Кітапқа кіріспе

Әлемдердің Раббысы Аллаға мадақ, әлемдерге рақым етіп жіберілген мырзамыз, уәдесіне берік, сенімді Абдуллаһұлы Мұхаммедке, оның пәк әрі берекелі әулетіне, сахабаларына және қиямет күніне дейін олардың ізімен игілікте ергендерге ең абзал салауаттар мен ең кемел сәлемдер болсын. Уа, Алла Тағалам! Сен пәксің, біздің Сен үйреткеннен басқа біліміміз жоқ. Уа, Алла! Бізге пайдалы білім бер, үйреткен біліміңді пайдалы ет және білімімізді, байсалдылығымыз бен даналығымызды арттыр. Шын мәнінде, Сен — бәрін Білуші, Халим әрі Данасың. Раббым, көкірегімді аш, ісімді жеңілдет және сөзімді ұғулары үшін тілімнің күрмеуін шеш.

Сонымен, құрметті оқырманға өзімнің ең танымал «Сафуат әл-ахадис әл-нәбәуия әл-шарифа» атты кітабымнан іріктеп алынған, пайғамбарлық ұлағатты сөздердің таңдаулы жинағын ұсынуға қуаныштымын. Бұл хадистердің сахихтығына бірнеше хадис имамдары келіскен. Бұған дейін Алланың қалауымен жарық көрген, мен жинақтап, дайындап, бөлімдерге бөліп, түсініксіз сөздеріне шарх жазған энциклопедиялық анықтамалық — «Сафуат» кітабы үлкен табысқа жеткен болатын. Ол кітап бүкіл әлемдегі араб және ислам ғылыми орталарында жылы қабылданып, лайықты бағасын алды. Өйткені онда сахихтығында еш күмән жоқ, ең маңызды әрі ең қуатты хадистер жинақталған. Бұл хадистер мұсылманның діні мен дүниесіне қажетті негіздерді қамтиды. «Сафуат» кітабында мен сенім негіздері, құлшылықтар, үкімдер, пайғамбарлық даналықтар, қызықтыру мен қорқыту, артықшылықтар, көркем мінез-құлық, әдеп, ілім, медицина, тәпсір, бүліктер мен қиямет белгілері, ақырет күнінің сипаттары, жәннат пен тозақ және мұсылманға екі дүниеде пайда беретін барлық насихаттар мен жүректі жібітетін өсиеттерге баса назар аудардым. Мақсатым — зерттеушілерге қолжетімді, хадис ілімінің оңай анықтамалығын жасау және хадис имамдары сахихтығына келіскен хадистерді оларды риуаят еткен негізгі мухаддистердің таңбаларымен бекітілген деректі еңбек ұсыну еді.

Бұл кітапқа көптеген ғалымдар, мухаддистер мен ойшылдар жоғары баға беріп, оны сәнәді мен мәтіні жағынан ең сахих әрі ең қуатты хадистерді қамтыған заманауи толыққанды хадис анықтамалығы деп таныды. Бұл еңбек өз саласында бұрын-соңды болмаған бірегей туынды. Оның он төртінші басылымынан кейін, мен бұл кітаптың ғылыми маңыздылығы мен сахих хадистерді тексерудегі орны жоғары болғанымен, ол негізінен ғалымдар, мухаддистер мен ілім ізденушілерге арналғанын түсіндім. Сондықтан, кейбір ілім иелері мен қадірлі бауырларымыздың өтініші бойынша «Сафуат» кітабын қысқартуды жөн көрдім. Өйткені онда бастапқы сөздерінің өзгешелігіне, бір-екі сөздің қосылуына немесе мағынасы бірдей болса да риуаятшылардың айырмашылығына байланысты қайталанатын хадистер бар еді. Осы «Жуами' әл-кәлм» жинағында біз оларды алып тастадық. Бұл жаттағысы келетіндерге жеңіл болуы үшін жасалды. Ал сахихтығында күмән жоқ хадистердің толық жинағын қалайтындар «Сафуат әл-ахадис әл-нәбәуия әл-шарифа» кітабының толық нұсқасына жүгіне алады. Осылайша, «Жуами' әл-кәлм» кітабы діни және дүниелік ілімдерді оқушылардың барлық санатына қолжетімді болады. Бұл жинақ Пайғамбар ﷺ-тың ғажайып хадистерін, ұлағатты сөздері мен сүннеттерін паш етеді. Мұны оқыған мүмін болсын, мүмін емес немесе сыншы болсын, Алланың оқу-жазу білмейтін Елшісіне ﷺ берген иләһи шапағатын анық көреді. Бұл хадистер — әлемдерге рақым етіп таңдалған жаннан ғана шығатын терең даналық пен сұлулықтың көрінісі. Бұл Ұлы Жаратушының: «Біз сени әлемдерге тек рақым етіп қана жібердік» деген сөзінің және Пайғамбардың ﷺ: «Шын мәнінде, мен — сыйға тартылған рақыммын» деген сөзінің айғағы. Бұл хадистер исламдық және жалпыадамзаттық асыл құндылықтармен, әдеппен және даналықпен үндеседі, сондықтан оны әлемнің барлық әділ ойшылдары мен ғалымдары құрметпен бағалайды.

