમિ કરબલા બની જાય છે.
آلَ بَيْتِ النبيِّ إِنَّ فُؤادِي
ليسَ يُسْلِيهِ عَنْكم التَّأْسَاءُહે પયગંબર ﷺ ના પરિવારજનો, ખરેખર મારું હૃદય તમારી દુર્દશા વિશે કોઈ શાંતિ કે આશ્વાસન મેળવી શકતું નથી.
غيرَ أَنِّي فَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَى الل
هِ وَتَفْوِيضِيَ الأُمورَ بَراءُસિવાય કે મેં મારો મામલો અલ્લાહને સોંપી દીધો છે, અને મારા બધા મામલાઓ સોંપવા એ બધી નિંદામાંથી મુક્તિ છે.
رُبَّ يومٍ بِكَربَلاءَ مُسيئٍ
خَفَّفَتْ بعض وِزْرِهِ الزَّوْراءُકરબલામાં કેટલાય દિવસો એવા રહ્યા છે, જ્યારે એક ગુનેગાર માટે ઝૌરાએ તેના પાપનો કેટલોક બોજ હળવો કર્યો છે.
وَالأَعادِي كَأَنَّ كلَّ طَرِيحٍ
منهمُ الزَّقُّ حُلَّ عَنْه الوِكاءُઅને દુશ્મનો, જાણે કે તેમનામાંથી દરેક પડેલો વ્યક્તિ એક દારૂનો કોથળો હોય જેમાંથી બૂચ કાઢી લેવામાં આવ્યું હોય, જીવનથી સંપૂર્ણપણે ખાલી થઈ ગયો હોય.
آلَ بيتِ النبيِّ طبتُم فطابَ الْ
مَدْحُ لِي فيكُمُ وَطابَ الرّثاءُહે પયગંબર ﷺ ના પરિવારજનો, તમે પવિત્ર અને ઉત્તમ છો, તેથી તમારા માટે મારી પ્રશંસા અને મારું શોકગીત બંને સારા અને યોગ્ય છે.
أنا حَسَّانُ مَدْحِكم فإذَا نُحْ
تُ عليكمْ فإنَّنِي الخنساءُહું તમારી પ્રશંસાનો હસાન છું, અને જો હું તમારા માટે શોક કરું, તો હું અલ-ખાનસા છું.
سُدْتُمُ النّاسَ بالتُّقَى وَسِواكم
سَوَّدَتْهُ البَيْضاءُ والصَّفْراءُતમે લોકોને ધર્મનિષ્ઠા દ્વારા નેતૃત્વ આપ્યું, જ્યારે અન્યોને ચાંદી અને સોના દ્વારા નેતા બનાવવામાં આવ્યા.
وَبِأصحابك الذين همُ بَعْ
دَكَ فينا الهُداةُ وَالأوْصِياءُઅને તમારા સહાબીઓના શપથ, જેઓ તમારા પછી અમારામાં માર્ગદર્શક અને અનુગામી છે.
أَحْسَنُوا بعدكَ الخِلافَةَ فِي الدي
نِ وَكلٌّ لِما تَوَلَّى إزَاءُતમારા પછી તેમણે ધર્મમાં ખિલાફતનું ઉત્તમ રીતે સંચાલન કર્યું, અને દરેક જણ તેણે હાથ ધરેલા કાર્ય માટે સંપૂર્ણપણે યોગ્ય હતો.
أَغْنياءٌ نزاهَةً فُقَرَاء
عُلَمَاءٌ أَئمَّةٌ أُمَرَاءُતેઓ પ્રામાણિકતામાં સમૃદ્ધ હતા છતાં દુન્યવી સંપત્તિમાં ગરીબ હતા, વિદ્વાનો, નેતાઓ અને સેનાપતિઓ હતા.
زَهِدُوا في الدُّنَا فما عُرِفَ المَي
لُ إلَيْهَا منهم وَلا الرَّغْبَاءُતેમણે દુન્યવી જીવનનો ત્યાગ કર્યો, તેથી તેમના તરફથી તેના પ્રત્યે કોઈ ઝુકાવ કે પ્રબળ ઈચ્છા ક્યારેય જોવા મળી નથી.
أَرْخَصُوا في الوغَى نُفُوسَ مُلُوكٍ
حارَبُوها أسلابُها إغْلاءُયુદ્ધમાં, તેમણે જે રાજાઓ સામે લડ્યા તેમના જીવનને સસ્તું બનાવ્યું, જોકે તેમની લૂંટ કિંમતી હતી.
كلُّهُمْ في أحكامه ذو اجتهادٍ
وَصَوابٍ وَكُلُّهمْ أَكفاءُતે બધા, તેમના નિર્ણયોમાં, ખંત અને સચોટતા ધરાવતા હતા, અને બધા સમાન રીતે સક્ષમ હતા.
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمُ وَرَضُوا عَنْ
هُ فأنَّى يَخطو إليهم خَطَاءُઅલ્લાહ તેમનાથી પ્રસન્ન હતો, અને તેઓ તેનાથી પ્રસન્ન હતા, તો ભૂલ ક્યારેય તેમની નજીક કેવી રીતે આવી શકે?
جاء قَوْمٌ مِنْ بَعْدِ قَوْمٍ بحَقٍّ
وَعَلَى المَنْهَجِ الحَنِيفِيِّ جاؤواપેઢીઓ એક પછી એક સત્યને વળગી રહી, અને તેઓ સીધા ઇબ્રાહિમી માર્ગે ચાલ્યા.
