Danasîna Pirtûkê

Hemd û sipas ji bo Xwedayê perwerdekarê cîhanan re be, û silav û selatên herî kamil û temam li ser yê ku wekî rehmet ji bo cîhanan hatî şandin, serwerê me Mihemed kurê Ebdullah, yê rastgo di sozê xwe de û yê emîn, û li ser malbat û hevalên wî yên rûmetdar û pîroz, û li ser her kesê ku heta roja dîn bi qencî li pey wan çûye. Xwedayê min, tu pak û bêkêmasî yî, tu zanîna me tune ye ji bilî tiştê ku te hînî me kiriye. Xwedayê min, tiştê ku bi kêrî me tê hînî me bike û me bi tiştê ku te hînî me kiriye sûdmend bike, û zanîn û sebir û hîkmeta me zêde bike; bi rastî tu yê pirzan, yê sebirker û yê hîkmetdar î. Perwerdekarê min, sîngê min fireh bike û girêka zimanê min veke da ku gotina min fêm bikin.

Piştî vê; ez kêfxweş im ku ji xwendevanê hêja re komeleke bijartî ji axaftinên kurt û watedar ên nebîya şerîf pêşkêş bikim, ku min ew ji pirtûka xwe ya herî navdar 'Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa' (Bijarteya Hadîsên Nebîya Şerîf) hilbijartine. Ev ew hadîs in ku hejmarek ji îmamên hadîsên rast li ser durustiya wan li hev kirine. Ev piştî wê serkeftinê hat ku pirtûka 'Safwat' bi dest xist, ku ew çavkaniyeke ensîklopedîk a berfireh e ku Xwedê rûmeta komkirin, amadekirin, dabeşkirin û şirovekirina peyvên wê yên xerîb beriya salan da min. Ew pirtûk bi xêra Xwedê di nav derdorên zanistî yên Erebî û Îslamî de li seranserê cîhanê bi pejirandin û pêşwaziyeke germ hat pêşwazîkirin, ji ber ku hadîsên herî girîng û bihêz ên nebîya tê de hene ku di rastiya wan de guman tune ye, ji ber lihevkirina hejmarek ji îmamên hadîsê li ser wan. Ew hadîs in ku misilman di dîn û dinyaya xwe de hewceyî wan dibe. Min di pirtûka 'Safwat' de giranî da ser hadîsên têkildarî bawerî, îbadet, hukim, hîkmetên nebîya, handan û hişyarkirin, feth û taybetmendî, edeb, zanist, bijîşkî, tefsîr, nûçeyên fitneyan, nîşanên qiyametê, wesfên roja qiyametê, bihuşt û dojehê, û her tiştê ku di dîn û dinyaya misilman de bi kêrî wî tê, û şîret û dilnermiyên din... da ku bibe çavkaniyeke hadîsê ya hêsan û li ber destê lêkolîneran be, û bibe pirtûkeke belgeyî ku tê de hadîsên lihevkirî di navbera îmamên hadîsê de bi nîşanên derxênerên wan ên herî girîng diyar dibin, heger Xwedê bixwaze.

