الهمزية في المدائح النبوية
أم القرى في مدح خير الورى — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
من عيون المدائح النبوية، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله في سيرة النبي ﷺ وشمائله ومعجزاته، ومطلعها المشهور: «كيف ترقى رقيك الأنبياء». تُدرَّس وتُنشد في مجالس العلم والذكر شرقًا وغربًا.
Әл-Хамзия — Имам Шарафуддин әл-Бусыйри
Бұл – Имам әл-Бусыйри (Алла оған рақым етсін) жазған Пайғамбарды ﷺ мадақтау жырларының ең көркемдерінің бірі. Онда Пайғамбардың ﷺ өмірбаяны, асыл қасиеттері мен мұғжизалары баяндалады. Оның атақты алғашқы жолы: «Пайғамбарлар сіздің мәртебеңізге қалай жете алады?» Бұл қасыда Шығыс пен Батыстағы білім және зікір мәжілістерінде оқылып, зерттеледі.
كيف ترقَى رُقِيَّك الأَنبياءُ
يا سماءً ما طاوَلَتْها سماءُПайғамбарлар сіздің асқақ дәрежеңізге қалай жете алады, ешбір аспан теңесе алмайтын биік аспан сияқтысың!
لَمْ يُساوُوك في عُلاكَ وَقَدْ حا
لَ سناً مِنك دونَهم وسَناءُОлар сіздің ұлылығыңызға теңесе алмады, өйткені сізден шыққан нұр мен сән-салтанат оларға кедергі болып, сізді олардан ерекшелеп тұрды.
إنّما مَثَّلُوا صِفاتِك للنا
س كما مثَّلَ النجومَ الماءُШынында, олар адамзатқа сіздің қасиеттеріңізді тек қана көрсетті, су жұлдыздарды шағылыстырғандай, тек ұқсастығын ғана көрсетті.
أنتَ مِصباحُ كلِّ فضلٍ فما تَص
دُرُ إلا عن ضوئِكَ الأَضواءُСіз әрбір ізгіліктің шырағысыз, өйткені барлық басқа нұрлар тек сіздің жарқыраған сәулеңізден тарайды және содан бастау алады.
لكَ ذاتُ العلومِ من عالِمِ الغَي
بِ ومنها لآدمَ الأَسماءُСізге Ғайыпты Білушінің ілімінің мәні тиесілі, және Адамға есімдердің білімі дәл осы қайнардан берілді.
لم تَزَلْ في ضمائرِ الكونِ تُختَا
رُ لك الأُمهاتُ الأَباءُСіз жаратылыстың жасырын тереңдігінде әрдайым болдыңыз, онда сіз үшін аналар мен әкелер таза тектілік арқылы таңдалды.
ما مضتْ فَترةٌ من الرُّسْلِ إِلّا
بَشَّرَتْ قومَها بِكَ الأَنبياءُЕлшілер арасында ешбір дәуір өткен жоқ, пайғамбарлар өз халықтарына сіздің келетініңізді алдын ала айтпай.
تتباهَى بِكَ العصورُ وَتَسْمو
بِكَ علْياءٌ بعدَها علياءُҒасырлар сіздің келуіңізбен мақтанады, және сіз арқылы бір даңқ шыңынан кейін екіншісі үнемі көтеріледі.
وَبَدا للوُجُودِ منك كريمٌ
من كريمٍ آبَاؤُه كُرماءُСізден болмысқа бір асыл жан келді, әкелерінің бәрі асыл болған текті әулеттен туған.
نَسَبٌ تَحسِبُ العُلا بِحُلاهُ
قَلَّدَتْهَا نجومهَا الْجَوزاءُСондай әсем тектілік, оның сұлулығымен нағыз ұлылық өлшенеді, тіпті Егіздер шоқжұлдызының жұлдыздары да оның сән-салтанатымен безендірілген.
حبذا عِقْدُ سُؤْدُدٍ وَفَخَارٍ
أنتَ فيه اليتيمةُ العصماءُДаңқ пен мақтаныштың бұл алқасы қандай тамаша, онда сіз ﷺ бірегей және ең қымбат інжусіз.
وُمُحَيّاً كالشَّمس منكَ مُضِيءٌ
أسْفَرَت عنه ليلةٌ غَرّاءُСіздің күндей жарқыраған жүзіңіз даңқты және нұрлы түнде ашылды.
ليلةُ المولدِ الذي كَان للدِّي
نِ سرورٌ بيومِهِ وازْدِهاءُБұл оның ﷺ туған түні еді, оның күні дінге зор қуаныш пен сән-салтанат әкелді.
وتوالَتْ بُشْرَى الهواتفِ أن قدْ
وُلِدَ المصطفى وحُقّ الهَناءُЖәне көрінбейтін дауыстардан қуанышты хабарлар бірінен соң бірі келіп жатты, Таңдаулы ﷺ туылғанын жариялап, осылайша бақытқа шынымен лайық болды.
وتَدَاعَى إيوانُ كِسْرَى ولَوْلا
آيةٌ مِنكَ ما تَدَاعَى البناءُКисраның Айваны құлады, өйткені сізден ﷺ келген керемет белгі болмаса, ол ұлы ғимарат ешқашан құламас еді.
وغَدَا كلُّ بيتِ نارٍ وفيهِ
كُرْبَةٌ مِنْ خُمودِها وَبلاءُЖәне әрбір от үйі сөнді, оның кенеттен жойылуы оның табынушыларына қайғы мен апат әкелді.
وعيونٌ لِلْفُرسِ غارَتْ فهل كا
نَ لنِيرانِهِم بها إطفاءُПарсылардың бұлақтары құрғап қалды; осы әрекет арқылы олардың қасиетті оттары сөндірілген жоқ па?
مَوْلِدٌ كان منهُ في طالعِ الكُفْ
رِ وبالٌ عليهِمُ ووباءُБұл туылудан, күпірліктің тағдырында, оның ізбасарларына құлдырау мен оба келді.
فَهنيئاً به لآمِنَةَ الفَض
لُ الذي شُرِّفَتْ به حوَّاءُСондықтан Әминаға оның ﷺ үшін құтты болсын, өйткені ол тіпті Хауа ананың өзі құрметтелген ізгілікке жетті.
مَنْ لِحَوَّاءَ أنها حملَتْ أحْ
مدَ أو أنها به نُفَسَاءُӘйелдердің ішінде, Хауа ананы қоса алғанда, кім Ахмадты ﷺ көтерген немесе оның туылуынан кейінгі қасиетті босанғаннан кейінгі кезеңді бастан өткерген құрметке ие бола алады?
يوْمَ نَالت بِوَضْعِهِ ابنَةُ وَهْبٍ
مِنْ فَخَارٍ ما لم تَنَلْهُ النِّساءُУаһбтың қызы (Әмина) оның туылуы арқылы жеткен күні, ешбір әйел қол жеткізбеген даңққа ие болды.
وَأَتَتْ قومَها بأفضلَ مما
حَمَلَتْ قبلُ مريمُ العذراءُЖәне ол өз халқына бұрын Қыз Мәриям көтергеннен де артық нәрсе әкелді.
شمَّتته الأَملاكُ إذ وضَعَتْهُ
وشَفَتْنَا بِقَوْلِهَا الشَّفّاءُПеріштелер оның туылуымен оны құттықтады, және олардың шипалы сөздерімен бізге жұбаныш әкелді.
رافعاً رأسَه وفي ذلك الرف
ع إلى كل سُؤْدُدٍ إيماءُОл ﷺ басын көтеріп туылды, және сол қимылда барлық болашақ даңқ пен ұлылықтың белгісі болды.
رامقاً طَرْفه السَّماءَ ومَرْمَى
عينِ مَنْ شَأْنُهُ العُلُوُّ العَلاءُОның көзқарасы аспанға қадалған еді, тағдыры ең жоғары биіктік пен ұлылық болған жанның мақсаты.
وتَدَلَّتْ زُهْرُ النُّجومِ إليهِ
فأضاءت بِضوئها الأَرجاءُЖәне жарқын жұлдыздар оған қарай төмендеді, айналадағы барлық аймақтарды өз нұрларымен жарықтандырды.
وتراءت قصورُ قَيصَر بالرُّو
مِ يَرَاهَا مَنْ دَارُهُ البطحاءُРимдегі Цезарь сарайлары көрінді, үйі Меккенің құмды алқабында болған адамға көрінді.
وبَدَتْ فِي رَضَاعِهِ مُعْجِزَاتٌ
لَيْس فيها عنِ العيون خَفَاءُЖәне оның емізу кезінде кереметтер айқын болды, барлық көздерге анық және жоққа шығаруға болмайтын.
إذْ أَبَتْهُ لِيُتْمِهِ مُرْضِعاتٌ
قُلْنَ ما في اليتيمِ عنا غَنَاءُӨйткені сүт аналар оны жетімдігіне байланысты қабылдамаған еді, "Жетімнен бізге еш пайда жоқ" деп мәлімдеп.
فأتتهُ من آلِ سعدٍ فتاةٌ
قد أبَتْهَا لِفَقْرِهَا الرُّضَعاءُСонда оған Сағд тайпасынан бір жас әйел келді, оны басқа нәрестелер кедейлігіне байланысты қабылдамаған еді.
أرْضَعتْهُ لِبَانَهَا فَسَقَتْهَا
وَبنِيها أَلْبَانَهُنَّ الشَّاءُОл оны өз сүтімен емізді, ал оның орнына, оның қойлары оған және оның балаларына мол сүт берді.
أَصْبَحَتْ شُوَّلاً عِجافا وأمْسَتْ
ما بِها شائلٌ ولا عَجْفاءُТаңертең құрғақ және арық болған оның қойлары, кешке қарай құрғақ та, арық та болмады.
أخْصَبَ العَيْشُ عِنْدَهَا بعدَ مَحْلٍ
إذ غَدا للنبيِّ منها غِذاءُҚұрғақшылық кезеңінен кейін оның өмірі молшылыққа толды, өйткені Пайғамбар ﷺ одан нәр алды.
يا لَها مِنَّةً لقدْ ضُوعِفَ الأَجْ
رُ عليها من جِنْسِها والجزَاءُО, қандай береке, өйткені оның ісі үшін сыйақы мен өтем еселеніп, түрі мен одан да артық болып көбейтілді.
وإذا سخَّرَ الإِلهُ أُناساً
لسعيدٍ فإِنهم سُعَداءُАл Алла Тағала адамдарды бақытты бір жанға бағынышты етсе, онда сол адамдардың өздері де бақытты болады.
حَبَّة أَنْبَتَتْ سَنَابِلَ والعَص
فُ لَدَيْهِ يَسْتَشْرِفُ الضُّعَفَاءُОл ﷺ көптеген масақ өсірген бір дән сияқты еді, оның қауызынан тіпті әлсіздер де ризық іздеді.
وَأَتَتْ جَدَّهُ وقد فَصَلَتْهُ
وبِهَا مِنْ فِصَالِهِ البُرَحَاءُЖәне ол оны сүттен айырғаннан кейін атасына келді, оның кетуінің қайғысынан қатты қиналған еді.
إذ أحاطتْ به ملائكةُ الل
هِ فظنَّتْ بأنهم قُرَنَاءُӨйткені Алланың періштелері оны қоршап алған еді, оларды оның серіктері деп ойлап қалды.
ورأى وَجْدَها به ومِنَ الوَج
دِ لهيبٌ تَصْلَى بهِ الأَحْشاءُЖәне ол ﷺ оның өзіне деген қатты берілгендігін көрді, жүрегінде жанып тұрған жалын сияқты ыстық махаббат.
فَارَقَتْهُ كُرْهَاً وكان لَدَيْهَا
ثاوِياً لا يُمَلُّ مِنْهُ الثّواءُОл одан еріксіз айырылды, өйткені оның онымен бірге болуы ешқашан жалықтырмайтын тұрақ болған еді.
شُقَّ عَنْ قَلْبِهِ وأُخْرِجَ مِنْهُ
مُضْغَةٌ عِنْدَ غَسْلِهِ سوداءُЖүрегін тазартқанда, оны жарып, қара қан ұйығын шығарды.
خَتَمَتْهُ يُمْنَى الأَمينِ وقد أُو
دِعَ ما لم تُذَع له أَنْبَاءُСенімді періштенің оң қолы оның ﷺ жүрегін мөрлеп, әлі ешкімге жарияланбаған құпиялар аманат етілді.
صانَ أَسْرَارَه الخِتَامُ فلا الفَضْ
ضُ مُلِمٌّ بِهِ وَلا الإِفضاءُМөр оның құпияларын қорғады, сондықтан оны бұзуға да, ішіндегісін жариялауға да болмады.
أَلِفَ النُّسْكَ والعبادةَ والخَل
وةَ طِفلاً وهكذا النُّجَبَاءُОл ﷺ бала кезінен-ақ құлшылыққа, ғибадатқа және жалғыздыққа үйренді, өйткені асыл жандардың жолы осындай.
وإذا حَلَّتِ الْهِدَايَةُ قَلْبَاً
نَشِطَتْ في العبادة الأَعضاءُЖүрекке тура жол орнағанда, дене мүшелері құлшылыққа белсенді әрі ынталы болады.
بَعَثَ اللَّهُ عندَ مبعثهِ الشُّه
بَ حِراساً وضاقَ عنها الفضاءُОның ﷺ келуімен Алла Тағала метеориттерді күзетші етіп жіберді, тіпті кең аспан да оларға тар болды.
تَطْرُدُ الجِنَّ عن مقاعدَ للسَّمْ
عِ كما تَطْرُدُ الذِّئابَ الرِّعاءُБұл метеориттер жындарды тыңдау орындарынан қуды, дәл қойшылар қасқырларды қуғандай.
فَمَحَتْ آيةُ الكَهَانَةِ آيا
تٌ مِنَ الوحْيِ ما لَهنَّ امِّحاءُОсылайша, балгерліктің белгілері ешқашан жойылмайтын уахи аяттарымен өшірілді.
ورأَتْهُ خديجةٌ والتُّقَى وال
زُّهْدُ فيه سجيَّةٌ والحياءُХадиша оны ﷺ көргенде, тақуалық, дүниеден безушілік және ұят оның туа біткен табиғаты екенін байқады.
وأتاها أن الغمامةَ والسر
حَ أَظَلَّتْهُ منهما أفياءُОған бұлт пен ағаштың оны ﷺ қорғаныш көлеңкесімен қамтамасыз еткені туралы хабар жетті.
وأحاديث أنَّ وَعْدَ رسولِ ال
له بالبعثِ حانَ منه الوفاءُАлла Елшісінің ﷺ келуі туралы уәдесінің орындалуы жақындағаны туралы әңгімелер тарады.
فدَعَتْهُ إلى الزواجِ وما أَحْ
سَنَ ما يبلغُ المُنَى الأَذكياءُСондықтан ол оны ﷺ үйленуге шақырды, әрі ақылдылардың өз тілектеріне осындай даналықпен жетуі қандай тамаша!
وأتاهُ في بيتها جَبْرَئيلٌ
ولِذي اللُّبِّ في الأُمورِ ارْتياءُЖәбірейіл оған ﷺ оның үйінде келді, өйткені ақыл иесі мұндай маңызды істерде парасаттылыққа ие.
فأماطت عنها الخِمَارَ لتَدْري
أهُوَ الوحْيُ أم هو الإِغماءُСондықтан ол оның шынымен уахи ма, әлде жай естен тану ма екенін білу үшін басындағы орамалын шешті.
فاختفى عند كشفِها الرأْسَ جِبْري
لُ فما عادَ أو أُعيدَ الغِطاءُОл басын ашқанда Жәбірейіл ғайып болды, әрі орамал қайта жабылғанша оралмады.
