قصيدة البُردة
الكواكب الدرية في مدح خير البرية — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
أشهر قصائد المديح النبوي على الإطلاق، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله بعد أن أصابه الفالج، فرأى النبي ﷺ في المنام يمسح على وجهه ويلقي عليه بردته، فقام وقد شُفي. سارت بها الركبان وشُرحت مئات الشروح وتُرجمت إلى لغات العالم.
قەسیدەی بوردە — ئیمام شەڕەفەدین ئەلبووسەیری
بەناوبانگترین قەسیدەی ستایشی پێغەمبەرایەتییە لە هەموو کاتێکدا. ئیمام ئەلبووسەیری، خوای لێ ڕازی بێت، دوای ئەوەی تووشی ئیفلیجی بوو، ئەمەی نووسی. لە خەویدا پێغەمبەر ﷺی بینی کە دەستی بەسەر ڕووخساریدا دەهێنا و پۆشاکەکەی خۆی فڕێدایە سەری، پاشان هەستا و بە تەواوی چاک بووبووەوە. ئەم قەسیدەیە بەناو وڵاتاندا بڵاوبووەتەوە و سەدان شیکردنەوەی بۆ کراوە و وەرگێڕدراوەتە سەر زمانەکانی جیهان.
أمِنْ تذَكُّرِ جيرانٍ بذي سلمِ
مزجتَ دمعاً جرى من مقلةٍ بدمِMa ji bîranîna cîranên li Dî Selamê ye ku te hêsirên ji çavên xwe diherikin bi xwînê re tevlihev kirine?
أمْ هبَّتِ الريحُ من تلقاءِ كاظمةٍ
وأوْمَضَ البَرْقُ في الظلْماءِ مِنْ إضَمِAn jî bayê ji aliyê Kazimê ve hat, û birûskê di tariya kûr de ji Îdemê biriqî?
فما لعينيكَ إن قلتَ اكففا هَمَتا
ومَا لِقَلْبِك إنْ قُلْتَ اسْتَفِقْ يَهِمِÇi hatiye çavên te ku dema tu dibêjî rawestin, ew diherikin, û çi hatiye dilê te ku dema tu dibêjî şiyar be, ew daxwaz dike?
أَيَحْسَبُ الصَّبُّ أنَّ الحُبَّ مُنْكتِمٌ
ما بَيْنَ مُنْسَجِم منهُ ومضطَرِمِMa evîndar bi rastî bawer dike ku evîn dikare veşartî bimîne, dema ku hêsirên ji wî diherikin û agirê di hundirê wî de dişewite?
لولاَ الهَوَى لَمْ تُرِقْ دَمْعاً عَلَى طَلَلٍ
ولا أرقتَ لذكرِ البانِ والعَلمِGer evîn nebûya, te nedikarî hêsiran li ser xirbeyên vala birijînî, ne jî te nedikarî ji bîranîna dara Banê an lûtkeya çiyê bêxew bimînî.
فكيفَ تُنْكِرُ حُبَّا بعدَ ما شَهِدَتْ
بهِ عليكَ عدولُ الدَّمْعِ والسَّقَمÇawa dikarî evînekê înkar bikî, dema ku şahidên dadmend ên hêsir û nexweşiya te li dijî te şahidî kirine?
وَأثْبَتَ الوجْدُ خَطَّيْ عَبْرَةٍ وضَنًى
مِثْلَ البَهارِ عَلَى خَدَّيْكَ والعَنَمِÛ evînê du xetên hêsir û qelsiyê li ser rûyên te neqşandiye, mîna gula Bahar a zer û berikên Anam ên sor.
نعمْ سرى طيفُ من أهوى فأرقني
والحُبُّ يَعْتَرِضُ اللَّذاتِ بالأَلَمِErê, sîbera evîndara min bi şev hat serdana min, û ez bêxew hiştim, çimkî evîn her gav êşê di nav hemî kêfan de datîne.
يا لائِمِي في الهَوَى العُذْرِيِّ مَعْذِرَةً
منِّي إليكَ ولو أنصفتَ لم تلُمِEy yê ku min ji bo evîna min a paqij sûcdar dikî, ez lêborîna xwe ji te dixwazim, her çend ger tu bi rastî dadmend bûyayî, te nedikarî xeletiyekê bibînî.
عَدَتْكَ حالِيَ لا سِرِّي بمُسْتَتِرٍ
عن الوُشاةِ ولادائي بمنحسمِRewşa min ji te re eşkere bûye; ne sira min ji gotegotbêjan veşartî ye, ne jî nexweşiya min dermanbar e.
مَحَّضَتْنِي النُّصْحَ لكِنْ لَسْتُ أَسْمَعُهُ
إنَّ المُحِبَّ عَن العُذَّالِ في صَمَمِTe şîreta dilpak pêşkêşî min kir, lê ez nabihîzim, çimkî bi rastî, evîndar ji gotinên rexnegirên xwe ker e.
إني اتهمتُ نصيحَ الشيبِ في عذلٍ
والشَّيْبُ أَبْعَدُ في نُصْحٍ عَنِ التُّهَمMin tewra şîreta pîrbûnê jî guman kir dema ku min şermezar kir, lê pîrbûn di şîreta xwe de ji gumanê dûrtir e.