Сондай-ақ, мен бұл Мұхаммедтік даналықтар мен жауһарларды жат жерде жүрген қандас бауырларымызға қасиетті исламдық мәтіндер ретінде ұсынғым келді. Олардың арасындағы тілге жүйрік жандар бұл еңбекті өздері тұрып жатқан елдердің тілдеріне аударады деп үміттенемін. Бұл — алып исламдық ой-танымды бейбітшілікке, әділдікке және ізгілікке негізделген бірге өмір сүруді жақтайтындар үшін рақым, махаббат пен бауырластыққа толы жаһандық жолдау ретінде таныстырудың алғышарты.

Ардақты Елшінің ﷺ сүннеті араб-ислам өркениетін құруда ерекше рөл атқарады және ислам шариғатында іргелі орынға ие. Алла Тағала Өзінің қасиетті Кітабында Мұстафаның ﷺ тәлімдеріне бойұсынуды бұйырып: «Елші сендерге не берсе, соны алыңдар, ал неден тыйса, содан тыйылыңдар», — деген. Сондай-ақ, Ұлы Алла оған: «Шын мәнінде, сен тура жолға бастайсың», — деп айтқан және мүміндерге: «Алладан және ақырет күнінен үміт еткендер мен Алланы көп еске алғандар үшін Алланың Елшісінде көркем өнеге бар», — деп бұйырған.

Сонымен қатар, Ұлы Жаратушы Өзінің ардақты Елшісіне ﷺ түсірілгенді жеткізуді бұйырып: «Уа, Елші! Раббыңнан өзіңе түсірілгенді жеткіз», — деді. Басқа аяттарда Хақ Тағала бұл дана Зікірді (Құранды) адамдарға баян етіп, түсіндіріп беруі үшін Елшісіне түсіргенін айтады: «Адамдарға өздеріне түсірілгенді баян етуің үшін және олар ойлансын деп саған Зікірді түсірдік». Алла Тағала мүміннің ең басты сипаты — Алла мен Елшісінің үкіміне бойұсыну екенін ескертіп: «Алла мен Елшісі бір іске үкім бергенде, мүмін ер мен мүмін әйел үшін өз істерінде таңдау жасауға болмайды. Кім Аллаға және Елшісіне қарсы келсе, ол анық адасумен адасты», — дейді. Сондай-ақ, Ол Пәк Тағала ардақты Елшінің ﷺ өз ойынан сөйлемейтінін, тек иләһи уахимен сөйлейтінін: «Ол өз ойынан сөйлемейді», — деп бекіткен. Мүміндерге оған бағынуды бұйырып, Елшіге ﷺ бойұсынуды Өзіне бойұсынумен тең қойды: «Кім Аллаға және Елшіге бойұсынса, міне, солар Алла нығмет бөлеген пайғамбарлармен, шыншылдармен, шәһидтермен және салихтармен бірге болады. Олар қандай жақсы серіктер!». Мұсылманды Пайғамбар ﷺ тәлімдеріне еруге, тыйымдарынан қашуға және сүннетін ұстануға шақыратын басқа да көптеген аяттар бар.

Күмәнсіз, Құран Кәрім — ислам шариғатының бірінші қайнар көзі, ал Пайғамбардың ﷺ сөздері мен істерінен тұратын сүннет — екінші қайнар көз. Сүннет Құран Кәрімнің үкімдерін түсіндіреді, жалпы үкімдерін нақтылайды, шексіз үкімдерін шектейді немесе қысқа қайырылған тұстарын тәпсірлейді. Тіпті, сүннет Құранда мүлдем айтылмаған кейбір мәселелерде жеке үкім шығаруы да мүмкін. Осы жоғары мәртебесіне байланысты үммет ғалымдары мен имамдары сүннетке ерекше көңіл бөліп, оны жинақтау мен жүйелеу жолында бар күш-жігері мен қымбат уақыттарын жұмсады. Олар пайғамбар хадистерін жинауда, өз мақсат-мүдделеріне сай реттеуде шеберлік танытып, ілім жолында алыс сапарларға шықты, хадистерді хатқа түсіріп, бөлімдерге жіктеумен айналысты.

