Rasullarga imon
Odamlar rasullarga muhtoj, chunki ular o‘sha xalqdan bo‘lgan insonlardir: tug‘ilib, o‘ladi, yeyadi va bozorlarda yuradi. Qadimda xalqlar inson yuborilganiga hayron bo‘lgan, ammo Alloh shunday qilib belgiladiki, elchining o‘z qavmidan bo‘lishi kerakki, ular unga o‘rnak olishlari mumkin. Rasullarda hech qanday ilohiylik yo‘q; ular Alloh tomonidan vahiy bilan tanlangan hurmatli ibodatkorlardir.
Rasullarning ismati shariatni yetkazish borasida mustahkamdir; ular Allohdan yetkazganda nafsning ovozini aytmaydilar. Dunyoviy masalalar yoki vahiy kelmagan shaxsiy ijtihodlarda xato qilishlari mumkin, ammo Alloh bu xatolarni tasdiqlamaydi va ularga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatadi — masalan ko‘zi ojiz voqeasi va Bedr qamoqxonasi voqealarida ko‘rsatilgandek, chunki osmonda kelgan vahiy to‘g‘ri mezondir.
Muhammad ﷺ nabiylar oxiri (xatmi-n-nabiyin) bo‘lib, uning risolasi barcha odamlar uchun umumiy va har qanday vaqt va makonga mosdir. Shariat katta moslashuvchanlik bilan kelgan: aqida va ibodatlar bo‘yicha qat‘iy, o‘zgarmas matnlar mavjud, biroq muomalalar, ma’muriy va siyosiy ishlar uchun musulmonlarga jamiyat manfaatlarini ta’minlash maqsadida keng ijtihod maydoni qoldirilgan, albatta umumiy islomiy qoidalarga rioya qilgan holda.
Muhammad ﷺ ning shaxsiyati o‘zi bir mo‘jiza hisoblanadi; uning rostgo‘yligi, halolligi, sahobalar bilan bo‘lgan samimiyligi va zahidona hayoti uning ulug‘vorligiga dalildir. U mukammal inson edi, lekin Alloh uni risola bilan ajratib qo‘ydi va maxsus tayyorgarlik bilan yo‘lga soldi; shuning uchun u butun insoniyat tarixida noyob namunadir va Alloh Odam avlodlaridan shunday birini yaratmagan.
يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.
عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.
محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.
تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.