فإنَّ أمَّارَتي بالسوءِ مااتعظتْ
من جهلها بنذيرِ الشيبِ والهرمِÇimkî canê min, yê ku ber bi xerabiyê ve teşwîq dike, nehat şîretkirin, ji ber nezanîna xwe ya hişyariya ku ji hêla pîrbûn û pûçbûnê ve hatibû.
ولا أَعَدَّتْ مِنَ الفِعْلِ الجَمِيلِ قِرَى
ضيفٍ المَّ برأسي غير محتشمِNe jî wê tu mêvanperweriya kiryarên qenc ji bo mêvanê pîrbûnê ku bê şerm serdana serê min kiribû, amade kir.
لو كنت أعلم أني ما أوقره
كتمت سرا بدا لي منه بالكتمGer min zanîbûya ku ez ê rêzê li vî mêvanî negirim, min ê sira hatina wî ya ku ji min re eşkere bûbû, veşartibûya.
من لي بِرَدِّ جماحٍ من غوايتها
كما يُرَدُّ جماحُ الخيلِ باللجمِKî dikare alîkariya min bike ku ez serhişkiya wê û xapandina wê kontrol bikim, çawa ku serhişkiya hespan bi zîncîran tê kontrolkirin?
فلا تَرُمْ بالمعاصِي كَسْرَ شَهْوَتِها
إنَّ الطعامَ يُقَوِّي شهوةَ النهمِJi ber vê yekê, hewl nede ku daxwazên wê bi gunehan bişkînî, çimkî bi rastî, xwarin tenê îşta çavbirçî xurt dike.
والنفسُ كالطفلِ إن تهملهُ شَبَّ على
حُبِّ الرَّضاعِ وإنْ تَفْطِمْهُ يَنْفَطِمÛ giyan mîna zarokekî ye: ger tu wê paşguh bikî, ew ê mezin bibe û ji şîr vexwarinê hez bike, lê ger tu wê ji şîr derxînî, ew ê ji şîr derkeve.
فاصرفْ هواها وحاذرْ أنْ تُوَلِّيَهُ
إنَّ الهوى ما تولَّى يُصمِ أوْ يَصمِJi ber vê yekê, daxwazên wê dûr bixe û hay ji xwe hebe ku tu desthilatdariyê nedî wê, çimkî bi rastî, daxwaz, gava ku desthilatdarî jê re hat dayîn, dê an ker bike an jî wêran bike.
وَراعِها وهيَ في الأعمالِ سائِمةٌ
وإنْ هِيَ اسْتَحْلَتِ المَرْعَى فلا تُسِمÛ lênêrîna wê bike dema ku ew di kiryaran de bi serbestî diçêre, lê ger ew çêrgehê şîrîn bibîne, nehêle ku ew bêtir biçêre.
كَمْ حَسَّنَتْ لَذَّةٍ لِلْمَرءِ قاتِلَةً
من حيثُ لم يدرِ أنَّ السُّمَّ في الدَّسَمِÇiqas kêfên kujer xwe ji bo mirovekî xemilandine, yê ku nizanibû jehr di nav dilkêşiya wê de veşartî ye.
وَاخْشَ الدَّسائِسَ مِن جُوعٍ وَمِنْ شِبَع
فَرُبَّ مَخْمَصَةٍ شَرٌّ مِنَ التُّخَمِHay ji xetereyên xapînok ên ku di birçîbûn û têrbûnê de veşartî ne, hebe, çimkî pir caran xetereyên bêparbûnê ji yên zêdexwarinê girantir in.
واسْتَفْرِغ الدَّمْعَ مِنْ عَيْنٍ قد امْتَلأتْ
مِنَ المَحارِمِ وَالْزَمْ حِمْيَةَ النَّدَمِBila hêsir bi zêdeyî ji çavekî ku li tiştên qedexe nêrî ye biherikin, û bi dilsozî xwe ji poşmaniya dilpak bigire.
وخالفِ النفسَّ والشيطانَ واعصهما
وإنْ هُما مَحَّضاكَ النُّصحَ فاتهمLi dijî nefs û Şeytan bisekine, herduyan jî guh nede, û tewra ger ew şîretek dilpak pêşkêşî te bikin jî, bi guman li wê binêre.
وَلا تُطِعْ منهما خَصْماً وَلا حَكمَاً
فأنْتَ تَعْرِفُ كيْدَ الخَصْمِ والحَكمِTu guh nedê yek ji wan, ne wek dijber û ne jî wek dadger, çimkî tu baş ji hîleyên dijber û dadger agahdar î.
أسْتَغْفِرُ الله مِنْ قَوْلٍ بِلاَ عَمَلٍ
لقد نسبتُ به نسلاً لذي عقمِEz ji Xwedê lêborînê dixwazim ji bo gotinên bê kiryar, çimkî bi wan min neslê daye yê ku bêber e.
أمرتكَ الخيرَ لكنْ ماائتمرتُ بهِ
وما استقمتُ فماقولي لك استقمِMin ferman da te ku qenciyê bikî, lê min guh neda şîreta xwe, ne jî ez rast mam, lewra çawa dikarim ji te bixwazim ku tu rast bî?
