האמונה ביום הדין

המוסלמי מאמין שהמוות אינו סוף הקיום, אלא מעבר מ'בית המעשים' (העולם הזה) לחיים נצחיים שהם ההתחלה האמיתית לכל אדם. בעוד שהמתעלמים רואים במוות מטרה סופית, המאמין מבין שזו התעוררות מהשכחה של העולם הזה, כדי להתחיל את חיי הברזח (עולם הביניים) המקדימים את העונג הנצחי או העינוי הכואב, מה שגורם למאמין להיות תמיד מוכן לפגוש את אללה באמצעות חזרה בתשובה, בקשת סליחה והשבת זכויות לבעליהן.

ההתבוננות ביום הדין נחשבת לעמוד תווך מהותי המכוון את חיי המאמין; הוא רואה הלוויות וקברים ונזכר שזהו גורלו, אך אינו נבהל, אלא בוחן את עצמו לפני שיהיה מאוחר מדי. המאמין הכן מוצא בזכירת העולם הבא עזרה להתמיד במצוות, ומניע חזק המונע ממנו לבצע חטאים, בתקווה לרצות את אללה ובחשש מעונשו ביום שבו הלבבות והעיניים יתהפכו.

עם בוא השעה (יום הדין) ותחיית המתים מקבריהם, כל אדם יקום לתחייה במצב שבו מת, וכולם יובלו להתאספות (לדין) כדי לעמוד בפני בית הדין האלוהי הצודק. באותו יום קשה, כל אדם יקרא את ספרו שבו נרשמו מעשיו בדיוק מוחלט, ולא יועילו בו מעמד או ממון, אלא יינצל מי שמעשיו היו טובים, ויושפל מי שהלך אחר תאוותיו ומרד בריבונו, כי לכל אחד גמולו לפי אמונתו ומעשיו.

מעלות המאמינים בגן העדן (ג'נה) משתנות לפי כנותם ומאמציהם, וזהו משכן שהכין אללה ליראי השם אשר התמידו בעולם הזה על האמת. ואילו הכופרים העקשנים יקבלו את גמולם על התעקשותם בכפירה, שם יבינו ביום הדין את גודל ההפסד כאשר החרטה לא תועיל. לכן, המאמין שואף להיות מ'אנשי הימין' המקווים לרחמי אללה ולסליחתו, ונמנע מכל מה שמוביל לכעסו ולעונשו.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.