الهمزية في المدائح النبوية
أم القرى في مدح خير الورى — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
من عيون المدائح النبوية، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله في سيرة النبي ﷺ وشمائله ومعجزاته، ومطلعها المشهور: «كيف ترقى رقيك الأنبياء». تُدرَّس وتُنشد في مجالس العلم والذكر شرقًا وغربًا.
אל-האמזיה — האימאם שרף א-דין אל-בוצירי
בין שירי ההלל הנבואיים המעולים ביותר נמצא שיר זה, שחובר על ידי האימאם אל-בוצירי (רחמיו של אללה עליו), המתאר את הביוגרפיה של הנביא ﷺ, תכונותיו האצילות ונסיו. שורת הפתיחה המפורסמת שלו היא: 'איך יוכלו נביאים לטפס למעלתך?' הוא נלמד ומושר במפגשי ידע וזיכרון, הן במזרח והן במערב.
كيف ترقَى رُقِيَّك الأَنبياءُ
يا سماءً ما طاوَلَتْها سماءُאיך יוכלו הנביאים להגיע למעלתך הנשגבה, הו שמיים שאף שמיים אחרים לא השתוו לגובהם?
لَمْ يُساوُوك في عُلاكَ وَقَدْ حا
لَ سناً مِنك دونَهم وسَناءُהם לא יכלו להשתוות אליך בגדולתך, כי אור זוהר והדר ממך עמדו כמחיצה, מבדילים אותך מהם.
إنّما مَثَّلُوا صِفاتِك للنا
س كما مثَّلَ النجومَ الماءُאכן, הם רק ייצגו את תכונותיך בפני האנושות, כשם שהמים משקפים את הכוכבים, מראים רק דמיון.
أنتَ مِصباحُ كلِّ فضلٍ فما تَص
دُرُ إلا عن ضوئِكَ الأَضواءُאתה מנורת כל מעלה טובה, כי כל האורות האחרים נובעים ויונקים רק מזוהרך הקורן.
لكَ ذاتُ العلومِ من عالِمِ الغَي
بِ ومنها لآدمَ الأَسماءُלך שייכת עצם הדעת מיודע הנסתרות, וממקור זה ממש קיבל אדם את ידיעת השמות.
لم تَزَلْ في ضمائرِ الكونِ تُختَا
رُ لك الأُمهاتُ الأَباءُהיית נוכח תמיד במעמקי הבריאה הנסתרים, שם נבחרו עבורך אמהות ואבות בשושלת של טוהר.
ما مضتْ فَترةٌ من الرُّسْلِ إِلّا
بَشَّرَتْ قومَها بِكَ الأَنبياءُאף תקופה בין שליחים לא חלפה מבלי שהנביאים בישרו לעמיהם על בואך.
تتباهَى بِكَ العصورُ وَتَسْمو
بِكَ علْياءٌ بعدَها علياءُהעידנים מתפארים בבואך, ובאמצעותך, פסגת תפארת אחת אחרי השנייה מתרוממת ללא הרף.
وَبَدا للوُجُودِ منك كريمٌ
من كريمٍ آبَاؤُه كُرماءُוממך הופיע ליקום אציל, יליד שושלת אצילה שאבותיה כולם היו אצילים.
نَسَبٌ تَحسِبُ العُلا بِحُلاهُ
قَلَّدَتْهَا نجومهَا الْجَوزاءُשושלת כה מעוטרת, שביופייה מודדים את המעלה האמיתית, ואף כוכבי קבוצת תאומים התקשטו בהדרה.
حبذا عِقْدُ سُؤْدُدٍ وَفَخَارٍ
أنتَ فيه اليتيمةُ العصماءُכמה נהדרת היא מחרוזת התהילה והגאווה הזו, שבה אתה ﷺ הפנינה הייחודית והיקרה מכל.
وُمُحَيّاً كالشَّمس منكَ مُضِيءٌ
أسْفَرَت عنه ليلةٌ غَرّاءُופנים ממך, זוהרים כשמש, נגלו בלילה מפואר וקורן.
ليلةُ المولدِ الذي كَان للدِّي
نِ سرورٌ بيومِهِ وازْدِهاءُזה היה ליל לידתו ﷺ, שיומו הביא שמחה והדר עצומים לדת.
وتوالَتْ بُشْرَى الهواتفِ أن قدْ
وُلِدَ المصطفى وحُقّ الهَناءُובשורות משמחות מקולות נסתרים באו בזו אחר זו, מכריזות שהנבחר ﷺ נולד, ובכך, האושר היה ראוי באמת.
وتَدَاعَى إيوانُ كِسْرَى ولَوْلا
آيةٌ مِنكَ ما تَدَاعَى البناءُואיוואן כסרא התמוטט, כי לולא אות נס ממך ﷺ, אותו מבנה מפואר לעולם לא היה קורס.
وغَدَا كلُّ بيتِ نارٍ وفيهِ
كُرْبَةٌ مِنْ خُمودِها وَبلاءُוכל בית אש כבה, מביא מצוקה ואסון לעובדיו ממותו הפתאומי.
وعيونٌ لِلْفُرسِ غارَتْ فهل كا
نَ لنِيرانِهِم بها إطفاءُומעיינות הפרסים יבשו; האם לא על ידי מעשה זה ממש כבו אשיהם הקדושות?
مَوْلِدٌ كان منهُ في طالعِ الكُفْ
رِ وبالٌ عليهِمُ ووباءُלידה שממנה, בגורל הכפירה, בא חורבן ומגפה על דבקי הכפירה.
فَهنيئاً به لآمِنَةَ الفَض
لُ الذي شُرِّفَتْ به حوَّاءُאז ברכות לאמינה עליו ﷺ, כי היא זכתה למעלה שבה אף חוה עצמה כובדה.
مَنْ لِحَوَّاءَ أنها حملَتْ أحْ
مدَ أو أنها به نُفَسَاءُכי מי מבין הנשים, כולל חוה, יכלה לטעון לכבוד של נשיאת אחמד ﷺ או לחוות את תקופת משכב הלידה המבורכת לאחר לידתו?
يوْمَ نَالت بِوَضْعِهِ ابنَةُ وَهْبٍ
مِنْ فَخَارٍ ما لم تَنَلْهُ النِّساءُביום שבו בת והב (אמינה) השיגה, באמצעות לידתו, תהילה כזו שאף אישה אחרת לא השיגה מעולם.
وَأَتَتْ قومَها بأفضلَ مما
حَمَلَتْ قبلُ مريمُ العذراءُוהיא באה לעמה נושאת דבר נעלה יותר ממה שנשאה מרים הבתולה לפני כן.
شمَّتته الأَملاكُ إذ وضَعَتْهُ
وشَفَتْنَا بِقَوْلِهَا الشَّفّاءُהמלאכים בירכו אותה על לידתו, ועם דבריהם המרפאים, הם הביאו לנו נחמה.
رافعاً رأسَه وفي ذلك الرف
ع إلى كل سُؤْدُدٍ إيماءُהוא ﷺ נולד כשהוא מרים את ראשו, ובמחווה זו היה רמז לכל התהילה והמעלה העתידיות.
رامقاً طَرْفه السَّماءَ ومَرْمَى
عينِ مَنْ شَأْنُهُ العُلُوُّ العَلاءُמבטו היה נטוע בשמיים, מטרתו של מי שגורלו הוא רוממות והתעלות עליונה.
وتَدَلَّتْ زُهْرُ النُّجومِ إليهِ
فأضاءت بِضوئها الأَرجاءُוהכוכבים הבהירים ירדו אליו, מאירים את כל האזורים הסובבים באורם.
وتراءت قصورُ قَيصَر بالرُّو
مِ يَرَاهَا مَنْ دَارُهُ البطحاءُארמונות קיסר ברומא נראו, נצפים על ידי מי שביתו היה עמק החול של מכה.
وبَدَتْ فِي رَضَاعِهِ مُعْجِزَاتٌ
لَيْس فيها عنِ العيون خَفَاءُובעת יניקתו, ניסים התגלו, ברורים ובלתי ניתנים להכחשה לכל העיניים.
إذْ أَبَتْهُ لِيُتْمِهِ مُرْضِعاتٌ
قُلْنَ ما في اليتيمِ عنا غَنَاءُכי מיניקות סירבו לו בשל יתמותו, באומרן: "יתום אינו מציע לנו רווח."
فأتتهُ من آلِ سعدٍ فتاةٌ
قد أبَتْهَا لِفَقْرِهَا الرُّضَعاءُואז באה אליו אישה צעירה משבט סעד, שאותה סירבו תינוקות אחרים בשל עוניה.
أرْضَعتْهُ لِبَانَهَا فَسَقَتْهَا
وَبنِيها أَلْبَانَهُنَّ الشَّاءُהיא הניקה אותו בחלבה, ובתמורה, צאנה סיפק לה ולילדיה חלב בשפע.
أَصْبَحَتْ شُوَّلاً عِجافا وأمْسَتْ
ما بِها شائلٌ ولا عَجْفاءُצאנה, שהיה יבש וכחוש בבוקר, הפך בערב לא יבש ולא כחוש.
أخْصَبَ العَيْشُ عِنْدَهَا بعدَ مَحْلٍ
إذ غَدا للنبيِّ منها غِذاءُהחיים הפכו לשופעים עבורה לאחר תקופת בצורת, כאשר הנביא ﷺ קיבל ממנה את מזונו.
يا لَها مِنَّةً لقدْ ضُوعِفَ الأَجْ
رُ عليها من جِنْسِها والجزَاءُהו, איזו ברכה, כי השכר והגמול על מעשיה הוכפלו פי כמה, במינם ומעבר לכך.
وإذا سخَّرَ الإِلهُ أُناساً
لسعيدٍ فإِنهم سُعَداءُוכאשר אלוהים משעבד אנשים לאדם מבורך, אז אנשים אלה עצמם הופכים למבורכים.
حَبَّة أَنْبَتَتْ سَنَابِلَ والعَص
فُ لَدَيْهِ يَسْتَشْرِفُ الضُّعَفَاءُהוא ﷺ היה כגרגר יחיד שהצמיח שיבולים רבות, שממנו אף החלשים חיפשו פרנסה ממוץ שלו.
وَأَتَتْ جَدَّهُ وقد فَصَلَتْهُ
وبِهَا مِنْ فِصَالِهِ البُرَحَاءُוהיא באה אל סבו לאחר שגמלתו, מוצפת במצוקת פרידתו.
إذ أحاطتْ به ملائكةُ الل
هِ فظنَّتْ بأنهم قُرَنَاءُכי מלאכי אלוהים הקיפו אותו, וגרמו לה לחשוב שהם בני לווייתו.
ورأى وَجْدَها به ومِنَ الوَج
دِ لهيبٌ تَصْلَى بهِ الأَحْشاءُוהוא ﷺ ראה את מסירותה העזה אליו, אהבה כה בוערת שהרגישה כלהבה שורפת בתוך לבה.
فَارَقَتْهُ كُرْهَاً وكان لَدَيْهَا
ثاوِياً لا يُمَلُّ مِنْهُ الثّواءُהיא נפרדה ממנו בחוסר רצון, כי שהותו עמה הייתה שהות שממנה מעולם לא נלאתה.
شُقَّ عَنْ قَلْبِهِ وأُخْرِجَ مِنْهُ
مُضْغَةٌ عِنْدَ غَسْلِهِ سوداءُבעת טיהורו, הוצא מליבו ﷺ קריש דם שחור לאחר שנבקע.
خَتَمَتْهُ يُمْنَى الأَمينِ وقد أُو
دِعَ ما لم تُذَع له أَنْبَاءُיד ימינו של המלאך הנאמן חתמה את ליבו ﷺ, אשר הופקד בו סודות שטרם נודעו בשורותיהם.
صانَ أَسْرَارَه الخِتَامُ فلا الفَضْ
ضُ مُلِمٌّ بِهِ وَلا الإِفضاءُהחותם שמר על סודותיו, כך שלא ניתן היה לפרוץ אותו ולא לגלות את תוכנו.
أَلِفَ النُّسْكَ والعبادةَ والخَل
وةَ طِفلاً وهكذا النُّجَبَاءُכילד, התרגל ﷺ למסירות, לעבודת האל ולבדידות, כי כך דרכם של האצילים.
وإذا حَلَّتِ الْهِدَايَةُ قَلْبَاً
نَشِطَتْ في العبادة الأَعضاءُכאשר ההדרכה שוכנת בלב, האיברים מתמלאים מרץ ונלהבים לעבודת האל.
بَعَثَ اللَّهُ عندَ مبعثهِ الشُّه
بَ حِراساً وضاقَ عنها الفضاءُעם בואו ﷺ, שלח אללה מטאורים כשומרים, ומרחבי השמיים הצטמצמו מפניהם.
تَطْرُدُ الجِنَّ عن مقاعدَ للسَّمْ
عِ كما تَطْرُدُ الذِّئابَ الرِّعاءُמטאורים אלו גירשו את הג'ין מעמדות ההאזנה שלהם, כשם שרועים מגרשים זאבים.
فَمَحَتْ آيةُ الكَهَانَةِ آيا
تٌ مِنَ الوحْيِ ما لَهنَّ امِّحاءُוכך, נמחו אותות הכישוף על ידי פסוקי ההתגלות האלוהית, אשר לעולם לא יימחו.
ورأَتْهُ خديجةٌ والتُّقَى وال
زُّهْدُ فيه سجيَّةٌ والحياءُח'דיג'ה התבוננה בו ﷺ, וראתה כי יראת שמיים, פרישות וצניעות היו טבעו המולד.
وأتاها أن الغمامةَ والسر
حَ أَظَلَّتْهُ منهما أفياءُהגיעה אליה הידיעה כי הענן והעץ העניקו לו ﷺ את צילם המגן.
وأحاديث أنَّ وَعْدَ رسولِ ال
له بالبعثِ حانَ منه الوفاءُושמועות נפוצו כי הבטחת שליח אללה ﷺ בדבר בואו קרבה להתגשם.
فدَعَتْهُ إلى الزواجِ وما أَحْ
سَنَ ما يبلغُ المُنَى الأَذكياءُאז היא הזמינה אותו ﷺ לנישואין, ומה נאה הוא שאנשי תבונה משיגים את משאלותיהם בחוכמה כזו.
وأتاهُ في بيتها جَبْرَئيلٌ
ولِذي اللُّبِّ في الأُمورِ ارْتياءُוגבריאל בא אליו ﷺ לביתה, כי לאיש תבונה יש הבחנה בעניינים כה חשובים.
فأماطت عنها الخِمَارَ لتَدْري
أهُوَ الوحْيُ أم هو الإِغماءُאז היא הסירה את כיסוי ראשה כדי להבחין אם זו אכן התגלות או רק עילפון.
فاختفى عند كشفِها الرأْسَ جِبْري
لُ فما عادَ أو أُعيدَ الغِطاءُגבריאל נעלם כשחשפה את ראשה, ולא שב עד שהוחזר הכיסוי.