ولا تَزَوَّدْتُ قبلَ المَوْتِ نافِلةً
ولَمْ أُصَلِّ سِوَى فَرْضٍ ولَمْ أَصُمِMin berî mirinê tu amadekariyên zêde nekir, ne jî min ji bilî ferzan tu nimêj nekir, ne jî min rojî girt.
ظلمتُ سُنَّةَ منْ أحيا الظلامَ إلى
أنِ اشْتَكَتْ قَدَماهُ الضُّرَّ مِنْ وَرَمMin li hember sunneta wî ﷺ yê ku şevan bi îbadetê zindî dihîşt, heta ku lingên wî ji êşa werimandinê gilî kirin, neheqî kir.
وشدَّ مِنْ سَغَبٍ أحشاءهُ وَطَوَى
تحتَ الحجارةِ كشحاً مترفَ الأدمِÛ wî ﷺ zikê xwe ji birçîbûnê teng kir, û di bin keviran de, wî ﷺ aliyekî çermê nerm, yê ku bi rehetîyê hatibû bikaranîn, girêda.
وراودتهُ الجبالُ الُشُّمُّ من ذهبٍ
عن نفسهِ فأراها أيما شممِÇiyayên zêr ên bilind wî ﷺ di derbarê canê wî de ceribandin, lê wî ﷺ ji wan re rûmet û bêrûmetiya herî mezin ji bo dewlemendiyên dinyayî nîşan da.
وأكَّدَتْ زُهْدَهُ فيها ضرورتهُ
إنَّ الضرورةَ لاتعدو على العصمِPêwîstiya wî bi xwe jî zuhdê wî li hember wan piştrast kir, çimkî pêwîstiya rastîn nikare li ser wan ên ku ji hêla Xwedê ve hatine parastin ser bikeve.
وَكَيفَ تَدْعُو إلَى الدُّنيا ضَرُورَةُ مَنْ
لولاهُ لم تخرجِ الدنيا من العدمِÛ çawa dikarî pêwîstiya wî ﷺ wî ber bi vê dinyayê ve bikişîne, yê ku bêyî wî, dinya bi xwe ji tunebûnê derneketibû?
محمدٌ سيدُّ الكونينِ والثَّقَلَيْنِ
والفريقينِ من عُربٍ ومن عجمِMuhammed ﷺ serwerê her du cîhanan e, yê cin û mirovan, û yê her du gelan, Ereb û ne-Ereban.
نبينَّا الآمرُ الناهي فلا أحدٌ
أبَرَّ في قَوْلِ «لا» مِنْهُ وَلا «نَعَمِ»Pêxemberê me ﷺ ew e ku ferman dide û qedexe dike, û kesek di gotinên xwe yên "na" an "erê" de ji wî ﷺ rasttir nîne.
هُوَ الحَبيبُ الذي تُرْجَى شَفَاعَتُهُ
لِكلِّ هَوْلٍ مِنَ الأهوالِ مُقْتَحَمِEw ﷺ evîndar e ku şefaeta wî ji bo her tirsê di nav karesatên tirsnak ên ku divê rû bi rû bên, tê xwestin.
دعا إلى اللهِ فالمستمسكونَ بهِ
مستمسكونَ بحبلٍ غيرِ منفصمِWî ﷺ bang li Xwedê kir, û yên ku xwe pê ve digirin ﷺ bi rastî xwe bi têlekî neşikestî ve digirin.
فاقَ النبيينَ في خلْقٍ وفي خُلُقٍ
ولمْ يدانوهُ في علمٍ ولا كَرَمِWî ﷺ di afirandina fîzîkî û exlaqê bilind de ji hemî pêxemberan derbas kir, û kesek nikarîbû nêzî bilindahiya wî ﷺ di zanîn an comerdiyê de bibe.
وكلهمْ من رسول اللهِ ملتمسٌ
غَرْفاً مِنَ البَحْرِ أوْ رَشْفاً مِنَ الدِّيَمِÛ hemî wan, pêxemberan, ji Resûlê Xwedê ﷺ tenê kevçiyek ji okyanûsa wî an jî qulpek ji baranên wî yên zêde dixwestin.
وواقفونَ لديهِ عندَ حَدِّهمِ
من نقطةِ العلمِ أومنْ شكلةِ الحكمِÛ ew li ber wî ﷺ li sînorê xwe yê diyarkirî rawestiyane, ji wî ﷺ tenê xalek zanînê an jî nîşanek yekane ya hikmetê digirin.
فهْوَ الذي تَمَّ معناهُ وصُورَتُه
ثمَّ اصطفاهُ حبيباً بارىءُ النَّسمِئەو ﷺ کەسێکە کە واتاکەی و شێوەکەی تەواو کرابوو، پاشان دروستکەری گیانەکان وەک خۆشەویستی خۆی هەڵیبژارد.