فاستبانت خديجةٌ أنه الكنْ
زُ الذي حَاوَلَتْهُ والكِيميَاءُСонда Хадиша оның ﷺ өзі іздеген қазына және нағыз алхимия екеніне көз жеткізді.
ثم قام النبيُّ يدعو إلى الل
هِ وفي الكُفرِ نَجْدَةٌ وإباءُСодан кейін Пайғамбар ﷺ Аллаға шақыруға кірісті, тіпті күпірлік күшті әрі қарсылықты болса да.
أُمَمَاً أُشرِبَتُ قلوبُهُم الكُف
رَ فَدَاءُ الضَّلالِ فيهم عَيَاءُОл жүректері күпірлікке батқан ұлттарды шақырды, олардың адасуының емі қиынға соқты.
ورأينا آياتِه فاهتدَيْنَا
وإذا الحقُّ جاء زالَ المِراءُБіз оның ﷺ белгілерін көрдік, сонда тура жол таптық, өйткені ақиқат келгенде, барлық күмән жоғалады.
رَبِّ إِنَّ الهُدى هُداك وَآيا
تُكَ نورٌ تَهْدِي بها من تشاءُУа, Раббым, шын мәнінде тура жол – Сенің жолың, әрі Сенің аяттарың – Өзің қалағанды тура жолға салатын нұр.
كم رأَيْنَا ما ليس يَعْقِلُ قد أُلْ
هم ما ليْس يُلْهَمُ العُقلاءُАқыл-есі жоқ нәрселердің ең ақылдыларға берілмейтін түсініктермен шабыттанғанын қанша рет көрдік.
إذ أبى الفيلُ ما أتى صاحبُ الفي
لِ ولم ينفعِ الحِجا والذكاءُБұл піл өз қожайынына, пілдердің иесіне бағынудан бас тартқанда айқын болды, әрі оның даналығы да, ақылы да көмектеспеді.
والجماداتُ أفصحت بالذي أُخ
رِسَ عنه لأَحمدَ الفُصحاءُТіпті жансыз заттар да Ахмад ﷺ үшін ең шешен сөйлеушілер үнсіз қалған ақиқаттарды анық айтты.
ويْحَ قومٍ جَفَوا نَبِيَّاً بأرضٍ
أَلِفَتْهُ ضِبَابُها والظِّبَاءُПайғамбарды ﷺ өз жерінде, тіпті оның қасқырлары мен киіктері де оның қатысуына үйреніп қалған жерде теріс айналған халыққа қасірет!
وَسَلَوْهُ وَحَنَّ جِذعٌ إِليه
وَقَلَوْهُ وَوَدَّهٌ الغُرَباءُОлар оны тастап кетті, бірақ ағаш діңі оған сағыныш білдірді; олар оны жек көрді, бірақ бөтендер оны жақсы көрді.
أخرَجوه منها وآوَاهُ غارٌ
وَحَمَتْهُ حَمامَةٌ وَرقاءُОлар оны үйінен қуып шығарды, бірақ үңгір оған пана болды, әрі сұр көгершін оны қорғады.
وَكَفَتْهُ بِنَسْجِها عنكبوتٌ
ما كَفَتْهُ الحمامةُ الحَصْداءُӨрмекші өзінің нәзік торымен оған тіпті мықты көгершін де бере алмайтын қорғаныс берді.
وَاختفى منهمُ على قُرْبٍ مَرْآ
هُ ومن شِدَّةِ الظهورِ الخَفَاءُОл оларға көрінетіндей жақын болса да, олардан жасырын қалды, бұл жасырындық оның қатысуының қарқындылығынан туындаған парадокс еді.
وَنَحا المصطفى المدينةَ وَاشتا
قتْ إليه من مكةَ الأَنحاءُСодан кейін Таңдаулы ﷺ Мәдинаға бет алды, ал Меккенің өңірлері оның қайтып келуін аңсады.
وَتغنّتْ بِمَدْحِهِ الْجِنُّ حتَّى
أطرَبَ الإِنسَ منه ذاك الغِناءُЖындар оны ﷺ мадақтап ән салды, олардың әуендері соншалықты әдемі болғандықтан, адамзатқа да қуаныш сыйлады.
وَاقتفى إثْرَهُ سُراقَةُ فاستَهْ
وَتهُ في الأَرْضِ صافنٌ جَرْداءُСұрақа оның ізіне түсті, бірақ оның жүйрік, күшті аты жерге батып, оны тұтқын етті.
ثم ناداهُ بعدَما سِيمَتِ الخَس
فَ العُلا وَقَد يُنْجِدُ الغريقَ النِّداءُСодан кейін Сұрақа оның ﷺ асыл аты бағынғаннан кейін оған айқайлады, өйткені шынында да, айқай суға батқанды құтқара алады.
فطوى الأَرضَ سائرا وَالسموا
تِ العُلا فوقَها له إِسراءُОл жерді жаяу жүріп өтті, бірақ жоғары аспандар да оның ғажайып Миғраж түніндегі баратын жері болды.
فصِفِ الليلةَ التي كان للمُخ
تارِ فيها على البُراقِ استواءُСондықтан, Таңдаулы ﷺ Бұраққа мінген сол ғажайып түнді сипатта.
وترقى به إلى قابِ قَوْسَيْ
نِ وَتِلكَ السيادةُ القَعْساءُОл онымен екі садақ қашықтығына көтерілді, бұл оның жоғары әрі мызғымас билігінің дәлелі.
رُتَبٌ تَسْقُط الأَمانيُّ حَسْرَى
دونَها ما وراءهن وَرَاءُБұл дәрежелер соншалықты жоғары, барлық тілектер олардың алдында өкінішпен жетпей қалады, өйткені олардан кейін одан әрі көтерілу жоқ.
ثم وافَى يحدِّثُ الناسَ شُكْرَاً
إذ أتته من ربِّه النَّعْماءُСодан кейін ол қайтып оралып, Раббысынан келген ұлы нығметтерді адамдарға ризашылықпен баяндады.
وتَحَدَّى فارتابَ كلُّ مُريبٍ
أَوَ يَبْقَى مع السُّيُولِ الغُثاءُОл өз шақыруын тастады, әрбір күмәнданушыны дірілдетті, өйткені күшті тасқындар арасында жай ғана қоқыс қалай қалуы мүмкін?
وَهْوَ يدعو إلى الإِلهِ وَإن شق
قَ عليه كفرٌ به وَازدِراءُОл ﷺ адамзатты Құдайға шақыруды жалғастырды, тіпті олардың күпірлігі мен мазағы оған үлкен қиындық туғызса да.
وَيَدُلُّ الورَى على اللَّهِ بالتَّوْ
حيدِ وَهْوَ المَحَجَّةُ البَيْضاءُОл ﷺ барлық жаратылысты Аллаға бірлік қағидасы арқылы бағыттайды, бұл шынымен де айқын әрі нұрлы жол.
فَبِمَا رحمةٍ مِنَ اللَّهِ لانَتْ
صَخْرةٌ مِنْ إبائِهم صَمَّاءُАлланың мейірімімен олардың қырсықтығының керең тасы жұмсарды.
وَاستجابَتْ له بنصرٍ وَفَتْحٍ
بعد ذاكَ الخضراء والغبراءُСодан кейін жасыл да, шаңды да жер оған жеңіс пен жаулап алумен жауап берді.
وَأَطاعَتْ لأَمْرِهِ العَرَبُ العَرْ
باء وَالْجَاهِلِيَّةُ الْجَهْلاءُОның әміріне таза арабтар да, надандыққа батқан жаһилия халқы да бағынды.
وَتَوالَتْ للمصطفى الآيةُ الكبْ
رَى عليهمْ وَالغارةُ الشَّعْواءُТаңдаулы ﷺ үшін оларға үлкен белгілер мен шашыраңқы шабуылдар бірінен соң бірі келді.
فإذا ما تلا كتابا من الل
هِ تَلَتْهُ كَتِيبَةٌ خضراءُОл Алладан бір кітап оқығанда, оның соңынан жасыл жасақ ерді.
وَكفاهُ المستهزئينَ وَكم سا
ءَ نبِيَّاً من قومِه استهزاءُАлла оны мазақ етушілерден қорғады, өйткені өз халқының келекесі пайғамбарға қанша рет зиян тигізген.
وَرَماهم بِدَعْوَةٍ من فِناءِ ال
بَيتِ فيهَا للظالمين فَنَاءُОл ﷺ Қағба ауласынан оларға дұға етті, ол дұға залымдар үшін жойылуды қамтыды.
خمسةٌ كُلُّهم أُصيبوا بداءٍ
والرَّدَى من جنودِهِ الأَدوَاءُБес адамның бәрі де ауруға шалдықты, өйткені аурулар өлімнің сарбаздарынан.
فدَهَى الأَسودَ بنَ مُطَّلِبٍ أَي
يُ عمىً مَيِّتٌ به الأَحياءُОл Әл-Асуад ибн әл-Мутталибті сондай соқырлыққа ұшыратты, тіпті тірілер де одан өлгендей болды.
وَدَهَى الأَسودَ بنَ عبدِ يغوثٍ
أن سَقَاهُ كأسَ الرَّدَى اسْتِسْقَاءُЖәне ол Әл-Асуад ибн Абд Яғутты шөл қандырғандай өлім кесесін ішкізу арқылы соққыға жықты.
وأَصابَ الوليدَ خَدْشَةُ سَهْمٍ
قَصَّرَتْ عنها الْحَيَّةُ الرَّقْطاءُӘл-Уәлидке жебенің жай ғана тырнауы тиді, бірақ оның уы сондай күшті болды, тіпті ала жыланның шағуы да оның әсеріне жетпес еді.
وَقَضَتْ شَوْكَةٌ على مَهْجَةِ العا
صِي فللّهِ النَّقْمَة الشَّوْكاءُЖәне бір тікен қарсы келушінің өмірін қиды, өйткені Аллаға өткір кек тиесілі.
وَعَلا الحارثَ القُيُوحُ وَقد سا
لَ بِها رأسُه وَساء الوِعاءُӘл-Харисті ірің басты, басынан ағып, басы жағымсыз ыдысқа айналды.
خمسةٌ طُهِّرَتْ بِقَطْعِهِم الأَر
ضُ فَكَفُّ الأَذى بهم شَلَّاءُБұл бесеуінің өлімімен жер тазарды, олар арқылы зиян келтіруші қол сал болды.
فُدِيَتْ خمسةُ الصَّحيفةِ بالخَم
سةِ إن كان بالكرام فِدَاءُПараққа қол қойған бесеуі осы бесеуімен құтқарылды, егер шынымен де асыл өмір құн бола алса.
فِتْيَةٌ بَيَّتُوا على فِعلِ خَيْرٍ
حَمِد الصبحُ أمرَهم وَالمَساءُОлар жақсылық жасауға бел буған жастар еді, таң да, кеш те олардың ісін мақтады.
يَا لأَمر أَتاهُ بعدَ هِشامٍ
زَمْعَةٌ إنه الفتَى الأَتَّاءُО, Хишамнан кейін оған қандай іс келді, Зам'а, өйткені ол алға шыққан жас жігіт еді.
وَزُهَيْرٌ وَالْمُطْعِمُ بنُ عَدِيٍّ
وَأبو البَخْتَرِيِّ مِنْ حيث شاؤواЖәне Зухайр, Әл-Мутъим ибн Адий, және Әбу әл-Бахтари оларға қалаған жерінен қосылды.
نَقَضُوا مُبْرَمَ الصَّحيفةِ إذ شد
دَت عليهم من العِدا الأَنداءُОлар жаулардың қиыншылығы күшейген кезде мықтап бекітілген парақты бұзды.
أذْكَرَتْنَا بِأَكْلِهَا أكلَ مِنْسَا
ةِ سُلَيْمانَ الأَرْضَةُ الخَرساءُОның жеуі арқылы үнсіз термит бізге Сүлейменнің таяғын жегенін еске салды.
وَبهَا أخبَر النبيُّ وكم أخ
رَجَ خَبْئاً له الغُيُوبُ خِبَاءُЖәне сол арқылы Пайғамбар ﷺ хабар берді, көрінбейтін әлемдер перде болған көптеген жасырын шындықтарды ашты.
لا تَخَلْ جانِبَ النبيِّ مُضَاماً
حينَ مَسَّتْهُ منهمُ الأَسْواءُПайғамбарға ﷺ дұшпандарынан жамандық тигенде, оны жәбірленді деп ойлама.
كلُّ أمرٍ نَابَ النبيِّينَ فالشد
دَةُ فيه محمودةٌ وَالرّخاءُПайғамбарларға келген әрбір іс, мейлі қиындық болсын, мейлі жеңілдік болсын, мақтауға тұрарлық еді.
لو يَمسُّ النُّضَارَ هُونٌ مِنَ النا
رِ لما اختيرَ للنُّضَارِ الصِّلاءُЕгер алтынға оттан қорлық тисе, онда алтынды тазарту үшін от таңдалмас еді.
كم يَدٍ عن نَبِيِّهِ كَفَّهَا الل
هُ وَفي الخَلْقِ كَثْرَةٌ وَاجتراءُАлла Тағала Өзінің Пайғамбарынан ﷺ қаншама қолды тыйды, жаратылыстың көптігі мен батылдығына қарамастан.
إذ دعا وَحْدَهُ العبادَ وَأَمْسَتْ
مِنه في كلِّ مُقلَةٍ أَقْذاءُОл ﷺ жалғыз өзі адамзатты Құдайға шақырғанда, әрбір көзде оған деген жеккөрушілік бөлшектері бар еді.
هَمَّ قومٌ بِقَتْلِهِ فأَبى السَّيْ
فُ وَفاءً وَفاءتِ الصَّفْواءُБір халық оны ﷺ өлтірмек болды, бірақ қылыш адалдықтан бас тартты, ал мөлдір тас бағынды.
وَأبو جهلٍ إذ رأى عُنُقَ الفح
لِ إليه كأنه العنقَاءُӘбу Жәһил айғырдың мойнының өзіне қарай келе жатқанын көргенде, ол мифтік Аңқа құсы сияқты еді.
وَاقتضَاهُ النبيُّ دَيْنُ الإِراشي
يِ وَقد سَاء بيعُهُ وَالشِّرَاءُПайғамбар ﷺ Ираши адамының қарызын өтеді, дегенмен оның саудасы сәтсіз болған еді.
وَرأى المصطفى أَتَاهُ بما لَمْ
يُنْجِ منه دونَ الوفاء النَّجَاءُТаңдаулы ﷺ оның уәдені орындамай құтылу мүмкін емес талаппен келгенін көрді.
هوَ ما قد رآهُ مِن قبلُ لكنْ
ما عَلَى مِثْلِهِ يُعَدُّ الخَطَاءُБұл оның ﷺ бұрын көргені еді, бірақ оған ұқсас адамға қателік есептелмейді.
وَأَعَدَّتْ حَمَّالَةُ الحَطَبِ الفِه
رَ وَجَاءَتْ كأَنها الوَرْقاءُЖәне отын тасушы тасты дайындап, қаһарлы көгершіндей болып келді.
يومَ جاءَت غَضْبَى تقولُ أفي مِث
لِيَ مِنْ أحمدٍ يُقالُ الهِجَاءُОл ашуланып келіп: "Ахмад ﷺ сияқты адам туралы сатира айтыла ма?" деген күн.
