Rasullarga imon
Odamlar uchun risolatchilar kerak, chunki ular o‘z xalqlaridan bo‘lgan insonlardir: ular tug‘iladi, o‘ladi, ovqat yeyadi va bozorlarda yuradi. Qadimiy xalqlar insonlarni elchilikka yuborishganda ajablanishgan, biroq Alloh elchining o‘z qavmidan bo‘lishi kerakligini bayon qilgan, shunda odamlar ularga taqlid qila oladi. Elchilarda ilohiylik yo‘q; ular Alloh tomonidan tanlangan baxtiyor ibodatkor bandalardir.
Elchilarning ismi (asossiy jihatdan) shariatni yetkazishda xato qilmaslik bilan mustahkamlanadi; ular Allohdan vahiy olib yetkazganda o‘z nafslaridan gapirmaydilar. Dunyoviy ishlar yoki vahiy tushmagan shaxsiy ijtihodlar borasida esa xato qilishlari mumkin; lekin Alloh ularga to‘g‘rini ko‘rsatadi va ularni tuzatadi — buni ko‘ramiz, masalan, ko‘rlik tarixidagi hikoya yoki Badr asirlariga oid voqealarda — bu esa osmondan tushgan vahiyning haqqoniy mezon ekanligini tasdiqlaydi.
Muhammad ﷺ oxirgi payg‘ambar bo‘lib, uning risolasi barcha insonlarga umumiy va har zamon hamda har joy uchun munosibdir. Shariatda buyruqlar va ibodatlar borasida qat’iy, o‘zgarmas matnlar mavjud bo‘lib, ularni o‘zgartirish mumkin emas; shu bilan birga muomalalar, boshqaruv va siyosat kabi sohalarda musulmonlarga ijtihod qilish uchun keng imkoniyat qoldirilgan — ammo bu ijtihodlar Islomning umumiy qoidalariga rioya qilgan holda jamiyat manfaatini taminlashga qaratilgan bo‘lishi shartdir.
Muhammad ﷺ ning shaxsi o‘zi bilan birga bir mo‘jizadir: uning sidqi, halolligi, sahobalari bilan bo‘lgan kamtarligi va zahidona hayoti uning buyukligini ko‘rsatadi. U mukammal inson bo‘lib, Alloh uni maxsus tarzda risolaga tayyorlagan; inson zotida unga o‘xshash noyob modelni yaratmagan — shuning uchun u butun insoniyat uchun misol va yo‘l‑namuna hisoblanadi ﷺ.
يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.
عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.
محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.
تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.