ما لموسى وَلا لعِيسى حَوارِي
يُونَ في فَضْلِهم وَلا نُقَبَاءُન તો મૂસા કે ન તો ઈસાને એવા શિષ્યો કે સરદારો હતા જેમનો ગુણ સહાબીઓના ગુણ સાથે મેળ ખાતો હોય.
بأَبي بَكْرٍ اِلذي صَحَّ لِلنَّا
سِ به في حياتك الإِقتِداءُઅબુ બકરના શપથ, જેમનું લોકોએ તમારા ﷺ જીવનકાળ દરમિયાન યોગ્ય રીતે અનુકરણ કર્યું.
والمُهَدِّي يَوْمَ السَّقِيفَةِ لَما
أرْجَفَ الناسُ أنه الدَّأْدَاءُઅને સકીફાના દિવસે માર્ગદર્શન આપનારના શપથ, જ્યારે લોકોએ અફવાઓ ફેલાવી કે તે એક મોટી આફત હતી.
أَنقذَ الدينَ بعدَ ما كان للد
دينِ عَلَى كلِّ كُرْبَةٍ إشْفَاءُતેમણે ધર્મને બચાવ્યો જ્યારે તે દરેક મુશ્કેલીના આરે હતો.
أَنْفَقَ المالَ في رِضَاكَ وَلا مَن
نٌ وَأَعْطَى جَمَّاً وَلا إكْداءُતેમણે તમારી ખુશી માટે ધન ખર્ચ કર્યું, પોતાની ઉદારતાનો બડાઈ કર્યા વિના, અને તેમણે પુષ્કળ આપ્યું, ક્યારેય પાછળ હટ્યા નહીં.
وأبي حَفْصٍ الذي أظهر الل
هُ به الدينَ فارعَوى الرُّقباءُઅને અબુ હફ્સ (ઉમર)ના શપથ, જેના દ્વારા અલ્લાહે ધર્મને પ્રગટ કર્યો, અને તેનાથી ચોકીદાર દુશ્મનોને રોક્યા.
والذي تَقْرُبُ الأباعِدُ في الل
هِ إليه وَتَبْعُدُ القُرَباءُઅને તેઓ જેના દ્વારા દૂરના લોકો અલ્લાહની નજીક આવે છે, અને નજીકના લોકો દૂર થઈ જાય છે.
عُمَر بن الخطابِ مَنْ قَوْلُهُ الفَص
لُ ومَنْ حُكْمُهُ السَّوِيُّ السّواءُઉમર ઇબ્ન અલ-ખત્તાબ, જેમનો શબ્દ નિર્ણાયક છે અને જેમનો ન્યાય સંપૂર્ણપણે ન્યાયી છે.
فَرَّ منه الشيطانُ إذْ كانَ فارو
قاً فلِلنَّارِ مِنْ سَنَاهُ انْبِراءُશેતાન તેમનાથી ભાગી ગયો, કારણ કે તેઓ અલ-ફારૂક હતા, અને તેમના તેજસ્વી પ્રકાશથી જહન્નમની આગ પણ પાછી હટે છે.
وَابْن عفَّانَ ذِي الأيادي التي طا
لَ إلى المصطفى بها الإِسْدَاءُઅને ઇબ્ન અફ્ફાન, એવા કાર્યોના માલિક જેમની પસંદ કરેલા ﷺ પ્રત્યેની પરોપકાર લાંબા સમય સુધી ટકી રહી.
حَفَر البِئْرَ جَهَّزَ الجَيْشَ أهْدَى الْ
هَدْيَ لما أنْ صَدَّهُ الأعْداءُતેમણે કૂવો ખોદાવ્યો, સેનાને સજ્જ કરી, અને જ્યારે દુશ્મનોએ તેમને રોક્યા ત્યારે બલિદાનના પશુઓ અર્પણ કર્યા.
وَأبَى أنْ يَطُوفَ بالبيتِ إذْ لمْ
يَدْنُ منه إلى النبيِّ فِناءُઅને તેમણે કાબાની પરિક્રમા કરવાનો ઇનકાર કર્યો, કારણ કે તે સમયે પયગંબર ﷺ ના કોઈ અનુયાયી તેની નજીક ન હતા.
فَجَزَتْهُ عنها بِبِيعَةِ رِضْوا
نٍ يَدٌ مِنْ نَبِيِّهِ بَيْضَاءُતેથી, તેમના પયગંબર ﷺ ના એક મુબારક હાથે તેમને રિઝવાનની પ્રતિજ્ઞા સાથે પુરસ્કૃત કર્યા.
أدَبٌ عنده تَضَاعَفَتِ الأع
مالُ بالترْكِ حَبَّذَا الأُدَباءُતેમનો શિષ્ટાચાર એવો હતો કે જેના દ્વારા ત્યાગ દ્વારા કાર્યો અનેકગણા થતા હતા; કેટલા ઉત્તમ છે તે સુસંસ્કૃત લોકો!
وَعَلِيٍّ صِنْوِ النبيّ وَمَنْ دِي
نُ فُؤادِي وِدادُهُ وَالوَلاءُઅને અલી, પયગંબર ﷺ ના સંબંધી, જેમનો પ્રેમ અને વફાદારી મારા હૃદયનો સાચો ધર્મ છે.