Бұл үдеріс ардақты сахабалардың қасиетті хадистерді көкіректеріне тоқып, жүректерінің төріне ұялатуынан басталды. Олар хадистерді жаттап алуға және оның дәлдігін тексеруге өзара жарысатын. Өйткені Ардақты Елші ﷺ уахидың алғашқы кезеңдерінде хадистердің Құран Кәріммен араласып кетуінен қауіптеніп, оларды жазуға тыйым салған болатын. Кейінірек Алланың игілігі мен сәлемі болсын, ол Әли ибн Әбу Талиб, Әбу Шаһ және Жәбір ибн Абдулла (Алла олардан разы болсын) сияқты кейбір сахабаларға жазуға рұқсат берді. Содан соң Абдулла ибн Амр ибн әл-Асқа (Алла ол екеуінен разы болсын) рұқсат етілді. Бұл оқиға кейбір сахабалар оның Пайғамбардан ﷺ естігеннің бәрін жазып жатқанын көріп: «Сен Алла Елшісінен естігеннің бәрін жаза бересің бе? Алла Елшісі де адам баласы, ол ашуланғанда да, қуанғанда да сөйлейді ғой», – дегеннен кейін болды. Ол бұл туралы Пайғамбарға ﷺ айтқанда, ол кісі аузына ишарат етіп: «Жаз! Жаным қолында болған Алламен ант етейін, бұдан тек ақиқат қана шығады», – деді. Мұны Әбу Һурайраның: «Пайғамбардың сахабаларының ішінде менен көп хадис білетін ешкім жоқ, тек Абдулла ибн Амр ғана көп білуі мүмкін, өйткені ол жазатын, ал мен жазбайтынмын», – деген сөзі растайды. Абдулла ибн Амр ибн әл-Астың жазбалары сахабалар арасында кеңінен танылып, оны «әс-Сахифа әс-Садиқа» (Шынайы парақтар) деп атады. Осының бәрі ардақты сахабалардың (Алла олардан разы болсын) Ардақты Елшінің ﷺ сөздері мен істерін жатқа сақтауға деген зор ықыласы мен құштарлығының дәлелі. Олар бұл хадистерді әрбір іс-әрекеттерінде іс жүзіндегі бағдарлама мен өмірлік сүннетке айналдырды. Бұған олардың мықты жады мен таза жүректері, сондай-ақ көптеген хадистерді қағазға түсіруі септігін тигізді. Осылайша, Мәдина мүнаууарадағы сахабалар қауымы қасиетті сүннетті берік ұстанған алғашқы ислам қоғамының толық бейнесін қалыптастырды. Кейіннен бұл мұра сахабалардан (Алла олардан разы болсын) табиғиндерге өтті. Табиғиндердің ұлы рауилері бұл ұлы қазыналар мен құнды жәдігерлерді өздерінен кейінгі ұрпақтарға жеткізді.

