Ғайыпқа сену

Әлем тек біздің шектеулі сезіміміз түйсінетін дүниеден ғана тұрмайды; шындық материалдық куәсіздіктен әлдеқайда кең. Жан — біздің өміріміздің сыры, оның нақты табиғаты сезіммен толықтан­байтын болсақ та, оған сенеміз. Осылайша ғайыпқа сену — иман иесін ерекшелейтін белгі: ол материядан тыс нәрселерге Құдайдың шынайы хабарламасына сүйене отырып сенеді, бұл сенімнің ең биік кезеңі.

Алланың хикметі мен мейірімінен біз өз ақылымыз жетпейтін нәрселер туралы хабардар етілдік; бұл хабарламалар бізден тыс жіберілді. Осы божестволық хабарлар сенімді жолдар арқылы жетті, ең ұлысы — періштелер арқылы пайғамбарларға жіберілген уағда және шариғатты жеткізу; бұл бізді материалдық тарлықтан алып шығып, Құдайды тануға және ақырет үшін әрекет етуге шақыратын айқындық болды.

Ізгі мінез-құлық тек сенімге негізделгенде ғана қалыптасады: Құдайдың жүрегіңді мен сыртын көріп тұрғанын қатты сенген адам ғана мақтау болсын, болмасын жақсылықты ұстанады және жамандықтан сақтанады. Ал әрекеттерін тек материалдық себептермен байланыстыратын адам өз мүддесіне тұтқын болып қала береді және рухани өсу мен адамгершіліктің асқақ құндылықтарынан алшақтайды.

Қорытындылай келе, ғайыпқа сену жаратылыстың заңдарына қайшы келмейді; Алла себептер мен себептіліктердің жаратушысы. Ғалымдық кейбір ғибариялық ғаялар мен кейбір ғайби түсініктер арасындағы қайшылық сияқты көрінген нәрселер — шындығында түсініктің қысқалығы. Мысалы, ауа райы болжамы ғайыпты білу емес, керісінше байқалған құбылыстардағы Алланың заңдарын сараптау; дәл сол сияқты біреу пошта келетінін көріп, оны күту туралы алдын ала айтуы мүмкін.

إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.

من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.

إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.

ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.