مُنَّزَّهٌ عن شريكٍ في محاسنهِ
فَجَوْهَرُ الحُسْنِ فيهِ غيرُ مُنْقَسِمَئەو ﷺ لە هەر هاوبەشێک لە چاکەکانیدا پاکە، چونکە جەوهەری جوانی لە ناوی ئەودا دابەش ناکرێت.
دَعْ ما ادَّعَتْهُ النَّصارَى في نَبيِّهِمِ
وَاحكُمْ بما شِئْتَ مَدْحاً فيهِ واحْتَكِمِواز لەوە بێنە کە گاورەکان دەربارەی پێغەمبەرەکەیان بانگەشەیان کرد، و پاشان هەرچییەک ویستت لە ستایشیدا بڕیار بدە و بڕیاردەر بە لە حوکمەکەتدا.
وانْسُبْ إلى ذاتِهِ ما شِئْتَ مِنْ شَرَفٍ
وَانْسُبْ إلى قَدْرِهِ ما شِئْتَ منْ عِظَمِهەر شەرەفێک ویستت بیدە پاڵ کەسایەتییەکەی ﷺ، و هەر گەورەییەک ویستت بیدە پاڵ پایەکەی.
فإن فضلَ رسولِ اللهِ ليسَ لهُ
حَدٌّ فيُعْرِبَ عنه ناطِقٌ بفَمِچونکە فەزڵی پێغەمبەری خودا ﷺ سنوورێکی نییە کە قسەکەرێک بتوانێت بە دەمی دەری ببڕێت.
لو ناسبتْ قدرهُ آياتهُ عظماً
أحيا اسمهُ حينَ يُدعى دارسَ الرِّممِئەگەر موعجیزەکانی لە گەورەییدا لەگەڵ پایەکەی بگونجابان، ناوی ئەو ﷺ کاتێک بانگ دەکرایە، ئێسکە ڕزیوەکانی زیندوو دەکردەوە.
لَمْ يَمْتَحِنَّا بما تعْمل العُقولُ بِهِ
حِرْصاً علينا فلمْ ولَمْ نَهَمِلەبەر دڵسۆزی بۆ ئێمە، ئەو ﷺ تاقیی نەکردینەوە بەو شتانەی کە مێشک ناتوانێت تێیان بگات، بۆیە نە سەرلێشێواو بووین و نە سەرسام.
أعيا الورى فهمُ معانهُ فليس يُرى
في القُرْبِ والبعدِ فيهِ غير منفحِمِتێگەیشتن لە واتاکانی، هەموو دروستکراوانی ماندوو کرد، بۆیە کەسێک نابینرێت، چ لە نزیکەوە بێت یان لە دوورەوە، تەنها ئەوە نەبێت کە بە جەوهەری ئەو ﷺ سەرسام نەبێت.
كالشمسِ تظهرُ للعينينِ من بُعُدٍ
صَغِيرَةٍ وَتُكِلُّ الطَّرْفَ مِنْ أممٍئەو ﷺ وەک خۆر وایە، کە لە دوورەوە بە چاو بچووک دەردەکەوێت، بەڵام کاتێک لە نزیکەوە سەیری دەکرێت، چاو ماندوو دەکات.
وكيفَ يُدْرِكُ في الدُّنْيَا حَقِيقَتَهُ
قومٌ نيامٌ تسلَّوا عنهُ بالحُلُمِو چۆن دەکرێت لەم دونیایەدا، گەلێک کە خەوتوون و بە خەونەکانیان لەو ﷺ سەرقاڵ کراون، بتوانن ڕاستییەکەی تێبگەن؟
فمبلغُ العلمِ فيهِ أنهُ بشرٌ
وأنهُ خيرُ خلقِ اللهِ كلهمِئاستی کۆتایی زانین دەربارەی ئەو ﷺ ئەوەیە کە ئەو مرۆڤێکە، و ئەو باشترین دروستکراوی خودایە.
وَكلُّ آيِ أَتَى الرُّسْلُ الكِرامُ بها
فإنما اتَّصلتْ من نورهِ بهمِو هەموو نیشانەیەک کە پێغەمبەرە بەڕێزەکان هێناویانە، لە ڕاستیدا لە ڕووناکییەکەی ﷺ پێوەندییان پێوە بووە.
فإنهُ شمسٌ فضلٍ همْ كواكبها
يُظْهِرْنَ أَنْوارَها للناسِ في الظُلَمچونکە ئەو ﷺ خۆری چاکەیە، و ئەوان ئەستێرەکانی ئەون، کە ڕووناکییەکانیان بۆ خەڵک لە ناو تاریکیدا دەردەخەن.
أكرمْ بخلقِ نبيٍّ زانهُ خُلُقٌ
بالحُسْنِ مُشْتَمِلٍ بالبِشْرِ مُتَّسِمِچەند بەڕێزە دروستبوونی پێغەمبەرێک ﷺ کە بە ڕەوشتێک ڕازاوەتەوە، هەموو جوانییەکی گرتووەتەوە و بە گەشاوەیی ناسراوە!
كالزَّهرِ في تَرَفٍ والبَدْرِ في شَرَفٍ
والبَحْر في كَرَمٍ والدهْرِ في هِمَمِئەو ﷺ وەک گوڵ وایە لە ناسکیدا، وەک مانگی چواردە لە شەرەفدا، وەک دەریا لە بەخشندەییدا، و وەک زەمەن لە ئیرادەی بەرزدا.
