האמונה בנסתר (אל-ר'ייב)

העולם אינו מוגבל למה שחושינו המוגבלים תופסים, כי האמת רחבה יותר מעולם החומר הנראה לעין. הנשמה, שהיא סוד חיינו, היא מציאות קיימת שאנו מאמינים בה למרות היעדר מהותה מתפיסתנו החושית. וכך, האמונה בנסתר (אל-ר'ייב) נחשבת לסימן היכר של המאמין, שכן הוא מאמין במה שמעבר לחומר בהתבסס על דברו האמיתי של אללה, וזוהי הדרגה הנעלה ביותר של הוודאות.

מחוכמתו ורחמיו של אללה עלינו, הוא הודיע לנו על דברים ששכלנו אינו מסוגל לתפוס לבדו, וזאת באמצעות מסריו שהגיעו מחוץ לעצמיותנו. ידיעות אלוהיות אלו נמסרו בדרכים קבועות, והגדולה שבהן היא שליחת המלאכים אל השליחים הנבחרים כדי להעביר את השריעה (ההלכה האסלאמית); כדי שיהיה זה הסבר עבורנו, המוציא אותנו ממצוקת החומר אל מרחבי הידיעה על אללה והעשייה למען העולם הבא.

המוסר הנעלה אינו יכול להתיישר אלא אם כן הוא נבנה על יסוד האמונה הדתית, כי המאמין הבטוח שאללה רואה אותו בסתר ובגלוי הוא היחיד שדבק בטוב ונמנע מהרע, בין אם יקבל שבח ובין אם לאו. אך מי שמקשר את מעשיו לסיבות חומריות בלבד, נשאר שבוי לאינטרסים האישיים שלו, ומתעלם מההתעלות הרוחנית ומהערכים האנושיים הנעלים.

לסיכום, האמונה בנסתר (אל-ר'ייב) אינה סותרת את חוקי היקום, שכן אללה הוא בורא הסיבות והתוצאות. ומה שחלק חושבים שהוא סתירה בין המדע לבין כמה דברים נסתרים, הוא למעשה חוסר הבנה. לדוגמה, תחזית מזג האוויר אינה תפיסה של הנסתר, אלא הסקה מחוקי אללה בתופעות החומריות הנצפות, בדיוק כמו מי שרואה את בוא הדואר ומודיע עליו לפני הגעתו.

إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.

من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.

إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.

ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.