فاستبانت خديجةٌ أنه الكنْ
زُ الذي حَاوَلَتْهُ والكِيميَاءُח'דיג'ה נוכחה לדעת אז כי הוא ﷺ היה האוצר שחיפשה והכימיה עצמה של הטרנספורמציה.
ثم قام النبيُّ يدعو إلى الل
هِ وفي الكُفرِ نَجْدَةٌ وإباءُאז קם הנביא ﷺ, קורא לאללה, אף על פי שהכפירה הייתה חזקה ומתריסה.
أُمَمَاً أُشرِبَتُ قلوبُهُم الكُف
رَ فَدَاءُ الضَّلالِ فيهم عَيَاءُהוא קרא לאומות שלבבותיהן היו שקועים בכפירה, מה שהפך את הריפוי מתעייתם לבלתי אפשרי.
ورأينا آياتِه فاهتدَيْنَا
وإذا الحقُّ جاء زالَ المِراءُוראינו את אותותיו ﷺ, ועל כן הונחינו, כי כאשר האמת באה, כל ספק נעלם.
رَبِّ إِنَّ الهُدى هُداك وَآيا
تُكَ نورٌ تَهْدِي بها من تشاءُאדוני, אכן ההדרכה היא הדרכתך, ואותותיך הם אור שבו אתה מנחה את מי שתרצה.
كم رأَيْنَا ما ليس يَعْقِلُ قد أُلْ
هم ما ليْس يُلْهَمُ العُقلاءُכמה פעמים ראינו את מה שחסר שכל מקבל השראה בתובנות שנמנעו מהתבוניים ביותר.
إذ أبى الفيلُ ما أتى صاحبُ الفي
لِ ولم ينفعِ الحِجا والذكاءُזה היה ניכר כאשר הפיל סירב לציית לאדונו, בעל הפילים, ולא חוכמתו ולא תבונתו יכלו להועיל.
والجماداتُ أفصحت بالذي أُخ
رِسَ عنه لأَحمدَ الفُصحاءُאפילו דוממים דיברו בבירור על אמיתות עבור אחמד ﷺ, שעליהן נאלמו דום המדברים המוכשרים ביותר.
ويْحَ قومٍ جَفَوا نَبِيَّاً بأرضٍ
أَلِفَتْهُ ضِبَابُها والظِّبَاءُאוי לעם שדחה נביא ﷺ בארץ שבה אפילו הצבועים והצבאים שלה התרגלו לנוכחותו.
وَسَلَوْهُ وَحَنَّ جِذعٌ إِليه
وَقَلَوْهُ وَوَدَّهٌ الغُرَباءُהם נטשו אותו, אך גזע עץ השתוקק אליו; הם שנאו אותו, אך זרים חיבבו אותו.
أخرَجوه منها وآوَاهُ غارٌ
وَحَمَتْهُ حَمامَةٌ وَرقاءُהם גירשו אותו מביתו, אך מערה הציעה לו מחסה, ויונה אפורה העניקה לו הגנה.
وَكَفَتْهُ بِنَسْجِها عنكبوتٌ
ما كَفَتْهُ الحمامةُ الحَصْداءُעכביש, באריגתו העדינה, סיפק לו הגנה שאפילו יונה חסונה לא יכלה להעניק.
وَاختفى منهمُ على قُرْبٍ مَرْآ
هُ ومن شِدَّةِ الظهورِ الخَفَاءُהוא נשאר נסתר מהם אף כשהיו קרובים דיים לראותו, הסתרה שנבעה באופן פרדוקסלי מעצם עוצמת נוכחותו.
وَنَحا المصطفى المدينةَ وَاشتا
قتْ إليه من مكةَ الأَنحاءُהנבחר ﷺ יצא אז למסע לעבר מדינה, בעוד אזורי מכה עצמם השתוקקו לשובו.
وَتغنّتْ بِمَدْحِهِ الْجِنُّ حتَّى
أطرَبَ الإِنسَ منه ذاك الغِناءُהג'ין שרו שבחים לו ﷺ, מנגינותיהם כה קסומות שהן הביאו עונג גם לבני האדם.
وَاقتفى إثْرَهُ سُراقَةُ فاستَهْ
وَتهُ في الأَرْضِ صافنٌ جَرْداءُסוראקה רדף אחרי עקבותיו, אך סוסו המהיר והחזק שקע באדמה, כלא אותו.
ثم ناداهُ بعدَما سِيمَتِ الخَس
فَ العُلا وَقَد يُنْجِدُ الغريقَ النِّداءُאז קרא לו סוראקה ﷺ לאחר שסוסו האציל הושפל, כי אכן, קריאה יכולה להציל טובע.
فطوى الأَرضَ سائرا وَالسموا
تِ العُلا فوقَها له إِسراءُהוא חצה את הארץ ברגל, אך השמיים העליונים מעליה היו גם יעד מסעו הלילי המופלא (האיסראא').
فصِفِ الليلةَ التي كان للمُخ
تارِ فيها على البُراقِ استواءُלכן, תאר את הלילה המופלא שבו הנבחר ﷺ רכב על הבוראק.
وترقى به إلى قابِ قَوْسَيْ
نِ وَتِلكَ السيادةُ القَعْساءُהוא עלה עמו למרחק של שתי קשתות, עדות לריבונותו העליונה והבלתי מתפשרת.
رُتَبٌ تَسْقُط الأَمانيُّ حَسْرَى
دونَها ما وراءهن وَرَاءُאלו דרגות כה נשגבות שכל השאיפות נופלות בחרטה לפניהן, כי מעבר להן, אין עלייה נוספת.
ثم وافَى يحدِّثُ الناسَ شُكْرَاً
إذ أتته من ربِّه النَّعْماءُאז שב, מספר לאנשים בהכרת תודה על הברכות העצומות שהוענקו לו על ידי ריבונו.
وتَحَدَّى فارتابَ كلُّ مُريبٍ
أَوَ يَبْقَى مع السُّيُولِ الغُثاءُהוא הציג את אתגרו, וגרם לכל ספקן להסס, כי כיצד יכולה פסולת גרידא להתקיים בתוך שיטפונות אדירים?
وَهْوَ يدعو إلى الإِلهِ وَإن شق
قَ عليه كفرٌ به وَازدِراءُהוא ﷺ המשיך לקרוא לאנושות לאל, אף על פי שכפירתם ולעגם גרמו לו קושי רב.
وَيَدُلُّ الورَى على اللَّهِ بالتَّوْ
حيدِ وَهْوَ المَحَجَّةُ البَيْضاءُהוא ﷺ מנחה את כל הבריאה לאל באמצעות עקרון הייחוד האלוהי, שהיא אכן הדרך הבהירה והזוהרת.
فَبِمَا رحمةٍ مِنَ اللَّهِ لانَتْ
صَخْرةٌ مِنْ إبائِهم صَمَّاءُברחמים מאת אללה, התרככה סלע עקשנותם החירש.
وَاستجابَتْ له بنصرٍ وَفَتْحٍ
بعد ذاكَ الخضراء والغبراءُולאחר מכן, הארץ הירוקה והמאובקת נענתה לו בניצחון ובכיבוש.
وَأَطاعَتْ لأَمْرِهِ العَرَبُ العَرْ
باء وَالْجَاهِلِيَّةُ الْجَهْلاءُהערבים הטהורים ואנשי הג'אהיליה הבורים לחלוטין צייתו לפקודתו.
وَتَوالَتْ للمصطفى الآيةُ الكبْ
رَى عليهمْ وَالغارةُ الشَّعْواءُלנבחר ﷺ, אותות גדולים ופשיטות מפוזרות באו בזה אחר זה עליהם.
فإذا ما تلا كتابا من الل
هِ تَلَتْهُ كَتِيبَةٌ خضراءُכאשר קרא ספר מאללה, גדוד ירוק הלך אחריו.
وَكفاهُ المستهزئينَ وَكم سا
ءَ نبِيَّاً من قومِه استهزاءُאללה הספיק לו נגד הלועגים, כי כמה פעמים פגעה לעג מבני עמו בנביא.
وَرَماهم بِدَعْوَةٍ من فِناءِ ال
بَيتِ فيهَا للظالمين فَنَاءُוהוא ﷺ השליך עליהם תפילה מחצר הכעבה, שהכילה כליה לעושקים.
خمسةٌ كُلُّهم أُصيبوا بداءٍ
والرَّدَى من جنودِهِ الأَدوَاءُחמישה אנשים לקו כולם במחלה, כי המחלות הן בין חיילי המוות.
فدَهَى الأَسودَ بنَ مُطَّلِبٍ أَي
يُ عمىً مَيِّتٌ به الأَحياءُזה הכה את אל-אסווד בן אל-מוטליב בעיוורון כזה שאפילו החיים היו כאילו מתים ממנו.
وَدَهَى الأَسودَ بنَ عبدِ يغوثٍ
أن سَقَاهُ كأسَ الرَّدَى اسْتِسْقَاءُוזה הכה את אל-אסווד בן עבד יאגות' בכך שהשקה אותו כוס מוות כאילו מרווה צימאון.
وأَصابَ الوليدَ خَدْشَةُ سَهْمٍ
قَصَّرَتْ عنها الْحَيَّةُ الرَّقْطاءُואל-ווליד נפגע משריטה קלה של חץ, אך ארסו היה כה חזק שאפילו נשיכת נחש מנומר הייתה נחותה ממנו.
وَقَضَتْ شَوْكَةٌ على مَهْجَةِ العا
صِي فللّهِ النَّقْمَة الشَّوْكاءُוקוץ סיים את חיי המורד, כי לאללה שייכת הנקמה הדוקרנית.
وَعَلا الحارثَ القُيُوحُ وَقد سا
لَ بِها رأسُه وَساء الوِعاءُומוגלה כיסתה את אל-חארת', זורמת מראשו, וראשו הפך לכלי נתעב.
خمسةٌ طُهِّرَتْ بِقَطْعِهِم الأَر
ضُ فَكَفُّ الأَذى بهم شَلَّاءُחמישה אלה, במותם, טיהרו את הארץ, והפכו את יד הנזק למשותקת דרכם.
فُدِيَتْ خمسةُ الصَّحيفةِ بالخَم
سةِ إن كان بالكرام فِدَاءُחמשת חותמי המגילה נפדו על ידי חמישה אלה, אם אכן חיי אצילים יכולים לשמש ככופר.
فِتْيَةٌ بَيَّتُوا على فِعلِ خَيْرٍ
حَمِد الصبحُ أمرَهم وَالمَساءُהם היו נערים שהחליטו לעשות טוב, וגם הבוקר וגם הערב שיבחו את מעשיהם.
يَا لأَمر أَتاهُ بعدَ هِشامٍ
زَمْعَةٌ إنه الفتَى الأَتَّاءُהו, איזה עניין בא אליו אחרי הישאם, זמעה, כי הוא היה הנער שהתייצב.
وَزُهَيْرٌ وَالْمُطْعِمُ بنُ عَدِيٍّ
وَأبو البَخْتَرِيِّ مِنْ حيث شاؤواוזוהייר, אל-מוטעים בן עדי, ואבו אל-בח'תרי הצטרפו אליהם מכל מקום שרצו.
نَقَضُوا مُبْرَمَ الصَّحيفةِ إذ شد
دَت عليهم من العِدا الأَنداءُהם שברו את המגילה החתומה היטב כאשר קשיי האויבים התעצמו עליהם.
أذْكَرَتْنَا بِأَكْلِهَا أكلَ مِنْسَا
ةِ سُلَيْمانَ الأَرْضَةُ الخَرساءُבאכילתה, הטרמיט הדומם הזכיר לנו את אכילתו את מטה שלמה.
وَبهَا أخبَر النبيُّ وكم أخ
رَجَ خَبْئاً له الغُيُوبُ خِبَاءُובאמצעותה, הנביא ﷺ בישר, וחשף אמיתות נסתרות רבות שעבורן היו העולמות הנסתרים מסך.
لا تَخَلْ جانِبَ النبيِّ مُضَاماً
حينَ مَسَّتْهُ منهمُ الأَسْواءُאל תחשוב שהנביא ﷺ נפגע כאשר נגעו בו רעות מצד יריביו.
كلُّ أمرٍ نَابَ النبيِّينَ فالشد
دَةُ فيه محمودةٌ وَالرّخاءُכל עניין שפקד את הנביאים, בין אם קושי או רווחה, היה ראוי לשבח.
لو يَمسُّ النُّضَارَ هُونٌ مِنَ النا
رِ لما اختيرَ للنُّضَارِ الصِّلاءُאילו נגע בזהב חרפה מהאש, אז האש לא הייתה נבחרת לטיהורו.
كم يَدٍ عن نَبِيِّهِ كَفَّهَا الل
هُ وَفي الخَلْقِ كَثْرَةٌ وَاجتراءُכמה ידיים עצר אללה מנביאו ﷺ, למרות ריבוי הבריאה ועזותה.
إذ دعا وَحْدَهُ العبادَ وَأَمْسَتْ
مِنه في كلِّ مُقلَةٍ أَقْذاءُכאשר הוא ﷺ לבדו קרא לאנושות לאל, ובכל זאת בכל עין היו רסיסי שנאה כלפיו.
هَمَّ قومٌ بِقَتْلِهِ فأَبى السَّيْ
فُ وَفاءً وَفاءتِ الصَّفْواءُעם התכוון להורגו ﷺ, אך החרב סירבה מתוך נאמנות, והסלע הבהיר נכנע.
وَأبو جهلٍ إذ رأى عُنُقَ الفح
لِ إليه كأنه العنقَاءُואבו ג'הל, כשראה את צוואר הסוס מתקדם אליו, היה זה כאילו זו הענקא המיתולוגית.
وَاقتضَاهُ النبيُّ دَيْنُ الإِراشي
يِ وَقد سَاء بيعُهُ وَالشِّرَاءُוהנביא ﷺ הסדיר את חובו של האיש האיראשי, אף על פי שמכירתו וקנייתו לא צלחו.
وَرأى المصطفى أَتَاهُ بما لَمْ
يُنْجِ منه دونَ الوفاء النَّجَاءُוהנבחר ﷺ ראה אותו בא עם דרישה שממנה לא הייתה מנוסה ללא קיום ההבטחה.
هوَ ما قد رآهُ مِن قبلُ لكنْ
ما عَلَى مِثْلِهِ يُعَدُّ الخَطَاءُזה מה שראה קודם לכן, אך שום טעות אינה נחשבת נגד אחד כמוהו.
وَأَعَدَّتْ حَمَّالَةُ الحَطَبِ الفِه
رَ وَجَاءَتْ كأَنها الوَرْقاءُונושאת העצים הכינה את האבן ובאה כאילו הייתה יונה זועמת.