وَوَزيرِ ابن عَمِّه في المعالي
ومِنَ الأهلِ تُسْعَدُ الوُزَراءُઅને તેમના પિતરાઈ ભાઈના ઉમદા કાર્યોમાં મંત્રી, કારણ કે પરિવારના મંત્રીઓ ધન્ય હોય છે.
لم يَزِدْهُ كَشْفُ الغِطاءِ يَقِيناً
بَل هُوَ الشمْسُ ما عليه غِطاءُપડદો હટાવવાથી તેમની નિશ્ચિતતામાં વધારો થયો નહીં, કારણ કે તેઓ સૂર્ય સમાન છે જેના પર કોઈ પડદો નથી.
وبباقِي أصحابِكَ المُظْهِرِ التَّرْ
تيبِ فينا تَفْضِيلُهم والولاءُઅને તમારા બાકીના સહાબીઓ દ્વારા, જેમની શ્રેષ્ઠતા અને વફાદારી આપણામાં તેમની પદવી અનુસાર સ્પષ્ટ છે.
طَلْحَةِ الخَيْرِ المُرْتَضِيهِ رَفيقاً
وَاحداً يومَ فَرَّت الرُّفَقَاءُતલ્હા અલ-ખૈર, જેને તેમણે ﷺ એકમાત્ર સાથી તરીકે પસંદ કર્યા, તે દિવસે જ્યારે અન્ય સાથીઓ ભાગી ગયા હતા.
وَحَوارِيِّكَ الزُّبَيْرِ أبي القَرْ
مِ الذي أَنْجَبَتْ بِهِ أسماءُઅને તમારા શિષ્ય અલ-ઝુબૈર, તે ઉમદાના પિતા, જેને અસ્માએ જન્મ આપ્યો હતો.
وَالصَّفِيَّيْنِ تَوْأَمِ الفضل سَعْدٍ
وسَعِيدٍ إنْ عُدَّتِ الأصْفياءُઅને બે પસંદ કરાયેલા, સદ્ગુણના જોડિયા, સાદ અને સઈદ, જો શુદ્ધ લોકોને ગણવામાં આવે.
وابْنِ عَوْفٍ مَنْ هَوَّنَتْ نفسُه الدُّن
يَا بِبَذْلٍ يُمِدُّهُ إثْراءُઅને ઇબ્ન ઔફ, જેમણે ઉદારતા દ્વારા દુનિયાને તુચ્છ ગણી, જેને તેમની સંપત્તિએ ટકાવી રાખી.
والمُكَنَّى أبا عُبيْدَةَ إذْ يَعْ
زِي إليه الأمانةَ الأُمَناءُઅને જે અબુ ઉબૈદા તરીકે ઓળખાય છે, જેમની તરફ વિશ્વાસુ લોકો વિશ્વસનીયતાનો ગુણ દર્શાવે છે.
وَبِعَمَّيْكَ نَيِّرَي فَلَكِ المَج
دِ وكلٌّ أتَاهُ منك إتاءُઅને તમારા બે કાકાઓ દ્વારા, ગૌરવના આકાશગંગાના બે તેજસ્વી તારાઓ, અને તમારા તરફથી દરેકને ભેટ મળી.
وبأمِّ السِّبْطَيْنِ زَوْجِ عَلِيٍّ
وَبَنِيها وَمَنْ حَوَتْهُ العَبَاءُઅને બે પૌત્રોની માતા દ્વારા, અલીની પત્ની, અને તેમના પુત્રો, અને તે બધા જેને ચાદરે ઢાંક્યા હતા.
وَبِأَزواجكَ اللَّواتي تَشَرَّفْ
ن بأنْ صانَهُنَّ منك بِناءُઅને તમારી પત્નીઓ દ્વારા, જેમને તમારા તરફથી મળેલા રક્ષણથી સન્માનિત કરવામાં આવી હતી.
الأمانَ الأمانَ إنَّ فُؤادِي
من ذُنوبٍ أَتَيْتُهُنَّ هَواءُશરણ, શરણ! કારણ કે મેં કરેલા પાપોથી મારું હૃદય સંપૂર્ણપણે ખુલ્લું અને ધ્રૂજી રહ્યું છે.
قد تَمَسَّكْتُ مِنْ وِدَادِكَ بالحَب
لِ الذي اسْتَمْسَكَتْ به الشفَعاءُહું તમારા પ્રેમની દોરીને વળગી રહ્યો છું, એ જ દોરી જેને બધા મધ્યસ્થીઓએ મજબૂત રીતે પકડી રાખી છે.
وَأبى اللَّهُ أنْ يَمَسَّنِيَ السُّو
ءُ بحالٍ وَلِي إليك الْتِجاءُઅલ્લાહે ઇનકાર કર્યો છે કે મને ક્યારેય કોઈ નુકસાન થાય, કારણ કે મેં તમારામાં શરણ લીધું છે.
قد رَجَوْناكَ للأُمورِ الّتي أب
رَدُها فِي فُؤَادِنا رَمْضاءُઅમે તમારી પાસેથી બધી બાબતોમાં આશા રાખી છે, જેમાંથી સૌથી ઓછી પણ અમારા હૃદયમાં સળગતી રેતી જેવી લાગે છે.
وَأَتَيْنا إليكَ أَنْضاءَ فَقْرٍ
حَمَلَتْنا إلى الغِنَى أَنْضاءُઅમે ગરીબીથી થાકીને તમારી પાસે આવ્યા છીએ, કારણ કે આ જ થાકની સ્થિતિ અમને સાચી સમૃદ્ધિ તરફ લઈ ગઈ છે.