كأنهُ وهو فردٌ من جلالتهِ
في عَسْكَرٍ حينَ تَلْقاهُ وفي حَشَمِوەک ئەوە وایە کە ئەو ﷺ، هەرچەندە بە تەنیا بێت، بەهۆی شکۆمەندییەکەیەوە، کاتێک دەیبینیت، لە ناو سوپایەک و دەستوپێوەندێکدا دەردەکەوێت.
كَأَنَّما اللُّؤْلُؤُ المَكْنونُ في صَدَفِ
من معدني منطقٍ منهُ ومبتسمِوەک ئەوە وایە کە مروارییە شاراوەکە لە ناو سێفەکەیدا، لە دوو کانگای قسەکردنەکەی ﷺ و زەردەخەنەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت.
لا طِيبَ يَعْدِلُ تُرْباً ضَمَّ أَعْظُمَهُ
طُوبَى لِمُنْتَشِقٍ منهُ ومُلْتَئِمهیچ بۆنێک هاوتای ئەو خۆڵە نییە کە ئێسکەکانی ﷺ لە باوەش گرتووە؛ خۆزگە بەو کەسەی کە بۆنی لێ دەکات و پێوەی دەنووسێت.
أبان مولدهُ عن طيبِ عُنصرهِ
يا طِيبَ مُبْتَدَإٍ منه ومُخْتَتَمِلەدایکبوونەکەی ﷺ پاکی جەوهەرەکەی دەرخست؛ ئۆخەی، چەند پاکە سەرەتاکەی و کۆتاییەکەی!
يومٌ تفرَّسَ فيهِ الفرسُ أنهمُ
قد أنذروا بحلولِ البؤسِ والنقمِڕۆژێک بوو کە فارسەکان پێشبینییان کرد کە ئاگادار کراونەتەوە لە هاتنی بەڵا و تۆڵەسەندنەوە.
وباتَ إيوانُ كسرى وهو منصدعٌ
كشملِ أصحابِ كسرى غيرَ ملتئمِئیوانی کیسرا ئەو شەوە بە شکاوی و پارچەپارچەیی بەسەر برد، وەک کۆمەڵەی پەرشوبڵاوی هاوڕێیانی کیسرا، کە هەرگیز کۆ نەبوونەوە.
والنَّارُ خامِدَةُ الأنفاس مِنْ أَسَفٍ
عليه والنَّهرُ ساهي العين من سدمِئاگرەکە، وەک ئەوەی بە خەمەوە هەناسە بدات، بەسەریدا خامۆش بوو، لە کاتێکدا ڕووبارەکە، بە چاوی ماتەمینەوە، وەک ئەوەی وشک بێت.
وساء ساوة أن غاضتْ بحيرتها
ورُدَّ واردها بالغيظِ حين ظمىَساوە خەمبار بوو کاتێک دەریاچەکەی وشک بوو، و ئەوانەی بۆ خواردنەوە هاتبوون، بە تووڕەیی گەڕێنرانەوە، تینوێتییان نەشکایەوە.
كأنَّ بالنارِ مابالماء من بللٍ
حُزْناً وبالماءِ ما بالنَّارِ من ضرمِوەک ئەوە وایە کە ئاگرەکە، لە خەمەکەیدا، شێداری ئاوی هەبوو، و ئاوەکەش، لە ماتەمینەکەیدا، گڕی سووتێنەری ئاگری تێدا بوو.
والجنُّ تهتفُ والأنوار ساطعةٌ
والحَقُّ يَظْهَرُ مِنْ مَعْنىً ومِنْ كَلِمجنۆکەکان هاواریان دەکرد، و ڕووناکییە درەوشاوەکان بڵاو دەبوونەوە، و ڕاستی دەستی کرد بە دەرکەوتن لە ڕێگەی واتای قووڵ و قسەکردنەوە.
عَموُا وصمُّوا فإعلانُ البشائرِ لمْ
تُسْمَعْ وَبارِقَةُ الإِنْذارِ لَمْ تُشَمکەچی کوێر و کەڕ بوون، بۆیە ڕاگەیاندنی مژدەکان نەبیستران، و بڵێسەی ئاگادارکردنەوەکەش هەست پێنەکرا.
مِنْ بَعْدِ ما أَخْبَرَ الأقْوامَ كاهِنُهُمْ
بأَنَّ دينَهُمُ المُعْوَجَّ لَمْ يَقُمِئەمە دوای ئەوە بوو کە فاڵچییەکانیان گەلەکەیان ئاگادار کردبووەوە کە ئایینە خوارەکەیان چیتر بەردەوام نابێت.
وبعدَ ما عاينوا في الأفقِ من شُهُبٍ
منقضةٍ وفقَ مافي الأرضِ من صنمِو دوای ئەوەی لە ئاسۆدا ئەستێرەی بڕسکەیان بینی، کە بەپێی ئەو بتانەی لەسەر زەوی دەڕووخان، دەکەوتنە خوارەوە.