Ew pirtûk e ku gelek zana, hadîsvan û bîrmendan pesnê wê dane û ew wekî çavkaniyeke hadîsê ya hevdem û kamil hesibandine, ji ber ku hadîsên herî rast û bihêz ji aliyê sened û metn ve tê de hene. Ew pirtûkek e ku beriya min kesî wekî wê û li ser şêwazê wê nenivîsiye. Piştî çapa wê ya çardehê, min dît ku ev pirtûk tevî girîngî û asta xwe ya zanistî wekî çavkanî û fihristeke kamil ji bo hadîsên herî rast ên nebîya şerîf ji bo kesên ku dixwazin ji rastiya hadîsan piştrast bibin, lê belê ew piranî bala çîna zanistî û bîrmendî ji xwendekarên zanistê, zana û hadîsvanan dikşîne. Li ser daxwaza hin birayên me yên xwedî zanist û feth û daxwaza wan a kurtkirina pirtûka 'Safwat' — ji ber hebûna hin hadîsên dubare tê de ji ber cudahiya destpêka wan an zêdebûna peyvek an peyvan, an jî cudahiya veguhestinan di hin metnan de tevî ku wate yek e an nêzîkî hev e — vê yekê em neçar kirin ku wan di 'Cewahirên axaftinên nebîya' de jê bibin. Ev ji bo ku bidestxistin û jiberkirina wê hêsan be ji bo kesên dixwazin jiber bikin. Lê yê ku komeleya hadîsên ku di rastiya wan de guman tune ye dixwaze, bila vegere ser pirtûka 'Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa' ya kamil. Bi vî rengî pirtûka 'Cewahirên axaftinên nebîya şerîf' ji bo hemû cureyên xwendekar û lêkolînerên zanistên dînî û dinyayî hêsan be, da ku bedewiyên hadîsên Pêxember ﷺ û gotinên wî yên kurt û watedar û sunetên wî diyar bibin. Heger bawermend an nebawermend û rexnegir li wan binêre, wê ji bo wî bi eşkereyî ew fetha îlahî ya ku Xwedê daye Pêxemberê nexwende ﷺ diyar bibe, ku bi giştî wan hadîsên hîkmetdar û pir bedew pêk tînin, yên ku tenê ji kesê ku Xwedê ew hilbijartiye da ku bibe rehmet ji bo cîhanan derdikevin, wekî piştrastkirina gotina Xwedayê mezin: «Me tu neşandiye ji bilî ku tu rehmet bî ji bo cîhanan.» Û wî ﷺ li ser xwe gotiye: «Bi rastî ez rehmeteke diyarkirî me.» Ev hadîs in ku van wateyan piştrast dikin û bi hîkmet, nirx, exlaqên Îslamî û mirovî yên bilind û bedew re li hev dikin, ku hemû bîrmend û zanayên cîhanê yên dadperwer û birûmet wê qedrê wan bigirin û rêzê lê bigirin.

Her wiha, min xwest van hîkmet û bedewiyên Mihemedî pêşkêşî birayên me yên koçber ên li welatên xerîbiyê bikim, da ku hewl bidin wan wekî metnên Îslamî yên pîroz pêşkêş bikin. Ez ji her kesê ku jê tê daxwaz dikim ku hewl bide wê wergerîne zimanên zindî yên li welatên wan, wekî amadekariyek ji bo pêşkêşkirina bîra Îslamî ya mezin wekî peyameke cîhanî ku tê de rehmet, evîn û biratî heye ji bo bangxwazên jiyana hevbeş a li ser bingeha aştî, dadperwerî û exlaqê qenc.

Ji ber ku suneta Pêxemberê birûmet ﷺ roleke wê ya bêhempa û taybet di avakirina şaristaniya Erebî û Îslamî de heye û xwedî cihekî bingehîn e di yasadana Îslamî de, û fermana îlahî ya eşkere hatiye ser pêwîstiya pabendbûna bi hînkirinên Mistefa ﷺ, ku Xwedayê mezin di daxistina xwe ya zexm de gotiye: «Tiştê ku Pêxember da we, wê bigirin, û tiştê ku we jê qedexe kir, jê dûr bikevin.» Û Xwedê ew taybet kiriye bi gotina xwe: «Bi rastî tu rêberiyê ber bi rêya rast ve dikî.» Û bi gotina xwe ji bo bawermendan: «Bi rastî di Pêxemberê Xwedê de ji bo we mînakeke baş heye, ji bo kesê ku hêviya Xwedê û roja dawîn dike û Xwedê pir bi bîr tîne.»