وانْطَوَتْ في الصُّدُورِ حاجاتُ نفسٍ
ما لها عَنْ نَدَى يَدَيْكَ انْطِوَاءُઅને અમારા હૃદયમાં આત્માની જરૂરિયાતો છુપાયેલી છે, જે તમારા હાથની ઉદારતા સિવાય ઉકેલી કે સંતોષી શકાતી નથી.
فأَغِثْنَا يَا مَنْ هُوَ الغَوثُ والغَيْ
ثُ إذا أَجْهَدَ الورَى اللّأْوَاءُતો અમને મદદ કરો, હે તમે જે સહાય અને રાહતનો વરસાદ છો, જ્યારે માનવતા મુશ્કેલીઓથી થાકી જાય છે ﷺ.
وَالجَوَادُ الذِي به تُفْرَجُ الغُم
مَةُ عَنا وتُكْشَفُ الحَوْباءُઅને તે ઉદાર વ્યક્તિ જેના દ્વારા આપણા પરથી દુઃખ દૂર થાય છે, અને આફત દૂર થાય છે.
يا رحيماً بالمؤمنين إذا ما
ذَهِلَت عن أبنائها الرُّحَماءُહે તમે જે મુમિનો પર દયાળુ છો, ત્યારે પણ જ્યારે લોકોમાં સૌથી દયાળુ પોતાના બાળકોને ભૂલી જાય છે.
يا شفيعاً في المُذنبين إذا أش
فقَ مِنْ خَوفِ ذَنْبِهِ البُرَآءُહે પાપીઓ માટે મધ્યસ્થી, ત્યારે પણ જ્યારે નિર્દોષ લોકો પોતાના પાપોના ડરથી ધ્રૂજી ઉઠે છે.
جُدْ لعاصٍ ومَا سِوايَ هُوَ العا
صِي وَلكنْ تَنَكُّرِي اسْتِحْياءُએક પાપી પ્રત્યે ઉદાર બનો, અને જોકે હું ખરેખર પાપી છું, મારું ઇનકાર માત્ર નમ્રતાનો પડદો છે.
وتَدَارَكْهُ بالعناية ما دا
مَ له بالذِّمامِ منك ذماءُઅને તમારી સંભાળથી તેના સુધી પહોંચો, જ્યાં સુધી તેનામાં તમારા રક્ષણ અને કરારનો કોઈ અવશેષ બાકી હોય.
أخَّرَتْهُ الأعمالُ والمالُ عَمَّا
قدَّمَ الصَّالحُونَ والأغنياءُતેના કાર્યો અને સંપત્તિએ તેને તે ભલાઈથી રોકી રાખ્યો છે જે સદાચારી અને ધનવાનોએ રજૂ કરી છે.
كل يومٍ ذُنُوبُهُ صاعداتٌ
وعليها أنفاسُهُ صُعَدَاءُદરરોજ તેના પાપો વધી રહ્યા છે, અને તેના શ્વાસ તેમના વજન હેઠળ ભારે નિસાસા છે.
أَلِفَ البِطْنَةَ المُبَطِّئَة السَّيْ
رِ بدار بها البِطانُ بِطَاءُતે ખાઉધરાપણાનો આદી બની ગયો, જે યાત્રાને ધીમી પાડે છે, એવા નિવાસસ્થાનમાં જ્યાં ખાઉધરા લોકો સ્વાભાવિક રીતે આળસુ હોય છે.
فَبَكَى ذَنْبَهُ بِقَسْوَةِ قَلْبٍ
نَهَتِ الدَّمْعَ فالبُكاءُ مُكاءُતેથી તેણે પોતાના પાપ માટે કઠોર હૃદયથી રડ્યો, જેણે આંસુઓને રોક્યા, જેના કારણે તેનું રુદન માત્ર એક પોલો અવાજ બની ગયું.
وغَدَا يَعْتِبُ القَضَاءُ ولا عذ
ر لعاص فيما يسوق القضاءُઅને તેણે દૈવી હુકમને દોષ આપવાનું શરૂ કર્યું, છતાં પાપી માટે ભાગ્ય જે લાવે છે તેમાં કોઈ બહાનું નથી.
أوثقته من الذنوب دُيُونٌ
شَدَّدَتْ فِي اقْتِضائِها الغُرَماءُપાપોના દેવાએ તેને બાંધી દીધો છે, અને લેણદારો તેમની ચુકવણી માટે અથાકપણે માંગ કરી રહ્યા છે.
ما لَهُ حِيلَةٌ سِوَى حِيلَةِ المُو
ثَقِ إِمَّا تَوَسُّلٌ أَوْ دُعَاءُતેની પાસે બંધાયેલા વ્યક્તિ સિવાય કોઈ ઉપાય નથી: કાં તો મધ્યસ્થી માંગવી અથવા પ્રાર્થના કરવી.
رَاجِياً أَنْ تعودَ أعمالُه السُّو
ءُ بِغُفْرَانِ اللَّهِ وَهْيَ هَباءُએવી આશા રાખે છે કે તેના ખરાબ કાર્યો અલ્લાહની માફી દ્વારા શૂન્યમાં પરિવર્તિત થઈ જશે.