Ислам діні кеңінен тарап, ислам мемлекетінің шекарасы ұлғайып, сахабалар әртүрлі өлкелерге таралған кезде, хадистерді жүйелі кітаптарға жинақтап жазу қажеттілігі туындады. Бұл іске алғашқылардың бірі болып көңіл бөлген халифа Омар ибн Абдулазиз болды. Ол өз өкілдері мен аймақтардағы ғалымдарға хадистерді жинап, хатқа түсіруге бұйрық берді. Бұл істі алғашқы болып қолға алғандардың қатарында Ибн Шиһаб әз-Зуһри (хижра бойынша 124 жылы қайтыс болған), Ибн Исхақ (151 ж. қ. б.) және Суфян әс-Сәури (161 ж. қ. б.) болды. Сол дәуірден бізге жеткен ең танымал кітаптардың бірі – Имам Мәліктің (93-179 жж.) «әл-Муатта» еңбегі, одан кейін Абдурраззақтың (211 ж. қ. б.) «әл-Мусаннафы», Ибн Әбу Шәйбаның (235 ж. қ. б.) «әл-Мусаннафы» және басқалар. Содан соң қасиетті хадистерді жүйелеудің жаңа кезеңі басталды. Кейбір ғалымдар Пайғамбардан ﷺ жеткен барлық хабарларды жинақтап, «Мүснәдтар» жазды. Бұл кітаптарда Пайғамбардың ﷺ хадистері сахих (сенімді) немесе басқа екеніне ажыратылмай, тізбектерімен (иснадтарымен) берілді. Мүснәдтарды алғашқы болып жазғандардың қатарында Имам Ахмад (164-241 жж.), Осман ибн Әбу Шәйба (156-239 жж.) және басқалар бар. Ал кейбір ғалымдар әлсіз хадистерді қоспай, тек сахих хадистерді ғана жинақтауға ден қойды. Бұл әдіспен алғашқы болып Имам Бұхари (256 ж. қ. б.), содан соң Имам Муслим (261 ж. қ. б.) еңбек жазды. Олардың жолын көптеген ұлы имамдар жалғастырды. Кейіннен хадис әдебиетінің барлық түрлері мен үлгілері қалыптасты: Мүснәдтар, Сахихтар, Сүнәндар, Мүстәдрактар, Мүстахраждар, сондай-ақ Жамиғтар мен хадис ілімінің түрлі деңгейдегі басқа да кітаптары жазылды. Мұның бәрі кейіннен хадис ілімінің (риуаят және дираят) негізіне айналды.

Тарихта ешбір ғылым саласының Пайғамбар сүннеті ие болған осындай ұлы мәртебеге, яғни сенімді, әділ және есте сақтау қабілеті жоғары тұлғалар арқылы жалғасқан үзілмес тізбекке (иснадқа) ие болғанын білмейміз. Үмбет ғалымдары мен имамдары бұл іске ерекше мән бергені соншалық, олар тарихта теңдесі аз орасан зор кітапхана қалыптастыра алды. Олар Пайғамбар хадистерін жинау мен жүйелеуде асқан шеберлік танытты. Бұл үдеріс Пайғамбарлық шақырудың алғашқы күндерінен-ақ басталған болатын. Бізге жүздеген хадис кітаптары жетті, бірақ бұл кітаптардың көбінде сахих (сенімді), хасан (жақсы), даиф (әлсіз) және кейбір мәуду (ойдан шығарылған) хадистер кездеседі.

Жасыратыны жоқ, менің зияткерлік өмірімнің басынан бастап сүйікті ісім Сүннет кітаптары мен хадистерді оқу және зерттеу болды. Таңдаулы Пайғамбардың хадистерін зерттеп, оларды тексеріп, талдау жасаған сәттерімде өзімді ерекше бақытты әрі қуанышты сезінетінмін. Алайда, бұл қуанышыма нұрлы шариғаттың мақсаттарымен үйлеспейтін кейбір күмәнді хадистердің кездесуі көлеңке түсіретін. Мен жиі ғалымдар мен хадистанушылардан мұсылманға діні мен дүниесі үшін қажетті ең маңызды әрі ең күшті сахих хадистерді бір кітапқа жинап берулерін сұрайтынмын. Өйткені түрлі хадис кітаптарынан белгілі бір хадисті іздеген шәкірт көбіне жүз мыңнан асатын орасан зор хадистер жиынтығының алдында қалады. Оның үстіне, әрбір хадистің сенімділік немесе әлсіздік дәрежесіне қатысты имамдардың пікірлері де әртүрлі болып жатады. Мен өз-өзіме: «Мұсылман адам мамандардың өзі адасып кететін осы ондаған мың хадистердің арасынан өз шариғатының екінші маңызды қайнар көзін қалай тауып оқи алады?» – деген сұрақ қоятынмын.

Бұл жағдай мені ең танымал хадис кітаптарын риуаят және дираят тұрғысынан қайта зерттеуге итермеледі. Мен өз зерттеуімді жалғастыра отырып, хадистанушылардың тек аз ғана бөлігі өз кітаптарында тек сахих хадистерді ғана келтіруді шарт етіп, хадисті қабылдаудың қатаң ережелері мен талаптарын қойғанын анықтадым. Олардың ішіндегі ең маңыздыларын Имам әс-Суюти өзінің «әл-Жамиғ әл-Кәбир» кітабының алғысөзінде атап өтіп, олардың кітаптары «сахихтығы танылған» деп көрсеткен. Бұл мағынаны менің атам, имам, хадистанушы Мұхаммед ибн Жағфар әл-Кәттани өзінің «әр-Рисала әл-Мустатрафа фи бәйәни мәшһури кутубис-сунна әл-мушаррафа» атты кітабында: «Олардың ішінде авторлары тек сахих хадистерді ғана келтіруді міндеттеген кітаптар бар», – деп бекіткен. Бұл имамдар Пайғамбардан ﷺ жеткен әрбір сөз бен істің дұрыстығына көз жеткізу үшін өздерінің қымбат уақыттарын, мал-мүліктері мен күш-жігерлерін аямай жұмсады. Хадис имамдарының көпшілігі Пайғамбар хадистерін негізгі үш түрге бөлуге келіскен, олар:

