Oxiratga imon

Musulmon o'limni mavjudotning yakuni emas, balki amallar makonidan abadiy hayotga o‘tish, har inson uchun haqiqiy boshlanish deb biladi. G'afillarga o'lim maqsaddek tuyulishi mumkin, lekin mo'min uchun u dunyodagi uyqudan uyg'onishdir: barzax hayoti boshlanadi, u abadiy ne'mat yoki og'ir azobdan oldingi davrdir. Shu bois mo'min doimo Alloh bilan uchrashuvga tavba, istig'for va haklarni egalariga qaytarishga tayyor turadi.

Oxiratni doimo yodga olish mo'min hayotini tartibga soluvchi muhim ustun hisoblanadi; dafn marosimlari va qabristonlarni ko'rib, u o'z taqdirini eslaydi, ammo vahimaga tushmay, o'zini erta hisobga tortadi. Haqiqiy mo'min uchun oxiratni eslash ibodatlarga sabr qilishga yordam, gunohdan saqlaydigan kuchli ichki to'siq bo'lib, Allohning roziligini umib va Uning azobidan qo'rqib harakat qiladi, chunki o'sha kuni qalblar va nigohlar aylantiriladi.

Qiyomat qo'zg'alishi va odamlar qabrlardan tiriltirilganda, har kim o'sha payt vujudida uyg'ongan holatda jo'natiladi; barchasi yig'ilib Allohning adolat sahnasiga qarshi turadi. O'sha qiyin kunda har bir insonga uning alohida kitobi o'qiladi — unda amallari juda aniq qayd etilgan; bu kitobda na borlik, na boylik foyda bermaydi. Najot topguvchi faqat amallari solih bo'lgan kimsadir, o'z nafsiga ergashgan va Robbini inkor qilgan esa aslida azoblanadi; har biriga imoni va amali asosida jazo yoki mukofot bor.

Mo'minlarning jannatdagi maqomlari ularning iklosi va jihodi darajasiga qarab farq qiladi; bu jannatni Alloh taqvodorlar uchun tayyorlagan, ular dunyoda haqiqat yo'lida sabr qildilar. Inkor etuvchilar va qarshilik qiluvchilar esa kufrda qat'iy turishlari uchun o'zining jazosini oladi; Qiyomat kunida afsus hech qanday naf keltirmaydi. Shuning uchun mo'min Allohning marhamati va mag'firatini umib, o'ng tomondagilardan bo'lishga harakat qiladi va Uning g'azabiga va azobiga olib keladigan hamma narsadan yiroqlashadi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.