أَوْ تُرَى سَيِّئاتُهُ حَسَناتٍ
فيقَالُ اسْتحالتِ الصَّهْباءُઅથવા શું તેના દુષ્કર્મોને સત્કર્મો તરીકે જોવામાં આવે છે, જેથી એમ કહેવાય કે લાલ દ્રાક્ષારસ પણ પરિવર્તિત થઈ ગયો છે?
كلُّ أمْرٍ تُعنَى به تُقْلَبُ الأعْ
يانُ فيه وتَعْجَبُ البُصَراءُતમે જે પણ બાબત પર ધ્યાન આપો છો, તેના મૂળભૂત તત્વો પરિવર્તિત થઈ જાય છે, જે તીક્ષ્ણ દ્રષ્ટિવાળાઓને પણ આશ્ચર્યચકિત કરી દે છે.
رُبَّ عَيْنٍ تَفَلْتَ في مائها المِلْ
حِ فأضْحَى وَهْوَ الفُراتُ الرَّوَاءُકેટલીયે એવી ખારી ઝરણાંઓ હતી, જેમાં આપે ﷺ થૂંક્યું, અને તે પછી મીઠા, વહેતા ફુરાત નદી જેવા બની ગયા.
آهِ مِما جَنَيْتُ إنْ كانَ يُغْنِي
ألِفٌ مِنْ عَظيمِ ذنْبٍ وهاءُઅરે રે, મેં જે કર્યું છે તેમાંથી, જો એક મોટા પાપનો માત્ર એક અંશ પણ પૂરતો હોત!
أرْتَجِي التَّوْبَةَ النَّصُوحَ وفِي القَلْ
بِ نفَاقٌ وفي اللسانِ رِياءُહું સાચી તૌબા (પશ્ચાત્તાપ) માટે તલસું છું, છતાં મારા હૃદયમાં દંભ અને મારી જીભ પર દેખાડો રહેલો છે.
ومتى يَسْتَقيمُ قَلْبِي ولِلْجِسْ
مِ اعْوِجَاجٌ مِنْ كَبْرتي وانْحِناءُઅને મારું હૃદય ક્યારે સીધું થશે, જ્યારે મારું શરીર મારી વૃદ્ધાવસ્થા અને નબળાઈથી વાંકું અને વળેલું છે?
كُنْتُ في نَوْمَةِ الشَّبابِ فما اسْتَيْ
قَظْتُ إِلَّا ولِمَّتي شَمْطاءُહું યુવાનીની ઊંઘમાં ખોવાયેલો હતો, અને જાગ્યો ત્યારે જ જ્યારે મારા વાળ સફેદ થઈ ગયા હતા.
وتمادَيْتُ أَقْتَفي أَثَرَ القَوْ
مِ فطالَتْ مَسَافَةٌ واقْتِفَاءُઅને હું બીજાના પગલે ચાલવામાં મગ્ન રહ્યો, તેથી યાત્રા અને અનુસરણ અત્યંત લાંબા થઈ ગયા.
فوَرا السائرينَ وهْوَ أمامِي
سُبُلٌ وَعْرَةٌ وأرضٌ عَراءُધાર્મિક યાત્રીઓની પાછળ, છતાં હજી મારી સામે, ખરબચડા રસ્તાઓ અને ઉજ્જડ, નિર્જન ભૂમિઓ પડેલી છે.
حَمِدَ المُدلِجونَ غِبَّ سُرَاهُم
وكَفَى مَنْ تَخَلَّف الإِبْطاءُજેઓ રાત્રિ દરમિયાન ખંતપૂર્વક યાત્રા કરતા હતા, તેમને તેમની યાત્રા પછી પ્રશંસા મળી, જ્યારે જેઓ પાછળ રહી ગયા, તેમના માટે વિલંબ જ પૂરતું પરિણામ હતું.
رِحلةٌ لَمْ يَزَلْ يُفنِّدني الصَّي
فُ إِذَا مَا نَوَيْتُها والشِّتاءُઆ એક એવી યાત્રા છે કે જ્યારે પણ હું તેનો ઇરાદો કરું છું, ત્યારે ઉનાળો મને હંમેશા રોકે છે, અને શિયાળો પણ.
يَتَّقِي حُرُّ وجْهِي الحَرَّ والبَرْ
دَ وَقَدْ عَزَّ مِنْ لَظى الاتِّقاءُમારો ઉમદા ચહેરો ગરમી અને ઠંડી બંનેથી બચવા માંગે છે, છતાં ભડકેલી જ્વાળાઓથી બચવું અત્યંત મુશ્કેલ બની ગયું છે.
ضِقْتُ ذَرْعاً مِمَّا جَنَيْتُ فَيوْمِي
قَمْطَرِيرٌ وليلَتي دَرْعاءُમેં જે કર્યું છે તેનાથી હું અત્યંત દુઃખી છું, તેથી મારો દિવસ અંધકારમય અને મારી રાત કાળી છે.
وَتَذَكَّرْتُ رَحْمَةَ اللَّهِ فالبِش
رُ لِوَجْهِي أنّى انْتَحَى تِلْقاءُપછી મને અલ્લાહની દયા યાદ આવી, અને જ્યાં પણ મારો ચહેરો ફર્યો ત્યાં આનંદ છવાઈ ગયો.
فألحَّ الرَّجاء والخوفُ بالقَلْ
بِ ولِلْخَوفِ والرَّجا إِخْفاءُતેથી આશા અને ભય મારા હૃદયમાં ટકી રહ્યા, કારણ કે ભય અને આશા બંનેમાં એક સૂક્ષ્મ છુપાવટ હોય છે.