حتى غدا عن طريقِ الوحيِ مُنهزمٌ
من الشياطينِ يقفو إثرَ منهزمِهەتاکوو لە ڕێگەی وەحییەوە، شەیتانەکان بە تەواوی شکستیان هێنا، یەکێکیان بەدوای ئەوی تردا هەڵدەهات.
كأَنُهُمْ هَرَباً أبطالُ أَبْرَهَةٍ
أوْ عَسْكَرٌ بالحَصَى مِنْ رَاحَتَيْهِ رُمِيلە هەڵاتنیاندا، وەک پاڵەوانەکانی ئەبرەهە بوون، یان سوپایەک کە بە چەو لە لەپی دەستەکانی ﷺ فڕێ درابێت.
نَبْذاً بهِ بَعْدَ تَسْبِيحِ بِبَطْنِهما
نَبْذَ المُسَبِّحِ مِنْ أحشاءِ مُلْتَقِمِفڕێ دران، دوای ئەوەی لە ناو لەپی دەستەکانی ﷺ تەسبیحیان کردبوو، وەک چۆن تەسبیحکەر لە ناو ڕیخۆڵەی قووتدەرەکە فڕێ درا.
جاءتْ لدَعْوَتِهِ الأشجارُ ساجِدَةً
تَمْشِي إليهِ عَلَى ساقٍ بِلا قَدَمِدارەکان بە بانگەوازەکەی ﷺ هاتن، سوجدەیان دەبرد، بە قەدەکانیانەوە بەبێ پێ بەرەو ئەو دەڕۆیشتن.
كأنَّما سَطَرَتْ سَطْراً لِمَا كَتَبَتْ
فروعها من بديعِ الخطِّ في اللقمِوەک ئەوە وایە کە لقەکانیان هێڵێکیان نووسیبێت، لە نووسینێکی جوان لەسەر زەوی، کە ڕێگاکەیان دیاری دەکرد.
مثلَ الغمامةِ أنىَسارَ سائرةٌ
تقيهِ حرَّ وطيسٍ للهجيرِ حميوەک هەورێک، هەر شوێنێک ئەو ﷺ بڕۆیشتایە، دەڕۆیشت، و لە گەرمای توندی خۆری نیوەڕۆی گەرم دەپاراست.
أقسمتُ بالقمرِ المنشقِّ إنَّ لهُ
مِنْ قَلْبِهِ نِسْبَةً مَبْرُورَةَ القَسَمِسوێند بە مانگی لەتکراو، چونکە ئەو پەیوەندییەکی بە دڵی ﷺ هەیە، سوێندێک کە بەڕاستی جێبەجێ کراوە.
ومَا حَوَى الغارُ مِنْ خَيْرٍ ومَنْ كَرَم
وكلُّ طرفٍ من الكفارِ عنه عميو چەندە خێر و بەخشندەیی لە ئەشکەوتەکەدا هەبوو، کەچی هەموو چاوێکی کافران لێی کوێر بوو.
فالصدقُ في الغارِ والصديقُ لم يرِما
وَهُمْ يقولونَ ما بالغارِ مِنْ أَرمِڕاستی ﷺ و ڕاستگۆکە (ئەبووبەکر) لە ئەشکەوتەکەدا جێگیر مانەوە، لە کاتێکدا کافران دەیانگوت کەس لە ناو ئەشکەوتەکەدا نییە.
ظَنُّوا الحَمامَ وظَنُّو العَنْكَبُوتَ على
خيْرِ البَرِيَّةِ لَمْ تَنْسُجْ ولمْ تَحُموایان دەزانی کە کۆترەکان و جاڵجاڵۆکەکە، لەسەر باشترین دروستکراو، نە تۆرەکەیان چنیوە و نە بەسەریدا سووڕاونەتەوە بۆ پاراستنی.
وقايةُ اللهِ أغنتْ عن مضاعفةٍ
من الدروعِ وعن عالٍ من الأطمِپاراستنی خودا بەس بوو، وای کرد کە هیچ قەڵغانێکی دووبارە یان قەڵایەکی بەرز پێویست نەبێت.
ما سامني الدهرُ ضيماً واستجرتُ بهِ
إلاَّ استلمتُ الندى من خيرِ مُستلمِهەرگیز زەمەن ناخۆشیی بەسەردا نەهێناوم و من پەنام نەبردووەتە بەر ئەو ﷺ، ئیللا ئەوە نەبێت کە بەخشندەییم وەرگرتووە لە باشترین کەسێک کە پەنای بۆ دەبرێت.
لاتنكرُ الوحيَ من رؤياهُ إنَّ لهُ
قَلْباً إذا نامَتِ العَيْنانِ لَمْ يَنمِوەحییەکەی لە خەونەکانییەوە مەشارەوە، چونکە دڵێکی هەبوو کە هەرگیز نەدەخەوت، تەنانەت کاتێک چاوەکانیشی خەوتبوون.
وذاكَ حينَ بُلوغٍ مِنْ نُبُوَّتِهِ
فليسَ يُنْكَرُ فيهِ حالُ مُحْتَلِمِئەمە لە سەرەتای پێغەمبەرایەتییەکەیدا ڕوویدا، بۆیە حاڵی خەونبینێک (بە واتای دنیایی) ناتوانرێت بدرێتە پاڵ بینینەکانی.