وَتَولَّتْ وَمَا رأته وَمِنْ أَيْ
نَ تَرَى الشمسَ مُقْلَةٌ عمياءُЖәне ол оны ﷺ көрмей бұрылып кетті, өйткені соқыр көз күнді қалай көре алады?
ثم سَمّتْ له اليهوديَّةُ الشَا
ةَ وَكم سَامَ الشِّقْوَةَ الأَشقِيَاءُСодан кейін яһуди әйел оған ﷺ қойды улады, және бақытсыздар басқаларға қаншама қайғы әкеледі?
فأَذاعَ الذِّراعُ مَا فيه مَن شر
رٍ بِنُطْقٍ إخفاؤُهُ إبداءُСондықтан алдыңғы аяқ ішіндегі зұлымдықты сөзімен ашты, оның жасырылуы ашылу болды.
وَبِخُلقٍ مِنَ النبيِّ كريمٍ
لَمْ تُقَاصَصْ بِجرحهَا العَجْماءُЖәне Пайғамбардың ﷺ асыл мінезімен, жарақат келтірген адамға кек қайтарылмады.
مَنَّ فَضْلاً عَلَى هَوَازِنَ إذْ كا
نَ له قبلَ ذَاكَ فيهِمِ رِبَاءُОл ﷺ Хауазинге мейірімділік танытты, тіпті оның олардың арасында бұрыннан туыстық талабы болса да.
وَأتى السَّبيُ فيه أُختُ رَضَاعٍ
وَضَعَ الكُفْرُ قَدْرَهَا وَالسِّبَاءُЖәне тұтқындар арасында сүт анасының қызы келді, оның мәртебесін күпірлік пен тұтқындық төмендеткен еді.
فَحَبَاهَا بِرّاً تَوَهَّمَتِ النَّا
سُ به أنَّما السِّبَاء هِداءُСондықтан ол ﷺ оған сондай мейірімділік танытты, адамдар тұтқындықтың өзін сыйлық деп ойлады.
بَسَطَ المصطفى لها مِن رِداءٍ
أيُّ فضل حَوَاهُ ذاكَ الرِّداءُТаңдаулы Пайғамбар ﷺ оған шапанын жайды, сол шапан қандай ұлы қасиетті қамтыды десеңші!
فَغَدَتْ فيه وَهْيَ سيِّدةُ النِّسْ
وَةِ وَالسيِّدَاتُ فيه إمَاءُСөйтіп, ол сол шапанның ішінде барлық әйелдердің ханымына айналды, ал басқа асыл әйелдер оның қасында күңдей болды.
فتَنَزَّهْ في ذاتِه وَمَعَانيهِ
استماعاً إنْ عَزَّ مِنهَا اجتِلاءُОның мәні мен мағыналарына құлақ асу арқылы ләззат ал, егер оларды тікелей көру қиын болса.
وَاملأ السّمْعَ مِن محَاسِنَ يُمْلِي
هَا عليك الإنشَادُ وَالإِنْشَاءُЖәне құлағыңды жыр мен шығармашылық саған айтатын сұлулықтарға толтыр.
كلُّ وَصْفٍ له ابْتَدَأتَ به استَوْ
عَبَ أخبَارَ الفضلِ مِنه ابتداءُОны сипаттауды неден бастасаң да, сол сипаттама барлық ізгіліктердің бастауын қамтиды.
سَيِّدٌ ضِحْكُهُ التَّبَسُّمُ وَالْمَش
يُ الهَوَيْنَا وَنَومُهُ الإِغفاءُОл – күлкісі тек жымиыс, жүрісі жұмсақ, ұйқысы жеңіл ұйқы болған мырза.
مَا سِوَى خُلْقِهِ النسيمُ وَلا غَيْ
رَ مُحَيَّاهُ الرَّوْضَةُ الغَنَّاءُОның мінезінен басқа еш нәрсе жұмсақ самал емес, оның жүзінен басқа еш нәрсе жасыл бақ емес.
رحمةٌ كلُّهُ وَحَزْمٌ وَعَزْمٌ
وَوَقَارٌ وَعِصْمَةٌ وَحَيَاءُОл толығымен мейірім, табандылық, жігер, сабырлық, күнәсіздік және ұят.
لا تَحُلُّ البأْسَاء مِنه عُرَا الصَّبْ
رِ وَلا تَسْتَخِفُّهُ السَّرَّاءُҚиыншылық оның сабырлық жіптерін босата алмайды, әрі молшылық оны жеңілтек етпейді.
كَرُمَتْ نَفْسُهُ فما يخْطُرُ السُّو
ء عَلَى قَلْبِهِ وَلا الفحشَاءُОның жаны сондай асыл, жүрегіне жамандық та, арсыздық та ешқашан жоламайды.
عَظُمَتْ نِعْمَةُ الإِله عليه
فاستَقَلَّتْ لِذِكْرِهِ العُظَمَاءُОған Алланың нығметі ұлы болды, сондықтан оны еске алғанда, барлық ұлылар елеусіз болып көрінді.
جَهِلَتْ قومُهُ عليه فأَغْضَى
وَأخو الحِلْم دَأبُهُ الإِغْضَاءُОның халқы оған надандық танытты, бірақ ол кешірімділік танытты, өйткені кешірімді адамның әдеті – кешіру.
وَسِعَ العَالَمِين عِلْمَاً وَحِلْمَاً
فهْوَ بحرٌ لم تُعْيِهِ الأَعبَاءُОл барлық әлемді біліммен және кешірімділікпен қамтыды, өйткені ол – ауыртпалықтарды шаршатпайтын мұхит.
مُسْتَقِلٌّ دُنْيَاكَ أن يُنْسَبَ الإِم
ساكُ منها إليه والإِعطاءُСенің дүниелік игіліктерің оған беру немесе бермеуді таңуға тым елеусіз.
شمسُ فضلٍ تَحَقَّقَ الظنُّ فيه
أنه الشمسُ رِفْعَةً والضِّياءُОл – ізгіліктің күні, оның биіктігі мен нұры күндей екені туралы болжам расталды.
فإذا ما ضحا محا نورُه الظِّل
لَ وقد أثْبَتَ الظِّلالَ الضَّحَاءُОл жарқырағанда, оның нұры көлеңкені жойды, тіпті таңғы жарық әдетте көлеңкелерді орнатса да.
فكأنَّ الغمامةَ استَوْدَعَتْهُ
مَنْ أظَلَّتْ مَنْ ظِلِّهِ الدُّفَفَاءُБұлт оған өзі түсірген көлеңкенің салқындығын аманат еткендей, ал ол көлеңке оның өзінен шыққан еді.
خَفِيَتْ عِنْدَهُ الفضائلُ وانجا
بَتْ به عن عقولِنَا الأهواءُОның қасында барлық басқа ізгіліктер көмескіленді, және ол арқылы біздің санамыздан нәпсі мен құмарлықтар жойылды.
أمَعَ الصُّبحِ للنجومِ تَجَلٍّ
أمْ مع الشمسِ للظلامِ بَقاءُТаңмен бірге жұлдыздар жарқырай ала ма, немесе күнмен бірге қараңғылық қала ала ма?
مُعجزُ القَوْلِ والفِعَالِ كريمُ ال
خلقِ وَالخُلْقِ مُقْسِطٌ مِعْطاءُОл сөзі мен ісінде мұғжизалы, дене бітімі мен мінезінде асыл, әділ және жомарт.
لا تَقِسْ بالنبيِّ في الفضل خَلْقَاً
فهو البحر والأنامُ إضاءُПайғамбар ﷺ-мен ешбір жаратылысты артықшылықта салыстырма, өйткені ол – мұхит, ал басқа тіршілік иелері оның шағылыстары ғана.
كلُّ فضل في العالَمين فمن فَض
لِ النبيِّ استعارَهُ الفُضَلاءُӘлемдегі әрбір артықшылықты ізгі жандар Пайғамбардың ﷺ артықшылығынан қарызға алған.
شُقَّ عَنْ صَدْرِهِ وشُقَّ لَهُ البَدْ
رُ وَمِنْ شَرْطِ كلِّ شَرْطٍ جَزاءُОның кеудесі ашылды, және оның үшін толық ай бөлінді, өйткені әрбір мұндай белгі – илаһи үкім.
ورَمَى بالحَصَى فأَقْصَدَ جَيشاً
ما العَصَا عِنْدَه وَمَا الإِلقاءُОл тастарды лақтырып, бір әскерді жеңді, бұл Мұсаның асасы мен оны лақтыруды оның қасында елеусіз етті.
ودعا للأنامِ إذ دَهَمَتْهُم
سَنَةٌ مِنْ مُحولِها شَهْباءُОл адамдар үшін дұға етті, оларды қатал, құрғақшылық жылы шарпыған кезде.
فاسْتَهَلّتْ بالغَيْثِ سَبْعَةَ أَيَّا
مٍ عليهم سحابةٌ وَطْفاءُСонда қалың, қара бұлт оларға жеті күн бойы жаңбыр жаудырды.
تَتَحَرّى مَواضِعَ الرَّعْيِ وَالسَّقْ
يِ وحيث العِطاشُ تُوهَى السِّقاءُОл жайылым мен суат орындарын іздеді, және шөлдегендер бар жерде суды мол төкті.
وأتى الناسُ يَشْتَكُونَ أذاها
وَرَخَاءٌ يُؤْذِي الأنام غلاءُАдамдар оның зиянына шағымданып келді, өйткені тіпті молшылық та адамзатқа өз артықшылығымен зиян келтіруі мүмкін.
فدعا فانجلى الغمام فقلت في
وصف غيث إِقْلاعَه استسقاءُСонда ол дұға етті, және бұлттар сейілді, мен мұндай жаңбырдың тоқтауының өзі жаңбыр тілеу еді деп айттым.
ثم أَثْرى الثَّرَى فقرَّتْ عُيونٌ
بقُراهَا وَأُحْيِيَتْ أَحْيَاءُСодан кейін жер құнарлы болды, гүлденген елді мекендерімен көздерді қуантты, және тірі жандар қайта тірілді.
فترى الأرضَ غِبَّهُ كسماءٍ
أشْرَقَتْ مِنْ نُجومِهَا الظَّلْمَاءُСонда сен жерді одан кейін қараңғылығы жұлдыздарымен нұрланған аспандай көрер едің.
تُخْجِلُ الدُّرَّ واليواقيتَ من نَوْ
رِ رُباها البَيْضَاءُ والحَمراءُОның төбелерінің ақ және қызыл гүлдері інжу мен лағылдарды ұятқа қалдырды.
لَيْتَهُ خَصَّنِي بِرُؤْيَةِ وَجْهٍ
زَالَ عن كلِّ من رآه الشّقاءُӘттең, ол ﷺ маған өзін көрген әрбір адамнан барлық қайғы-қасірет кеткен жүзін көру бақытын нәсіп етсе еді.
مُسْفِرٌ يَلْتَقِي الكَتِيبَةَ بَسَّا
ماً إذا أسْهَمَ الوُجُوهَ اللِّقاءُНұрлы жүзді ол ﷺ, тіпті кездесу басқалардың жүзін қабақ түйдірсе де, әскерді күлімсіреп қарсы алатын.
جُعِلَتْ مَسْجِدَاً له الأرضُ فاهْتز
زَ به للصلاةِ فيها حِرَاءُЖер оған ﷺ мешіт етілді, сондықтан Хира тауының өзі онда намаз оқуға қуаныштан дірілдеді.
مُظْهِرٍ شَجّةَ الْجَبِينِ عَلَى البُرْ
ءِ كما أَظهرَ الهلالَ البَرَاءُОл ﷺ маңдайындағы тыртықты жазылғаннан кейін де көрсетті, дәл жаңа ай өзінің жіңішке пішінін көрсеткендей.
سُتِرَ الحُسْنُ منه بالحسنِ فاعجَبْ
لِجَمِالٍ له الْجَمالُ وِقاءُОның ﷺ сұлулығы сұлулықпен бүркелген еді, сондықтан сұлулықтың өзі қалқан болған сұлулыққа таңғал.
فهْوَ كالزّهْرِ لاحَ من سَجَفِ الأك
مام والعودِ شُقَّ عنه اللّحاءُОл ﷺ бүршіктерінің қабығынан шыққан гүлге ұқсайды, және қабығы аршылған бұтаққа ұқсайды.
كَادَ أَنْ يُغشِيَ العُيونَ سناً مِنْ
هُ لِسِرٍّ فيه حَكَتْهُ ذُكاءُОның ﷺ нұры көздерді соқыр ете жаздады, өйткені оның ішінде күннің өзі баяндаған бір құпия бар еді.
صانَهُ الحُسْنُ وَالسّكِينَةُ أَنْ تُظ
هِرَ فيه آثارها البأساءُСұлулық пен тыныштық оны ﷺ қиыншылықтың іздерін көрсетуден сақтады.
وتَخَالُ الوجوهَ إنْ قابَلَتْه
أَلْبَسَتْهَا ألوانَهَا الحِرْبَاءُОны ﷺ көрген жүздер хамелеон түсін бергендей, өз түстерін өзгертетіндей көрінер еді.
فإذا شِمْتَ بِشْرَهُ وَنَدَاهُ
أذْهَلَتْكَ الأنوارُ والأنواءُОның ﷺ шаттығы мен жомарттығын көрсең, нұрлар мен молшылық сені таңғалдырар еді.
أَوْ بتقبيلِ راحةٍ كانَ لل
هِ وباللَّه أخذها والعطاءُНемесе оның ﷺ алақанын сүйгенде, оның әрбір алуы мен беруі Алла үшін және Оның қалауымен болғандай.
تَتَّقِي بأْسَها الملوكُ وَتحْظَى
بالغِنَى من نَوَالِهَا الفُقَراءُПатшалар оның ﷺ күшінен қорқатын, ал кедейлер оның жомарттығынан байлыққа кенелетін.
لا تَسَلْ سَيْلَ جُودِها إنما يَك
فِيك مِنْ وكْفِ سُحْبها الأنداءُОның ﷺ жомарттығының тасқыны туралы сұрама, өйткені оның бұлттарынан түскен шық тамшыларының өзі саған жеткілікті.
دَرَّتِ الشاةُ حينَ مرَّتْ عَلَيها
فلها ثَرْوَةٌ بها وَنَماءُОл ﷺ жанынан өткенде қой сүт берді, және сол арқылы ол молшылық пен өсімге ие болды.
نَبَعَ الماءُ أَثْمَرَ النخلُ في عا
مٍ بها سَبَّحَتْ بها الحصباءُСу бұрқылдап шықты, құрма ағаштары бір жылда жеміс берді, тіпті тастар да оның ﷺ қатысуымен Алланы дәріптеді.
أحْيَتِ المُرْمِلِينَ مِنْ مِوْتِ جَهْدٍ
أَعْوَزَ القَوْمَ فيه زادٌ وماءُОл ﷺ адамдарға азық пен су жетіспеген қиыншылық өлімінен мұқтаждарды тірілтті.
فتغَدَّى بالصَّاعِ أَلْفٌ جِياعٌ
وتَرَوَّى بالصَّاعِ ألفٌ ظِمَاءُОсылайша, бір сағ тамақпен мыңдаған аш адам тамақтанды, және бір сағ сумен мыңдаған шөлдеген адам сусынды.
وَوَفَى قدرُ بَيْضَةٍ مِنْ نُضَارٍ
دَيْنَ سَلْمَانَ حِينَ حانَ الوفاءُЖәне таза алтыннан жасалған жұмыртқа салмағына тең мөлшер Салманның қарызын өтеді, қарызды қайтару уақыты келгенде.