صَاحِ لا تأسَ إنْ ضَعُفْتَ عَنِ الطَّا
عةِ واسْتَأْثَرَتْ بها الأقوياءُહે મિત્ર, જો તમે આજ્ઞાપાલનમાં નબળા હો, અને શક્તિશાળીઓએ તેના પર એકાધિકાર જમાવ્યો હોય તો નિરાશ ન થાઓ.
إنَّ للَّهِ رَحمةً وأحَقُّ ال
ناسِ منه بالرَّحمةِ الضُّعَفَاءُખરેખર, અલ્લાહ દયાવાન છે, અને તેની દયાના સૌથી વધુ હકદાર નબળા લોકો છે.
فابقَ في العُرْجِ عندَ مُنْقَلَبِ الذَّوْ
دِ ففِي العَوْدِ تَسْبِقُ العَرْجاءُતેથી ટોળાના વળાંક પર લંગડાઓ વચ્ચે રહો, કારણ કે પાછા ફરતી વખતે, લંગડો પણ આગળ નીકળી શકે છે.
لا تَقُلْ حاسداً لِغَيْرِك هذَا
أثْمَرَتْ نَخْلَهُ ونَخْلِي عَفاءُબીજાની ઈર્ષ્યા કરીને એમ ન કહો કે, "તેની ખજૂરનું ઝાડ ફળ્યું, જ્યારે મારું ખજૂરનું ઝાડ નિષ્ફળ છે."
وائْتِ بالمَسْتَطاع مِنْ عَمَل البر
ر فقدْ يُسْقِطُ الثِّمارَ الإِتاءُઅને તમે જેટલા સત્કર્મો કરી શકો તેટલા કરો, કારણ કે ફળોની વિપુલતા પણ કેટલાકને નીચે પાડી શકે છે.
وبِحُبِّ النبيِّ فابْغِ رِضَى الل
هِ فَفِي حُبِّهِ الرِّضا والحِبَاءُતેથી, પયગંબર ﷺ ના પ્રેમ દ્વારા, અલ્લાહની પ્રસન્નતા શોધો, કારણ કે તેમના પ્રેમમાં દૈવી સંતોષ અને પુષ્કળ પુરસ્કાર બંને મળે છે.
يا نبيَّ الهُدَى اسْتِغَاثَةَ مَلْهو
فٍ أَضَرَّتْ بحالِه الحوْبَاءُહે માર્ગદર્શનના પયગંબર ﷺ, આ એક ગહન દુઃખમાં રહેલા વ્યક્તિની આતુર વિનંતી છે, જેની સ્થિતિ પાપથી ગંભીર રીતે પીડિત છે.
يَدَّعِي الحُبَّ وهْوَ يأْمُرُ بالسُّو
ءِ ومَنْ لِي أنْ تَصْدُقَ الرَّغْبَاءُતે પ્રેમનો દાવો કરે છે, છતાં તે અનિષ્ટનો આદેશ આપે છે, અને હું મારી પોતાની નિષ્ઠાની ઇચ્છાને કેવી રીતે સાચી માની શકું?
أَيُّ حُبٍّ يَصِحُّ منه وطَرْفِي
لِلْكَرَى واصِلٌ وطَيْفُكَ رَاءُતેનામાંથી કયો સાચો પ્રેમ પ્રગટી શકે, જેની આંખ સતત ઊંઘ તરફ ખેંચાય છે, જ્યારે તમારી પવિત્ર છબી ﷺ હંમેશા જોવા માટે હાજર હોય છે?
ليت شِعرِي أَذَاكَ مِنْ عُظمِ ذَنْبٍ
أمْ حُظُوظُ المُتَيَّمِينَ حُظَاءُકાશ મને ખબર હોત કે આ સ્થિતિ મારા પાપની ભયાનકતાને કારણે છે, કે પછી આ માત્ર ઉત્કટ ભક્તોના નિયત ભાગો છે.
إنْ يكُنْ عُظْمُ زَلَّتي حَجْبَ رُؤْيَا
كَ فقدْ عَزَّ داءَ قلبي الدَّواءُજો મારા અપરાધની ભયાનકતાએ ખરેખર તમારા ﷺ દર્શનને મારાથી ઢાંકી દીધા હોય, તો મારા હૃદયના દુઃખનો ઉપચાર સંપૂર્ણપણે અપ્રાપ્ય બની ગયો છે.
كيف يَصدا بالذَّنْبِ قلبُ مُحِبٍّ
وله ذِكْرُكَ الجميلُ جِلاءُએક પ્રેમીનું હૃદય પાપથી કેવી રીતે કલંકિત થઈ શકે, જ્યારે તમારી સુંદર યાદ ﷺ તેના માટે તેજસ્વી પોલિશ તરીકે કાર્ય કરે છે?
هذه عِلَّتي وأنت طبيبي
ليسَ يَخفَى عليك في القلبِ داءُઆ મારી બીમારી છે, અને તમે ﷺ મારા ચિકિત્સક છો, કારણ કે હૃદયનો કોઈ રોગ તમારા જ્ઞાનથી છુપાયેલો રહેતો નથી.