تَبَارَكَ الله ما وحْيٌ بمُكْتَسَبٍ
وَلا نَبِيٌّ عَلَى غَيْبٍ بِمُتَّهَمِپیرۆز بێت خودا، چونکە وەحی بە هەوڵ و کۆشش بەدەست نایەت، و هیچ پێغەمبەرێکیش لەبارەی غەیبەوە گومانی درۆی لێناکرێت.
كَمْ أبْرَأَتْ وَصِبا باللَّمْسِ راحَتهُ
وأَطْلَقَتْ أرِباً مِنْ رِبْقَةِ اللَّمَمِچەندەها نەخۆشی بە تەنها دەستلێدانێک لە لەپی پیرۆزی چاک کردەوە، و چەندەها شێتیشی لە کۆت و بەندی شێتی ڕزگار کرد.
وأحْيَتِ السنَةَ الشَّهْبَاءَ دَعْوَتُهُ
حتى حَكَتْ غُرَّةً في الأَعْصُرِ الدُّهُمِنزاکەی ساڵی وشک و بێبەری زیندوو کردەوە، تا وەک درەوشانەوەیەکی سپی گەشاوە لەناو تاریکترین سەردەمەکاندا دەرکەوت.
بعارضٍ جادَ أو خلتَ البطاحَ بها
سيبٌ من اليَمِّ أو سيلٌ من العرمِبە هەورێکی بەخشندە، دۆڵەکان ئاویان لێهاتبوو، وەک ئەوەی لافاوێک لە دەریاوە یان لافاوێک لە بەنداوی عەرەمەوە بێت.
دعني ووصفي آياتٍ له ظهرتْ
ظهورَ نارِ القرى ليلاً على علمِڕێگەم بدە نیشانە ئاشکراکانی بۆ وەسف بکەم، کە وەک ئاگری گوندەکان لە شەودا لەسەر لووتکەی شاخێک دەدرەوشانەوە.
فالدرُّ يزدادُ حُسناً وهو منتظمٌ
وليسَ ينقصُ قدراً غير منتظمِمرواری کاتێک ڕیز دەکرێت جوانییەکەی زیاتر دەبێت، بەڵام کاتێک ڕیزیش نەکرێت، نرخەکەی کەم ناکات.
فما تَطاوَلُ آمالُ المَدِيحِ إلى
ما فيهِ مِنْ كَرَمِ الأَخْلاَقِ والشِّيَمِبەم شێوەیە، ئاواتەکانی ستایش کورت دێن لە گرتنەبەری تەواوی ڕەوشتە بەرزەکانی و سروشتە پیرۆزەکانی.
آياتُ حقٍّ من الرحمنِ محدثةٌ
قَدِيمَةٌ صِفَةُ المَوْصوفِ بالقِدَمئەمانە نیشانەی ڕاستین لە خودای بەخشندە، نوێ دەرکەوتوون، بەڵام سیفەتی کۆنی ئەو زاتە دەگرنەوە کە بە ئەزەلی وەسف کراوە.
لم تقترنْ بزمانٍ وهي تخبرنا
عَن المعادِ وعَنْ عادٍ وعَنْ إرَمِبە هیچ کاتێکەوە بەستراو نین، بەڵام هەواڵمان پێدەدەن لەبارەی ڕۆژی دوایی، و لەبارەی گەلانی کۆنی عاد و ئیرەمەوە.
دامَتْ لَدَيْنا فَفاقَتْ كلَّ مُعْجِزَةٍ
مِنَ النَّبِيِّينَ إذْ جاءتْ ولَمْ تَدُمِئەوان لەلای ئێمە بەردەوام بوون، بەمەش لە هەموو موعجیزەکانی پێغەمبەرانی پێشوو تێپەڕین، کە دەرکەوتن بەڵام بەردەوام نەبوون.
مُحَكَّماتٌ فما تبقينَ من شبهٍ
لذي شقاقٍ وما تبغينَ من حكمِئەوان یەکلاکەرەوە و ڕوونن، هیچ گومانێک بۆ هیچ ناکۆکێک ناهێڵنەوە، و داوای هیچ بڕیارێکی دیکەش ناکەن.
ما حُورِبَتْ قَطُّ إلاَّ عادَ مِنْ حَرَبٍ
أَعْدَى الأعادي إليها مُلقِيَ السَّلَمِهەرگیز شەڕیان لەگەڵ نەکراوە، ئیلا دوژمنترین دوژمنان لە جەنگ گەڕاونەتەوە و خۆیان بە ئاشتی داوەتە دەست.
رَدَّتْ بلاغَتُها دَعْوى مُعارِضِها
ردَّ الغيور يدَ الجاني عن الحُرمِڕەوانبێژییەکەی بانگەشەی نەیارانی ڕەتکردەوە، وەک چۆن پارێزەرێکی دڵسۆز دەستی تاوانبارێک لە پیرۆزییەکان دوور دەخاتەوە.