كانَ يُدْعَى قِنّاً فأُعْتِقَ لَمَّا
أيْنَعَتْ مِنْ نَخيلِه الأَقْنَاءُОл (Салман) құл деп аталды, бірақ оның құрма ағаштарының шоқтары піскенде азат етілді.
أفلا تَعْذُرُونَ سَلْمَانَ لَمَّا
أَنْ عَرَتْهُ مِنْ ذِكْرِهِ العُروَاءُОлай болса, оны ﷺ еске алғанда Салманды қорқыныш дірілі билегенде, оны кешірмейсіңдер ме?
وَأَزالَت بِلَمْسِهَا كلَّ دَاءٍ
أكْبَرَتْهُ أطِبَّةٌ وَإِسَاءُЖәне оның ﷺ жанасуымен дәрігерлер мен емшілер емделмейді деп санаған әрбір дертті жойды.
وعُيُونٌ مَرَّتْ بها وَهْي رُمْدٌ
فأَرَتْهَا مَا لَمْ تَرَ الزَّرْقَاءُЖәне көздер оның ﷺ жанынан өткенде ауырған еді, бірақ ол оларға өткір көзділер де көре алмайтынды көрсетті.
وأَعادَتْ عَلَى قَتَادَةَ عَيْنَاً
فَهْيَ حتى مماتِه النَّجْلاءُЖәне ол Қатадаға көзін қайтарды, ол оның өліміне дейін кең және әдемі болып қалды.
أَوْ بِلَثْمِ التُّرَابِ مِنْ قَدَمٍ لا
نَتْ حَياءً من مَشْيِهَا الصَّفْواءُНемесе оның ﷺ аяғының топырағын сүйгенде, оның жүрісінен қатты тас ұялып жұмсарды.
مَوْطِئُ الأخمَصِ الَّذِي منه للقل
لبِ إذا مَضْجَعي أَقَضَّ وِطاءُОның ﷺ табаны басқан жер, менің төсегім ыңғайсыз болғанда, жүрекке жұмсақ тыныштық береді.
حَظيَ المسجدُ الحرامُ بمَمْشا
ها ولم يَنْس حَظه إِيلِيَاءُҚасиетті Мешіт оның ﷺ іздерімен баталанды, және Иерусалим де оның батасынан өз үлесін ұмытпады.
وَرَمَتْ إذْ رَمَى بها ظُلَمَ اللي
لِ إلى اللَّه خوفُه والرَّجاءُЖәне оның ﷺ аяғы түн қараңғылығын сейілтті, өйткені ол онымен Аллаға деген қорқынышы мен үмітін бағыттады.
دَمِيَتْ في الوَغَى لِتَكْسِبَ طِيباً
ما أراقتْ من الدَّمِ الشُّهداءُОның ﷺ аяғы шайқаста қансырады, шейіттер төккен қан жеткізе алмайтын хош иісті алу үшін.
فَهْيَ قُطْبُ المحرابِ وَالْحَرْبِ كم دا
رت عليها في طاعة أَرحاءُОл – михрабтың да, соғыстың да осі, оның айналасында көптеген диірмен тастары бағыныштылықпен айналды.
وَأُرَاهُ لو لم يُسَكِّنْ بها قب
لُ حِراءً ماجَتْ بِهِ الدَّأْمَاءُЖәне менің ойымша, егер ол Хирадан бұрын оған (әлемге) орналаспағанда, болмыстың кеңдігі дүрбелеңге толы болар еді.
عَجَباً للكُفّارِ زادوا ضلالاً
بالذي فيه للعقول اهتداءُАқыл-ойларға айқын жол көрсетуші нәрсе арқылы адасуын арттырған кәпірлер қандай таңғаларлық!
والذي يسألون منه كتابٌ
مُنْزَلٌ قد أتاهم وارتقاءُЖәне олар талап еткен нәрсе – оларға келген, көтерілу мен өрлеуді ұсынатын түсірілген Кітап.
أَوَ لم يَكْفِهِمْ من اللَّهِ ذِكْرٌ
فيه للناس رحمةٌ وشفاءُОларға Алладан еске алу жеткіліксіз бе еді, онда барлық адамзат үшін мейірім мен шипа бар?
أَعجزَ الإِنسَ آية منه والجن
نَ فَهَلَّا يأتي بها البُلَغاءُОның бір аяты адамзат пен жындарды дәрменсіз етті, сонда неге олардың ең шешендері оған ұқсас нәрсе келтірмейді?
كلّ يومٍ تُهدَى إلى سامِعِيه
مُعجِزاتٍ من لفظِه القُرَّاءُӘр күн сайын оқырмандар оның сөздерінен тыңдаушыларға мұғжизалар ұсынады.
تَتَحَلَّى به المسامِعُ والأف
واه فَهْو الحُلِيُّ وَالحَلْوَاءُҚұлақтар мен ауыздар онымен безендіріледі, өйткені ол әшекей де, тәтті де.
رَقَّ لَفْظاً وراق معنىً فجاءَتْ
في حُلاها وحَلْيِها الخَنْسَاءُСөзі нәзік, мағынасы асқақ, ол өзінің сұлулығы мен әшекейінде әл-Ханса поэзиясы сияқты келді.
وأرَتْنَا فيه غوامضَ فضلٍ
رِقَّةٌ مِنْ زُلالِهَا وَصَفاءُЖәне ол бізге оның ішінде терең артықшылықтарды, оның таза, мөлдір мәні мен тазалығынан туындаған нәзіктікті көрсетті.
إنما تُجْتَلَى الوُجُوهُ إذَا ما
جُلِيَتْ عِنْ مِرْآتِهَا الأصْداءُЖүздер тек қана олардың айналарынан тот тазартылғанда ғана шынайы көрінеді.
سُوَرٌ منه أشْبَهَتْ صُوَراً مِن
نَا ومِثْلُ النَّظَائِر النُّظَراءُОдан кейбір сүрелер бізден шыққан бейнелерге ұқсады, және шынында да, теңдер теңдермен салыстырылады.
والأقاويل عندَهمْ كالتماثي
لِ فلا يُوهِمَنَّكَ الخطباءُЖәне олардың сөздері жансыз мүсіндер сияқты, сондықтан шешендер сені алдамасын.
كم أبانَتْ آياتُهُ من علومٍ
عن حُروفٍ أبانَ عنها الهجاءُОның аяттары қаншама ғылымды жай әріптерден ашты, оларды айтылуы анық етті.
فهْي كالحَبِّ والنَّوَى أعجبَ الزُّر
راعَ منهُ سنابلٌ وَزَكاءُСондықтан ол дәндер мен құрма сүйегі сияқты, одан шыққан масақтар мен мол өсім диқандарды таңғалдырды.
فأطالوا فيه التردُّدَ وَالرَّي
بَ فقالوا سِحْرٌ وقالوا افتراءُСондықтан олар оған қатысты екіұштылық пен күмәнді ұзартты, "Бұл сиқыр", және "Бұл жала" деді.
وإذا البيِّنَاتُ لَمْ تُغْنِ شيئاً
فَالتماسُ الهُدَى بِهِنَّ عَناءُЕгер айқын дәлелдер ештеңеге жарамаса, онда олар арқылы тура жол іздеу бос әурешілік.
وإذا ضلَّتِ العُقول على عِلْ
مٍ فماذا تقوله الفُّصَحاءُЕгер ақыл-ойлар білімге қарамастан адасса, онда шешендер тағы не айта алады?
قومَ عيسى عاملْتم قومَ موسى
بالذي عامَلَتْكُم الحُنفاءُЕй, Иса қауымы, сендер Мұса қауымына шынайы монотеисттер сендерге қалай қараса, солай қарадыңдар.
صَدَّقوا كُتْبَكُمُ وكذَبْتُمْ
كُتبَهُمُ إنّ ذا لَبِئْسَ البَواءُОлар (шынайы монотеисттер) сендердің кітаптарыңа сенді, ал сендер олардың кітаптарына сенбедіңдер; шынында да, бұл қандай жаман қайтарым.
لو جحدنا جُحُودَكم لاستويْنَا
أوَ للحقِّ بالضَّلالِ استواءُЕгер біз сіздер сияқты теріске шығарсақ, тең болар едік, алайда ақиқат пен адасу арасында теңдік болуы мүмкін бе?
مَا لَكُم إِخْوَةَ الكِتابِ أُناساً
ليس يُرْعَى للحقِّ منكم إخاءُЕй, Кітап иелері, сіздерге не болған, ақиқат үшін бауырластық байланысы сақталмайтын халықсыңдар?
يَحْسُدُ الأولُ الأخيرَ وما زا
لَ كذا المُحْدَثُونَ وَالقُدَمَاءُАлғашқылар соңғыларға қызғанышпен қарайды, жаңа және ескі ұрпақтар арасында әрдайым осылай болған.
قد عَلِمْتُم بِظلمِ قابيل هابي
لَ ومظلومُ الإِخْوَةِ الأَتْقِيَاءُҚабылдың Һабылға жасаған әділетсіздігін және тақуа бауырлар арасындағы жәбірленгендерді сіздер жақсы білесіздер.
وسمِعْتم بكَيْدِ أَبناءِ يعقو
بَ أَخَاهم وكلُّهم صُلَحَاءُЖәне сіздер Яқубтың ұлдарының өз бауырларына қарсы құрған қастандығын естігенсіздер, тіпті олардың бәрі ізгі болса да.
حِينَ أَلْقَوْهُ في غَيابَةِ جُبٍّ
وَرَمَوْهُ بالإفْكِ وَهْوَ بَراءُОлар оны құдықтың терең түбіне тастап, өзі кінәсіз болса да, оған жала жапқан кезде.
فتأَسَّوْا بِمَن مَضَى إذْ ظَلَمتمْ
فالتَّأَسِّي لِلنَّفْسِ فيه عَزَاءُЕндеше, сіздер әділетсіздік жасағандықтан, бұрынғы өткендерден жұбаныш табыңыздар, өйткені мұндай жұбанышта жан тыныштық табады.
أتُرَاكُم وَفَّيْتُم حينَ خَانُوا
أم تُرَاكُمْ أَحْسَنْتُمُ إذْ أساؤُواОлар опасыздық жасағанда сіздер адал болдыңыздар деп ойлайсыздар ма, немесе олар жамандық жасағанда сіздер әділдікпен әрекет еттіңіздер ме?
بَلْ تَمَادَتْ عَلَى التَّجَاهُلِ آبَا
ءٌ تَقَفَّتْ آثَارِهَا الأَبناءُКерісінше, әкелер надандықта қала берді, ал олардың балалары солардың ізімен жүрді.
بَيَّنَتْهُ تَوْراتُهُمْ وَالأَناجِي
لُ وَهم في جُحُودِهِ شُرَكاءُОлардың Таураттары мен Інжілдері оны ﷺ анық көрсетті, бірақ олар оны теріске шығаруда ортақ.
إنْ تقولوا ما بَيَّنَتْهُ فما زَا
لَتْ بها عن عيونهم غشوَاءُЕгер сіздер олар оны ﷺ анық көрсетпеді десеңіздер, онда олардың көздерінен оны әрдайым перде жауып тұрған.
أو تقولوا قد بَيَّنَتْهُ فما لِلْ
أُذْنِ عما تقوله صَمَّاءُНемесе егер сіздер олар оны ﷺ анық көрсетті десеңіздер, онда құлақ оның не айтқанына неге саңырау?
عَرَفُوهُ وَأنْكَرَوهُ وَظُلمَاً
كَتَمَتْهُ الشَّهَادَةَ الشُّهَدَاءُОлар оны ﷺ таныды, содан кейін оны теріске шығарды, және куәгерлер куәлікті әділетсіздікпен жасырды.
أوَ نُورُ الإِلهِ تُطْفِئُهُ الأَفْ
واهُ وَهْوَ الذي به يُسْتَضاءُҚұдайдың нұрын жай ғана ауыздар сөндіре ала ма, егер барлық нәрсе осы нұрмен жарықтандырылса?
أوَلا يُنْكِرُونَ مَن طَحَنَتْهُم
بِرَحاها عِنْ أمْرِهِ الْهَيجاءُОлар оның ﷺ бұйрығымен соғыстың диірмен тасымен жаншығанды теріске шығармай ма?
وَكَساهم ثَوْبَ الصَّغارِ وقد
طُلَّت دِماً منهم وصِينَتْ دِمَاءُЖәне оларды қорлық киіміне орады, олардан қан төгілді, ал басқа қандар сақталды.
كيف يَهدِي الإِله منهم قلوباً
حَشْوُها من حَبِيبِهِ الْبَغْضاءُҚұдай олардың арасындағы жүректері сүйіктісіне ﷺ деген жеккөрушілікке толы адамдарды қалай тура жолға сала алады?
خَبِّرونَا أهلَ الكِتَابَيْنِ من أَيْ
نَ أَتَاكُم تَثْليثكم والبَداءُЕй, екі Кітап иелері, айтыңыздаршы, сіздерге Троица және "Бада'" (құдайлық еріктің өзгеруі) ұғымы қайдан келді?
مَا أتى بالعقِيدَتَيْنِ كتابٌ
واعتقادٌ لا نَصَّ فيه ادِّعاءُЕшбір қасиетті кітап бұл екі ілімді әкелген емес, және жазбаша мәтінсіз кез келген сенім – жай ғана талап.
والدَّعاوَى ما لم تُقيموا عليها
بَيِّنَاتٍ أبناؤُها أَدْعِياءُЖәне талаптар, егер сіздер оларды айқын дәлелдермен бекітпесеңіздер, олардың ұрпақтары заңсыз болып табылады.
ليت شعري ذِكرُ الثلاثةِ وَالوا
حِدِ نَقْصٌ في عَدِّكم أمْ نَماءُҮштің және Бірдің айтылуы сіздердің есептеріңізде кемшілік пе әлде көбейту ме екен, таң қаламын.
كيف وَحَّدْتُم إِلهاً نَفَى التَّو
حِيدَ عنه الآباءُ والأَبناءُӘкелер де, ұлдар да бірліктің өзін теріске шығарған Құдайды қалай біріктірдіңдер?
أإِلهٌ مُرَكَّبٌ ما سَمِعْنَا
بإِلهٍ لذاتِهِ أَجْزَاءُОл құрама құдай ма, өйткені біз мәні бөлек бөліктерден тұратын құдай туралы ешқашан естімегенбіз?
أَلِكُلٍّ منهم نَصِيبٌ مِنَ المُل
كِ فَهَلَّا تَمَيَّزُ الأَنْصِبَاءُОлардың әрқайсысы билікте үлеске ие ме, егер солай болса, бұл үлестер неге анық ажыратылмаған?
أم هُمُ حَلّلوُا بها شِرْكَةَ الأب
دَانِ أمْ هُمْ لبعضِهم كُفَلاءُӘлде олар осы арқылы денелердің серіктестігіне рұқсат берді ме, немесе олар бір-біріне кепіл бола ма?
أتراهم لحاجةٍ واضطرارٍ
خَلَطُوهَا ومَا بَغَى الخُلَطَاءُОлар мұны қажеттілік пен мәжбүрліктен араластырды деп ойлайсыздар ма, және араластырушылар ешқандай күнә жасамады ма?
أهُوَ الرَّاكِبُ الحمارَ فيا عَجْ
زَ إِلهٍ يَمَسُّهُ الإِعْيَاءُОл есекті мінген бе, шаршау тиетін құдайға қандай әлсіздік келеді?
أمْ جميعٌ عَلَى الحمار لقد جَل
لَ حِمَارٌ بِجَمْعِهِم مَشَّاءُНемесе олардың бәрі есектің үстінде ме; шынында да, олардың бәрін көтеріп жүрген есек өте күшті!