ومِنَ الفَوْزِ أنْ أبُثَّكَ شكوَى
هِيَ شكوَى إليكَ وهْيَ اقْتضاءُખરેખર, આ એક વિજય છે કે હું મારી ફરિયાદ તમને ﷺ જણાવી શકું છું, એક ફરિયાદ જે તમારા તરફ નિર્દેશિત છે અને તે એક યોગ્ય દાવો પણ છે.
ضُمِّنتها مَدَائح مُستطابٌ
فيك منها المَديحُ والإصغاءُમેં તેમાં પ્રશંસાઓ સમાવી છે, જેમાંથી સ્તુતિ અને ધ્યાનપૂર્વક સાંભળવું બંને આનંદદાયક છે જ્યારે તે તમારા ﷺ તરફ નિર્દેશિત હોય.
قلما حاوَلتْ مَدِيحكَ إِلّا
سَاعَدَتْهَا مِيمٌ ودالٌ وحَاءُમેં ભાગ્યે જ તમારી પ્રશંસા ﷺ રચવાનો પ્રયાસ કર્યો હશે, જેમાં મીમ, દાલ અને હા અક્ષરોએ મારા પ્રયાસમાં સહેલાઈથી મદદ ન કરી હોય.
حقَّ لِي فيكَ أنْ أُسَاحِلَ قوْماً
سَلَّمَتْ منهم لَدَلْوِي الدِّلاءُતમારા ﷺ સંબંધમાં મારો આ યોગ્ય દાવો છે કે હું તે કવિઓ સાથે સ્પર્ધા કરું, જેમની ડોલો કાવ્ય કૌશલ્યમાં મારી ડોલ સામે નમી ગઈ છે.
إنَّ لِي غيرةً وقد زَاحَمَتْني
في معاني مَديحِكَ الشُّعراءُખરેખર, મારામાં એક પ્રબળ ઈર્ષ્યા છે, કારણ કે અન્ય કવિઓએ તમારી પ્રશંસા ﷺ ના ગહન અર્થોને પકડવામાં મારી સાથે સ્પર્ધા કરી છે.
ولقلبي فيك الغُلوُّ وأنَّى
لِلِساني في مَدْحِكَ الغُلواءُમારું હૃદય તમારા ﷺ માટે અતિશય પ્રેમ ધરાવે છે, છતાં મારી જીભ તમારી પ્રશંસા વ્યક્ત કરવામાં આવી ચરમસીમા સુધી કેવી રીતે પહોંચી શકે?
فأَثِبْ خاطِراً يَلَذُّ له مَدْ
حُك عِلْماً بأَنه اللَّأْلاءُતેથી, એક એવા મનને પુરસ્કૃત કરો જે તમારી પ્રશંસા ﷺ માં આનંદ મેળવે છે, એ જાણીને કે આવી પ્રશંસા શુદ્ધ તેજસ્વીતા છે.
حاكَ مِنْ صَنْعَةِ القَرِيض بُرُوداً
لَكَ لم تحْكِ وشْيَها صَنْعَاءُતેણે કવિતાની કળામાંથી તમારા ﷺ માટે ભવ્ય વસ્ત્રો વણ્યા છે, જેની જટિલ ભરતકામ સનાના કુશળ કારીગરો પણ નકલ કરી શક્યા નથી.
أعجزَ الدُّرَّ نَظمُهُ فاستوتْ في
هِ اليَدَانِ الصَّناعُ والخَرْقَاءُતેની રચનાએ મોતીઓને પણ અપૂરતા બનાવી દીધા છે, જેનાથી કુશળ અને અણઘડ બંને હાથ તેની રચનામાં સમાન બની ગયા છે.
فَارْضَهُ أفْصَحَ امرئٍ نطقَ الضَّا
دَ فقامتْ تَغَارُ منها الظاءُતો તેને સ્વીકારો, હે પુરુષોમાં સૌથી વધુ વાક્પટુ ﷺ, જેમણે 'દાદ' અક્ષરનો ઉચ્ચાર એવી પૂર્ણતાથી કર્યો કે 'ઝા' અક્ષર તેની ઈર્ષ્યામાં ઊભો થઈ ગયો.
أبِذِكْرِ الآياتِ أُوفِيكَ مَدْحَاً
أيْنَ مِنى وأَيْنَ منها الوفَاءُશું હું ફક્ત દૈવી શ્લોકોનો ઉલ્લેખ કરીને તમારી પ્રશંસા ﷺ ખરેખર પૂર્ણ કરી શકું, જ્યારે મારી પોતાની ક્ષમતા એટલી મર્યાદિત છે અને તેમાંથી સાચી પરિપૂર્ણતા ક્યાં છે?
أمْ أُمَارِي بهِنَّ قَوْمَ نَبِيٍّ
ساءَ ما ظَنَّهُ بِيَ الأغبياءُઅથવા મારે આ શ્લોકો દ્વારા એક પયગંબર ﷺ ના લોકો સામે દલીલ કરવી જોઈએ, અજ્ઞાનીઓએ ખરેખર મારા વિશે કેટલો ખરાબ નિર્ણય કર્યો છે!
ولَكَ الأُمَّةُ التي غَبَطَتْهَا
بكَ لَمَّا أتيْتَها الأنبياءُઅને તમને તે ઉમ્મત પ્રાપ્ત થઈ, જેના આગમન પર ખુદ પયગંબરોએ પણ ઈર્ષ્યા કરી હતી.