يومَ جاءَت غَضْبَى تقولُ أفي مِث
لِيَ مِنْ أحمدٍ يُقالُ الهِجَاءُביום שבו באה בכעס, באומרה: 'האם נאמרת סאטירה על אחת כמוני על ידי אחמד ﷺ?'
وَتَولَّتْ وَمَا رأته وَمِنْ أَيْ
نَ تَرَى الشمسَ مُقْلَةٌ عمياءُוהיא הסתובבה, מבלי שראתה אותו ﷺ, כי איך יכולה עין עיוורת לראות את השמש?
ثم سَمّتْ له اليهوديَّةُ الشَا
ةَ وَكم سَامَ الشِّقْوَةَ الأَشقِيَاءُאז הרעילה האישה היהודייה את הכבשה עבורו ﷺ, וכמה סבל גורמים האומללים לאחרים?
فأَذاعَ الذِّراعُ مَا فيه مَن شر
رٍ بِنُطْقٍ إخفاؤُهُ إبداءُאז חשפה הזרוע את הרע שבתוכה בדיבור שהסתרתו הייתה גילוי.
وَبِخُلقٍ مِنَ النبيِّ كريمٍ
لَمْ تُقَاصَصْ بِجرحهَا العَجْماءُובאופי אצילי מהנביא ﷺ, מי שגרם לפציעה לא ננקמה בו.
مَنَّ فَضْلاً عَلَى هَوَازِنَ إذْ كا
نَ له قبلَ ذَاكَ فيهِمِ رِبَاءُהוא ﷺ העניק חסד להוואזין, אף על פי שהייתה לו תביעת קרבה קודמת ביניהם.
وَأتى السَّبيُ فيه أُختُ رَضَاعٍ
وَضَعَ الكُفْرُ قَدْرَهَا وَالسِّبَاءُובין השבויים באה אחות מניקה, שמעמדה הורד על ידי הכפירה והשבי.
فَحَبَاهَا بِرّاً تَوَهَّمَتِ النَّا
سُ به أنَّما السِّبَاء هِداءُאז הוא ﷺ העניק לה חסד כזה שאנשים דמיינו שהשבי עצמו הוא מתנה.
بَسَطَ المصطفى لها مِن رِداءٍ
أيُّ فضل حَوَاهُ ذاكَ الرِّداءُהנבחר ﷺ פרש לה את גלימתו, ואיזו מעלה עצומה הכילה גלימה זו!
فَغَدَتْ فيه وَهْيَ سيِّدةُ النِّسْ
وَةِ وَالسيِّدَاتُ فيه إمَاءُוכך הפכה בתוכה לגבירת כל הנשים, בעוד שאר הגבירות הנכבדות היו בנות שפחה לעומתה.
فتَنَزَّهْ في ذاتِه وَمَعَانيهِ
استماعاً إنْ عَزَّ مِنهَا اجتِلاءُהתענג אפוא על מהותו ועל משמעויותיו בהאזנה, אם קשה לך לראותן במו עיניך.
وَاملأ السّمْعَ مِن محَاسِنَ يُمْلِي
هَا عليك الإنشَادُ وَالإِنْشَاءُומלא את אוזניך במעלות אשר השירה והחיבור מכתיבים לך.
كلُّ وَصْفٍ له ابْتَدَأتَ به استَوْ
عَبَ أخبَارَ الفضلِ مِنه ابتداءُכל תיאור שלו שבו תתחיל, יכיל את סיפורי כל המעלות מראשיתן.
سَيِّدٌ ضِحْكُهُ التَّبَسُّمُ وَالْمَش
يُ الهَوَيْنَا وَنَومُهُ الإِغفاءُהוא אדון שצחוקו חיוך בלבד, הילוכו עדין, ושנתו תנומה קלה.
مَا سِوَى خُلْقِهِ النسيمُ وَلا غَيْ
رَ مُحَيَّاهُ الرَّوْضَةُ الغَنَّاءُרק אופיו הוא רוח נעימה, ורק פניו הם גן פורח.
رحمةٌ كلُّهُ وَحَزْمٌ وَعَزْمٌ
وَوَقَارٌ وَعِصْمَةٌ وَحَيَاءُכולו רחמים, נחישות, החלטיות, כבוד, חסינות מחטא וצניעות.
لا تَحُلُّ البأْسَاء مِنه عُرَا الصَّبْ
رِ وَلا تَسْتَخِفُّهُ السَّرَّاءُמצוקה אינה מנתקת ממנו את קשרי הסבלנות, וגם שפע אינו מקל ראשו.
كَرُمَتْ نَفْسُهُ فما يخْطُرُ السُّو
ء عَلَى قَلْبِهِ وَلا الفحشَاءُנפשו כה אצילה, עד שרע לא יעלה על לבו, וגם לא גסות רוח.
عَظُمَتْ نِعْمَةُ الإِله عليه
فاستَقَلَّتْ لِذِكْرِهِ العُظَمَاءُחסד האל עליו היה עצום, ולכן בזכרונו, כל הגדולים נראו חסרי חשיבות.
جَهِلَتْ قومُهُ عليه فأَغْضَى
وَأخو الحِلْم دَأبُهُ الإِغْضَاءُעמו נהג כלפיו בבורות, אך הוא העלים עין, שכן דרכו של הסבלן להעלים עין.
وَسِعَ العَالَمِين عِلْمَاً وَحِلْمَاً
فهْوَ بحرٌ لم تُعْيِهِ الأَعبَاءُהוא הקיף את כל העולמות בידע ובסבלנות, שכן הוא ים שאין משא מעייף אותו.
مُسْتَقِلٌّ دُنْيَاكَ أن يُنْسَبَ الإِم
ساكُ منها إليه والإِعطاءُרכוש עולמך קטן מכדי לייחס לו מניעה או נתינה ממנו.
شمسُ فضلٍ تَحَقَّقَ الظنُّ فيه
أنه الشمسُ رِفْعَةً والضِّياءُהוא שמש של מעלה, שבה התאמתה ההשערה כי הוא השמש בגובהה ובזוהרה.
فإذا ما ضحا محا نورُه الظِّل
لَ وقد أثْبَتَ الظِّلالَ الضَّحَاءُוכאשר זרח, אורו מחק את הצל, אף על פי שאור הבוקר בדרך כלל יוצר צללים.
فكأنَّ الغمامةَ استَوْدَعَتْهُ
مَنْ أظَلَّتْ مَنْ ظِلِّهِ الدُّفَفَاءُכאילו הענן הפקיד בידיו את קרירות הצל שהטיל, צל שאף הוא נגזר משלו.
خَفِيَتْ عِنْدَهُ الفضائلُ وانجا
بَتْ به عن عقولِنَا الأهواءُבנוכחותו נעלמו כל המעלות האחרות, ודרכו נעלמו תאוות וגחמות ממוחנו.
أمَعَ الصُّبحِ للنجومِ تَجَلٍّ
أمْ مع الشمسِ للظلامِ بَقاءُהאם כוכבים יכולים לזרוח עם שחר, או האם חושך יכול להישאר עם השמש?
مُعجزُ القَوْلِ والفِعَالِ كريمُ ال
خلقِ وَالخُلْقِ مُقْسِطٌ مِعْطاءُהוא מופלא בדיבור ובמעשים, אציל בצורתו ובאופיו, צודק ונדיב.
لا تَقِسْ بالنبيِّ في الفضل خَلْقَاً
فهو البحر والأنامُ إضاءُאל תשווה שום יצור לנביא ﷺ במעלה, שכן הוא האוקיינוס וכל שאר היצורים הם רק השתקפויותיו.
كلُّ فضل في العالَمين فمن فَض
لِ النبيِّ استعارَهُ الفُضَلاءُכל מעלה הנמצאת בכל העולמות נשאלה על ידי המצוינים ממעלתו של הנביא ﷺ.
شُقَّ عَنْ صَدْرِهِ وشُقَّ لَهُ البَدْ
رُ وَمِنْ شَرْطِ كلِّ شَرْطٍ جَزاءُחזהו נבקע, והירח המלא נבקע למענו, שכן כל אות כזה הוא גזירה אלוהית.
ورَمَى بالحَصَى فأَقْصَدَ جَيشاً
ما العَصَا عِنْدَه وَمَا الإِلقاءُהוא השליך אבנים קטנות, והפיל צבא, מה שהפך את מטה משה והשלכתו לחסרי חשיבות בהשוואה.
ودعا للأنامِ إذ دَهَمَتْهُم
سَنَةٌ مِنْ مُحولِها شَهْباءُוהוא התפלל למען האנשים כאשר פקדה אותם שנת בצורת קשה ועקרה.
فاسْتَهَلّتْ بالغَيْثِ سَبْعَةَ أَيَّا
مٍ عليهم سحابةٌ وَطْفاءُוכך ירד עליהם גשם עז מענן כבד וכהה במשך שבעה ימים.
تَتَحَرّى مَواضِعَ الرَّعْيِ وَالسَّقْ
يِ وحيث العِطاشُ تُوهَى السِّقاءُהוא חיפש מקומות מרעה והשקיה, ובמקום שבו היו צמאים, הוא שפך מים בשפע.
وأتى الناسُ يَشْتَكُونَ أذاها
وَرَخَاءٌ يُؤْذِي الأنام غلاءُוהאנשים באו להתלונן על נזקיו, שכן גם שפע יכול להזיק לאנושות באמצעות יתרונו.
فدعا فانجلى الغمام فقلت في
وصف غيث إِقْلاعَه استسقاءُאז הוא התפלל, והעננים התפזרו, מה שגרם לי לומר שפסיקת גשם כזה הייתה בעצמה תפילה לגשם.
ثم أَثْرى الثَّرَى فقرَّتْ عُيونٌ
بقُراهَا وَأُحْيِيَتْ أَحْيَاءُאז האדמה הפכה פורייה, משמחת עיניים ביישובים הפורחים שלה, ויצורים חיים הוחיו.
فترى الأرضَ غِبَّهُ كسماءٍ
أشْرَقَتْ مِنْ نُجومِهَا الظَّلْمَاءُוכך היית רואה את האדמה אחריו כשמיים שחשכתם מוארת על ידי כוכביהם.
تُخْجِلُ الدُّرَّ واليواقيتَ من نَوْ
رِ رُباها البَيْضَاءُ والحَمراءُפרחי הגבעות הלבנים והאדומים שלה ביישו פנינים ואבני אודם.
لَيْتَهُ خَصَّنِي بِرُؤْيَةِ وَجْهٍ
زَالَ عن كلِّ من رآه الشّقاءُהלוואי שהיה ﷺ מעניק לי את הזכות לראות פנים שמהם נעלם כל סבל מכל מי שראה אותם.
مُسْفِرٌ يَلْتَقِي الكَتِيبَةَ بَسَّا
ماً إذا أسْهَمَ الوُجُوهَ اللِّقاءُזוהר, הוא ﷺ היה פוגש את הגדוד בחיוך, גם כאשר המפגש העכיר את פניהם של אחרים.
جُعِلَتْ مَسْجِدَاً له الأرضُ فاهْتز
زَ به للصلاةِ فيها حِرَاءُהאדמה כולה נעשתה לו ﷺ מסגד, ולכן חירא עצמה רעדה משמחה לתפילה עליה.
مُظْهِرٍ شَجّةَ الْجَبِينِ عَلَى البُرْ
ءِ كما أَظهرَ الهلالَ البَرَاءُהוא ﷺ הראה את הצלקת במצחו גם לאחר ההחלמה, כשם שהסהר חושף את צורתו הדקה.
سُتِرَ الحُسْنُ منه بالحسنِ فاعجَبْ
لِجَمِالٍ له الْجَمالُ وِقاءُיופיו ﷺ כוסה ביופי, אז התפלאו על יופי שלמענו היופי עצמו משמש מגן.
فهْوَ كالزّهْرِ لاحَ من سَجَفِ الأك
مام والعودِ شُقَّ عنه اللّحاءُהוא ﷺ כפרח שהופיע מתוך נדן ניצניו, וכענף שקליפתו הוסרה ממנו.
كَادَ أَنْ يُغشِيَ العُيونَ سناً مِنْ
هُ لِسِرٍّ فيه حَكَتْهُ ذُكاءُזוהרו ﷺ כמעט עיוור עיניים, בשל סוד הטמון בו שאותו סיפרה השמש עצמה.
صانَهُ الحُسْنُ وَالسّكِينَةُ أَنْ تُظ
هِرَ فيه آثارها البأساءُיופי ושלווה שמרו עליו ﷺ מלגלות עליו את השפעות המצוקה.
وتَخَالُ الوجوهَ إنْ قابَلَتْه
أَلْبَسَتْهَا ألوانَهَا الحِرْبَاءُהיית מדמה שפנים, בבואן מולו ﷺ, היו משנות את צבעיהן כאילו הזיקית השאילה להן את גווניה.
فإذا شِمْتَ بِشْرَهُ وَنَدَاهُ
أذْهَلَتْكَ الأنوارُ والأنواءُלו התבוננת בעליצותו ובנדיבותו ﷺ, האורות והשפע היו מדהימים אותך לחלוטין.
أَوْ بتقبيلِ راحةٍ كانَ لل
هِ وباللَّه أخذها والعطاءُאו בנשיקת כף יד ﷺ, אשר כל לקיחתה ונתינתה היו לאללה וברצונו האלוהי.
تَتَّقِي بأْسَها الملوكُ وَتحْظَى
بالغِنَى من نَوَالِهَا الفُقَراءُמלכים היו יראים מכוחה של יד זו ﷺ, בעוד העניים היו זוכים לעושר מנדיבותה.
لا تَسَلْ سَيْلَ جُودِها إنما يَك
فِيك مِنْ وكْفِ سُحْبها الأنداءُאל תשאל על שיטפון נדיבותה ﷺ, כי די לך בטיפות הטל מענניה.
دَرَّتِ الشاةُ حينَ مرَّتْ عَلَيها
فلها ثَرْوَةٌ بها وَنَماءُהכבשה הניבה חלב כשעבר לידה ﷺ, ודרכו זכתה לשגשוג ולצמיחה.
نَبَعَ الماءُ أَثْمَرَ النخلُ في عا
مٍ بها سَبَّحَتْ بها الحصباءُמים נבעו, תמרים הניבו פרי בשנה אחת דרכו ﷺ, ואף חלוקי נחל שיבחו את אללה בנוכחותו.
أحْيَتِ المُرْمِلِينَ مِنْ مِوْتِ جَهْدٍ
أَعْوَزَ القَوْمَ فيه زادٌ وماءُהוא ﷺ החיה את העניים ממוות של מצוקה, מצב שבו חסרו לאנשים מזון ומים כאחד.
فتغَدَّى بالصَّاعِ أَلْفٌ جِياعٌ
وتَرَوَّى بالصَّاعِ ألفٌ ظِمَاءُוכך, אלף רעבים ניזונו מ"סאע" אחד של מזון, ואלף צמאים רוו מ"סאע" אחד של מים.
