რწმენა განგებისადმი

ისლამში განგებისადმი რწმენა არ ნიშნავს იძულებას ან უმოქმედობას, არამედ ეს არის ალაჰის ნების აღიარება ადამიანის პასუხისმგებლობის დადასტურებასთან ერთად. ჭეშმარიტად, ალაჰის სამართლიანობა არ იზომება ადამიანთა შეზღუდული საზომებით; როგორც მოსწავლემ შეიძლება მასწავლებლის დასჯა უსამართლობად მიიჩნიოს, მაშინ როცა ეს მისივე სასიკეთოდ სამართლიანობაა, ასევე ალაჰის განგება შეიძლება ჩვენთვის გაუგებარი ჩანდეს, მაგრამ არსებითად ეს არის სიბრძნე და სამართლიანობა, რომლის ყველა ასპექტს ჩვენ ვერ ვწვდებით.

ალაჰი ადამიანს აძლევს გონებასა და ნებას, და მას მხოლოდ მისი შესაძლებლობებისა და თავისუფლების ფარგლებში აგებს პასუხს. ტექსტები, რომლებიც იძულებაზე მიუთითებს, ეხება კოსმიურ საკითხებს, რომლებიც ჩვენს ძალებს აღემატება და რისთვისაც მონა (ადამიანი) პასუხს არ აგებს, ხოლო საქმეები, რომლებსაც მოჰყვება ჯილდო და სასჯელი, ადამიანის არჩევანის სფეროშია. ამიტომ, სწორი გზა და ცდომილება არის ადამიანის ძალისხმევისა და საქმეების შედეგი, რომლებიც მან თავისი თავისუფალი ნებით აირჩია.

მართალმა წინაპრებმა (სალაფმა) განგებისადმი რწმენა მიიღეს, როგორც სტიმული შრომისთვის, ჯიჰადისთვის და მიზეზების გამოყენებისთვის, რადგან სწამდათ, რომ საზრდო და სიცოცხლის ვადა წინასწარ არის განსაზღვრული, ამიტომ გულმოდგინედ შრომობდნენ და ალაჰს ენდობოდნენ სიზარმაცის ან უმოქმედობის გარეშე. ხოლო განგების მოშველიება ნაკლოვანების ან ცოდვის გასამართლებლად არის სუსტი და უარყოფილი არგუმენტი, რადგან ადამიანი არ იცნობს უხილავს (მომავალს), არამედ თავის ვნებებს მიჰყვება, ამიტომ არავის აქვს საბაბი, რომ მიატოვოს ის, რაც ალაჰმა უბრძანა.

الإيمان بالقدر في الإسلام لا يعني الجبر أو التواكل، بل هو إقرار بمشيئة الله مع إثبات مسؤولية الإنسان. إن عدالة الله لا تُقاس بمقاييس البشر القاصرة؛ فكما قد يرى التلميذ تأديب معلمه ظلماً وهو عين العدل لمصلحته، قد تبدو لنا أقدار الله غامضة، لكنها في جوهرها حكمة وعدل لا نحيط بكافة جوانبهما.

يعطي الله الإنسان عقلاً وإرادة، ويحاسبه في نطاق قدرته وحريته فقط. النصوص التي توحي بالإجبار تشير إلى أمور كونية فوق طاقتنا لا يُسأل عنها العبد، بينما الأعمال التي يترتب عليها الثواب والعقاب هي في دائرة اختيار الإنسان. لذا، فإن الهداية والضلال هما نتيجة لسعي المرء وأعماله التي اختارها بإرادته الحرة.

اتخذ السلف الصالح من الإيمان بالقدر دافعاً للعمل والجهاد والأخذ بالأسباب، مؤمنين أن الرزق والأجل مقدران، فعملوا بجد وتوكلوا على الله دون كسل أو خمول. أما الاحتجاج بالقدر لتبرير التقصير أو المعصية فهو حجة واهية ومردودة، لأن الإنسان لا يعلم غيبه، بل يستجيب لشهوته، فليس لأحد عذر في ترك ما أمره الله به.