Rasullarga imon

Insonlar rasullarga muhtoj, chunki ular ham o‘ziga yuborilgan qavmning odamlari: tug‘iladi, vafot etadi, ovqat yeydi va bozorlarda yuradi. Qadimgi ummatlar insonlarni elchi qilib yuborilishiga hayron bo‘lganlar, lekin Alloh elchi o‘z qavmidan bo‘lishi kerakligini, shunda ular unga taqlid qila olishlarini tushuntirgan. Rasullarda ilohiylik yo‘q; ular Alloh tomonidan tanlangan, hurmatli bandalardir va ularga vahiy keladi.

Rasullarning ishonchliligi shariatni yetkazishda mustahkamdir; agar ular Alloh nomidan yetkazishsa, ular nafsiga binoan so‘zlamaydilar. Ammo dunyoviy ishlar yoki vahy kelmagan shaxsiy ijtihodlarda xato bo‘lishi mumkin; bunda Alloh ularni bu xatoga rozilik bilan tasdiqlamaydi, balki to‘g‘risini ko‘rsatadi — buni ko‘zga tashlovchi misollar orasida ko‘rlik haqidagi voqea va Badr asirlari voqeasi bor, chunki osmondan kelgan vahiy eng haqli mezon hisoblanadi.

Muhammad ﷺ payg‘ambarlarning oxiri (khatam al‑anbiya) bo‘lib, uning risolasi barcha insonlarga umumiy va har zamon hamda har joy uchun to‘g‘ri yo‘l hisoblanadi. Shariat katta darajada moslashuvchanlikni o‘zida mujassam etadi: e'tiqod va ibodatga oid qat'iy matnlar o‘zgarmas bo‘lsa, muomala, ma'muriy va siyosiy masalalarda musulmonlarga umuman manfaatni ta'minlash uchun ijtihod qilishga keng maydon qoldirilgan, biroq bu ijtihodlar Islomning umumiy qoidalariga rioya qilgan holda bo‘lishi lozim.

Muhammad ﷺ ning shaxsi o‘z-o‘zi bilan mo‘jiza xususiyatiga ega; uning rostgo‘yligi, ishonchliligi, sahobalari bilan bo‘lgan kamtarligi va dunya marqomidan chetda hayoti uning ulug‘vorligiga dalildir. U mukammal bir inson edi, lekin Alloh uni risola uchun maxsus tayyorladi; u insoniyat tarixida o‘ziga xos namunadir va Alloh Odam avlodlari orasida unga o‘xshash boshqasini yaratmagan.

يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.

عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.

محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.

تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.