وَوَفَى قدرُ بَيْضَةٍ مِنْ نُضَارٍ
دَيْنَ سَلْمَانَ حِينَ حانَ الوفاءُושווי משקל ביצה של זהב טהור פרע את חובו של סלמאן כשעת הפירעון הגיעה.
كانَ يُدْعَى قِنّاً فأُعْتِقَ لَمَّا
أيْنَعَتْ مِنْ نَخيلِه الأَقْنَاءُהוא (סלמאן) כונה עבד, אך שוחרר כאשר אשכולות התמרים מעצי הדקל שלו הבשילו.
أفلا تَعْذُرُونَ سَلْمَانَ لَمَّا
أَنْ عَرَتْهُ مِنْ ذِكْرِهِ العُروَاءُהאם לא תסלחו לסלמאן כאשר צמרמורת יראה אחזה בו למשמע אזכורו ﷺ?
وَأَزالَت بِلَمْسِهَا كلَّ دَاءٍ
أكْبَرَتْهُ أطِبَّةٌ وَإِسَاءُובמגעה, היא הסירה כל מחלה שרופאים ומרפאים ראו בה חשוכת מרפא.
وعُيُونٌ مَرَّتْ بها وَهْي رُمْدٌ
فأَرَتْهَا مَا لَمْ تَرَ الزَّرْقَاءُועיניים עברו לידו ﷺ בעודן כואבות, אך הוא גרם להן לראות את מה שאפילו בעלי הראייה החדה ביותר לא יכלו לתפוס.
وأَعادَتْ عَلَى قَتَادَةَ عَيْنَاً
فَهْيَ حتى مماتِه النَّجْلاءُוהיא השיבה עין לקתאדה, אשר נותרה רחבה ויפה עד מותו.
أَوْ بِلَثْمِ التُّرَابِ مِنْ قَدَمٍ لا
نَتْ حَياءً من مَشْيِهَا الصَّفْواءُאו בנשיקת העפר מכף רגל ﷺ, אשר עצם הליכתה ריככה את הסלע הקשה מרוב צניעות.
مَوْطِئُ الأخمَصِ الَّذِي منه للقل
لبِ إذا مَضْجَعي أَقَضَّ وِطاءُהמקום שבו דרכה קשת כף רגלו ﷺ מספק מנוחה רכה ללב כאשר מיטתי שלי הופכת לבלתי נוחה.
حَظيَ المسجدُ الحرامُ بمَمْشا
ها ولم يَنْس حَظه إِيلِيَاءُהמסגד הקדוש התברך בצעדיו ﷺ, וירושלים לא שכחה אף היא את חלקה בברכתו.
وَرَمَتْ إذْ رَمَى بها ظُلَمَ اللي
لِ إلى اللَّه خوفُه والرَّجاءُוכף רגלו ﷺ פיזרה את חשכת הלילה כאשר הוא, באמצעותה, הפנה את יראתו ותקוותו לאללה.
دَمِيَتْ في الوَغَى لِتَكْسِبَ طِيباً
ما أراقتْ من الدَّمِ الشُّهداءُכף רגלו ﷺ דיממה בקרב כדי לזכות בניחוח שדם השהידים לא יכול היה להשיג.
فَهْيَ قُطْبُ المحرابِ وَالْحَرْبِ كم دا
رت عليها في طاعة أَرحاءُהיא ציר המחרב והמלחמה כאחד, סביבה סבבו אבני ריחיים רבות בציות.
وَأُرَاهُ لو لم يُسَكِّنْ بها قب
لُ حِراءً ماجَتْ بِهِ الدَّأْمَاءُואני מאמין שאילו לא התיישב בה (בעולם) לפני חיראא', מרחבי הקיום היו גועשים בסערה.
عَجَباً للكُفّارِ زادوا ضلالاً
بالذي فيه للعقول اهتداءُכמה מדהימים הכופרים, אשר רק הגבירו את תעייתם באמצעות מה שמכיל הדרכה ברורה לכל השכלים.
والذي يسألون منه كتابٌ
مُنْزَلٌ قد أتاهم وارتقاءُומה שהם דורשים הוא ספר נגלה שכבר הגיע אליהם, המציע התעלות ועלייה.
أَوَ لم يَكْفِهِمْ من اللَّهِ ذِكْرٌ
فيه للناس رحمةٌ وشفاءُהאם לא הספיק להם זיכרון מאללה, שבו יש רחמים וריפוי לכל האנושות?
أَعجزَ الإِنسَ آية منه والجن
نَ فَهَلَّا يأتي بها البُلَغاءُפסוק אחד ממנו הותיר את בני האדם והג'ינים חסרי אונים, אז מדוע לא יביאו המליצים שבהם דבר דומה לו?
كلّ يومٍ تُهدَى إلى سامِعِيه
مُعجِزاتٍ من لفظِه القُرَّاءُבכל יום, מקריאים מציגים ניסים ממילותיו ממש לאלה המקשיבים.
تَتَحَلَّى به المسامِعُ والأف
واه فَهْو الحُلِيُّ وَالحَلْوَاءُהאוזניים והפה מתקשטים בו, כי הוא גם התכשיט וגם הממתק.
رَقَّ لَفْظاً وراق معنىً فجاءَتْ
في حُلاها وحَلْيِها الخَنْسَاءُעדין בניסוחו ונשגב במשמעותו, הוא הופיע ביופיו וקישוטיו כפי שירת אל-ח'נסאא'.
وأرَتْنَا فيه غوامضَ فضلٍ
رِقَّةٌ مِنْ زُلالِهَا وَصَفاءُוהוא גילה לנו בתוכו מעלות עמוקות, עדינות הנובעת ממהותו הטהורה, הצלולה וניקיונו.
إنما تُجْتَلَى الوُجُوهُ إذَا ما
جُلِيَتْ عِنْ مِرْآتِهَا الأصْداءُפנים מתגלות באמת רק כאשר הכתם מלוטש ממראותיהן.
سُوَرٌ منه أشْبَهَتْ صُوَراً مِن
نَا ومِثْلُ النَّظَائِر النُّظَراءُפרקים ממנו דמו לצורות מאיתנו, ואכן, שווים מושווים לשווים.
والأقاويل عندَهمْ كالتماثي
لِ فلا يُوهِمَنَّكَ الخطباءُואמירותיהם הן כפסלים חסרי חיים, לכן אל יטעו אותך הנואמים.
كم أبانَتْ آياتُهُ من علومٍ
عن حُروفٍ أبانَ عنها الهجاءُכמה מדעים גילו פסוקיו מאותיות בלבד, אשר ההגייה חשפה אותם.
فهْي كالحَبِّ والنَّوَى أعجبَ الزُّر
راعَ منهُ سنابلٌ وَزَكاءُכך הוא כגרעין וכגלעין התמר, שממנו שיבולים וצמיחה שופעת הדהימו את החקלאים.
فأطالوا فيه التردُّدَ وَالرَّي
بَ فقالوا سِحْرٌ وقالوا افتراءُלכן האריכו את היסוסם וספקם לגביו, באומרם: "זה קסם", ובאומרם: "זו המצאה".
وإذا البيِّنَاتُ لَمْ تُغْنِ شيئاً
فَالتماسُ الهُدَى بِهِنَّ عَناءُואם הוכחות ברורות אינן מועילות דבר, אזי חיפוש הדרכה באמצעותן הוא מאמץ לשווא.
وإذا ضلَّتِ العُقول على عِلْ
مٍ فماذا تقوله الفُّصَحاءُואם שכלים תועים למרות ידע, אז מה עוד יכולים המליצים לומר?
قومَ عيسى عاملْتم قومَ موسى
بالذي عامَلَتْكُم الحُنفاءُהוי עם ישו, התייחסתם לעם משה באותו אופן שבו התייחסו אליכם המונותאיסטים האמיתיים.
صَدَّقوا كُتْبَكُمُ وكذَبْتُمْ
كُتبَهُمُ إنّ ذا لَبِئْسَ البَواءُהם (המונותאיסטים האמיתיים) האמינו בספריכם, אך אתם כפרתם בשלהם; אכן, זוהי תמורה אומללה.
لو جحدنا جُحُودَكم لاستويْنَا
أوَ للحقِّ بالضَّلالِ استواءُאילו כפרנו כפי שאתם כופרים, היינו משתווים, אך האם ייתכן שוויון בין אמת לשקר?
مَا لَكُم إِخْوَةَ الكِتابِ أُناساً
ليس يُرْعَى للحقِّ منكم إخاءُמה לכם, הוי עם הספר, שאתם עם אשר אין נשמר בו קשר אחווה למען האמת?
يَحْسُدُ الأولُ الأخيرَ وما زا
لَ كذا المُحْدَثُونَ وَالقُدَمَاءُהראשון מקנא באחרון, וכך היה תמיד עם הדורות החדשים והישנים כאחד.
قد عَلِمْتُم بِظلمِ قابيل هابي
لَ ومظلومُ الإِخْوَةِ الأَتْقِيَاءُהרי ידעתם על עוול קין להבל, ועל המדוכאים מבין האחים יראי השמיים.
وسمِعْتم بكَيْدِ أَبناءِ يعقو
بَ أَخَاهم وكلُّهم صُلَحَاءُושמעתם על מזימת בני יעקב נגד אחיהם, אף שכולם היו צדיקים.
حِينَ أَلْقَوْهُ في غَيابَةِ جُبٍّ
وَرَمَوْهُ بالإفْكِ وَهْوَ بَراءُכאשר השליכו אותו למעמקי בור נסתר והאשימוהו בשקר, אף שהיה חף מפשע.
فتأَسَّوْا بِمَن مَضَى إذْ ظَلَمتمْ
فالتَّأَسِّي لِلنَّفْسِ فيه عَزَاءُהתנחמו אפוא באלה שקדמו, מאחר שאתם עשיתם עוול, כי בנחמה כזו תמצא הנפש מזור.
أتُرَاكُم وَفَّيْتُم حينَ خَانُوا
أم تُرَاكُمْ أَحْسَنْتُمُ إذْ أساؤُواהאם תדמו שהייתם נאמנים כאשר הם בגדו, או שפעלתם בצדק כאשר הם עשו רע?
بَلْ تَمَادَتْ عَلَى التَّجَاهُلِ آبَا
ءٌ تَقَفَّتْ آثَارِهَا الأَبناءُאדרבה, אבות התמידו בבורות, וילדיהם הלכו בעקבותיהם.
بَيَّنَتْهُ تَوْراتُهُمْ وَالأَناجِي
لُ وَهم في جُحُودِهِ شُرَكاءُתורותיהם ובשורותיהם הבהירו אותו ﷺ, אך הם שותפים בהכחשתו.
إنْ تقولوا ما بَيَّنَتْهُ فما زَا
لَتْ بها عن عيونهم غشوَاءُאם תטענו שלא הבהירו אותו ﷺ, אזי תמיד כיסה אותו מסך מעיניהם.
أو تقولوا قد بَيَّنَتْهُ فما لِلْ
أُذْنِ عما تقوله صَمَّاءُאו אם תטענו שהבהירו אותו ﷺ, מדוע אז האוזן אטומה למה שהיא מכריזה?
عَرَفُوهُ وَأنْكَرَوهُ وَظُلمَاً
كَتَمَتْهُ الشَّهَادَةَ الشُّهَدَاءُהם הכירו אותו ﷺ ואז הכחישו אותו, ובאופן בלתי צודק העלימו העדים את העדות.
أوَ نُورُ الإِلهِ تُطْفِئُهُ الأَفْ
واهُ وَهْوَ الذي به يُسْتَضاءُהאם אור האל יכול להיות מכובה על ידי פיות בלבד, כאשר באור זה ממש הכל מואר?
أوَلا يُنْكِرُونَ مَن طَحَنَتْهُم
بِرَحاها عِنْ أمْرِهِ الْهَيجاءُהאם אינם מכחישים אותו ﷺ אשר ריסק אותם באבן הריחיים של המלחמה בפקודתו?
وَكَساهم ثَوْبَ الصَّغارِ وقد
طُلَّت دِماً منهم وصِينَتْ دِمَاءُוהלביש אותם בגד השפלה, בעוד דם נשפך מהם ודם אחר נחסך.
كيف يَهدِي الإِله منهم قلوباً
حَشْوُها من حَبِيبِهِ الْبَغْضاءُכיצד יוכל האל להדריך לבבות מביניהם אשר ליבתם מלאה שנאה לאהובו ﷺ?
خَبِّرونَا أهلَ الكِتَابَيْنِ من أَيْ
نَ أَتَاكُم تَثْليثكم والبَداءُאמרו לנו, הוי עם שני הספרים, מאין באו לכם השילוש שלכם ומושג ה"בדאא"?
مَا أتى بالعقِيدَتَيْنِ كتابٌ
واعتقادٌ لا نَصَّ فيه ادِّعاءُשום ספר אלוהי לא הביא מעולם את שתי הדוקטרינות הללו, וכל אמונה ללא טקסט מקראי היא טענה גרידא.
والدَّعاوَى ما لم تُقيموا عليها
بَيِّنَاتٍ أبناؤُها أَدْعِياءُוטענות, אלא אם כן תבססו אותן בראיות ברורות, צאצאיהן פסולים.
ليت شعري ذِكرُ الثلاثةِ وَالوا
حِدِ نَقْصٌ في عَدِّكم أمْ نَماءُתמהני אם אזכור השלושה והאחד מהווה חיסרון בחשבונכם או תוספת.
كيف وَحَّدْتُم إِلهاً نَفَى التَّو
حِيدَ عنه الآباءُ والأَبناءُכיצד ייחדתם אל אשר ממנו גם אבות וגם בנים הכחישו את עצם מושג הייחוד?
أإِلهٌ مُرَكَّبٌ ما سَمِعْنَا
بإِلهٍ لذاتِهِ أَجْزَاءُהאם הוא אל מורכב, כי מעולם לא שמענו על אלוהות אשר מהותה כוללת חלקים נפרדים?
أَلِكُلٍّ منهم نَصِيبٌ مِنَ المُل
كِ فَهَلَّا تَمَيَّزُ الأَنْصِبَاءُהאם לכל אחד מהם יש חלק במלכות, ואם כן, מדוע חלקים אלה אינם מובחנים בבירור?
أم هُمُ حَلّلوُا بها شِرْكَةَ الأب
دَانِ أمْ هُمْ لبعضِهم كُفَلاءُאו שמא התירו באמצעותה שותפות גופים, או שהם עומדים כערבים זה לזה?
أتراهم لحاجةٍ واضطرارٍ
خَلَطُوهَا ومَا بَغَى الخُلَطَاءُהאם תדמו שערבבו זאת מתוך צורך וכפייה, וכי המערבבים לא עברו עבירה?
أهُوَ الرَّاكِبُ الحمارَ فيا عَجْ
زَ إِلهٍ يَمَسُّهُ الإِعْيَاءُהאם הוא זה שרכב על החמור, כי איזו חולשה פוגעת באל אשר עייפות יכולה לגעת בו?