أم سِواهم هُو الإِلهُ فما نِسْ
بَةُ عيسى إليه والإِنْتِمَاءُНемесе олардан басқа біреу шынайы Құдай ма, егер солай болса, онда Исаның Оған қатысы мен тиесілігі қандай?
أم أردتُم بها الصفاتِ فلمْ خُص
صَتْ ثُلاثٌ بِوصفِه وَثُناءُНемесе сіздер онымен құдайлық сипаттарды меңзедіңіздер ме, егер солай болса, неге тек үшеуі ғана Оны сипаттау және мадақтау үшін бөлініп алынды?
أم هُو ابنٌ للَّه ما شاركته
في معاني النُّبُوَّةِ الأَنبياءُНемесе Ол Құдайдың ұлы ма, пайғамбарлар пайғамбарлықтың терең мағыналарына ортақтаспаған?
قتلَتْهُ اليهودُ فيما زَعَمْتُم
وَلأَمْواتِكم به إحياءُЯһудилер Оны өлтірді, сіздердің айтуларыңызша, бірақ Ол арқылы сіздердің өліктеріңіз үшін қайта тірілу бар.
إنَّ قَوْلاً أَطْلَقْتُمُوهُ عَلَى الل
هِ تعالى ذِكْرا لقَوْلٌ هُراءُШынында да, сіздер Құдай туралы айтқан сөздеріңіз, Оның есімі ұлықталсын, бос сөзден басқа ештеңе емес.
مِثْلَ مَا قَالَت اليهودُ وكلٌّ
لَزِمَتْهُ مقالَةٌ شَنعاءُБұл яһудилердің айтқаны сияқты, және олардың әрқайсысы жиіркенішті сөзге байланысты.
إذْ همُ اسْتَقْرَؤُوا البَداءَ وكم سا
قَ وَبَالاً إِليهم اسْتِقْرَاءُӨйткені олар Құдайдың еркіндегі өзгерісті болжады, және мұндай болжам оларға қаншама апат әкелді!
وَأَرَاهم لم يجعلُوا الواحِدَ القَه
هارَ في الخَلْقِ فاعلاً ما يشاءُЖәне мен көремін, олар Жалғыз, Үстемді Жаратылыста қалағанын істеуші деп санамады.
جَوَّزُوا النَّسْخَ مِثْلَما جوَّزُوا المس
خَ عَلَيْهِم لو أنهم فُقهاءُОлар өздеріне өзгерісті рұқсат еткендей, үкімнің күшін жоюға да рұқсат берді, егер олар шынайы заңгерлер болса.
هُوَ إِلَّا أَن يُرْفَعَ الحكمُ بالحك
مِ وخَلْقٌ فيه وأمرٌ سَواءُБұл бір үкімнің басқа үкіммен жойылуынан басқа ештеңе емес, және бұнда жаратылыс пен бұйрық Оның еркіне бірдей бағынышты.
ولحُكمٍ من الزمانِ انتهاءٌ
ولحُكم من الزمانِ ابتداءُУақыттан шыққан үкімнің соңы бар, және уақыттан шыққан үкімнің бастауы бар.
فَسَلُوهم أكان في مسخِهِم نَسْ
خٌ لآيات اللَّه أم إنشاءُЕндеше олардан сұраңдар: олардың өзгерісі Құдайдың аяттарының күшін жою ма әлде жаңа жаратылыс па?
وَبَدَاءٌ في قَوْلِهمْ نَدِمَ الل
هُ عَلَى خَلْقِ آدمٍ أمْ خَطاءُОлардың "Алла Адамды жаратқанына өкінді" деген сөзінде ой өзгерісі ме, әлде жай қателік пе?
أم مَحَا اللَّهُ آية الليل ذكراً
بعدَ سَهْوٍ ليوجَدَ الإِمْساءُӘлде Алла ұмытшақтықтан кейін түннің белгісін естен өшіріп, кештің пайда болуына жол ашты ма?
أم بدا للإِلهِ في ذَبْحِ إِسْحَا
قَ وقد كان الأمر فيه مَضاءُӘлде Ысқақты құрбандыққа шалу туралы бұйрық қатаң берілгеннен кейін, Аллаға бұл іс жаңадан аян болды ма?
أوَ ما حَرَّمَ الإِلهُ نِكَاحَ ال
أُختِ بعدَ التحليلِ فَهْوَ الزِّناءُӘлде Алла әпке-қарындасқа үйленуді рұқсат еткеннен кейін тыйым салып, оны зинақорлыққа айналдырды ма?
لا تُكَذِّبْ إنَّ اليَهُودَ وقد زا
غُوا عن الحقِّ مَعْشَرٌ لُؤَماءُСенбеңдер, өйткені яһудилер, ақиқаттан адасқандықтан, шынында да жиіркенішті халық.
جَحَدُوا المصطفى وآمن بالطا
غُوتِ قومٌ همْ عندهمْ شُرَفاءُОлар Таңдаулыны ﷺ жоққа шығарды, ал пұттарға сенді, өздері құрметті санайтын халық.
قتَلوا الأَنبياءَ وَاتَّخَذُوا العِج
لَ أَلا إنهم هم السُّفَهاءُОлар пайғамбарларды өлтіріп, бұзауға табынды; шынында да, олар нағыз ақымақтар.
وسَفيهٌ من ساءَه المنُّ والسَّلْ
وَى وأَرضاهُ الفُومُ وَالقِثَّاءُМанна мен бөдене еті ұнамаған, бірақ сарымсақ пен қиярға қанағаттанған адам ақымақ.
مُلِئَتْ بالخبيثِ منهم بُطُونٌ
فَهْيَ نَارٌ طِباقُها الأمعاءُОлардың қарындары жамандыққа толды, сондықтан олардың ішектері қабат-қабат отқа айналды.
لو أُرِيدُوا في حال سَبْتٍ بخيرٍ
كان سَبْتَاً لديهمُ الأَربِعاءُЕгер оларға сенбі күні жақсылық бұйырғанда, онда сәрсенбі олардың сенбісі болар еді.
هُوَ يومٌ مُبارَكٌ قيلَ للتص
ريفِ فيه من اليهود اعتداءُБұл қасиетті күн, алайда яһудилер оны ұстануда шектен шықты делінді.
فَبِظُلْمٍ منهمُ وكفْرٍ عَدَتْهُم
طَيِّبَاتٌ في تَرْكِهنَّ ابْتِلاءُОсылайша, олардың әділетсіздігі мен күпірлігі салдарынан жақсылықтар олардан алынып, оларды тастауда үлкен сынақ болды.
خُدِعوا بالمنافقين وهل يَنْ
فُقُ إلَّا على السفيهِ الشَّقاءُОларды екіжүзділер алдады, өйткені бақытсыздық ақымақтардан басқа кімге келеді?
واطمأنوا بقَوْلِ الَاحزاب إِخوا
نِهِمُ إِننا لكم أولياءُОлар өз бауырлары, одақтастардың: "Шынында да, біз сендердің одақтастарыңбыз" деген сөздеріне сенім артты.
حالَفوهم وخالفوهم ولمْ أَدْ
رِ لماذا تخالَفَ الحُلفاءُОлар олармен одақ құрды, содан кейін оларға қарсы шықты, одақтастардың неге келіспей қалғанын білмеймін.
أسلَمُوهم لأَوَّلِ الحَشْرِ لا مِي
عادُهم صادقٌ ولا الإِيلاءُОлар оларды алғашқы жиында тастап кетті, өйткені олардың уәдесі де, анты да шындыққа жанаспады.
سكَنَ الرُّعْبُ والخَرابُ قلوباً
وبُيُوتاً منهمُ نعاها الجَلاءُОлардың жүректері мен үйлеріне үрей мен қирау орнады, олардың қуылғанына тіпті үйлері де қайғырды.
وَبِيَوْمِ الأحزابِ إِذْ زاغتِ الأَب
صَارُ فيهم وضلتِ الآراءُӘрі одақтастар күнінде, олардың арасында көздер тайып, барлық пікірлер адасқан кезде.
وتَعَدَّوْا إلى النبيّ حدوداً
كان فيها عليهم العُدَوَاءُОлар Пайғамбарға ﷺ қарсы шектен шығып, өздеріне дұшпандық әкелетін шекараларды аттады.
وَنَهَتْهُم وما انتهت عنه قوم
فأُبيدَ الأَمَّارُ والنَّهاءُОл оларға тыйым салды, бірақ бір халық одан бас тартпады, сондықтан бұйырған да, бұйырылған да түгел жойылды.
وتعاطَوْا في أحمدٍ مُنْكَرَ القَوْ
لِ وَنُطقُ الأَراذِلِ العَوْراءُОлар Ахмадқа ﷺ қарсы жаман сөздер айтты, өйткені азғындардың сөзі табиғатынан бұзық әрі соқыр.
كلُّ رِجْسٍ يَزِيدُه الخُلُقُ السُّو
ءُ سِفاهاً والمِلَّةُ العَوْجاءُӘрбір азғын адам тек жаман мінезімен және қисық дінімен ақымақтығын арттырады.
فانظروا كيف كان عاقبة القوْ
مِ وَما ساق لِلْبَذِيِّ البَذَاءُЕндеше, сол халықтың не болғанын және олардың әдепсіздігі аузы лас адамдарды қайда әкелгенін қараңдар.
وجَد السَّبَّ فيه سُمَّاً وَلم يَدْ
رِ إِذْ المِيمُ في مواضِعَ بَاءُОл оған ﷺ қарсы айтылған қорлықты у деп санады, бірақ "суммун" (у) сөзіндегі "мим" кейбір жағдайда "ба" (саббун – қорлық) болып өзгеретінін түсінбеді, осылайша қорлықтың өзі айтушыға у болды.
كانَ مِن فيه قتلُه بِيَدَيْهِ
فهو في سوء فِعله الزَّبَّاءُОның өз аузы өз қолымен өліміне себеп болды, осылайша ол жаман ісімен Зәббаға ұқсады.
أوْ هُوَ النحلُ قَرْصُهَا يَجْلُبُ الحَت
فَ إليها وما له إنْكَاءُНемесе ол өзіне өлім әкелетін, бірақ нысанасына ешқандай тұрақты зиян келтірмейтін ара сияқты.
صَرَعَتْ قومَهُ حبائِلُ بَغْيٍ
مَدَّها المكرُ منهم والدَّهاءُОлардың өз айлакерлігі мен алдауымен құрылған әділетсіздік тұзақтары оның халқын құлатты.
فأتتهم خيلٌ إلى الحرب تختا
لُ وللخيْلِ في الوغَى خُيَلاءُСонда оларға соғысқа аттар келді, мақтанышпен шапқылап, өйткені аттар соғыста табиғи тәкаппарлыққа ие.
قَصَدَتْ فيهم القنا فقَوافِي ال
طعْنِ منها ما شأنها الإيطاءُНайзалар оларды нысанаға алды, және олардың соққыларының "ұйқастары" қайталауға мән бермей, шешуші түрде соқты.
وأثَارَتْ بأرضِ مكةَ نَقْعَاً
ظُنَّ أن الغُدُوَّ منها عِشاءُОлар Мекке жерінде шаң-тозаңды соншалықты көтерді, тіпті таңды кешпен шатастырды.
أحْجَمَتْ عندهُ الحجُون وأكْدى
عِنْد إعطائه القليلَ كَدَاءُОның ﷺ алдында тіпті таулар да шегінгендей болды, ал ол ﷺ тіпті аз нәрсе бергенде, құнарсыз жердің өзі жеміс берді.
وَدَهَتْ أَوْجُهاً بها وبيوتاً
مُلّ منها الإكفاءُ والإقواءُЖәне ол сол жердегі жүздер мен үйлерді сондай қатыгездікпен соққыға алды, тіпті "икфа" мен "иква" сияқты поэтикалық кемшіліктер де оны сипаттаудан шаршар еді.
فَدَعَوْا أحْلَمَ البريَّةِ والعفْ
وُ جوابُ الحليمِ والإغْضاءُСондықтан олар бүкіл жаратылыстың ең сабырлысына ﷺ жүгінді, өйткені кешірім мен елемеу – нағыз сабырлылардың табиғи жауабы.
ناشدوه القُرْبَى التي من قُرَيْش
قطعَتْهَا التِّراتُ والشَّحْناءُОлар оған ﷺ Құрайыш руының туыстығын айтып жалбарынды, бұл байланысты қақтығыстар мен дұшпандық бұрыннан үзіп тастаған еді.
فعَفا عَفْوَ قَادرٍ لم يُنَغِّصْ
هُ عليهم بما مضى إغراءُСондықтан ол ﷺ билік иесінің кешірімімен кешірді, бұл кешірім оларға қарсы өткен өкпе-наздың ешбір арандатуымен былғанбады.
وإذا كان القطْع وَالوصلُ لل
هِ تَسَاوَى التَّقْرِيبُ وَالإِقْصاءُАл қарым-қатынасты үзу де, жалғастыру да тек Алла үшін жасалғанда, жақындау мен алыстау бірдей маңызды болады.
وسواءٌ عليه فيما أتاهُ
مِنْ سِواهُ المَلامُ وَالإطْراءُОған ﷺ басқалардан келген нәрсе, мейлі айыптау болсын, мейлі мақтау болсын, бәрібір болды.
وَلَو انَّ انتقامَهُ لِهَوَى النَّف
سِ لَدَامَتْ قطيعةٌ وَجَفَاءُЕгер оның ﷺ кек алуы жеке қалауынан туындағанда, онда алыстау мен қатыгездік мәңгілікке созылар еді.
قام للَّه في الأُمورِ فأَرْضَى ال
لهَ منه تَبايُنٌ وَوَفاءُОл ﷺ барлық істерде Алла үшін тұрды, осылайша Алла оның ﷺ ерекшелігі мен мызғымас адалдығына риза болды.
فِعْلُهُ كلُّهُ جَمِيلٌ وَهل يَنْ
صَحُ إلّا بمَا حَوَاهُ الإناءُОның ﷺ барлық істері әдемі, өйткені ыдыс өзіндегі нәрседен басқаны төге ме?
أطْربَ السامعينَ ذِكْرُ عُلاهُ
يا لَرَاحٍ مَالَتْ بهَا النُّدَماءُОның ﷺ ұлылығын еске алу тыңдаушыларды баурап алады, бұл достарды тербететін мас қылар қуаныш сияқты.
النبيُّ الأميُّ أعلمُ مَنْ أس
نَدَ عنه الرُّوَاةُ وَالحكَماءُСауатсыз Пайғамбар ﷺ – риуаятшылар мен данагөйлер білімді жеткізгендердің ішіндегі ең білімдісі.
وَعَدَتْنِي ازْدِيَارَهُ العامَ وَجْنا
ءٌ وَمَنَّتْ بِوَعْدِها الوجْناءُЖылдам түйе биыл оған ﷺ баруға уәде берді, сол күшті көлік уәдесін орындады.
أفلا أنْطَوِي لها في اقْتضائِي
ه لِتُطْوَى ما بَيْنَنا الأَفْلاءُОнда мен осы сапарды орындау үшін оған асықпауым керек пе, сонда арамыздағы кең шөлдер тез өтіп кетер еді?
بألُوفِ البَطْحاءِ يُجْفِلُهَا النِّي
لُ وقد شَفَّ جَوْفَهَا الإِظْماءُМыңдаған аңғар түйелері, Ніл өзенімен айдалған, шөлден іштері арықтап кеткен.
أنْكَرَتْ مِصْرَ فَهيَ تَنْفِرُ ما لا
حَ بِنَاءٌ لِعَيْنِهَا أوْ خَلاءُОл (түйе) Мысырды мойындамады, көзіне көрінген кез келген құрылыстан немесе ашық кеңістіктен жиіркенді.
