Oxiratga imon

Musulmon o'limni mavjudotning tugashi deb hisoblamaydi; u ish joyidan abadiy hayotga, har bir inson uchun haqiqiy boshlanishga o'tish ekaniga iymon keltiradi. O'ychan bo'lmaganlar o'limni maqsad deb bilarkan, mo'min esa uni dunyoning bexushligidan uyg'onish, barzax hayoti boshlanishi deb tushunadi — barzax doimiy rohat yoki og'ir azobdan oldingi davrdir — shuning uchun mo'min Alloh bilan yuzlashishga tavba, istig'for va huquqlarni egasiga qaytarish bilan doimo tayyor turadi.

Oxiratni eslash mo'minning hayotini tartibga soluvchi asosiy rukn hisoblanadi; u jasadlar va qabrlardan ko'rib, bu uning taqdiri ekanini eslaydi, biroq vahimaga tushmay, vaqt o'tib ketishidan oldin o'zini hisobga oladi. Samimiy mo'min uchun oxiratni eslash ibodatlardagi sabrga yordam, va qalbini Allohning rozi bo'lishiga intilish va Uning jazosi qo'rquvi bilan gunohlardan tiyish uchun kuchli turtki bo'ladi — qachonki qalblar va ko'zlar o'zgaradigan kun bo'lsa.

Qiyomat qo'zg'alib, odamlar qabrlaridan tiriltirilganda, har bir kishi vafot etgan holatda qayta jonlanadi; barcha odamlar majlisga yetkazilib, Xudoning adolat mahkamasi oldida turadilar. O'sha og'ir kunda har bir insonga uning amallari aniq qayd etilgan kitobi o'qiladi; na obro' na mol unga foyda bermaydi — faqat yaxshi amallar qilganlar najot topadi, o'z nafsiga ergashgan va Robbini inkor etganlar esa izzatsizlikka duch keladi; har biriga iymoni va amali bo'yicha mukofot beriladi.

Mo'minlarning Jannatdagi maqomlari ularning ikhlosi va jihodi bilan farqlanadi; Jannat Alloh tomonidan dunyoda haqiqat yo'lida sabr qilgan muttaqinlar uchun tayyorlangan makondir. Inkori va qat'iy dushmanlar o'zlarining kufrga mahkumligi sababli jazoga duch keladilar — Qiyomat kunida afsus foyda bermaydi va pushaymonlik ular uchun zararli ekanini anglaydilar. Shu sababli mo'min Allohning rahmati va kechirimini umib, o'ng taraf ahli bo'lishga intiladi va Uning g'azabiga va azobiga olib keladigan har narsadan tiyiladi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.