Her wiha, Xwedayê mezin ferman daye Pêxemberê xwe yê birûmet ﷺ ku tiştê jê re hatiye daxistin ragihîne bi gotina xwe: «Ey Pêxember, tiştê ku ji Perwerdekarê te ji bo te hatiye daxistin ragihîne.» Û di ayetên din de Xwedayê heq eşkere dike ku wî Zikrê hîkmetdar li ser Pêxemberê xwe yê birûmet daxistiye da ku wî ji bo mirovan şirove bike û eşkere bike bi gotina xwe: «Me Zikr li ser te daxist da ku tu ji bo mirovan eşkere bikî ka çi ji wan re hatiye daxistin, û dibe ku ew bifikirin.» Û Xwedayê pîroz û bilind piştrast dike ku ji taybetmendiyên herî berçav ên bawermend pabendbûna bi tiştê ku Xwedê û Pêxemberê wî biryar daye ye, bi gotina xwe di daxistina zexm de: «Ji bo tu zilamekî bawermend û tu jineke bawermend nabe ku gava Xwedê û Pêxemberê wî li ser karekî biryar dan, di karê xwe de xwedî bijarte bin. Û kî li hember Xwedê û Pêxemberê wî serî hilde, bi rastî ew bi windabûneke eşkere winda bûye.» Û Xwedê piştrast dike ku Pêxemberê birûmet ﷺ ji ber daxwaza nefsa xwe napeyive, lê belê bi arastekirina wehyeke îlahî ye bi gotina xwe: «Ew ji ber daxwaza nefsa xwe napeyive.» Her wiha ferman daye bawermendan ku îtaeta wî bikin û îtaeta Pêxember ﷺ bi îtaeta Xwedê ve girê daye, ku gotiye: «Kî îtaeta Xwedê û Pêxember bike, ew bi wan re ne ku Xwedê xelat daye wan ji pêxember, rastgo, şehîd û salihan, û ew çi hevalên baş in.» Û gelek ayetên din hene ku misilman handan dikin li ser şopandina hînkirinên Pêxember ﷺ û dûrketina ji qedexeyên wî û girtina suneta wî.

Bê guman Qurana Pîroz çavkaniya yekem a yasadana Îslamî ye, û suneta Pêxember ﷺ ji gotin û kirinan çavkaniya duyem e. Ew şirovekera hukmên Qurana Pîroz e ku giştiya wê taybet dike, an mutlaqa wê sînordar dike, an jî kurteya wê rave dike. Heta ku ew dibe ku bi tenê yasayê ji bo tiştên ku di Qurana Pîroz de nehatine deyne. Ji ber vê pileyê, zanayên ummetê û îmamên wê girîngiyeke mezin dane wê, û di komkirin û parastina wê de tiştên giranbiha xerc kirine, û di komkirina hadîsên nebîya û rêzkirina wan de li gorî mebest û armancên xwe huner nîşan dane, û ji bo wê rêwîtî kirine û bi nivîsandin û dabeşkirina wê ve mijûl bûne.