Сахих (сенімді), хасан (жақсы) және даиф (әлсіз). Төменде оларға толығырақ тоқталамыз:

Бірінші: Сахих хадис – бұл тізбектің басынан аяғына дейін әділ әрі есте сақтау қабілеті жоғары (дабит) адамның дәл сондай әділ әрі есте сақтау қабілеті жоғары адамнан жеткізген хадисі. Ол үш бөлімнен тұрады:

Мутәуәтир хадис: бұл — өтірікке келісулері мүмкін болмаған үлкен бір топтың екінші бір топтан жеткізген хадисі.

Мәшһүр хадис: бұл — кем дегенде үш сенімді рауи (жеткізуші) тарапынан жеткізілген хадис.

Ахад хадистер: бұл — жеткізуінде бір ғана сенімді рауи оқшау қалған сахих хадис.

Екіншіден: Хасан хадис — бұл қабылдау сипаттарының ең төменгі деңгейін қамтыған хадис.

Үшіншіден: Әлсіз хадис — бұл қабылдау сипаттарының ешбірін қамтымаған хадис және оның түрлері өте көп.

Ал Қудси хадистерге келетін болсақ, олар — Пайғамбар ﷺ-тың Ұлы Жаратушыдан жеткізген хадистері. Бұл хадистер де басқа пайғамбарлық хадистер сияқты сахих, хасан, әлсіз және кейбір ойдан шығарылған түрлерге бөлінеді.

Осы ауқымды хадистану зерттеулерінің негізінде мен өзімнің алғашқы «Сафуат әл-ахадис әл-нәбәуия» атты кітабымда бірнеше сахих имамдары оның дұрыстығына келіскен хадистерге баса назар аудардым. Хадис әртүрлі көзқарастағы, әртүрлі мекен мен заманда өмір сүрген бірнеше сахих хадис имамдарының талдауымен бекітілген болса, бұл олардың әрқайсысы оның Ардақты Пайғамбар ﷺ-ға тиесілі екендігін растау үшін барынша күш салғанын білдіреді. Бұл жағдай хадистің дұрыстығын құжаттандыруға ой-өрістік, географиялық және тарихи ауқым береді, осылайша «Сафуат әл-ахадис» кітабындағы хадистердің Ардақты Пайғамбар ﷺ-ға тән екендігіне деген сенімді нақты айқындық дәрежесіне көтереді. Өйткені олардың барлығының бір қателікке, немқұрайлылыққа бой алдыруы немесе бәріне бірдей жалған нәрсенің таңылуы мүмкін емес. Мысалы, «Амал етіңдер, өйткені әркімге не үшін жаратылса, соған жол жеңілдетіледі» деген шарапатты хадисті оннан астам ірі сахих хадис имамдары келтіргенін білгенімізде, бұл бізді оның ең сахих хадистердің қатарында екеніне нық сеніммен тұжырым жасауға итермелейді.

Осы орайда мен белгілі бір хадистің сахихтығына деген сеніміміз оны риуаят еткен сахих хадис имамдарының саны артқан сайын күшейе түсетінін айттым. Осылайша, бірнеше сахих имамдары оның дұрыстығына келіскен бұл тамаша хадистер жинағы пайда болды. Олардың саны төрт мыңға жуық хадисті құрайды және олар асыл шариғаттың сенім, ғибадат, мәмілелер, жазалау шаралары, әдеп, мінез-құлық, басқару және тағы басқа салаларын қамтиды. Бұл хадистердің барлығы Құран Кәрімге, асыл шариғаттың мақсаттары мен мызғымас негіздеріне немесе бұлтартпас ғылыми ақиқаттарға қайшы келмейді.