أمْ جميعٌ عَلَى الحمار لقد جَل
لَ حِمَارٌ بِجَمْعِهِم مَشَّاءُאו שמא כולם על החמור; אכן, חמור ההולך ונושא את כולם הוא אדיר!
أم سِواهم هُو الإِلهُ فما نِسْ
بَةُ عيسى إليه والإِنْتِمَاءُאו שמא מישהו אחר מהם הוא האל האמיתי, ואם כן, מהו הקשר והשייכות של ישו אליו?
أم أردتُم بها الصفاتِ فلمْ خُص
صَتْ ثُلاثٌ بِوصفِه وَثُناءُאו שמא התכוונתם בכך לתכונות האלוהיות, ואם כן, מדוע רק שלוש יוחסו לתיאורו ושבחו?
أم هُو ابنٌ للَّه ما شاركته
في معاني النُّبُوَّةِ الأَنبياءُאו שמא הוא בן האל, אשר הנביאים לא חלקו עמו את המשמעויות העמוקות של הנבואה?
قتلَتْهُ اليهودُ فيما زَعَمْتُم
وَلأَمْواتِكم به إحياءُהיהודים הרגו אותו, כפי שאתם טוענים, אך דרכו ישנה תחיית מתים עבור מתיכם.
إنَّ قَوْلاً أَطْلَقْتُمُوهُ عَلَى الل
هِ تعالى ذِكْرا لقَوْلٌ هُراءُאכן, אמירה שהשמעתם אודות האל, יתעלה זכרו, אינה אלא הבל מוחלט.
مِثْلَ مَا قَالَت اليهودُ وكلٌّ
لَزِمَتْهُ مقالَةٌ شَنعاءُזה כמו מה שאמרו היהודים, וכל אחד מהם כבול באמירה מתועבת.
إذْ همُ اسْتَقْرَؤُوا البَداءَ وكم سا
قَ وَبَالاً إِليهم اسْتِقْرَاءُכי הם הסיקו שינוי ברצון האל, וכמה אסון הביאה עליהם הסקה כזו!
وَأَرَاهم لم يجعلُوا الواحِدَ القَه
هارَ في الخَلْقِ فاعلاً ما يشاءُואני רואה שהם לא ראו באחד, השליט, את עושה כל אשר יחפוץ בבריאה.
جَوَّزُوا النَّسْخَ مِثْلَما جوَّزُوا المس
خَ عَلَيْهِم لو أنهم فُقهاءُהם התירו ביטול, בדיוק כפי שהתירו שינוי צורה על עצמם, אילו רק היו משפטנים אמיתיים.
هُوَ إِلَّا أَن يُرْفَعَ الحكمُ بالحك
مِ وخَلْقٌ فيه وأمرٌ سَواءُאין זה אלא שפסיקה אחת מבוטלת על ידי פסיקה אחרת, ובכך, הבריאה והפקודה כפופות באותה מידה לרצונו.
ولحُكمٍ من الزمانِ انتهاءٌ
ولحُكم من الزمانِ ابتداءُלפסיקה מן הזמן יש קץ, ולפסיקה מן הזמן יש התחלה.
فَسَلُوهم أكان في مسخِهِم نَسْ
خٌ لآيات اللَّه أم إنشاءُשאלו אותם אפוא: האם שינוי צורתם היה ביטול של פסוקי האל או בריאה חדשה?
وَبَدَاءٌ في قَوْلِهمْ نَدِمَ الل
هُ عَلَى خَلْقِ آدمٍ أمْ خَطاءُהאם זו חרטה בדבריהם שהאל התחרט על בריאת אדם, או שמא זו טעות גרידא?
أم مَحَا اللَّهُ آية الليل ذكراً
بعدَ سَهْوٍ ليوجَدَ الإِمْساءُאו שמא מחק האל את אות הלילה מהזיכרון לאחר שכחה, כדי שהערב ייווצר?
أم بدا للإِلهِ في ذَبْحِ إِسْحَا
قَ وقد كان الأمر فيه مَضاءُאו שמא נגלה לאל בעניין שחיטת יצחק, כשכבר ניתנה הפקודה עליו בהחלטיות?
أوَ ما حَرَّمَ الإِلهُ نِكَاحَ ال
أُختِ بعدَ التحليلِ فَهْوَ الزِّناءُאו שמא אסר האל נישואי אחות לאחר שהותרו, והפכם לזנות?
لا تُكَذِّبْ إنَّ اليَهُودَ وقد زا
غُوا عن الحقِّ مَعْشَرٌ لُؤَماءُאל תכחיש, כי היהודים, שסטו מן האמת, הם אכן עם בזוי.
جَحَدُوا المصطفى وآمن بالطا
غُوتِ قومٌ همْ عندهمْ شُرَفاءُהם כפרו בנבחר ﷺ, והאמינו באלילים, עם שהם עצמם מחשיבים לנכבדים.
قتَلوا الأَنبياءَ وَاتَّخَذُوا العِج
لَ أَلا إنهم هم السُّفَهاءُהם רצחו את הנביאים ולקחו להם עגל; הן הם הסכלים באמת.
وسَفيهٌ من ساءَه المنُّ والسَّلْ
وَى وأَرضاهُ الفُومُ وَالقِثَّاءُוסכל הוא זה שהמן והשליו הכעיסוהו, ואילו השום והקישוא הביאו לו נחת.
مُلِئَتْ بالخبيثِ منهم بُطُونٌ
فَهْيَ نَارٌ طِباقُها الأمعاءُבטנם נתמלאה ברשע מהם, והיא אש ששכבותיה הן מעיהם.
لو أُرِيدُوا في حال سَبْتٍ بخيرٍ
كان سَبْتَاً لديهمُ الأَربِعاءُלו נועדו לטובה ביום שבת, אז היה הרביעי שבת בשבילם.
هُوَ يومٌ مُبارَكٌ قيلَ للتص
ريفِ فيه من اليهود اعتداءُזהו יום מבורך, אך נאמר שהיהודים עברו עליו בפשע.
فَبِظُلْمٍ منهمُ وكفْرٍ عَدَتْهُم
طَيِّبَاتٌ في تَرْكِهنَّ ابْتِلاءُובכן, בעוולתם ובכפירתם, נמנעו מהם דברים טובים, ובוויתור עליהם היה ניסיון קשה.
خُدِعوا بالمنافقين وهل يَنْ
فُقُ إلَّا على السفيهِ الشَّقاءُהם רומו על ידי הצבועים, והאם האומללות פוקדת מישהו מלבד הסכל?
واطمأنوا بقَوْلِ الَاحزاب إِخوا
نِهِمُ إِننا لكم أولياءُוהם נרגעו מדברי אחיהם, בעלי הברית, שאמרו: 'אכן, אנו בעלי בריתכם'.
حالَفوهم وخالفوهم ولمْ أَدْ
رِ لماذا تخالَفَ الحُلفاءُהם כרתו עמם ברית ואחר כך התנגדו להם, ואיני יודע מדוע התנגדו בעלי הברית ביניהם.
أسلَمُوهم لأَوَّلِ الحَشْرِ لا مِي
عادُهم صادقٌ ولا الإِيلاءُהם נטשו אותם בהמון הראשון, כי לא הבטחתם הייתה אמת ולא שבועתם מחייבת.
سكَنَ الرُّعْبُ والخَرابُ قلوباً
وبُيُوتاً منهمُ نعاها الجَلاءُאימה וחורבן שכנו בליבותיהם ובבתיהם, שגירושם התאבל עליהם.
وَبِيَوْمِ الأحزابِ إِذْ زاغتِ الأَب
صَارُ فيهم وضلتِ الآراءُוביום המערכה, כשסטו העיניים ביניהם וכל הדעות תעו.
وتَعَدَّوْا إلى النبيّ حدوداً
كان فيها عليهم العُدَوَاءُוהם עברו על הנביא ﷺ גבולות, שבהם הייתה עליהם איבה.
وَنَهَتْهُم وما انتهت عنه قوم
فأُبيدَ الأَمَّارُ والنَّهاءُוהוא אסר עליהם, אך עם לא חדל מזה, ולכן הושמדו המצווה והמצווה.
وتعاطَوْا في أحمدٍ مُنْكَرَ القَوْ
لِ وَنُطقُ الأَراذِلِ العَوْراءُוהם עסקו באחמד ﷺ בדיבור מגונה, כי דיבור השפלים הוא עיוור ומושחת.
كلُّ رِجْسٍ يَزِيدُه الخُلُقُ السُّو
ءُ سِفاهاً والمِلَّةُ العَوْجاءُכל אדם רשע, אשר המידות הרעות מגבירות את סכלותו, והדת העקומה.
فانظروا كيف كان عاقبة القوْ
مِ وَما ساق لِلْبَذِيِّ البَذَاءُובכן, ראו מה הייתה אחרית העם, ולאן הוביל הדיבור המגונה את בעל הלשון הגסה.
وجَد السَّبَّ فيه سُمَّاً وَلم يَدْ
رِ إِذْ المِيمُ في مواضِعَ بَاءُהוא מצא את הקללה נגדו ﷺ כרעל, ולא ידע כי המ"ם ב'סום' (רעל) במקומות מסוימים הופכת לבי"ת (ב'סב' - קללה), וכך הקללה עצמה הפכה לרעל למקלל.
كانَ مِن فيه قتلُه بِيَدَيْهِ
فهو في سوء فِعله الزَّبَّاءُפיו שלו היה כלי הריגתו בידיו, והוא במעשהו הרע כמו א-זבא'.
أوْ هُوَ النحلُ قَرْصُهَا يَجْلُبُ الحَت
فَ إليها وما له إنْكَاءُאו שהוא כדבורה שעקיצתה מביאה עליה מוות, ואין לה כוח להזיק למטרה.
صَرَعَتْ قومَهُ حبائِلُ بَغْيٍ
مَدَّها المكرُ منهم والدَّهاءُמלכודות העוול, שתחבולותיהם וערמתם פרשו, הפילו את עמו.
فأتتهم خيلٌ إلى الحرب تختا
لُ وللخيْلِ في الوغَى خُيَلاءُאז באו אליהם סוסים למלחמה בגאווה, כי לסוסים יש גאווה טבעית בקרב.
قَصَدَتْ فيهم القنا فقَوافِي ال
طعْنِ منها ما شأنها الإيطاءُהרומחים כיוונו אליהם, ו'חרוזי' דקירותיהם לא התעניינו בחזרה, אלא הכו בהחלטיות.
وأثَارَتْ بأرضِ مكةَ نَقْعَاً
ظُنَّ أن الغُدُوَّ منها عِشاءُוהם הרימו ענן אבק כזה בארץ מכה, שהבוקר נחשב לערב.
أحْجَمَتْ عندهُ الحجُون وأكْدى
عِنْد إعطائه القليلَ كَدَاءُלפניו ﷺ, אפילו ההרים הקשים נסוגו, והשממון עצמו הניב פרי כשהוא ﷺ העניק אפילו מעט.
وَدَهَتْ أَوْجُهاً بها وبيوتاً
مُلّ منها الإكفاءُ والإقواءُוזה הכה פנים ובתים שם, ללא הרף, עד כדי כך שאפילו הפגמים הפואטיים של 'איכפא' ו'איקוא' היו מתעייפים מתיאורו.
فَدَعَوْا أحْلَمَ البريَّةِ والعفْ
وُ جوابُ الحليمِ والإغْضاءُולכן הם קראו לסבלן שבכל הבריאה ﷺ, כי הסליחה וההעלמה הן תגובות טבעיות של הסבלן באמת.
ناشدوه القُرْبَى التي من قُرَيْش
قطعَتْهَا التِّراتُ والشَّحْناءُהם התחננו אליו ﷺ בשם הקרבה של קורייש, קשר שסכסוכים ואיבה כבר קטעו זמן רב.
فعَفا عَفْوَ قَادرٍ لم يُنَغِّصْ
هُ عليهم بما مضى إغراءُוהוא ﷺ סלח בסליחת מי שבידו כוח, סליחה שלא נטמאה בשום הסתה ממעשים קודמים נגדם.
وإذا كان القطْع وَالوصلُ لل
هِ تَسَاوَى التَّقْرِيبُ وَالإِقْصاءُוכאשר הקיטוע והחיבור של יחסים נעשים למען האל בלבד, אז ההתקרבות וההתרחקות הופכות לשוות בחשיבותן.
وسواءٌ عليه فيما أتاهُ
مِنْ سِواهُ المَلامُ وَالإطْراءُוהיה זה שווה לו ﷺ, בנוגע למה שבא אליו מאחרים, בין שהיה זה גנאי ובין שהיה זה שבח.
وَلَو انَّ انتقامَهُ لِهَوَى النَّف
سِ لَدَامَتْ قطيعةٌ وَجَفَاءُולו הייתה נקמתו מונחגת על ידי תאוות הנפש, אז הייתה נמשכת ניתוק וקשיות לנצח.
قام للَّه في الأُمورِ فأَرْضَى ال
لهَ منه تَبايُنٌ وَوَفاءُהוא עמד למען האל בכל העניינים, ולכן האל שמח בייחודיותו ובנאמנותו הבלתי מעורערת.
فِعْلُهُ كلُّهُ جَمِيلٌ وَهل يَنْ
صَحُ إلّا بمَا حَوَاهُ الإناءُכל מעשיו יפים, והאם כלי ממזיג אלא את מה שהוא מכיל?
أطْربَ السامعينَ ذِكْرُ عُلاهُ
يا لَرَاحٍ مَالَتْ بهَا النُّدَماءُזכר רוממותו ﷺ משכר את השומעים, כיין המשמח המטה את הרעים.
النبيُّ الأميُّ أعلمُ مَنْ أس
نَدَ عنه الرُّوَاةُ وَالحكَماءُהנביא האנאלפביתי ﷺ הוא היודע מכל, שממנו מסרו המספרים והחכמים.
وَعَدَتْنِي ازْدِيَارَهُ العامَ وَجْنا
ءٌ وَمَنَّتْ بِوَعْدِها الوجْناءُגמלה מהירה הבטיחה לי ביקור אצלו ﷺ השנה, והבהמה החזקה קיימה את הבטחתה.
أفلا أنْطَوِي لها في اقْتضائِي
ه لِتُطْوَى ما بَيْنَنا الأَفْلاءُהאם לא אמהר למענה במסע זה, כדי שהמדבריות הרחבים שבינינו ייחצו במהרה?
بألُوفِ البَطْحاءِ يُجْفِلُهَا النِّي
لُ وقد شَفَّ جَوْفَهَا الإِظْماءُאלפי גמלי עמק, הנהוגים על ידי הנילוס, בטנם כחושה מצמא.
أنْكَرَتْ مِصْرَ فَهيَ تَنْفِرُ ما لا
حَ بِنَاءٌ لِعَيْنِهَا أوْ خَلاءُהיא (הגמלה) התנערה ממצרים, נרתעת מכל מבנה או מרחב פתוח שהופיע לנגד עיניה.