Ev pêvajoya han bi wê yekê dest pê kir ku sehabiyên birûmet hadîsên şerîf di sîngên xwe de parastin û di kûrahiya dilên xwe de bi cih kirin. Wan ji bo jiberkirin û piştrastkirina hadîsan bi hev re pêşbazî dikirin; ji ber ku Pêxemberê Birûmet ﷺ di destpêka bangawaziyê de, ji tirsa ku bi Qurana Pîroz re tevlihev bibe, di serî de ew ji nivîsandina hadîsan qedexe kiribûn. Lê piştî wê, silavên Xwedê li ser bin, wî destûr da hin sehabiyan ku binivîsin, wekî Elî kurê Ebû Talib, Ebû Şah, Cabir kurê Ebdullah —Xwedê ji wan razî be— û piştre Ebdullah kurê Emr kurê As —Xwedê ji her duyan razî be—. Ev destûr piştî wê yekê hat ku hin sehabiyan Ebdullah dîtin ku her tiştê ji Pêxember ﷺ derdiket dinivîsand û jê re gotin: «Ma tu her tiştê ku ji Pêxemberê Xwedê dibîsî dinivîsî, di demekê de ku Pêxemberê Xwedê mirovek e û di dema hêrs û razîbûnê de diaxife?» Wî ev yek ji Pêxember ﷺ re behs kir, Pêxember ﷺ jî jê re got: «Binivîse! Sond bi wî Xwedayê ku canê min di destê wî de ye, ji vê —û nîşana devê xwe kir— ji bilî heqiyê tiştek dernakeve.» Ebû Hureyre jî ev yek piştrast kiriye û gotiye: «Di nav hevalên Pêxember de tu kes ji min zêdetir hadîs ji wî neveguhastine, ji bilî Ebdullah kurê Emr; çimkî wî dinivîsand û min nedinivîsand.» Nivîsên Ebdullah kurê Emr kurê As di nav sehabiyan de navdar bûn û wan jê re digot 'Rûpela Rastgo'. Ev hemû delîlên girîngîdayîna sehabiyên birûmet —Xwedê ji wan razî be— û xwesteka wan a mezin in ji bo parastina gotin û kirinên Pêxemberê Birûmet ﷺ bi jiberkirinê, heta ku wan ev yek wekî rêbazeke pratîk û sunneteke kiryarî di her hûrgiliya jiyana xwe de girtin ber dest. Di vê yekê de hişê wan ê bihêz û dilên wan ên paqij alikariya wan kir, tevî ku hejmarek ji wan gelek hadîs nivîsandin. Bi vî awayî, civaka sehabiyan li Medîneya Muneqewer wêneyê kamil ê civaka yekem a Îslamî pêk anî ku bi sunneta pîroz ve girêdayî bû. Ev hemû mîras bi rêya sehabiyan —Xwedê ji wan razî be— derbasî civakên tabiînan bû, ku veguhestinên mezin ên tabiînan ev xezîneyên mezin û mîrasên giranbiha gihandin nifşên piştî xwe.

Dema ku Îslam belav bû, dewleta Îslamî fireh bû û sehabî li bajarên cûda belav bûn, hewcedarî bi komkirina hadîsan di pirtûkên rêzkirî û kamil de çêbû. Yek ji kesên herî pêşîn ku girîngî da vê mijarê, xelîfe Omer kurê Ebdulezîz bû; wî ferman da karker û zanyarên herêman ku hadîsan kom bikin û binivîsin. Yekem kesên ku dest bi vê karî kirin Îbn Şîhab el-Zuhrî (koçî 124), Îbn Îshaq (mirin 151) û Sufyan el-Sewrî (mirin 161) bûn. Ji pirtûkên herî navdar ên ku ji wê serdemê gihîştine me, Muwetaya Îmam Malik (93-179), piştre Musennefa Ebdulrezaq (mirin 211) û Musennefa Îbn Ebî Şeybe (mirin 235) û yên din in. Piştre qonaxeke nû di rêzkirina hadîsa şerîf de dest pê kir; hinan her tiştê ku ji Pêxember ﷺ hatibû veguhestin kom dikirin û pirtûkên bi navê 'Musned' amade kirin. Musned pirtûkên wisa ne ku hadîsên Pêxember ﷺ bi zincîreyên wan ve dihewînin bêyî ku cudahiyê bixin navbera hadîsên rast (sehîh) û yên din. Yek ji pêşengên nivîsandina Musnedan Îmam Ehmed (ji dayikbûyî 164 û mirî 241) û Osman kurê Ebî Şeybe (156-239) û yên din bûn. Hin zanyaran jî tenê hadîsên rast (sehîh) kom kirin û yên lawaz (zeîf) dûr xistin. Yekem kesê ku bi vê rêbazê pirtûk nivîsand Îmam Buxarî (256) bû, piştre Îmam Muslim (261) û hejmarek ji îmamên navdar li ser rêbaza wan meşiyan. Piştre berhemên hadîsê bi her şêwe û cureyî belav bûn; Musned, Sehîh, Sunen, Mustedrek, Mustexrec, piştre Cami û pirtûkên din ên zanista hadîsê bi hemû cure û pileyan derketin holê. Ev hemû bi giştî piştre bûn bingeha zanistên hadîsê yên veguhestinê (riwayet) û lêkolînê (dirayet).