فأَقَضّتْ عَلَى مبَارِكها بِرْ
كَتهَا فالبُّوَيْبُ فالخَضْراءُОсылайша, ол демалатын жерлерінен Біркет, содан кейін Бувайб, содан кейін Әл-Хадра арқылы өтті.
فالقِبَابُ التي تَلِيها فبِئْرُ ال
نخْلِ وَالرَّكْبُ قائِلُونَ رِوَاءُСодан кейін одан кейінгі күмбездер, содан кейін Бір әл-Нахл, онда салт аттылар шөлдерін қандырып демалады.
وَغَدَتْ أَيْلَةُ وَحِقْلٌ وَقُرٌّ
خَلْفَها فَالمَغَارَةُ الفَيْحَاءُАйл, Хиқл және Қурр оның артында қалды, олардан кейін кең үңгір келді.
فعيونُ الأَقْصَابِ يَتبعُها النَّب
كُ وَيتْلو كُفَافَةَ العَوْجاءُСодан кейін Әл-Ақсаб бұлақтары, одан кейін Әл-Набк, содан кейін Кафафат әл-Аужа.
حاوَرَتْهَا الحوراءُ شَوْقاً فينبو
عٌ فَرَقَّ اليَنْبُوعُ وَالْحَوْراءُӘдемі көзді ару онымен (түйемен) сағыныштан сөйлесті, содан кейін Янбу', онда бұлақ та, әдемі көзді ару да нәзіктене түсті.
لاحَ بالدَّهْنَوَيْنِ بَدْرٌ لها بَع
دَ حُنَيْنٍ وَحَنَّتِ الصَّفْرَاءُХунәйннен кейін Әл-Дахна'айнде оған толық ай көрінді, ал Әл-Сафра сағынды.
ونَضَتْ بَزْوَةٌ فرابغُ فالجُحْ
فَةُ عنها ما حاكه الإِنضاءُБазва, содан кейін Рабиғ, содан кейін Әл-Жухфа оның артында қалды, оны шаршатқан қажыңқылықпен бірге.
وأرَتْهَا الخَلاصَ بئْرُ عَليٍّ
فَعِقَابُ السَّوِيقِ فالخَلصاءُБір Әли оған сапардың соңын көрсетті, содан кейін Иқаб әл-Савиқ, содан кейін Әл-Халса.
فهْيَ من ماء بئْرِ عُسفَانَ أو مِنْ
بَطْنِ مَرٍّ ظمآنةٌ خَمْصَاءُОсылайша, ол Бір Усфан суынан немесе Марр аңғарынан, әлі де шөлдеген және арық.
قَرَّبَ الزَّاهِرَ المساجِدُ منها
بخُطاها فالبُطءُ منها وَحاءُМешіттер Әл-Захирді оның қадамдарымен жақындатты, оның кез келген баяулығын ауыртпалыққа айналдырды.
هذه عِدَّةُ المنازلِ لا ما
عدَّ فيه السّماكُ وَالعَوَّاءُБұл сапар аялдамаларының нақты саны, Әл-Симақ пен Әл-Аууа (аспан денелері) санағандар емес.
فكأَني بها أُرَحِّلُ منْ مَك
كَةَ شمساً سماؤُها البَيْداءُМен онымен Меккеден, аспаны кең шөл дала болған күнмен бірге аттанып бара жатқандаймын.
مَوْضِعُ البَيْتِ مَهْبِطُ الوَحْي مأْوى ال
رسلِ حيثُ الأنوارُ حيثُ البَهاءُБұл – Қағбаның орны, уахи түскен жер, Пайғамбарлардың панасы, онда нұр мен сән-салтанат мол.
حيثُ فرضُ الطَّوَافِ والسَّعْيُ وَالحل
قُ وَرَمْيُ الجِمار وَالإِهداءُОнда тауап ету, сағи жасау, шаш алу, жамараттарға тас лақтыру және құрбандық шалу міндетті.
حَبَّذا حَبَّذَا معاهِدُ منها
لم يُغَيِّرْ آياتِهِنَّ البِلاءُҚандай тамаша, қандай тамаша сол қасиетті жерлер, олардың белгілерін қиыншылық өзгертпеген.
حَرَمٌ آمِن وَبَيْتٌ حَرامٌ
وَمَقَامٌ فيه المُقامُ تَلاءُБұл қауіпсіз қасиетті жер және қасиетті үй, әрі онда тұрудың өзі даңқ болып табылатын орын.
فَقَضَيْنَا بها مَناسِكَ لا يُح
مَدُ إلّا في فِعْلِهِنَّ القضاءُСондықтан біз онда рәсімдерді орындадық, олардың іс жүзінде орындалуы арқылы ғана илаһи үкім мадақталады.
وَرَمَيْنَا بها الفِجَاجَ إلَى طَيْ
بَةَ والسَّيْرُ بالمطايا رِماءُБіз олармен Тайбаға қарай кең жолдарды кесіп өттік, көліктерімізбен сапарымыз атылған жебедей жылдам болды.
فأصَبْنا عَنْ قَوْسِها غَرضَ القُر
بِ وَنِعْمَ الخَبِيئَةُ الكَوْمَاءُСондықтан оның садағынан жақындықтың нысанасына тидік, әрі сапарға арналған жасырын қазынамыз – толық түйе қандай тамаша болды.
فرأينا أرضَ الحَبيبِ يَغُضُّ ال
طرفَ منها الضياءُ وَالْلأْلاءُСодан кейін біз Сүйіктінің ﷺ жерін көрдік, одан нұр мен жарқыраудың өзі құрметпен көздерін төмен түсіреді.
فكأنَّ البَيْدَاءَ مِنْ حيثُما قا
بَلَتِ العَينَ رَوْضَة غَنَّاءُСондықтан шөл дала, көз қай жерде кездессе де, жап-жасыл, жанды баққа айналғандай болды.
وكأَنَّ البِقاعَ زَرَّتْ عليها
طَرَفَيْها مُلاءَةٌ حَمْرَاءُАймақтар қызыл шапанмен безендіріліп, екі шеті бекітілгендей болды.
وكأَنَّ الأَرجاء تَنشُر نَشْر ال
مِسْكِ فيها الجَنُوبُ وَالجِرْبِياءُАйнала оңтүстік және солтүстік-батыс желдерімен бірге мускус иісін барлық жерге таратқандай болды.
فإذا شِمتَ أو شَمِمْتَ رُبَاها
لاحَ منها برقٌ وفاحَ كِباءُЕгер сіз оның биік жерлеріне қарасаңыз немесе иіскесеңіз, одан найзағай жарқылдап, тәтті хош иіс тарады.
أيَّ نُورٍ وَأيَّ نَوْرٍ شَهِدْنا
يَوْمَ أَبْدَت لَنا القِبَابَ قُباءُҚұба бізге күмбездерін көрсеткен күні біз қандай нұр мен қандай гүлденуді көрдік!
قَرَّ منها دَمْعِي وفَرَّ اصْطبَارِي
فدُمُوعي سَيْلٌ وصَبْرِي جُفاءُОдан көз жасым еркін ағып, сабырым қашты, сөйтіп көз жасым тасқынға айналды, ал сабырым көбіктей жоғалды.
فترى الرَّكْبَ طائرِينَ من الشَّوْ
قِ إِلى طَيْبَةٍ لَهُمْ ضَوْضاءُСондықтан сіз керуеннің Тайбаға деген сағыныштан ұшып бара жатқанын, шу көтергенін көресіз.
وكأَنَّ الزُّوَّارَ مَا مَسَّتِ البَأْ
ساءُ منهم خَلْقاً ولا الضَّرَّاءُКелушілердің болмысына ешқандай қиыншылық немесе апат тимегендей болды.
كلُّ نفسٍ منها ابتهال وسؤْلٌ
ودُعاءٌ وَرَغْبَة وَابْتِغَاءُОлардың әрбір жаны жалбарынумен және өтінішпен, дұғамен, тілекпен және ынталы ізденіспен толған еді.
وَزَفيرٌ تَظُنُّ منه صُدوراً
صادحاتٍ يَعْتادُهُنَّ زُقاءُЖәне бір күрсініс, одан кеуделерді әдеттегідей дауыс шығаратын әнші құстар деп елестетер едің.
وَبُكَاءٌ يُغْرِيِهِ بالعين مَدّ
وَنجيبٌ يَحُثُّه اسْتِعلاءُКөзді ағызуға итермелейтін жылау, және рухани көтерілумен жігерлендірілген асыл жоқтау.
وجُسومٌ كَأَنَّمَا رَحَضَتْهَا
منْ عظيم المَهَابَةِ الرُّحَضاءُДенелер үлкен қастерлеудің терімен жуылғандай болды.
وَوجُوهٌ كأَنَّما ألْبَسَتْها
منْ حياءٍ ألوانَها الحرْباءُЖәне беттер ұялғандықтан хамелеон оларды өз түстерімен киіндіргендей болды.
ودموعٌ كأنّما أرسلتها
من جفونٍ سحابةٌ وطفاءُЖәне көз жастары қабақтардан ауыр жүктелген бұлт жібергендей болды.
فَحَطَطْنا الرِّحالَ حيثُ يحَطُّ ال
وِزْرُ عنّا وترفع الحوجاءُСонымен, біз күнәларымыз кешіріліп, қажеттіліктеріміз өтелетін жерге жүгімізді түсірдік.
وَقَرَأْنا السلامَ أكْرَمَ خلق ال
لَه مِنْ حيثُ يُسمَعُ الإقْراءُӘрі Алланың ең ардақты жаратылысына салауат айттық, бұл салауаттар естіліп, қабыл болатын жерден.
وذهلنا عند اللقاء وكم أَذْ
هَلَ صَبَّاً من الحَبيبِ لِقاءُКездескенде таңырқап қалдық, өйткені ғашықтың сүйіктісімен кездесуі оны қанша рет таңғалдырмаған?!
وَوَجمنَا مِنَ المَهَابَةِ حتَّى
لا كلامٌ منا ولا إيماءُӘрі бізді сондай құрмет биледі, тіпті аузымыздан сөз шықпай, ымдауға да шамамыз келмеді.
وَرَجَعْنا وَللقلُوبِ التفاتا
تٌ إليه وللجُسوم انْثِناءُҚайттық, бірақ жүрегіміз оған деген сағынышпен қайта-қайта бұрылып, денелеріміз оның жағына қарай иілді.
وَسَمحْنا بما نُحِبُّ وقد يَس
مَحُ عند الضرورةِ البُخلاءُӘрі біз қымбат тұтатын нәрсемізді жомарттықпен бердік, өйткені қажеттілік туындағанда, сараңдар да қазынасын береді.
يا أبا القاسمِ الذي ضِمنَ إِقسا
مِي عليه مَدْحٌ لهُ وَثَنَاءُУа, Әбул Қасым ﷺ, менің анттарым Сені мадақтауға және дәріптеуге арналған.
بالعلومِ التي عَليكَ مِن الل
هِ بلا كاتِبٍ لها إِمْلاءُСаған Алладан ешбір жазушысыз түсірілген іліммен ант етемін.
ومسير الصَّبا بنصْرِك شَهْرا
فكأَنَّ الصَّبا لَدَيكَ رُخاءُӘрі саған көмектесу үшін бір ай бойы соққан шығыс желімен ант етемін, сол жел сенің бұйрығыңмен жұмсақ әрі бағынышты болғандай еді.
وَعَلِيٍّ لمَّا تَفَلْتَ بِعَيْنَيْ
هِ وكلتاهما مَعاً رمْداءُӘрі Әлимен ант етемін, сен ﷺ оның екі көзіне де үрлегенде, екеуі де бірдей көз ауруымен ауырған еді.
فَغَدا ناظراً بِعَيْنَيْ عُقَابٍ
في غَزاةٍ لها العُقَابُ لِواءُСонда ол қыранның көзіндей өткір көретін болды, бұл шайқаста қыранның өзі жеңіс туындай еді.
وَبِرَيْحانَتَيْنِ طيبُهُما مِن
كَ الذي أودعتهُما الزَّهْراءُӘрі екі райхан гүлімен ант етемін, олардың хош иісі сенен тараған, әрі оларды Заһра сенің мейірімді қамқорлығыңа тапсырған еді.
كُنْتَ تُؤْوِيهِمَا إليك كما آ
وَتْ من الخَطِّ نُقْطَتَيْهَا اليَاءُСен оларды өзіңе жақын ұстайтын едің, дәл "йа" әрпі өзінің екі нүктесін сызығының астына паналатқандай.
مِنْ شهيدَيْنِ ليس يُنْسِيَني الطَّف
فُ مُصابَيْهِما وَلا كَرْبَلاءُЕкі шейіттен, олардың қасіретін Тафф жері де, Кербала да маған ұмыттыра алмайды.
مَا رَعَى فيهما ذِمامَك مرؤو
سٌ وَقد خانَ عَهْدَكَ الرُّؤساءُЕшбір басшы оларға қатысты сенің қасиетті аманатты құрметтемеді, әрі билеушілер саған берген серттерін бұзды.
أبْدَلوا الودَّ وَالحَفيظَةَ في القُرْ
بَى وَأَبدَتْ ضِبَابها النَّافِقاءُОлар туыстыққа деген сүйіспеншілік пен қорғауды дұшпандыққа айырбастады, әрі екіжүзділіктің жасырын зұлымдығы өзінің шынайы сипатын көрсетті.
وَقَسَتْ منهم قلوبٌ عَلَى مَنْ
بَكَتِ الأرضُ فقدَهم والسماءُӘрі олардың жүректері жоғалуы үшін жер мен көк жылаған жандарға қарсы қатайды.
فابْكِهِمْ ما اسْتَطَعْتَ إنَّ قليلاً
في عَظيمٍ مِن المُصابِ البُكاءُСондықтан олар үшін қолыңнан келгенше жыла, өйткені мұндай зор қасірет алдында қанша жыласаң да аз.
كلَّ يوْمٍ وَكلُّ أَرْضٍ لِكَرْبي
منهمُ كَرْبَلا وَعاشورَاءُОларға деген қайғымнан, әр күн Ашурадай, әр жер Кербаладай болып көрінеді.
آلَ بَيْتِ النبيِّ إِنَّ فُؤادِي
ليسَ يُسْلِيهِ عَنْكم التَّأْسَاءُУа, Пайғамбар ﷺ әулеті, шынында да менің жүрегім сендердің жағдайларыңа қатысты ешқандай жұбаныш немесе тыныштық таппайды.
غيرَ أَنِّي فَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَى الل
هِ وَتَفْوِيضِيَ الأُمورَ بَراءُТек мен ісімді Аллаға тапсырдым, әрі барлық істерді тапсыруым – барлық кінәдан арылу.
رُبَّ يومٍ بِكَربَلاءَ مُسيئٍ
خَفَّفَتْ بعض وِزْرِهِ الزَّوْراءُКербалада қаншама күн, күнәһар үшін, Заура оның күнә жүгінің бір бөлігін жеңілдеткен.
وَالأَعادِي كَأَنَّ كلَّ طَرِيحٍ
منهمُ الزَّقُّ حُلَّ عَنْه الوِكاءُӘрі дұшпандар, олардың арасындағы әрбір құлаған адам тығыны алынған шарап ыдысы сияқты, өмірден толықтай айырылғандай еді.