فأَقَضّتْ عَلَى مبَارِكها بِرْ
كَتهَا فالبُّوَيْبُ فالخَضْراءُוכך עברה את מקומות מנוחתה בבירכת, אחר כך בבווייב, ואז באל-ח'דרא.
فالقِبَابُ التي تَلِيها فبِئْرُ ال
نخْلِ وَالرَّكْبُ قائِلُونَ رِوَاءُואז הכיפות הבאות אחריהן, ואז באר אל-נחל, שם הרוכבים נחים, צמאונם רווה.
وَغَدَتْ أَيْلَةُ وَحِقْلٌ وَقُرٌّ
خَلْفَها فَالمَغَارَةُ الفَيْحَاءُואילת, חיקל וקור נותרו מאחוריה, ואחריהם המערה הרחבה.
فعيونُ الأَقْصَابِ يَتبعُها النَّب
كُ وَيتْلو كُفَافَةَ العَوْجاءُואז מעיינות אל-אקסאב, ואחריהם אל-נבק, ואז כפאפאת אל-עוג'א.
حاوَرَتْهَا الحوراءُ شَوْقاً فينبو
عٌ فَرَقَّ اليَنْبُوعُ وَالْحَوْراءُבעלת העיניים היפות שוחחה עמה (עם הגמלה) מתוך געגועים, ואז ינבוע, שם גם המעיין וגם בעלת העיניים היפות התרככו.
لاحَ بالدَّهْنَوَيْنِ بَدْرٌ لها بَع
دَ حُنَيْنٍ وَحَنَّتِ الصَّفْرَاءُירח מלא הופיע לה באל-דהנאיין אחרי חוניין, ואל-ספרא השתוקקה.
ونَضَتْ بَزْوَةٌ فرابغُ فالجُحْ
فَةُ عنها ما حاكه الإِنضاءُובזווה, ואז ראבג, ואז אל-ג'וחפה נותרו מאחוריה, יחד עם העייפות שאחזה בה.
وأرَتْهَا الخَلاصَ بئْرُ عَليٍّ
فَعِقَابُ السَّوِيقِ فالخَلصاءُובאר עלי הראתה לה את סוף המסע, ואז עקאב אל-סוויק, ואז אל-ח'לסא.
فهْيَ من ماء بئْرِ عُسفَانَ أو مِنْ
بَطْنِ مَرٍّ ظمآنةٌ خَمْصَاءُוכך היא, ממי באר עספאן, או מעמק מר, עדיין צמאה וכחושה.
قَرَّبَ الزَّاهِرَ المساجِدُ منها
بخُطاها فالبُطءُ منها وَحاءُהמסגדים קיצרו את הדרך לאל-זאהר בצעדיה, והאטוּת מצידה הייתה למעמסה.
هذه عِدَّةُ المنازلِ لا ما
عدَّ فيه السّماكُ وَالعَوَّاءُאלה הן תחנות המסע האמיתיות, לא אלה שנספרו על ידי אל-סימאק ואל-עווא (כוכבים).
فكأَني بها أُرَحِّلُ منْ مَك
كَةَ شمساً سماؤُها البَيْداءُוכאילו אני עוזב איתה את מכה, שמש ששמיה הם המדבר הרחב.
مَوْضِعُ البَيْتِ مَهْبِطُ الوَحْي مأْوى ال
رسلِ حيثُ الأنوارُ حيثُ البَهاءُזהו מקום הבית, ירידת ההתגלות, מקלט השליחים, שם שופעים אורות והדר.
حيثُ فرضُ الطَّوَافِ والسَّعْيُ وَالحل
قُ وَرَمْيُ الجِمار وَالإِهداءُשם חובה לבצע את ההקפה (טואף), הריצה הטקסית (סעי), הגילוח, סקילת העמודים והקרבת הקורבנות.
حَبَّذا حَبَّذَا معاهِدُ منها
لم يُغَيِّرْ آياتِهِنَّ البِلاءُכמה נהדרים, כמה נהדרים הם המקומות הקדושים הללו, שאת אותותיהם לא שינתה הצרה.
حَرَمٌ آمِن وَبَيْتٌ حَرامٌ
وَمَقَامٌ فيه المُقامُ تَلاءُזהו מקדש בטוח ובית קדוש, ומקום שבו השהייה עצמה היא תפארת.
فَقَضَيْنَا بها مَناسِكَ لا يُح
مَدُ إلّا في فِعْلِهِنَّ القضاءُאז קיימנו שם טקסים שגזירתם האלוהית מהוללת רק באמצעות ביצועם בפועל.
وَرَمَيْنَا بها الفِجَاجَ إلَى طَيْ
بَةَ والسَّيْرُ بالمطايا رِماءُואיתן חצינו את הדרכים הרחבות לעבר טייבה, מסענו על בהמות מהיר כחיצים נורים.
فأصَبْنا عَنْ قَوْسِها غَرضَ القُر
بِ وَنِعْمَ الخَبِيئَةُ الكَوْمَاءُוכך מקשתה פגענו במטרת הקרבה, ואיזו מצוינת הייתה הגמלה השמנה, אוצרנו הנסתר למסע.
فرأينا أرضَ الحَبيبِ يَغُضُّ ال
طرفَ منها الضياءُ وَالْلأْلاءُואז ראינו את ארץ האהוב ﷺ, שממנה האור והזוהר עצמם מורידים את מבטם בהערצה.
فكأنَّ البَيْدَاءَ مِنْ حيثُما قا
بَلَتِ العَينَ رَوْضَة غَنَّاءُוכאילו המדבר, בכל מקום שהעין פגשה אותו, הפך לגן שופע ופורח.
وكأَنَّ البِقاعَ زَرَّتْ عليها
طَرَفَيْها مُلاءَةٌ حَمْرَاءُוכאילו האזורים היו מקושטים, שני קצותיהם מהודקים על ידי גלימה ארגמנית.
وكأَنَّ الأَرجاء تَنشُر نَشْر ال
مِسْكِ فيها الجَنُوبُ وَالجِرْبِياءُוכאילו הסביבה, עם רוחות הדרום והצפון-מערב, הפיצה בהן ניחוח מושק.
فإذا شِمتَ أو شَمِمْتَ رُبَاها
لاحَ منها برقٌ وفاحَ كِباءُאז אם הבטת או הרחת את גבעותיה, ברק הבזיק ממנה וניחוח מתוק נישא באוויר.
أيَّ نُورٍ وَأيَّ نَوْرٍ شَهِدْنا
يَوْمَ أَبْدَت لَنا القِبَابَ قُباءُאיזה אור ואיזו פריחה ראינו ביום שבו קובא חשפה בפנינו את כיפותיה!
قَرَّ منها دَمْعِي وفَرَّ اصْطبَارِي
فدُمُوعي سَيْلٌ وصَبْرِي جُفاءُדמעותיי זרמו בחופשיות ממנה וסבלנותי נמלטה, כך שדמעותיי הפכו לזרם וסבלנותי נעלמה כקצף.
فترى الرَّكْبَ طائرِينَ من الشَّوْ
قِ إِلى طَيْبَةٍ لَهُمْ ضَوْضاءُוכך אתה רואה את השיירה עפה מגעגועים לעבר טייבה, משמיעה המולה.
وكأَنَّ الزُّوَّارَ مَا مَسَّتِ البَأْ
ساءُ منهم خَلْقاً ولا الضَّرَّاءُוכאילו שום קושי או מצוקה מעולם לא נגעו בהוויית המבקרים.
كلُّ نفسٍ منها ابتهال وسؤْلٌ
ودُعاءٌ وَرَغْبَة وَابْتِغَاءُכל נפש מהם הייתה מלאה בתחינה ובקשה, תפילה, תשוקה וחיפוש נלהב.
وَزَفيرٌ تَظُنُّ منه صُدوراً
صادحاتٍ يَعْتادُهُنَّ زُقاءُואנחה שממנה היית מדמיין חזות כציפורים מזמרות שקריאותיהן היו הרגל.
وَبُكَاءٌ يُغْرِيِهِ بالعين مَدّ
وَنجيبٌ يَحُثُّه اسْتِعلاءُובכי המפתה את העין לזרום, וקינה אצילה הנדחפת על ידי התעלות רוחנית.
وجُسومٌ كَأَنَّمَا رَحَضَتْهَا
منْ عظيم المَهَابَةِ الرُّحَضاءُוגופים כאילו נשטפו בזיעת יראת כבוד עצומה.
وَوجُوهٌ كأَنَّما ألْبَسَتْها
منْ حياءٍ ألوانَها الحرْباءُופנים כאילו החרדון הלביש אותן בצבעיו, מתוך צניעות.
ودموعٌ كأنّما أرسلتها
من جفونٍ سحابةٌ وطفاءُודמעות כאילו נשלחו מעפעפיים על ידי ענן עמוס.
فَحَطَطْنا الرِّحالَ حيثُ يحَطُّ ال
وِزْرُ عنّا وترفع الحوجاءُאז פרקנו את משאותינו במקום שבו חטאינו נמחלים וצרכינו מתמלאים.
وَقَرَأْنا السلامَ أكْرَمَ خلق ال
لَه مِنْ حيثُ يُسمَعُ الإقْراءُוקראנו ברכות לאציל שבבריאות אללה, ממקום שבו קריאות כאלה נשמעות ומתקבלות.
وذهلنا عند اللقاء وكم أَذْ
هَلَ صَبَّاً من الحَبيبِ لِقاءُונדהמנו בפגישה, שהרי כמה פעמים פגישת אוהב עם אהובו משאירה אותו מהופנט לחלוטין?
وَوَجمنَا مِنَ المَهَابَةِ حتَّى
لا كلامٌ منا ولا إيماءُונאלמנו דום מרוב יראה, עד כי לא יצאו מפינו לא דיבור ולא תנועה.
وَرَجَعْنا وَللقلُوبِ التفاتا
تٌ إليه وللجُسوم انْثِناءُושבנו, אך ליבנו המשיך לפנות אליו במבטי געגוע, וגופנו נטה לכיוונו.
وَسَمحْنا بما نُحِبُّ وقد يَس
مَحُ عند الضرورةِ البُخلاءُוותרנו בנדיבות על מה שיקר לנו, שהרי גם הקמצנים ביותר עשויים לוותר על אוצרותיהם כשהצורך מכריח.
يا أبا القاسمِ الذي ضِمنَ إِقسا
مِي عليه مَدْحٌ لهُ وَثَنَاءُהו אבו אל-קאסם ﷺ, שבועותיי החגיגיות מוקדשות לשבחך ולהלל שלך.
بالعلومِ التي عَليكَ مِن الل
هِ بلا كاتِبٍ لها إِمْلاءُבשם הידע האלוהי שהוענק לך מאללה, אשר הוכתב לך ללא צורך בסופר כלשהו.
ومسير الصَّبا بنصْرِك شَهْرا
فكأَنَّ الصَّبا لَدَيكَ رُخاءُוברוח המזרחית שנסעה חודש ימים לעזרתך, כאילו הרוח עצמה הפכה עדינה וצייתנית לפקודתך.
وَعَلِيٍّ لمَّا تَفَلْتَ بِعَيْنَيْ
هِ وكلتاهما مَعاً رمْداءُובעלי, כאשר ﷺ נשפת על עיניו, ששתיהן היו נגועות בדלקת עיניים בו-זמנית.
فَغَدا ناظراً بِعَيْنَيْ عُقَابٍ
في غَزاةٍ لها العُقَابُ لِواءُוכך הוא ראה בחדות עיני נשר, בקרב שבו הנשר עצמו שימש כדגל ניצחון.
وَبِرَيْحانَتَيْنِ طيبُهُما مِن
كَ الذي أودعتهُما الزَّهْراءُובשני צמחי הריחן המתוקים, אשר ניחוחם נבע ממך, ואשר א-זהרא הפקידה אותם לטיפולך האוהב.
كُنْتَ تُؤْوِيهِمَا إليك كما آ
وَتْ من الخَطِّ نُقْطَتَيْهَا اليَاءُנהגת לחבק אותם קרוב אליך, כשם שהאות 'יא' מאכסנת את שתי נקודותיה מתחת לקו שלה.
مِنْ شهيدَيْنِ ليس يُنْسِيَني الطَّف
فُ مُصابَيْهِما وَلا كَرْبَلاءُמשני קדושים מעונים, אשר את אסונותיהם לא ארץ א-טאף ולא כרבלא יוכלו לעולם לגרום לי לשכוח.
مَا رَعَى فيهما ذِمامَك مرؤو
سٌ وَقد خانَ عَهْدَكَ الرُّؤساءُאף מנהיג לא כיבד את אמונך הקדוש לגביהם, ואכן, השליטים בגדו בברית שכרתו עמך.
أبْدَلوا الودَّ وَالحَفيظَةَ في القُرْ
بَى وَأَبدَتْ ضِبَابها النَّافِقاءُהם החליפו אהבה והגנה על קרובי משפחה באיבה, והרשעות הנסתרת של הצביעות חשפה את טבעה האמיתי.
وَقَسَتْ منهم قلوبٌ عَلَى مَنْ
بَكَتِ الأرضُ فقدَهم والسماءُוליבם התקשה כלפי אלה שעל אובדנם בכו הארץ והשמיים.
فابْكِهِمْ ما اسْتَطَعْتَ إنَّ قليلاً
في عَظيمٍ مِن المُصابِ البُكاءُלכן בכה עליהם ככל יכולתך, שכן כל כמות של בכי היא מעטה אל מול אסון כה עצום.
كلَّ يوْمٍ وَكلُّ أَرْضٍ لِكَرْبي
منهمُ كَرْبَلا وَعاشورَاءُעל צערי עליהם, כל יום מרגיש כעשוראא וכל ארץ הופכת לכרבלא.
آلَ بَيْتِ النبيِّ إِنَّ فُؤادِي
ليسَ يُسْلِيهِ عَنْكم التَّأْسَاءُהו בית הנביא ﷺ, אכן ליבי אינו מוצא נחמה או שלווה בנוגע למצוקתכם.
غيرَ أَنِّي فَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَى الل
هِ وَتَفْوِيضِيَ الأُمورَ بَراءُאלא שהפקדתי את ענייני בידי האל, והפקדתי את כל העניינים היא שחרור מכל אשמה.
رُبَّ يومٍ بِكَربَلاءَ مُسيئٍ
خَفَّفَتْ بعض وِزْرِهِ الزَّوْراءُכמה ימים בכרבלא, עבור עושה רע, הקלו ה'זאורא' מעט ממשא חטאיו.
وَالأَعادِي كَأَنَّ كلَّ طَرِيحٍ
منهمُ الزَّقُّ حُلَّ عَنْه الوِكاءُוהאויבים, כאילו כל אחד מהנופלים שבהם היה נאד יין שהפקק הוסר ממנו, מרוקן לחלוטין מחיים.