Hêjayî gotinê ye ku di dîrokê de tu zanistek negihîştiye wê astê ku zincîreyên veguhestinê bi rêya kesên pêbawer, dadperwer û xwedî bîrweriyeke tam bi hev ve girêdayî bin, wekî vê meqama bilind a ku Sunneta Pêxember pê serbilind bûye. Zanyar û îmamên ummetê girîngiyeke bêhempa danê, heta ku karîbûn pirtûkxaneyeke mezin a wisa ava bikin ku di dîrokê de kêm wêneya wê heye. Wan di komkirin û rêzkirina hadîsên Pêxember de hunerên xwe nîşan dan. Ev kar ji rojên pêşîn ên bangawaziya Pêxember ve dest pê kir û bi sedan pirtûkên hadîsê gihîştine me. Di piraniya van pirtûkan de hadîsên rast (sehîh), baş (hesen), lawaz (zeîf) û hin hadîsên çêkirî (mewdû) jî hene.

Ez vê yekê ji we venaşêrim ku ji destpêka jiyana min a fikrî ve, xobbiya min a herî hezkirî xwendin û lêkolîna pirtûkên sunnet û hadîsan bû. Gelek caran min xwe di nav şadî û kêfxweşiyeke mezin de didît dema ku min hadîsên Pêxemberê Bijartî (Mustefa) dixwendin, piştrast dikirin û analîz dikirin. Lê belê, tiştê ku ev şadî û kêfxweşiya min têk dida, hebûna hin hadîsên pirsgirêkdar bû ku bi mebestên şerîeta ronahî re li hev nedihatin. Min gelek caran ji zanyar û pisporên hadîsê daxwaz dikir ku pirtûkekê pêşkêşî me bikin ku di navbera her du bergên xwe de hadîsên herî girîng û bihêz ên rast (sehîh) kom bike, yên ku misilmanek di dîn û dinyaya xwe de hewcedarê wan e. Çimkî xwendekarê zanistê yê ku li hadîsekê di pirtûkên cûda yên hadîsê de digere, piraniya caran xwe li pêşberî hejmareke pir mezin a hadîsan dibîne ku ji sed hezarî derbas dibin, û nêrînên îmaman li ser pileya rastî an lawaziya her yek ji wan ji hev cûda dibin. Min ji xwe dipirsî: Gelo misilmanek çawa dikare çavê xwe li ser çavkaniya duyem a herî girîng a şerîeta xwe bigerîne di nav deh hezaran hadîsên ku pispor bi xwe jî di deryayên wan de winda dibin...?!

Vê yekê ez han dam ku ez pirtûkên herî navdar ên hadîsê ji aliyê veguhestin û lêkolînê ve ji nû ve bixwînim. Min lêkolîna xwe ya mutewazî berdewam kir heta ku min kifş kir ku hejmareke kêm ji zanyarên hadîsê şertê 'rastbûnê' (sehîh) di pirtûkên xwe de danîne û pîvan û qaîde ji bo qebûlkirina hadîsê diyar kirine. Ya herî girîng ew in ku Îmam Suyûtî di pêşekiya pirtûka xwe ya 'El-Cami el-Kebîr' de behs kirine û nîşan daye ku pirtûkên wan 'bi rastbûnê hatine nîşankirin'. Kalê min ê rêzdar, Îmamê hadîsê Mihemed kurê Cefer el-Kettanî, ev wate di pirtûka xwe ya 'El-Risale el-Mustetrefe' de piştrast kiriye û gotiye: «Ji wan pirtûkan, yên wisa hene ku xwediyên wan pabendî rastbûnê (sehîh) bûne tê de.» Van îmaman tiştên herî giranbiha ji dem, mal û hewldana xwe bexşandin da ku ji rastiya her hûrgiliya ji Pêxember ﷺ hatiye piştrast bin. Piraniya îmamên hadîsê li ser dabeşkirina hadîsên Pêxember bo sê cureyên sereke li hev kirine, ku ev in:

Rast (Sehîh), Baş (Hesen) û Lawaz (Zeîf). Li vir hûrgiliya wan heye:

Yekem: Hadîsa Rast (Sehîh) ew e ku kesekî dadperwer û xwedî bîrweriyeke tam ji kesekî dadperwer û xwedî bîrweriyeke tam veguhestibe heta dawiya zincîreyê, û ew sê beş e:

Hadîsa mutewatir ew e ya ku komek ji komekê veguhestiye, bi awayekî ku ne gengaz e ew li ser derewê li hev kiribin.

Hadîsa meşhûr ew e ya ku herî kêm sê veguhestinên pêbawer ew veguhestine.

Hadîsa ahad ew hadîsa sehîh e ku tenê kesekî pêbawer di veguhestina wê de bi tenê maye.

Ya duyem: Hadîsa hesen ew e ya ku ji sîfetên qebûlkirinê asta herî kêm tê de heye.

Ya sêyem: Hadîsa zeîf ew e ya ku tiştek ji sîfetên qebûlkirinê tê de nîn e, û ew dibe gelek beş.

Lê belê hadîsên qudsî, ew hadîs in ku Pêxember ﷺ ji Xwedayê Afirînerê Mezin û Bilind vediguhêze. Ev hadîs jî wekî hadîsên din ên nebewî, tê de sehîh, hesen, zeîf û hinên çêkirî jî hene.

Li ber ronahiya van lêkolînên hadîsê yên berfireh, min di pirtûka xwe ya yekem de, Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya, giranî da ser wan hadîsên ku hejmarek ji îmamên sehîhê li ser rastiya wan li hev kirine. Dema ku hadîsek bi derxistina hejmarek ji îmamên hadîsên sehîh hatibe mohrkirin — tevî cudahiya raman, cih û demên wan — ev tê wê wateyê ku her yek ji wan çi ji destê wan hatiye kirine da ku ji rastiya girêdana wê bi Pêxemberê Birûmet ﷺ piştrast bin. Ev yek aliyekî ramanî, cografî û dîrokî dide belgekirina wê, û bi vî awayî hadîsên Safwat al-Ahadith bilind dike bo pileya yeqîniya teqîn di rastiya girêdana wan bi Pêxemberê Birûmet ﷺ. Çimkî ne gengaz e ku ew hemû li ser şaştiyekê, an sistiyekê, an jî xapandinekê li hev bicivin. Mînak, dema em dizanin ku hadîsa şerîf «Hûn kar bikin, çimkî her kes ji bo tiştê ku jê re hatiye afirandin, hêsankarî jê re tê kirin» zêdetirî deh îmamên mezin ên hadîsên sehîh ew veguhestine, ev yek me ber bi wê yekê ve dibe ku em bi teqînî bibêjin ew ji sehîhtirîn sehîhan e.

Ji ber vê yekê min got ku baweriya me bi rastiya hadîsekê zêde dibe her ku hejmara derxênerên wê ji nav imamên hadîsên sehîh zêde bibe. Ev bijarteya hêja ya hadîsan ku hejmarek ji imamên sehîh li ser rastiya wan li hev kirine, nêzîkî çar hezar hadîs in ku şaxên şerîeta ronahî ji bawerî, îbadet, muamele, ceza, edab, exlaq, îdare û yên din vegirtine. Hemû jî ne li dijî Qurana Pîroz in, ne li dijî mebest û bingehên şerîeta ronahî ne, û ne jî li dijî zanista ku rastiya wê ya teqez heye ne.