آلَ بيتِ النبيِّ طبتُم فطابَ الْ
مَدْحُ لِي فيكُمُ وَطابَ الرّثاءُУа, Пайғамбар ﷺ әулеті, сендер таза әрі абзалсыңдар, сондықтан сендерді мадақтауым да, жоқтауым да жақсы әрі лайықты.
أنا حَسَّانُ مَدْحِكم فإذَا نُحْ
تُ عليكمْ فإنَّنِي الخنساءُМен сендерді мадақтауда Хассанмын, ал егер сендерді жоқтасам, онда мен Хансамын.
سُدْتُمُ النّاسَ بالتُّقَى وَسِواكم
سَوَّدَتْهُ البَيْضاءُ والصَّفْراءُСендер адамдарды тақуалықпен басқардыңдар, ал басқаларды күміс пен алтын басшы етті.
وَبِأصحابك الذين همُ بَعْ
دَكَ فينا الهُداةُ وَالأوْصِياءُӘрі сенің сахабаларыңмен ант етемін, олар сенен кейін арамыздағы жол көрсетушілер мен мұрагерлер.
أَحْسَنُوا بعدكَ الخِلافَةَ فِي الدي
نِ وَكلٌّ لِما تَوَلَّى إزَاءُОлар сенен кейін діндегі халифатты тамаша басқарды, әрі әрқайсысы өз мойнына алған іске толықтай сай болды.
أَغْنياءٌ نزاهَةً فُقَرَاء
عُلَمَاءٌ أَئمَّةٌ أُمَرَاءُОлар адалдыққа бай, бірақ дүниелік мүлікке кедей, ғалымдар, басшылар және қолбасшылар еді.
زَهِدُوا في الدُّنَا فما عُرِفَ المَي
لُ إلَيْهَا منهم وَلا الرَّغْبَاءُОлар дүниеден бас тартты, сондықтан олардан дүниеге деген ешқандай бейімділік немесе қатты құштарлық байқалмады.
أَرْخَصُوا في الوغَى نُفُوسَ مُلُوكٍ
حارَبُوها أسلابُها إغْلاءُШайқаста олар соғысқан патшалардың өмірін арзанға бағалады, бірақ олардың олжалары қымбат еді.
كلُّهُمْ في أحكامه ذو اجتهادٍ
وَصَوابٍ وَكُلُّهمْ أَكفاءُОлардың барлығы өз үкімдерінде ыждағаттылық пен дұрыстыққа ие болды, әрі барлығы бірдей қабілетті еді.
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمُ وَرَضُوا عَنْ
هُ فأنَّى يَخطو إليهم خَطَاءُАлла олардан разы болды, әрі олар да Одан разы болды, ендеше қателік оларға қалай жақындай алады?
جاء قَوْمٌ مِنْ بَعْدِ قَوْمٍ بحَقٍّ
وَعَلَى المَنْهَجِ الحَنِيفِيِّ جاؤواҰрпақтар бірінен соң бірі келіп, ақиқатты ұстанды, әрі олар тура Ибраһим жолын ұстанды.
ما لموسى وَلا لعِيسى حَوارِي
يُونَ في فَضْلِهم وَلا نُقَبَاءُМұсаның да, Исаның да сахабалардың ізгілігіне тең келетін шәкірттері немесе басшылары болған жоқ.
بأَبي بَكْرٍ اِلذي صَحَّ لِلنَّا
سِ به في حياتك الإِقتِداءُӘбу Бәкірмен ант етемін, оны адамдар сенің ﷺ тірі кезіңде дұрыс ұстанды.
والمُهَدِّي يَوْمَ السَّقِيفَةِ لَما
أرْجَفَ الناسُ أنه الدَّأْدَاءُӘрі Сақифа күні адамдар оны үлкен апат деп қауесет таратқанда, жол көрсеткен жанмен ант етемін.
أَنقذَ الدينَ بعدَ ما كان للد
دينِ عَلَى كلِّ كُرْبَةٍ إشْفَاءُОл дінді әрбір қиындықтың шегінде тұрған кезде құтқарды.
أَنْفَقَ المالَ في رِضَاكَ وَلا مَن
نٌ وَأَعْطَى جَمَّاً وَلا إكْداءُОл сенің разылығың үшін мал-мүлкін жұмсады, жомарттығын мақтан тұтпады, әрі мол берді, ешқашан тартынбады.
وأبي حَفْصٍ الذي أظهر الل
هُ به الدينَ فارعَوى الرُّقباءُӘрі Әбу Хафс (Омар) арқылы Алла дінді айқын етті, сол арқылы бақылаушы дұшпандарды тойтарды.
والذي تَقْرُبُ الأباعِدُ في الل
هِ إليه وَتَبْعُدُ القُرَباءُОл арқылы алыстағылар Аллаға жақындайды, ал жақындар алыстайды.
عُمَر بن الخطابِ مَنْ قَوْلُهُ الفَص
لُ ومَنْ حُكْمُهُ السَّوِيُّ السّواءُОмар ибн әл-Хаттаб, сөзі шешімді, үкімі әділ де тура.
فَرَّ منه الشيطانُ إذْ كانَ فارو
قاً فلِلنَّارِ مِنْ سَنَاهُ انْبِراءُШайтан одан қашты, өйткені ол әл-Фаруқ еді, оның нұрлы сәулесінен тозақ оты да кейін шегінеді.
وَابْن عفَّانَ ذِي الأيادي التي طا
لَ إلى المصطفى بها الإِسْدَاءُЖәне Ибн Аффан, таңдаулы ﷺ Пайғамбарға жасаған игі істері ұзаққа созылған ізгі амалдардың иесі.
حَفَر البِئْرَ جَهَّزَ الجَيْشَ أهْدَى الْ
هَدْيَ لما أنْ صَدَّهُ الأعْداءُОл құдық қазды, әскерді жабдықтады және дұшпандар кедергі келтіргенде құрбандық малдарын ұсынды.
وَأبَى أنْ يَطُوفَ بالبيتِ إذْ لمْ
يَدْنُ منه إلى النبيِّ فِناءُЖәне ол Қағбаны тауап етуден бас тартты, өйткені Пайғамбардың ﷺ серіктерінен ешкім оған жақын емес еді.
فَجَزَتْهُ عنها بِبِيعَةِ رِضْوا
نٍ يَدٌ مِنْ نَبِيِّهِ بَيْضَاءُСондықтан, оның Пайғамбары ﷺ оған Ридуан сертімен сол үшін ақ баталы қолымен сый берді.
أدَبٌ عنده تَضَاعَفَتِ الأع
مالُ بالترْكِ حَبَّذَا الأُدَباءُОның әдебі сондай еді, оның арқасында істер тыйылу арқылы еселенді; қандай тамаша әдепті адамдар!
وَعَلِيٍّ صِنْوِ النبيّ وَمَنْ دِي
نُ فُؤادِي وِدادُهُ وَالوَلاءُЖәне Әли, Пайғамбардың ﷺ туысы, оның сүйіспеншілігі мен адалдығы менің жүрегімнің діні.
وَوَزيرِ ابن عَمِّه في المعالي
ومِنَ الأهلِ تُسْعَدُ الوُزَراءُЖәне оның немере ағасының ізгі істердегі уәзірі, өйткені отбасынан шыққан уәзірлер берекелі болады.
لم يَزِدْهُ كَشْفُ الغِطاءِ يَقِيناً
بَل هُوَ الشمْسُ ما عليه غِطاءُПерденің ашылуы оның сенімін арттырмады, өйткені ол үстінде перде жоқ күн сияқты.
وبباقِي أصحابِكَ المُظْهِرِ التَّرْ
تيبِ فينا تَفْضِيلُهم والولاءُЖәне сенің қалған сахабаларың арқылы, олардың артықшылығы мен адалдығы біздің арамызда дәрежелерімен айқын көрінеді.
طَلْحَةِ الخَيْرِ المُرْتَضِيهِ رَفيقاً
وَاحداً يومَ فَرَّت الرُّفَقَاءُТалха әл-Хайр, оны ﷺ басқа сахабалар қашқан күні жалғыз серік етіп таңдаған.
وَحَوارِيِّكَ الزُّبَيْرِ أبي القَرْ
مِ الذي أَنْجَبَتْ بِهِ أسماءُЖәне сенің шәкіртің әл-Зубайр, Асма туған асылдың әкесі.
وَالصَّفِيَّيْنِ تَوْأَمِ الفضل سَعْدٍ
وسَعِيدٍ إنْ عُدَّتِ الأصْفياءُЖәне екі таңдаулы, ізгіліктің егіздері, Саад пен Саид, егер тазалар саналса.
وابْنِ عَوْفٍ مَنْ هَوَّنَتْ نفسُه الدُّن
يَا بِبَذْلٍ يُمِدُّهُ إثْراءُЖәне Ибн Ауф, оның жаны дүниені жомарттықпен елемеді, оны байлығы қолдады.
والمُكَنَّى أبا عُبيْدَةَ إذْ يَعْ
زِي إليه الأمانةَ الأُمَناءُЖәне Әбу Убайда деп танылған, оған сенімділер сенімділікті таңған.
وَبِعَمَّيْكَ نَيِّرَي فَلَكِ المَج
دِ وكلٌّ أتَاهُ منك إتاءُЖәне сенің екі ағаң арқылы, даңқ галактикасының екі жарқыраған жұлдызы, және әрқайсысына сенен молшылық келді.
وبأمِّ السِّبْطَيْنِ زَوْجِ عَلِيٍّ
وَبَنِيها وَمَنْ حَوَتْهُ العَبَاءُЖәне екі немеренің анасы, Әлидің әйелі, және оның ұлдары, және шапан қамтығандардың барлығы арқылы.
وَبِأَزواجكَ اللَّواتي تَشَرَّفْ
ن بأنْ صانَهُنَّ منك بِناءُЖәне сенің әйелдерің арқылы, олар сенен келген қорғаныш құрылымымен құрметтелді.
الأمانَ الأمانَ إنَّ فُؤادِي
من ذُنوبٍ أَتَيْتُهُنَّ هَواءُПана, пана! Өйткені менің жүрегім жасаған күнәларымнан толығымен ашық және дірілдеп тұр.
قد تَمَسَّكْتُ مِنْ وِدَادِكَ بالحَب
لِ الذي اسْتَمْسَكَتْ به الشفَعاءُМен сенің махаббатыңның жібіне жабыстым, барлық шапағат етушілер мықтап ұстаған сол жіпке.
وَأبى اللَّهُ أنْ يَمَسَّنِيَ السُّو
ءُ بحالٍ وَلِي إليك الْتِجاءُАлла маған ешқандай зиян тигізуден бас тартты, өйткені мен саған пана іздедім.
قد رَجَوْناكَ للأُمورِ الّتي أب
رَدُها فِي فُؤَادِنا رَمْضاءُБіз барлық істерде саған үміт арттық, тіпті ең азы да жүрегімізде ыстық құмдай сезіледі.
وَأَتَيْنا إليكَ أَنْضاءَ فَقْرٍ
حَمَلَتْنا إلى الغِنَى أَنْضاءُБіз саған кедейліктен әбден титықтап келдік, өйткені дәл осы шаршағандық бізді шынайы байлыққа жетеледі.
وانْطَوَتْ في الصُّدُورِ حاجاتُ نفسٍ
ما لها عَنْ نَدَى يَدَيْكَ انْطِوَاءُЖәне біздің жүрегімізде жанның жасырын қажеттіліктері бар, олар сенің қолыңның жомарттығынан басқа еш нәрсемен шешілмейді немесе қанағаттандырылмайды.
فأَغِثْنَا يَا مَنْ هُوَ الغَوثُ والغَيْ
ثُ إذا أَجْهَدَ الورَى اللّأْوَاءُСондықтан бізге жәрдем бер, уа, адамзат қиыншылықтан әбден шаршағанда ﷺ, көмекші және жеңілдік жаңбыры болған Сен!
وَالجَوَادُ الذِي به تُفْرَجُ الغُم
مَةُ عَنا وتُكْشَفُ الحَوْباءُЖәне бізден қайғы-қасіретті жеңілдететін, апатты ашатын жомарт жан.
يا رحيماً بالمؤمنين إذا ما
ذَهِلَت عن أبنائها الرُّحَماءُУа, мүміндерге мейірімді болған Сен, тіпті адамдардың ең мейірімділері өз балаларын ұмытқанда да!
يا شفيعاً في المُذنبين إذا أش
فقَ مِنْ خَوفِ ذَنْبِهِ البُرَآءُУа, күнәкарларға шапағат етуші, тіпті кінәсіздер өз күнәларынан қорқып дірілдегенде де!
جُدْ لعاصٍ ومَا سِوايَ هُوَ العا
صِي وَلكنْ تَنَكُّرِي اسْتِحْياءُКүнәкарға жомарт бол, мен шынымен күнәкар болсам да, менің мойындамауым тек ұят пердесі ғана.
وتَدَارَكْهُ بالعناية ما دا
مَ له بالذِّمامِ منك ذماءُЖәне оған қамқорлығыңмен жет, ол сенің қорғауың мен келісіміңнің қалдығын сақтағанша.
أخَّرَتْهُ الأعمالُ والمالُ عَمَّا
قدَّمَ الصَّالحُونَ والأغنياءُОның істері мен байлығы оны ізгілер мен байлар ұсынған жақсылықтан кейін қалдырды.
كل يومٍ ذُنُوبُهُ صاعداتٌ
وعليها أنفاسُهُ صُعَدَاءُӘр күн сайын оның күнәлары өрлеп, оның тынысы олардың салмағынан ауыр күрсініс болып жатыр.
أَلِفَ البِطْنَةَ المُبَطِّئَة السَّيْ
رِ بدار بها البِطانُ بِطَاءُОл сапарды баяулататын тойымсыздыққа үйренді, онда тойымсыздар табиғатынан баяу болады.
فَبَكَى ذَنْبَهُ بِقَسْوَةِ قَلْبٍ
نَهَتِ الدَّمْعَ فالبُكاءُ مُكاءُСондықтан ол күнәсі үшін қатал жүрекпен жылады, ол көз жасын тыйып, оның жылауын жай ғана бос дыбысқа айналдырды.
وغَدَا يَعْتِبُ القَضَاءُ ولا عذ
ر لعاص فيما يسوق القضاءُЖәне ол тағдырды кінәлай бастады, алайда күнәкарға тағдыр әкелген нәрседе ешқандай ақтау жоқ.
أوثقته من الذنوب دُيُونٌ
شَدَّدَتْ فِي اقْتِضائِها الغُرَماءُКүнә қарыздары оны байлап тастады, ал несие берушілер олардың төленуін тынымсыз талап етуде.
ما لَهُ حِيلَةٌ سِوَى حِيلَةِ المُو
ثَقِ إِمَّا تَوَسُّلٌ أَوْ دُعَاءُОның байланған адамның амалынан басқа ешқандай жолы жоқ: не шапағат іздеу, не дұға ету.
رَاجِياً أَنْ تعودَ أعمالُه السُّو
ءُ بِغُفْرَانِ اللَّهِ وَهْيَ هَباءُОның жаман істері Алланың кешірімімен жоққа айналады деп үміттенеді.
أَوْ تُرَى سَيِّئاتُهُ حَسَناتٍ
فيقَالُ اسْتحالتِ الصَّهْباءُОның жаман істері жақсы болып көріне ме, тіпті қызыл шараптың өзі өзгерді деп айтыла ма?
كلُّ أمْرٍ تُعنَى به تُقْلَبُ الأعْ
يانُ فيه وتَعْجَبُ البُصَراءُСіз назар аударған әрбір істің мәні өзгеріп, өткір көзділерді таңғалдырады.