آلَ بيتِ النبيِّ طبتُم فطابَ الْ
مَدْحُ لِي فيكُمُ وَطابَ الرّثاءُהו בית הנביא ﷺ, אתם טהורים ומצוינים, ולכן גם שבחי לכם וגם קינותיי ראויים ומתאימים.
أنا حَسَّانُ مَدْحِكم فإذَا نُحْ
تُ عليكمْ فإنَّنِي الخنساءُאני חסאן של שבחכם, ואם אני מקונן עליכם, אזי אני אל-ח'נסא.
سُدْتُمُ النّاسَ بالتُّقَى وَسِواكم
سَوَّدَتْهُ البَيْضاءُ والصَّفْراءُהנהגתם את העם באמצעות יראת שמיים, בעוד שאחרים הונהגו על ידי כסף וזהב.
وَبِأصحابك الذين همُ بَعْ
دَكَ فينا الهُداةُ وَالأوْصِياءُובשם חבריך, אשר אחריך הם המדריכים והיורשים בינינו.
أَحْسَنُوا بعدكَ الخِلافَةَ فِي الدي
نِ وَكلٌّ لِما تَوَلَّى إزَاءُהם ניהלו היטב את הח'ליפות בדת אחריך, וכל אחד התאים באופן מושלם למשימה שלקח על עצמו.
أَغْنياءٌ نزاهَةً فُقَرَاء
عُلَمَاءٌ أَئمَّةٌ أُمَرَاءُהם היו עשירים ביושרה אך עניים ברכוש עולמי, מלומדים, מנהיגים ומפקדים.
زَهِدُوا في الدُّنَا فما عُرِفَ المَي
لُ إلَيْهَا منهم وَلا الرَّغْبَاءُהם ויתרו על חיי העולם הזה, ולכן לא נודעה מהם כל נטייה או תשוקה עזה אליהם.
أَرْخَصُوا في الوغَى نُفُوسَ مُلُوكٍ
حارَبُوها أسلابُها إغْلاءُבקרב, הם הוזילו את חיי המלכים שנלחמו בהם, אף ששללם היה יקר ערך.
كلُّهُمْ في أحكامه ذو اجتهادٍ
وَصَوابٍ وَكُلُّهمْ أَكفاءُכולם, בפסיקותיהם, ניחנו בחריצות ובנכונות, וכולם היו כשירים באותה מידה.
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمُ وَرَضُوا عَنْ
هُ فأنَّى يَخطو إليهم خَطَاءُאללה היה מרוצה מהם, והם היו מרוצים ממנו, אז כיצד יכולה טעות להתקרב אליהם?
جاء قَوْمٌ مِنْ بَعْدِ قَوْمٍ بحَقٍّ
وَعَلَى المَنْهَجِ الحَنِيفِيِّ جاؤواדורות באו, זה אחר זה, מקיימים את האמת, והם הלכו בדרך החניפית הישרה.
ما لموسى وَلا لعِيسى حَوارِي
يُونَ في فَضْلِهم وَلا نُقَبَاءُלא למשה ולא לישוע היו תלמידים או מנהיגים שמעלתם השתוותה לזו של החברים.
بأَبي بَكْرٍ اِلذي صَحَّ لِلنَّا
سِ به في حياتك الإِقتِداءُבשם אבו בכר, שאחריו הלכו האנשים בצדק במהלך חייך ﷺ.
والمُهَدِّي يَوْمَ السَّقِيفَةِ لَما
أرْجَفَ الناسُ أنه الدَّأْدَاءُוהמנחה ביום הסקיפה, כאשר אנשים הפיצו שמועות שזהו אסון גדול.
أَنقذَ الدينَ بعدَ ما كان للد
دينِ عَلَى كلِّ كُرْبَةٍ إشْفَاءُהוא הציל את הדת לאחר שהייתה על סף כל מצוקה.
أَنْفَقَ المالَ في رِضَاكَ وَلا مَن
نٌ وَأَعْطَى جَمَّاً وَلا إكْداءُהוא הוציא כסף לשביעות רצונך, ללא התפארות בנדיבותו, ונתן בשפע, מבלי להתקמץ.
وأبي حَفْصٍ الذي أظهر الل
هُ به الدينَ فارعَوى الرُّقباءُובשם אבו חפס (עומר), שבאמצעותו גילה האל את הדת, ובכך הרתיע את האויבים הצופים.
والذي تَقْرُبُ الأباعِدُ في الل
هِ إليه وَتَبْعُدُ القُرَباءُוזה שדרכו הרחוקים מתקרבים לאלוהים, והקרובים מתרחקים.
عُمَر بن الخطابِ مَنْ قَوْلُهُ الفَص
لُ ومَنْ حُكْمُهُ السَّوِيُّ السّواءُעומר אבן אל-ח'טאב, אשר דברו מכריע ומשפטו ישר והגון לחלוטין.
فَرَّ منه الشيطانُ إذْ كانَ فارو
قاً فلِلنَّارِ مِنْ سَنَاهُ انْبِراءُהשטן נס ממנו, כי הוא היה אל-פארוק, ומאורו הבוהק הגיהנום נרתע.
وَابْن عفَّانَ ذِي الأيادي التي طا
لَ إلى المصطفى بها الإِسْدَاءُואבן עפאן, בעל המעשים אשר חסדו כלפי הנבחר ﷺ היה מתמשך.
حَفَر البِئْرَ جَهَّزَ الجَيْشَ أهْدَى الْ
هَدْيَ لما أنْ صَدَّهُ الأعْداءُהוא חפר את הבאר, צייד את הצבא, והקריב את קורבנותיו כאשר האויבים מנעו זאת ממנו.
وَأبَى أنْ يَطُوفَ بالبيتِ إذْ لمْ
يَدْنُ منه إلى النبيِّ فِناءُוהוא סירב להקיף את הכעבה כאשר איש מפמלייתו של הנביא ﷺ לא היה קרוב אליה.
فَجَزَتْهُ عنها بِبِيعَةِ رِضْوا
نٍ يَدٌ مِنْ نَبِيِّهِ بَيْضَاءُועל כך גמלה לו יד מבורכת מנביאו ﷺ בשבועת רידואן.
أدَبٌ عنده تَضَاعَفَتِ الأع
مالُ بالترْكِ حَبَّذَا الأُدَباءُכזו הייתה נימוסיו, שבהם מעשים הוכפלו באמצעות הימנעות; כמה נהדרים הם בעלי הנימוסים המעודנים!
وَعَلِيٍّ صِنْوِ النبيّ وَمَنْ دِي
نُ فُؤادِي وِدادُهُ وَالوَلاءُועלי, קרוב משפחתו של הנביא ﷺ, אשר אהבתו ונאמנותו הן דת לבי ממש.
وَوَزيرِ ابن عَمِّه في المعالي
ومِنَ الأهلِ تُسْعَدُ الوُزَراءُושר בן דודו במעשים הנעלים, כי שרים מקרב המשפחה מבורכים.
لم يَزِدْهُ كَشْفُ الغِطاءِ يَقِيناً
بَل هُوَ الشمْسُ ما عليه غِطاءُהסרת הצעיף לא הגבירה את ודאותו, כי הוא כשמש שאין עליה כיסוי.
وبباقِي أصحابِكَ المُظْهِرِ التَّرْ
تيبِ فينا تَفْضِيلُهم والولاءُוביתר חבריך, אשר עליונותם ונאמנותם מתגלות בינינו לפי דרגתם.
طَلْحَةِ الخَيْرِ المُرْتَضِيهِ رَفيقاً
وَاحداً يومَ فَرَّت الرُّفَقَاءُטלחה הטוב, אשר הוא ﷺ בחר בו כחבר יחיד ביום שבו נמלטו שאר החברים.
وَحَوارِيِّكَ الزُّبَيْرِ أبي القَرْ
مِ الذي أَنْجَبَتْ بِهِ أسماءُותלמידך אל-זובייר, אבי האציל, אשר אסמא ילדה אותו.
وَالصَّفِيَّيْنِ تَوْأَمِ الفضل سَعْدٍ
وسَعِيدٍ إنْ عُدَّتِ الأصْفياءُושני הנבחרים, תאומי המעלה, סעד וסעיד, אם נמנים הטהורים.
وابْنِ عَوْفٍ مَنْ هَوَّنَتْ نفسُه الدُّن
يَا بِبَذْلٍ يُمِدُّهُ إثْراءُואבן עוואף, אשר נפשו זלזלה בעולם באמצעות נדיבות, שרכושו תמך בה.
والمُكَنَّى أبا عُبيْدَةَ إذْ يَعْ
زِي إليه الأمانةَ الأُمَناءُוזה המכונה אבו עוביידה, אשר הנאמנים מייחסים לו נאמנות.
وَبِعَمَّيْكَ نَيِّرَي فَلَكِ المَج
دِ وكلٌّ أتَاهُ منك إتاءُובשני דודיך, שני המאורות של גלקסיית התהילה, וממך באה הנדיבות לכל אחד.
وبأمِّ السِّبْطَيْنِ زَوْجِ عَلِيٍّ
وَبَنِيها وَمَنْ حَوَتْهُ العَبَاءُובאם שני הנכדים, אשתו של עלי, ובניה, וכל מי שהגלימה עטפה.
وَبِأَزواجكَ اللَّواتي تَشَرَّفْ
ن بأنْ صانَهُنَّ منك بِناءُוברעיותיך, אשר כובדו בהגנה של מבנה ממך.
الأمانَ الأمانَ إنَّ فُؤادِي
من ذُنوبٍ أَتَيْتُهُنَّ هَواءُמחסה, מחסה! כי לבי חשוף ורועד מהחטאים שביצעתי.
قد تَمَسَّكْتُ مِنْ وِدَادِكَ بالحَب
لِ الذي اسْتَمْسَكَتْ به الشفَعاءُנאחזתי בחבל אהבתך, החבל עצמו שבו נאחזו כל המליצים.
وَأبى اللَّهُ أنْ يَمَسَّنِيَ السُّو
ءُ بحالٍ وَلِي إليك الْتِجاءُאלוהים סירב שכל רע יגע בי אי פעם, כי מצאתי בך מקלט.
قد رَجَوْناكَ للأُمورِ الّتي أب
رَدُها فِي فُؤَادِنا رَمْضاءُתלינו בך תקוות לכל העניינים, שאף הקל שבהם מרגיש כמו חול לוהט בלבנו.
وَأَتَيْنا إليكَ أَنْضاءَ فَقْرٍ
حَمَلَتْنا إلى الغِنَى أَنْضاءُבאנו אליך, מותשים מעוני, כי מצב תשישות זה הוא שנשא אותנו אל העושר האמיתי.
وانْطَوَتْ في الصُّدُورِ حاجاتُ نفسٍ
ما لها عَنْ نَدَى يَدَيْكَ انْطِوَاءُובתוך ליבנו טמונים צרכי נפש, אשר לא יוכלו להיפתר או להתמלא אלא בנדיבות ידיך.
فأَغِثْنَا يَا مَنْ هُوَ الغَوثُ والغَيْ
ثُ إذا أَجْهَدَ الورَى اللّأْوَاءُהושיענו, הו אתה העזרה והגשם המרענן, כאשר האנושות מותשת מצרה ﷺ.
وَالجَوَادُ الذِي به تُفْرَجُ الغُم
مَةُ عَنا وتُكْشَفُ الحَوْباءُוהנדיב שדרכו מצוקה מוקלת מאיתנו, ואסון נחשף.
يا رحيماً بالمؤمنين إذا ما
ذَهِلَت عن أبنائها الرُّحَماءُהו רחום למאמינים, גם כאשר הרחמנים ביותר מבין האנשים שוכחים את ילדיהם.
يا شفيعاً في المُذنبين إذا أش
فقَ مِنْ خَوفِ ذَنْبِهِ البُرَآءُהו מליץ יושר עבור החוטאים, גם כאשר התמימים רועדים מפחד חטאיהם שלהם.
جُدْ لعاصٍ ومَا سِوايَ هُوَ العا
صِي وَلكنْ تَنَكُّرِي اسْتِحْياءُהיה נדיב כלפי חוטא, ואף שאני אכן החוטא, הכחשתי אינה אלא צעיף של צניעות.
وتَدَارَكْهُ بالعناية ما دا
مَ له بالذِّمامِ منك ذماءُוהושיט לו את דאגתך, כל עוד נותר בו שמץ של הגנתך ובריתך.
أخَّرَتْهُ الأعمالُ والمالُ عَمَّا
قدَّمَ الصَّالحُونَ والأغنياءُמעשיו ועושרו עיכבו אותו מן הטוב שהציגו הצדיקים והעשירים.
كل يومٍ ذُنُوبُهُ صاعداتٌ
وعليها أنفاسُهُ صُعَدَاءُבכל יום חטאיו עולים, ונשימותיו הן אנחות כבדות תחת משקלם.
أَلِفَ البِطْنَةَ المُبَطِّئَة السَّيْ
رِ بدار بها البِطانُ بِطَاءُהוא התרגל לגרגרנות, המאטה את המסע, במעון שבו הגרגרנים איטיים מטבעם.
فَبَكَى ذَنْبَهُ بِقَسْوَةِ قَلْبٍ
نَهَتِ الدَّمْعَ فالبُكاءُ مُكاءُאז בכה על חטאו בלב קשה שאסר דמעות, והפך את בכיו לקול חלול בלבד.
وغَدَا يَعْتِبُ القَضَاءُ ولا عذ
ر لعاص فيما يسوق القضاءُוהוא החל להאשים את הגזירה האלוהית, אך אין תירוץ לחוטא במה שהגורל מביא.
أوثقته من الذنوب دُيُونٌ
شَدَّدَتْ فِي اقْتِضائِها الغُرَماءُחובות של חטאים כבלו אותו, והנושים דורשים ללא הרף את תשלומם.
ما لَهُ حِيلَةٌ سِوَى حِيلَةِ المُو
ثَقِ إِمَّا تَوَسُّلٌ أَوْ دُعَاءُאין לו מוצא אלא מוצאו של כבול: או תחינה או תפילה.
رَاجِياً أَنْ تعودَ أعمالُه السُّو
ءُ بِغُفْرَانِ اللَّهِ وَهْيَ هَباءُמקווה שמעשיו הרעים יהפכו לאין ואפס בסליחת האל.
أَوْ تُرَى سَيِّئاتُهُ حَسَناتٍ
فيقَالُ اسْتحالتِ الصَّهْباءُהאם מעשיו הרעים נראים כמעשים טובים, עד כי ייאמר שהיין האדום עצמו השתנה?
كلُّ أمْرٍ تُعنَى به تُقْلَبُ الأعْ
يانُ فيه وتَعْجَبُ البُصَراءُכל עניין שבו אתה מטפל רואה את מהותו משתנה, ומפליא את בעלי התובנה החדה.