Мен бұл кітабымда имамдардың белгілерін олардың өмір сүрген уақыттарының ілгерілігіне қарай келтірдім. Төменде хадис имамдары (Алла оларға разы болсын) үшін мен таңдаған және хадис ғалымдарының көпшілігі келіскен негізгі шартты белгілерді ұсынамын:

(Х) — Бұхари үшін, (М) — Мүслим үшін, (Қ) — екеуі келіскен хадистер үшін, (Д) — Әбу Дәуіт үшін, (Т) — Тирмизи үшін, (Н) — Нәсәи үшін, (Һ) — Ибн Мәжә үшін, (Төртеуі) — осы төртеуі үшін, (Үшеуі) — Ибн Мәжәдан басқа үшеуі үшін, (Хм) — Ахмед ибн Ханбалдың «Мүснәді» үшін, (Ғм) — оның ұлы Абдулланың қосқан қосымшалары үшін, (К) — Хакимнің «Мүстәдрәгі» үшін, (Хб) — Ибн Хиббанның «Сахиһы» үшін, (Хз) — Ибн Хузәймәнің «Сахиһы» үшін, (Тб), (Тс), (Тш) — Табаранидің «Үлкен», «Орта» және «Кіші» жинақтары үшін, (С) — Саид ибн Мансұрдың «Сүнәні» үшін, (Хд) — Бұхаридің «Әл-Әдәб» кітабы үшін, (Тх) — Бұхаридің «Тарихы» үшін, (З) — Дия әл-Мақдисидің «Әл-Мұхтара» жинағы үшін, (Фғи) — Шафиғидің «Мүснәді» үшін, (Ш) — Ибн Әбу Шәйбәнің «Мүснәд әл-Мұсаннаф» еңбегі үшін, (Ғб) — Абдурраззақтың «Әл-Жамиғ» және «Әл-Мұсаннаф» еңбектері үшін, (Ғ) — Әбу Яғланың «Мүснәді» үшін, (Қт) — Дарақұтнидің «Сүнән» және «Әл-Афрад» еңбектері үшін, (Фр) — Дәйләмидің «Фирдаусы» үшін, (Хл) — Әбу Нұғайымның «Хилия» кітабы үшін, (Һб, Һқ) — Бәйһақидің «Шуғаб әл-иман», «Сүнән», «Мағрифа», «Дәләил ән-нүбууа» және «Әл-әсма уас-сифат» еңбектері үшін, (Ғд) — Ибн Адидің «Әл-Кәмил» еңбегі үшін, (Ғқ) — Уқайлидің «Әд-дуғафа» еңбегі үшін, (Хт) — Хатибтің «Әл-Жамиғ» және «Тарих» еңбектері үшін, (Ми) — Даримидің «Сүнәні» үшін, (Т) — Таялисидің «Мүснәді» үшін, (Кр) — Ибн Асакирдің «Тарихы» үшін, (Бз) — Бәззардың «Сүнәні» үшін.

Мен бұл хадис жауһарларын өзімнің «Сафуат әл-ахадис ән-нәбәуия әш-шәрифа» атты кітабымнан таңдап алып, оны «Жуамиғ әл-кәлм әл-нәбәуи әш-шәриф» деп атадым. Мұнда ардақты Пайғамбардың ﷺ ұлылығын, даналығын, білімін, жалпыадамзаттық сипатын, жұмсақтығын, ержүректігін, зұлымдық пен залымдарға қарсы күресін, ақиқатты орнатып, жалғанның тамырына балта шапқанын паш ететін ең таңдаулы хадистер жинақталған. Бұл еңбек ұрпақтарымыз бен бүкіл үмбет үшін жол көрсетуші шамшырақ болсын деген ниеттемін.

Мен ұлы Ислам дініне жалпы, ал қасиетті Пайғамбар ﷺ сүннетіне ерекше қызмет ететін, Алла қаласа мұсылмандардың басын біріктіруге септігін тигізетін, Исламның мәңгілік руханиятын жер бетінің түкпір-түкпіріндегі зиялы қауым мен парасатты ойшылдардың жүрегіне, санасына жақындататын игі іс ұсындым ба деп шын жүректен үміттенемін. Алла ақиқатты айтады және Ол тура жолға бастайды. «Әрбір білім иесінің үстінде одан да артық білуші бар» деп айтқан Аллаға мақтаулар болсын. Сіздерге Алланың амандығы, рақымы мен берекесі болсын.

Профессор доктор Абдулқадир әл-Мәкки әл-Кәттани
Кеңесші, инженерлік және жоғары исламтану ғылымдарының профессоры

Пайғамбар ﷺ айтты: «Алла бізден бір нәрсені естіп, оны дәл сол күйінде өзгелерге жеткізген адамға нұр берсін; кейде хабарды жеткізуші естушіден де көбірек ұғынады»