لَمْ نَخَفْ بَعْدَكَ الضَّلالَ وفينا
وَارِثُوا نُورِ هَدْيِكَ العُلَماءُતમારા પછી અમે ક્યારેય ગુમરાહીનો ભય રાખ્યો નથી, કારણ કે અમારામાં તમારા માર્ગદર્શનના પ્રકાશના વારસદાર વિદ્વાનો મોજૂદ છે.
فانْقَضَتْ آيُ الَانبياءُ وَآيا
تُكَ في الناس ما لَهُنَّ انْقضاءُકારણ કે પયગંબરોના ચમત્કારો સમાપ્ત થઈ ગયા છે, પરંતુ લોકોમાં તમારા ચમત્કારોનો કોઈ અંત નથી.
والكراماتَ منهمُ مُعجزاتٌ
حازَهَا مِنْ نَوَالِكَ الأولياءُઅને તેમના દ્વારા પ્રગટ થયેલા કરામતો (ચમત્કારો) એવા અદ્ભુત કાર્યો છે જે સંતોએ તમારી કૃપાથી પ્રાપ્ત કર્યા છે.
إنَّ مِنْ مُعجزاتِكَ العَجزَ عَنْ وص
فِكَ إذْ لا يَحُدُّهُ الإحصاءُખરેખર, તમારા ચમત્કારોમાં એક એ પણ છે કે તમારું વર્ણન કરવું અશક્ય છે, કારણ કે કોઈ ગણતરી તમારી હસ્તીને સમાવી શકતી નથી.
كيفَ يَسْتَوعِبُ الكلامُ سَجَايا
كَ وَهَلْ تَنْزِحُ البحار الرِّكَاءُમાત્ર શબ્દો તમારી ઉમદા ગુણવત્તાઓને કેવી રીતે સમાવી શકે, અને શું છીછરા સમુદ્રો ક્યારેય સુકાઈ શકે છે?
ليسَ مِنْ غايَةٍ لِوَصْفِكَ أَبغي
ها وللْقَوْلِ غايَةٌ وانتهاءُહું તમારા વર્ણન માટે કોઈ સીમા શોધતો નથી, જોકે વાણીની પોતાની એક સીમા અને અંત હોય છે.
إنما فضلُكَ الزَّمَانُ وآيا
تُكَ فيما نَعُدُّهُ الآناءُખરેખર, તમારી શ્રેષ્ઠતા એ સમય પોતે જ છે, અને તમારા સંકેતો એ જ ક્ષણો છે જેની આપણે ગણતરી કરીએ છીએ.
لَمْ أُطِلْ في تَعْدادِ مَدْحِكَ نُطْقي
ومُرادِي بذلك استقصاءُમેં તમારી પ્રશંસા ગણાવવામાં મારી વાણીને લંબાવી નથી, જોકે મારો ઇરાદો સંપૂર્ણ વર્ણન કરવાનો છે.
غير إنيَ ظمآنُ وَجْدٍ ومَا لي
بِقَليلٍ مِنَ الورودِ ارْتِواءُછતાં હું તીવ્ર પ્રેમથી તરસ્યો છું, અને થોડાક ઘૂંટડાથી મારી તરસ છીપી શકે તેમ નથી.
فسلامٌ عليك تَتْرَى مِنَ الل
هِ وَتَبْقَى به لَكَ البَأواءُતો તમારા પર અલ્લાહ તરફથી સતત સલામતી વરસતી રહે ﷺ, અને તેના દ્વારા તમારી ભવ્યતા કાયમ રહે.
وسلامٌ عليك منكَ فما غَي
رُك منه لكَ السلام كِفاءُઅને તમારા પર તમારા તરફથી જ સલામતી વરસતી રહે ﷺ, કારણ કે તમારા સિવાય કોઈ પણ તે સલામતી માટે યોગ્ય નથી.
وَسَلامٌ مِنْ كلِّ ما خَلَقَ الل
هُ لِتحْيا بِذِكْرِكَ الأملاءُઅને અલ્લાહે જે કંઈ પણ બનાવ્યું છે તે બધા તરફથી સલામતી વરસતી રહે, જેથી પેઢીઓ તમારી યાદ દ્વારા જીવંત રહે.
وَصلاةٌ كالمِسْكِ تَحْمِله مِن
ني شمَالٌ إليكَ أَو نكْباءُઅને કસ્તૂરી જેવી એક દુઆ, જે ઉત્તર દિશાના પવન અથવા વિપરીત પવન દ્વારા મારા તરફથી તમારા સુધી પહોંચે ﷺ.
وَسَلامٌ عَلَى ضَرِيحِكَ تخْضَل
لُ به منه تُرْبَةٌ وَعْساءُઅને તમારી કબર પર સલામતી વરસતી રહે ﷺ, જેનાથી તેની નરમ, રેતાળ માટી ભીની થઈ જાય.
وَثَنَاءٌ قَدَّمْتَ بينَ يَدَيْ نَجْ
وَايَ إذْ لم يكن لَديَّ ثَراءُઅને એવી પ્રશંસા જે મેં મારી દુઆ પહેલા અર્પણ કરી, કારણ કે મારી પાસે કોઈ ધન-સંપત્તિ નહોતી.
ما أَقَامَ الصلاةَ مَنْ عَبَدَ الل
هِ وقامتْ بِربِّهَا الأشياءُઅલ્લાહની બંદગી કરનારે કેટલી સંપૂર્ણતાથી નમાઝ કાયમ કરી, જ્યારે બધી વસ્તુઓ તેમના પાલનહાર દ્વારા સ્થિર હતી!