رُبَّ عَيْنٍ تَفَلْتَ في مائها المِلْ
حِ فأضْحَى وَهْوَ الفُراتُ الرَّوَاءُכמה מעיין, שבמימיו המלוחים ירקת ﷺ, הפך לאחר מכן לפרת המתוק והזורם.
آهِ مِما جَنَيْتُ إنْ كانَ يُغْنِي
ألِفٌ مِنْ عَظيمِ ذنْبٍ وهاءُהו, ממה שחטאתי, לו רק חלק קטן מחטא גדול היה מספיק!
أرْتَجِي التَّوْبَةَ النَّصُوحَ وفِي القَلْ
بِ نفَاقٌ وفي اللسانِ رِياءُאני כמה לחרטה כנה, אך צביעות שוכנת בליבי וראוותנות על לשוני.
ومتى يَسْتَقيمُ قَلْبِي ولِلْجِسْ
مِ اعْوِجَاجٌ مِنْ كَبْرتي وانْحِناءُומתי יתיישר ליבי, בעוד גופי כפוף ועקום מזקנתי וחולשתי?
كُنْتُ في نَوْمَةِ الشَّبابِ فما اسْتَيْ
قَظْتُ إِلَّا ولِمَّتي شَمْطاءُהייתי שקוע בתרדמת הנעורים, ולא התעוררתי עד שציצתי הלבינה.
وتمادَيْتُ أَقْتَفي أَثَرَ القَوْ
مِ فطالَتْ مَسَافَةٌ واقْتِفَاءُוהתמדתי ללכת בעקבות אחרים, כך שהדרך והמרדף התארכו מאוד.
فوَرا السائرينَ وهْوَ أمامِي
سُبُلٌ وَعْرَةٌ وأرضٌ عَراءُמאחורי ההולכים הצדיקים, אך עדיין לפניי, שוכנים שבילים קשים וארץ שממה ושוממה.
حَمِدَ المُدلِجونَ غِبَّ سُرَاهُم
وكَفَى مَنْ تَخَلَّف الإِبْطاءُאלה שנסעו בחריצות בלילה זכו לשבח לאחר מסעותיהם, ואילו לאלה שפיגרו, העיכוב עצמו היה די והותר עונשם.
رِحلةٌ لَمْ يَزَلْ يُفنِّدني الصَّي
فُ إِذَا مَا نَوَيْتُها والشِّتاءُזוהי מסע שהקיץ תמיד מרתיע אותי ממנו, בכל פעם שאני מתכוון אליו, וכך גם החורף.
يَتَّقِي حُرُّ وجْهِي الحَرَّ والبَرْ
دَ وَقَدْ عَزَّ مِنْ لَظى الاتِّقاءُפניי האצילות מבקשות להימנע מחום ומקור כאחד, אך קשה מאוד להיזהר מפני הלהבות הבוערות.
ضِقْتُ ذَرْعاً مِمَّا جَنَيْتُ فَيوْمِي
قَمْطَرِيرٌ وليلَتي دَرْعاءُאני מיוסר לחלוטין ממה שחטאתי, ולכן יומי קודר ולילי אפל.
وَتَذَكَّرْتُ رَحْمَةَ اللَّهِ فالبِش
رُ لِوَجْهِي أنّى انْتَحَى تِلْقاءُואז זכרתי את רחמי אללה, ושמחה האירה את פניי לכל עבר.
فألحَّ الرَّجاء والخوفُ بالقَلْ
بِ ولِلْخَوفِ والرَّجا إِخْفاءُכך התמידו התקווה והפחד בליבי, שכן גם לפחד וגם לתקווה יש הסתרה עדינה.
صَاحِ لا تأسَ إنْ ضَعُفْتَ عَنِ الطَّا
عةِ واسْتَأْثَرَتْ بها الأقوياءُידידי, אל תתייאש אם אתה חלש בציות, והחזקים השתלטו עליו.
إنَّ للَّهِ رَحمةً وأحَقُّ ال
ناسِ منه بالرَّحمةِ الضُّعَفَاءُאכן, לאללה רחמים, והראויים ביותר לרחמיו הם החלשים.
فابقَ في العُرْجِ عندَ مُنْقَلَبِ الذَّوْ
دِ ففِي العَوْدِ تَسْبِقُ العَرْجاءُלכן הישאר בין הצולעים בנקודת המפנה של העדר, כי בשובם, הצולע עשוי לעקוף.
لا تَقُلْ حاسداً لِغَيْرِك هذَا
أثْمَرَتْ نَخْلَهُ ونَخْلِي عَفاءُאל תאמר, מתוך קנאה באחר, "עץ התמר שלו נשא פרי, ואילו עץ התמר שלי עקר."
وائْتِ بالمَسْتَطاع مِنْ عَمَل البر
ر فقدْ يُسْقِطُ الثِّمارَ الإِتاءُועשה את מעשי הטוב שביכולתך, כי אפילו שפע פירות עלול לגרום לחלקם ליפול.
وبِحُبِّ النبيِّ فابْغِ رِضَى الل
هِ فَفِي حُبِّهِ الرِّضا والحِبَاءُלכן, באהבת הנביא ﷺ, בקש את רצון האל, כי באהבתו נמצאים גם שביעות רצון אלוהית וגם שכר רב.
يا نبيَّ الهُدَى اسْتِغَاثَةَ مَلْهو
فٍ أَضَرَّتْ بحالِه الحوْبَاءُהו נביא ההדרכה ﷺ, זוהי תחינתו הנרגשת של אדם במצוקה עמוקה, שמצבו נפגע קשות על ידי החטא.
يَدَّعِي الحُبَّ وهْوَ يأْمُرُ بالسُّو
ءِ ومَنْ لِي أنْ تَصْدُقَ الرَّغْبَاءُהוא טוען לאהבה, אך מצווה על הרע, ואיך אוכל לצפות שרצוני שלי לכנות יהיה אמיתי?
أَيُّ حُبٍّ يَصِحُّ منه وطَرْفِي
لِلْكَرَى واصِلٌ وطَيْفُكَ رَاءُאיזו אהבה אמיתית יכולה לנבוע ממי שעינו נמשכת תמיד לשינה, בעוד דמותך המבורכת ﷺ נוכחת תמיד לראות?
ليت شِعرِي أَذَاكَ مِنْ عُظمِ ذَنْبٍ
أمْ حُظُوظُ المُتَيَّمِينَ حُظَاءُהלוואי וידעתי אם מצב זה נובע מעוצמת חטאי, או שמא אלה הם רק גורלותיהם המיועדים של המסורים בלהט.
إنْ يكُنْ عُظْمُ زَلَّتي حَجْبَ رُؤْيَا
كَ فقدْ عَزَّ داءَ قلبي الدَّواءُאם אכן עוצמת חטאיי הסתירה ממני את ראייתך ﷺ, אזי התרופה למחלת ליבי הפכה לבלתי ניתנת להשגה לחלוטין.
كيف يَصدا بالذَّنْبِ قلبُ مُحِبٍّ
وله ذِكْرُكَ الجميلُ جِلاءُאיך יכול לב של אוהב להחליד בחטא, כאשר זכרך היפה ﷺ משמש לו כליטוש זוהר?
هذه عِلَّتي وأنت طبيبي
ليسَ يَخفَى عليك في القلبِ داءُזוהי מחלתי, ואתה ﷺ רופאי, כי שום מחלת לב אינה נסתרת מידיעתך.
ومِنَ الفَوْزِ أنْ أبُثَّكَ شكوَى
هِيَ شكوَى إليكَ وهْيَ اقْتضاءُאכן ניצחון הוא שאוכל לשפוך לפניך ﷺ את תלונתי, תלונה המופנית אליך והיא גם דרישה מוצדקת.
ضُمِّنتها مَدَائح مُستطابٌ
فيك منها المَديحُ والإصغاءُשילבתי בה שבחים, שמהם גם השבח וגם ההקשבה הקשובה ערבים כשהם מופנים אליך ﷺ.
قلما حاوَلتْ مَدِيحكَ إِلّا
سَاعَدَتْهَا مِيمٌ ودالٌ وحَاءُלעיתים רחוקות ניסיתי לחבר את שבחך ﷺ מבלי שהאותיות מ', ד' ו-ח' סייעו לי מיד במאמצי.
حقَّ لِي فيكَ أنْ أُسَاحِلَ قوْماً
سَلَّمَتْ منهم لَدَلْوِي الدِّلاءُזוהי זכותי המוצדקת לגביך ﷺ להתמודד עם אותם משוררים שדלייהם נכנעו לשלי בעוצמה פואטית.
إنَّ لِي غيرةً وقد زَاحَمَتْني
في معاني مَديحِكَ الشُّعراءُאכן, יש בי קנאה עזה, שכן משוררים אחרים התחרו בי בלכידת המשמעויות העמוקות של שבחך ﷺ.
ولقلبي فيك الغُلوُّ وأنَّى
لِلِساني في مَدْحِكَ الغُلواءُליבי רוחש אהבה מופרזת אליך ﷺ, אך איך יכולה לשוני להגיע אי פעם לקיצוניות כזו בביטוי שבחך?
فأَثِبْ خاطِراً يَلَذُّ له مَدْ
حُك عِلْماً بأَنه اللَّأْلاءُלכן, גמול נפש המוצאת עונג בשבחך ﷺ, בידיעה ברורה ששבח כזה הוא זוהר טהור.
حاكَ مِنْ صَنْعَةِ القَرِيض بُرُوداً
لَكَ لم تحْكِ وشْيَها صَنْعَاءُהוא ארג מאמנות השירה בגדים מפוארים עבורך ﷺ, שאת רקמתם המורכבת אפילו האומנים המיומנים של צנעא לא יכלו לשחזר.
أعجزَ الدُّرَّ نَظمُهُ فاستوتْ في
هِ اليَدَانِ الصَّناعُ والخَرْقَاءُחיבורו הפך אפילו פנינים לבלתי מספקות, והשווה בו את הידיים המיומנות והמגושמות כאחד ביצירתו.
فَارْضَهُ أفْصَحَ امرئٍ نطقَ الضَّا
دَ فقامتْ تَغَارُ منها الظاءُלכן קבל זאת, הו רהוט האנשים ﷺ, אשר הגה את האות דאד (ḍād) בשלמות כזו שהאות זא (ẓāʾ) קמה לקנא בה.
أبِذِكْرِ الآياتِ أُوفِيكَ مَدْحَاً
أيْنَ مِنى وأَيْنَ منها الوفَاءُהאם אוכל באמת למלא את שבחך ﷺ רק על ידי אזכור הפסוקים האלוהיים, כאשר יכולתי שלי כה מוגבלת והיכן ההגשמה האמיתית מהם?
أمْ أُمَارِي بهِنَّ قَوْمَ نَبِيٍّ
ساءَ ما ظَنَّهُ بِيَ الأغبياءُאו שמא עלי להתמודד עם פסוקים אלה נגד אנשי נביא ﷺ, כמה גרוע שפטו אותי אכן הבורים!
ولَكَ الأُمَّةُ التي غَبَطَتْهَا
بكَ لَمَّا أتيْتَها الأنبياءُולך האומה אשר קינאו בה הנביאים עצמם, כאשר באת אליה.
لَمْ نَخَفْ بَعْدَكَ الضَّلالَ وفينا
وَارِثُوا نُورِ هَدْيِكَ العُلَماءُלא יראנו תעייה אחריך, כי בקרבנו היורשים את אור הדרכתך – החכמים.
فانْقَضَتْ آيُ الَانبياءُ وَآيا
تُكَ في الناس ما لَهُنَّ انْقضاءُכי אותות הנביאים תמו, אך אותותיך בקרב האנשים אין להם קץ.
والكراماتَ منهمُ مُعجزاتٌ
حازَهَا مِنْ نَوَالِكَ الأولياءُוה'כראמאת' (מעשי הנס) מהם הם פלאים שהשיגו הצדיקים מחסדך.
إنَّ مِنْ مُعجزاتِكَ العَجزَ عَنْ وص
فِكَ إذْ لا يَحُدُّهُ الإحصاءُאכן, מאותותיך הוא חוסר היכולת לתארך, שכן שום מניין אינו יכול להקיף אותך.
كيفَ يَسْتَوعِبُ الكلامُ سَجَايا
كَ وَهَلْ تَنْزِحُ البحار الرِّكَاءُכיצד יכולות מילים להכיל את תכונותיך הנעלות, והאם יתייבשו ימים רדודים?
ليسَ مِنْ غايَةٍ لِوَصْفِكَ أَبغي
ها وللْقَوْلِ غايَةٌ وانتهاءُאיני מבקש גבול לתיאורך, אף שלדיבור יש גבול וקץ.
إنما فضلُكَ الزَّمَانُ وآيا
تُكَ فيما نَعُدُّهُ الآناءُאכן, עליונותך היא הזמן עצמו, ואותותיך הם הרגעים שאנו מונים.
لَمْ أُطِلْ في تَعْدادِ مَدْحِكَ نُطْقي
ومُرادِي بذلك استقصاءُלא הארכתי בדיבורי בספירת שבחך, אף שכוונתי בכך היא מיצוי.
غير إنيَ ظمآنُ وَجْدٍ ومَا لي
بِقَليلٍ مِنَ الورودِ ارْتِواءُאך אני צמא לאהבה עזה, ואין לי רוויה משתייה מועטה.
فسلامٌ عليك تَتْرَى مِنَ الل
هِ وَتَبْقَى به لَكَ البَأواءُלכן שלום עליך ﷺ, ברציפות מאת אללה, ובו תישאר לך התפארת.
وسلامٌ عليك منكَ فما غَي
رُك منه لكَ السلام كِفاءُושלום עליך ﷺ ממך, כי אין זולתך ראוי לשלום הזה.
وَسَلامٌ مِنْ كلِّ ما خَلَقَ الل
هُ لِتحْيا بِذِكْرِكَ الأملاءُושלום מכל אשר ברא אללה, למען יחיו הדורות בזכרך.
وَصلاةٌ كالمِسْكِ تَحْمِله مِن
ني شمَالٌ إليكَ أَو نكْباءُותפילה כריח המוסק, נישאת ממני אליך ﷺ על ידי רוח צפונית או רוח סערה.
وَسَلامٌ عَلَى ضَرِيحِكَ تخْضَل
لُ به منه تُرْبَةٌ وَعْساءُושלום על קברך ﷺ, אשר בזכותו אדמתו הרכה והחולית תהיה לחה.
وَثَنَاءٌ قَدَّمْتَ بينَ يَدَيْ نَجْ
وَايَ إذْ لم يكن لَديَّ ثَراءُותהילה שהגשתי לפני תחינתי, כאשר לא היה לי עושר.
ما أَقَامَ الصلاةَ مَنْ عَبَدَ الل
هِ وقامتْ بِربِّهَا الأشياءُכמה בשלמות קיים את התפילה מי שעבד את אללה, בעוד כל הדברים עמדו על אדונם!