Ақыретке сену

Мұсылман өлімнің өмірдің соңы емес, әрекет үйінен мәңгілік өмірге — әр адамның шынайы басы­тамасына өтудің бір кезеңі екеніне сенеді. Назарынан айрылғандар өлімді соң деп санаса, иман иесі оны дүниенің ұйқысынан ояну деп түсінеді; осылайша Барзах өмірі басталып, ол мәңгілік бақытқа немесе ауыр азапқа апарады. Сондықтан иман иесі Алламен кездесу үшін әрдайым тәубе етіп, кешірім сұрап және адамдардың құқықтарын иелеріне қайтаруға дайын тұрады.

Ақыретті еске алу — мұсылман өмірінің негізгі міндеттерінің бірі; ол жаназа мен зираттарды көріп, өзінің де сол тағдырдың иесі екенін ойға алады, бірақ дүрлігпейді, керісінше шұғылдан бұрын өзі­н-өзі есепке алуға талпынады. Рас иман иесі үшін ақыретті еске алу бүкіл ізгі істерге шыдамдылық беріп, күнәдан тыйылуға күшті себеп болады: Алланың разылығын үміт етіп, Оның азабынан қорқады, себебі сол күні жүректер мен көздер өзгеретін болады.

Қиамат күнінде адамдар қабірлерінен қай күйде өлсе сол күйде тіріледі де, бәрі бірге Жаратушының әділ сотына әкелінеді. Сол ауыр күні әр адамның істері дәл және тәртіппен жазылған кітабы оқылады; онда байлығы да, атақ-даңқы да ештеңе құтқара алмайды. Тек жақсылық жасағандар аман қалады, ал өз төменшілігіне беріле бергендер мүлдем ыңғайсыз хәлге түсіп, әрқайсысына иманы мен амалдарына сәйкес жаза тағайындалады.

Жәннәттағы орындар иманнан шыққан адалдық пен қажыр-қайратқа қарай әртүрлі болады; бұл мекенді Алла тақуаларға дайындаған, олар дүниеде ақиқат жолында шыдамдылық танытқан адамдар. Ал инкар етіп, қарсылық көрсеткендер өз кекеттерінің нәтижесін ғажап қымбатқа төлейді; олар Қиямет күні өкінудің пайдасын бермейтінін түсінеді. Сондықтан мұсылман Алланың мейірімі мен кешірімін үміт етіп, оң жақтағы қауымның қатарында болуға тырысады және Құдайдың ренжуі мен азабына апаратын нәрселерден сақтанады.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.