Min nîşanên imaman li gorî pêşîniya wan a demkî di vê pirtûka xwe de anîne, û li jêr sembolên herî girîng ên ku min ji bo imamên hadîs — Xwedê ji wan razî be — hilbijartine û piraniya imamên hadîs li ser wan li hev kirine, radixim ber çavan:

(X) ji bo Buxarî, (M) ji bo Muslim, (Q) ji bo tiştê ku her duyan li ser li hev kiriye, (D) ji bo Ebû Dawûd, (T) ji bo Tirmizî, (N) ji bo Nesaî, (H) ji bo Îbn Mace, (Her çar) ji bo van her çar kesan, (Her sê) ji bo wan ji bilî Îbn Mace, (HM) ji bo Ehmed kurê Henbel di Musneda wî de, (EM) zêdehiyên kurê wî Ebdullah, (K) Hakim di Mustedreka wî de, (HB) ji bo Îbn Hibban di Sehîha wî de, (XZ) ji bo Îbn Xuzeyme di Sehîha wî de, (TB), (TS), (TC) ji bo Teberanî di El-Kebîr, El-Ewset û Es-Sexîr de, (S) ji bo Seîd kurê Mensûr di Sunena wî de, (XD) ji bo Buxarî di El-Edeb de, (TX) ji bo Buxarî di Dîrokê de, (D) ji bo Diya El-Maqdisî di El-Muxtara de, (FÎ) ji bo Şafiî di Musneda wî de, (Ş) ji bo Îbn Ebî Şeybe di Musneda Musennef de, (EB) Ebdulrezaq di El-Cami û El-Musennef de, (E) ji bo Ebû Yeila di Musneda wî de, (QT) ji bo Darequtnî di Sunen û El-Efrad de, (FR) ji bo Deylemî di Firdewsê de, (HL) ji bo Ebû Nuêym di El-Hilye de, (HB, HQ) ji bo Beyheqî di Şueb el-Îman, Es-Sunen, El-Meîrîfe, Delail en-Nubuwwe û El-Esma we es-Sifat de, (ED) ji bo Îbn Edî di El-Kamîl de, (EQ) ji bo Uqeylî di Ed-Duefa de, (XT) ji bo Xetîb di El-Cami û Dîrokê de, (MÎ) ji bo Darimî di Sunena wî de, (T) ji bo Teyalisî di Musneda wî de, (KR) ji bo Îbn Esakir di Dîroka wî de, (BZ) ji bo Bezzar di Sunena wî de.

Min ev şahkarên hadîsên nebewî ji pirtûka xwe ya bi navê Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa hilbijartin û min navê wê kir Cewahirên axaftinên nebîya şerîf. Di nav de cewhera cewheran û lûtkeya şahkarên hadîsê hene ku mezinahiya Pêxemberê Kerîm ﷺ, hîkmeta wî, zanista wî, cîhanbûna wî, sebra wî, wêrekiya wî, şerê wî yê li dijî zilm û zaliman û pêkanîna heq û ji nav birina batil piştrast dikin, da ku bibe ronahiyek ji bo zarokên me û ji bo hemû ummetê.

Ez ji dil ji Xwedê hêvî dikim ku min ji bo Îslama mezin bi giştî û ji bo Sunneta Nebewî ya bi rûmet bi taybetî, karekî mezin pêşkêş kiribe ku heke Xwedê bixwaze bibe sedema yekkirina rêzên misilmanan, û Îslamê bi ruhê wê yê nemir nêzîkî dilên rewşenbîran û hişên bîrmendên birûmet li rojhilat û rojavayê erdê bike. Xwedê heqiyê dibêje û Ew rêya rast nîşan dide. Hemd ji Xwedê re be yê ku gotiye: «Li ser her xwedî zanistekî, zanatir heye.» Silav, rehmet û bereketa Xwedê li ser we be.

Professor Dr. Abd al-Qadir al-Makki al-Kattani
Şêwirmend û Profesorê Endezyariyê û Lêkolînên Bilind ên Îslamî

Got ﷺ: «Xwedê rûyê kesekê ronahî bike—kesekî ku ji me tiştêk bihîst û wê wekî ku bihîst veguhastî. Gellek car kesê ku wî tişt wergirt zêdetir tê hişyar bûn ji kesê ku bihîst.»