رُبَّ عَيْنٍ تَفَلْتَ في مائها المِلْ
حِ فأضْحَى وَهْوَ الفُراتُ الرَّوَاءُҚаншама бұлақтың тұзды суына сіз ﷺ түкіргенде, ол тәтті, ағынды Евфратқа айналған еді.
آهِ مِما جَنَيْتُ إنْ كانَ يُغْنِي
ألِفٌ مِنْ عَظيمِ ذنْبٍ وهاءُО, мен істеген істерімнен! Егер үлкен күнәнің кішкене бөлігі де жеткілікті болса ғой!
أرْتَجِي التَّوْبَةَ النَّصُوحَ وفِي القَلْ
بِ نفَاقٌ وفي اللسانِ رِياءُМен шынайы тәубеге ұмтыламын, алайда жүрегімде екіжүзділік, тілімде мақтаншақтық бар.
ومتى يَسْتَقيمُ قَلْبِي ولِلْجِسْ
مِ اعْوِجَاجٌ مِنْ كَبْرتي وانْحِناءُМенің жүрегім қашан түзеледі, денем қартайып, әлсіздіктен бүгіліп, қисайғанда?
كُنْتُ في نَوْمَةِ الشَّبابِ فما اسْتَيْ
قَظْتُ إِلَّا ولِمَّتي شَمْطاءُМен жастық шақтың ұйқысында едім, шашым ағарғанша оянбадым.
وتمادَيْتُ أَقْتَفي أَثَرَ القَوْ
مِ فطالَتْ مَسَافَةٌ واقْتِفَاءُМен басқалардың ізімен жүруді жалғастырдым, сөйтіп сапар мен іздеу тым ұзаққа созылды.
فوَرا السائرينَ وهْوَ أمامِي
سُبُلٌ وَعْرَةٌ وأرضٌ عَراءُӘділ жолаушылардың артында, бірақ әлі менің алдымда, кедір-бұдыр жолдар мен құлазыған, шөл дала жатыр.
حَمِدَ المُدلِجونَ غِبَّ سُرَاهُم
وكَفَى مَنْ تَخَلَّف الإِبْطاءُТүнде ыждағаттылықпен жол жүргендер сапарларынан кейін мақтауға ие болды, ал артта қалғандар үшін кешігудің өзі жеткілікті салдар болды.
رِحلةٌ لَمْ يَزَلْ يُفنِّدني الصَّي
فُ إِذَا مَا نَوَيْتُها والشِّتاءُБұл сапардан мені жаз да, қыс та әрдайым тоқтатады, қашан ниет етсем де.
يَتَّقِي حُرُّ وجْهِي الحَرَّ والبَرْ
دَ وَقَدْ عَزَّ مِنْ لَظى الاتِّقاءُМенің асыл жүзім ыстық пен суықтан аулақ болғысы келеді, алайда жалындаған оттан сақтану өте қиынға соқты.
ضِقْتُ ذَرْعاً مِمَّا جَنَيْتُ فَيوْمِي
قَمْطَرِيرٌ وليلَتي دَرْعاءُМен істеген істерімнен қатты қайғырамын, сондықтан күнім қараңғы, түнім тұңғиық.
وَتَذَكَّرْتُ رَحْمَةَ اللَّهِ فالبِش
رُ لِوَجْهِي أنّى انْتَحَى تِلْقاءُСонда мен Алланың мейірімін есіме алдым, және қуаныш жүзімді қайда бұрсам да нұрландырды.
فألحَّ الرَّجاء والخوفُ بالقَلْ
بِ ولِلْخَوفِ والرَّجا إِخْفاءُСондықтан үміт пен қорқыныш жүрегімде сақталды, өйткені қорқыныш пен үміттің екеуінде де нәзік жасырындық бар.
صَاحِ لا تأسَ إنْ ضَعُفْتَ عَنِ الطَّا
عةِ واسْتَأْثَرَتْ بها الأقوياءُДосым, егер сен мойынсұнуда әлсіз болсаң және оны күштілер иемденіп алса, үмітсізденбе.
إنَّ للَّهِ رَحمةً وأحَقُّ ال
ناسِ منه بالرَّحمةِ الضُّعَفَاءُШынында да, Алланың мейірімі бар, және Оның мейіріміне ең лайықтылар – әлсіздер.
فابقَ في العُرْجِ عندَ مُنْقَلَبِ الذَّوْ
دِ ففِي العَوْدِ تَسْبِقُ العَرْجاءُСондықтан табынның бұрылыс нүктесінде ақсақтардың арасында қал, өйткені қайтар жолда ақсақ та озып кетуі мүмкін.
لا تَقُلْ حاسداً لِغَيْرِك هذَا
أثْمَرَتْ نَخْلَهُ ونَخْلِي عَفاءُБасқа біреуге қызғанышпен: «Оның құрма ағашы жеміс берді, ал менің құрма ағашым құрғақ», – деп айтпа.
وائْتِ بالمَسْتَطاع مِنْ عَمَل البر
ر فقدْ يُسْقِطُ الثِّمارَ الإِتاءُҚолыңнан келген жақсы істерді істе, өйткені жемістің молдығы да кейбірін түсіріп жіберуі мүмкін.
وبِحُبِّ النبيِّ فابْغِ رِضَى الل
هِ فَفِي حُبِّهِ الرِّضا والحِبَاءُСондықтан Пайғамбарды ﷺ сүю арқылы Алланың ризашылығын ізде, өйткені оны сүюде илаһи ризашылық пен мол сыйлық бар.
يا نبيَّ الهُدَى اسْتِغَاثَةَ مَلْهو
فٍ أَضَرَّتْ بحالِه الحوْبَاءُУа, тура жолдың Пайғамбары ﷺ, бұл – күнәдан қатты зардап шеккен, ауыр халдегі адамның ыстық тілегі.
يَدَّعِي الحُبَّ وهْوَ يأْمُرُ بالسُّو
ءِ ومَنْ لِي أنْ تَصْدُقَ الرَّغْبَاءُОл сүйемін деп мәлімдейді, бірақ жамандыққа бұйырады, және менің шынайылыққа деген тілегімнің қалай шындық болуын күте аламын?
أَيُّ حُبٍّ يَصِحُّ منه وطَرْفِي
لِلْكَرَى واصِلٌ وطَيْفُكَ رَاءُКөзі ұйқыға тартылып тұрған адамнан қандай шынайы махаббат шығуы мүмкін, сіздің ﷺ қасиетті бейнеңі әрдайым көрініп тұрғанда?
ليت شِعرِي أَذَاكَ مِنْ عُظمِ ذَنْبٍ
أمْ حُظُوظُ المُتَيَّمِينَ حُظَاءُБұл жағдай менің күнәмнің үлкендігінен бе, әлде бұл жай ғана құмарлықпен берілгендердің тағдырлы үлесі ме, білсем ғой.
إنْ يكُنْ عُظْمُ زَلَّتي حَجْبَ رُؤْيَا
كَ فقدْ عَزَّ داءَ قلبي الدَّواءُЕгер менің қателігімнің үлкендігі сізді ﷺ көруімді жасырған болса, онда жүрегімнің дертіне дауа табу мүлдем мүмкін емес болып қалды.
كيف يَصدا بالذَّنْبِ قلبُ مُحِبٍّ
وله ذِكْرُكَ الجميلُ جِلاءُСүйіктінің жүрегі қалай күнәмен тот басады, сіздің ﷺ әдемі еске алуыңыз оның жарқыраған жылтырағы болғанда?
هذه عِلَّتي وأنت طبيبي
ليسَ يَخفَى عليك في القلبِ داءُБұл менің дертім, және сіз ﷺ менің дәрігерімсіз, өйткені жүректегі ешбір ауру сіздің біліміңізден жасырын қалмайды.
ومِنَ الفَوْزِ أنْ أبُثَّكَ شكوَى
هِيَ شكوَى إليكَ وهْيَ اقْتضاءُСізге ﷺ шағымымды айта алуым – бұл шынымен де жеңіс, сізге бағытталған шағым, әрі ол заңды талап.
ضُمِّنتها مَدَائح مُستطابٌ
فيك منها المَديحُ والإصغاءُМен оған мақтауларды енгіздім, олардан сізге ﷺ бағытталған мадақ та, мұқият тыңдау да жағымды.
قلما حاوَلتْ مَدِيحكَ إِلّا
سَاعَدَتْهَا مِيمٌ ودالٌ وحَاءُМен сізді ﷺ мақтауға тырысқанда, Мим, Дал және Ха әріптері маған оңай көмектеспеген кездер сирек болды.
حقَّ لِي فيكَ أنْ أُسَاحِلَ قوْماً
سَلَّمَتْ منهم لَدَلْوِي الدِّلاءُСізге ﷺ қатысты менің заңды талабым – шелектері менің шелегіме поэтикалық шеберлікте жол берген ақындармен бәсекелесу.
إنَّ لِي غيرةً وقد زَاحَمَتْني
في معاني مَديحِكَ الشُّعراءُШынында да, менде қызғаныш бар, өйткені басқа ақындар сіздің ﷺ мадағыңыздың терең мағыналарын жеткізуде менімен жарысты.
ولقلبي فيك الغُلوُّ وأنَّى
لِلِساني في مَدْحِكَ الغُلواءُМенің жүрегім сізге ﷺ деген шексіз махаббатқа толы, бірақ тілім сізді мақтауда қалай соншалықты шектен шыға алады?
فأَثِبْ خاطِراً يَلَذُّ له مَدْ
حُك عِلْماً بأَنه اللَّأْلاءُСондықтан сіздің ﷺ мадағыңыздан ләззат алатын ақылды марапаттаңыз, өйткені мұндай мадақ – таза жарқырау екенін біле тұра.
حاكَ مِنْ صَنْعَةِ القَرِيض بُرُوداً
لَكَ لم تحْكِ وشْيَها صَنْعَاءُОл поэзия өнерінен сіз үшін ﷺ керемет киімдер тоқыды, оның күрделі кестесін Сананың шебер қолөнершілері де қайталай алмады.
أعجزَ الدُّرَّ نَظمُهُ فاستوتْ في
هِ اليَدَانِ الصَّناعُ والخَرْقَاءُОның композициясы тіпті інжу-маржанды да жеткіліксіз етті, оны жасауда шебер де, ебедейсіз де қолдарды теңестірді.
فَارْضَهُ أفْصَحَ امرئٍ نطقَ الضَّا
دَ فقامتْ تَغَارُ منها الظاءُОны қабыл алыңыз, уа, ең шешен адам ﷺ, Дад әрпін соншалықты кемелділікпен айтқан, тіпті За әрпі оған қызғанышпен қараған.
أبِذِكْرِ الآياتِ أُوفِيكَ مَدْحَاً
أيْنَ مِنى وأَيْنَ منها الوفَاءُМен сізді ﷺ тек қана илаһи аяттарды айту арқылы шынымен мақтай аламын ба, менің қабілетім шектеулі болғанда және олардан шынайы орындалу қайда?
أمْ أُمَارِي بهِنَّ قَوْمَ نَبِيٍّ
ساءَ ما ظَنَّهُ بِيَ الأغبياءُӘлде мен осы аяттармен Пайғамбар ﷺ халқына қарсы шығуым керек пе, надан адамдар мен туралы қандай жаман ойлаған!
ولَكَ الأُمَّةُ التي غَبَطَتْهَا
بكَ لَمَّا أتيْتَها الأنبياءُСен келгенде, пайғамбарлардың өзі қызғанған үммет саған тиесілі болды.
لَمْ نَخَفْ بَعْدَكَ الضَّلالَ وفينا
وَارِثُوا نُورِ هَدْيِكَ العُلَماءُСенен кейін адасудан қорықпадық, өйткені арамызда сенің тура жолыңның нұрын мұра еткен ғұламалар бар.
فانْقَضَتْ آيُ الَانبياءُ وَآيا
تُكَ في الناس ما لَهُنَّ انْقضاءُБасқа пайғамбарлардың мұғжизалары өткенмен, сенің адамдар арасындағы белгілеріңнің шегі жоқ.
والكراماتَ منهمُ مُعجزاتٌ
حازَهَا مِنْ نَوَالِكَ الأولياءُӘулиелер көрсеткен кереметтер (караматар) – сенің жомарттығың арқылы қол жеткізген мұғжизалар.
إنَّ مِنْ مُعجزاتِكَ العَجزَ عَنْ وص
فِكَ إذْ لا يَحُدُّهُ الإحصاءُСенің мұғжизаларыңның бірі – сені сипаттауға қауқарсыздық, өйткені ешбір санақ сенің мәніңді қамти алмайды.
كيفَ يَسْتَوعِبُ الكلامُ سَجَايا
كَ وَهَلْ تَنْزِحُ البحار الرِّكَاءُҚарапайым сөздер сенің асыл қасиеттеріңді қалай қамти алады, және таяз теңіздерді құрғату мүмкін бе?
ليسَ مِنْ غايَةٍ لِوَصْفِكَ أَبغي
ها وللْقَوْلِ غايَةٌ وانتهاءُМен сенің сипаттамаңа шек іздемеймін, бірақ сөздің өзінің шегі мен соңы бар.
إنما فضلُكَ الزَّمَانُ وآيا
تُكَ فيما نَعُدُّهُ الآناءُШынында да, сенің артықшылығың – уақыттың өзі, ал сенің белгілерің – біз санайтын әр сәт.
لَمْ أُطِلْ في تَعْدادِ مَدْحِكَ نُطْقي
ومُرادِي بذلك استقصاءُМен сенің мақтауыңды санамалауда сөзімді ұзартқан жоқпын, дегенмен ниетім – толық қамту.
غير إنيَ ظمآنُ وَجْدٍ ومَا لي
بِقَليلٍ مِنَ الورودِ ارْتِواءُДегенмен, мен ыстық махаббаттан шөлдегенмін, және аз ғана сусын менің шөлімді қандыра алмайды.
فسلامٌ عليك تَتْرَى مِنَ الل
هِ وَتَبْقَى به لَكَ البَأواءُСаған Алладан үздіксіз сәлем болсын ﷺ, және онымен сенің даңқың мәңгі болсын.
وسلامٌ عليك منكَ فما غَي
رُك منه لكَ السلام كِفاءُЖәне саған өзіңнен сәлем болсын ﷺ, өйткені бұл сәлемге сенен басқа ешкім лайық емес.
وَسَلامٌ مِنْ كلِّ ما خَلَقَ الل
هُ لِتحْيا بِذِكْرِكَ الأملاءُЖәне Алла жаратқан барлық нәрседен сәлем болсын, сенің есіміңмен ұрпақтар өмір сүрсін.
وَصلاةٌ كالمِسْكِ تَحْمِله مِن
ني شمَالٌ إليكَ أَو نكْباءُЖәне маған мускус сияқты хош иісті дұға, оны солтүстік жел немесе қарсы жел саған ﷺ жеткізсін.
وَسَلامٌ عَلَى ضَرِيحِكَ تخْضَل
لُ به منه تُرْبَةٌ وَعْساءُЖәне сенің қабіріңе ﷺ сәлем болсын, оның жұмсақ, құмды топырағы онымен ылғалдансын.
وَثَنَاءٌ قَدَّمْتَ بينَ يَدَيْ نَجْ
وَايَ إذْ لم يكن لَديَّ ثَراءُЖәне мен дұға етпес бұрын ұсынған мақтау, өйткені менде байлық жоқ еді.
ما أَقَامَ الصلاةَ مَنْ عَبَدَ الل
هِ وقامتْ بِربِّهَا الأشياءُАллаға құлшылық еткен адам намазды қандай тамаша орындады, ал барлық нәрсе өз Раббысының алдында тұрды!