لها مَعانٍ كَمَوْجِ البَحْر في مَدَدٍ
وفَوْقَ جَوْهَرِهِ فِي الحُسْنِ والقِيَمِواتاکانی وەک شەپۆلەکانی دەریا فراوانن، بەڵام لە جوانی و بەهای جەوهەرەکەی خۆی تێدەپەڕن.
فما تُعَدُّ وَلا تُحْصَى عَجَائبُها
ولا تُسامُ عَلَى الإكثارِ بالسَّأَمِسەرسوڕهێنەرەکانی ناتوانرێن بژمێردرێن یان دیاری بکرێن، و هەرگیزیش بە زۆر خوێندنەوە بێزارکەر نابێت.
قرَّتْ بها عينُ قاريها فقلت له
لقد ظفِرتَ بِحَبْلِ الله فاعْتَصِمِچاوی خوێنەرەکەی ئارامی تێدا دەدۆزێتەوە، بۆیە پێم وت: 'تۆ بە دڵنیاییەوە دەستی خودات گرتووە، بۆیە بە توندی پێوەی بگرە.'
إنْ تَتْلُها خِيفَةً مِنْ حَرِّ نارِ لَظَى
أطْفَأْتَ نارَ لَظَى مِنْ وِرْدِها الشَّبمِئەگەر لە ترسی گەرمای ئاگری دۆزەخ بیخوێنیتەوە، ئاگری دۆزەخ بە خوێندنەوە ساردەکەی دەکوژێنیتەوە.
كأنها الحوضُ تبيضُّ الوجوه به
مِنَ العُصاةِ وقد جاءُوهُ كَالحُمَمِوەک حەوزی کەوسەر وایە، کە ڕووی گوناهباران، ئەوانەی وەک پشکۆی ڕەش لێی نزیک بوونەوە، پێی سپی و گەشاوە دەبنەوە.
وَكالصِّراطِ وكالمِيزانِ مَعدِلَةً
فالقِسْطُ مِنْ غَيرها في الناس لَمْ يَقُمِدادپەروەرییەکەی وەک ڕێگای ڕاست و تەرازوو وایە لە دادپەروەریدا، چونکە بەبێ ئەوە، دادپەروەری لەناو خەڵکدا جێگیر نابێت.
لا تعْجَبَنْ لِحَسُودٍ راحَ يُنكِرُها
تَجاهُلاً وهْوَ عَينُ الحاذِقِ الفَهِمِسەرسام مەبە بە حەسودێک کە بە نادیدەگرتنەوە ڕەتی دەکاتەوە، لە کاتێکدا خۆی سەرچاوەی تێگەیشتن و ژیرییە.
قد تنكرُ العينُ ضوء الشمسِ من رمدٍ
ويُنْكِرُ الفَمُّ طَعْمَ الماء منْ سَقَمبە دڵنیاییەوە، چاو لەوانەیە ڕووناکی خۆر ڕەت بکاتەوە بەهۆی نەخۆشییەوە، و دەمیش لەوانەیە تامی ئاو ڕەت بکاتەوە بەهۆی نەخۆشییەوە.
ياخيرَ من يَمَّمَ لعافونَ ساحتَهُ
سَعْياً وفَوْقَ مُتُونِ الأَيْنُقِ الرُّسُمِئەی باشترین کەسێک کە داواکارانی بەخشندەیی ڕوویان تێکردووە، جا بە پێ بێت یان لەسەر پشتی وشترە خێراکان.
وَمَنْ هُو الآيَةُ الكُبْرَى لِمُعْتَبِرٍ
وَمَنْ هُوَ النِّعْمَةُ العُظْمَى لِمُغْتَنِمِو کێیە گەورەترین نیشانە بۆ کەسێک کە بیر دەکاتەوە، و کێیە گەورەترین نیعمەت بۆ کەسێک کە دەیەوێت سوود وەربگرێت.
سريتَ من حرمٍ ليلاً إلى حرمِ
كما سرى البدرُ في داجٍ من الظلمِشەوێک لە حەرەمێکەوە بۆ حەرەمێکی تر گەشتت کرد، وەک چۆن مانگی پڕ لە تاریکییەکی قووڵدا تێدەپەڕێت.
وَبِتَّ تَرْقَى إلَى أنْ نِلْتَ مَنْزِلَةً
من قابِ قوسينِ لم تدركْ ولم ترمِو بەردەوام بوویت لە بەرزبوونەوە تا گەیشتیتە پلەیەکی 'دوو کەوانە' یان نزیکتر، پلەیەک کە نە کەس پێی گەیشتووە و نە کەس ئاواتی بۆ خواستووە.
وقدَّمتكَ جميعُ الأنبياءِ بها
والرُّسْلِ تَقْدِيمَ مَخْدُومٍ عَلَى خَدَمو هەموو پێغەمبەران و نێردراوان تۆیان پێش خست لەو بەرزبوونەوەیەدا، پێشخستنێک وەک خاوەنێک بەسەر خزمەتکارەکانیدا.
وأنتَ تخترق السبعَ الطِّباقَ بهمْ
في مَوْكِبٍ كنْتَ فيهِ صاحِبَ العَلَمِو تۆ حەوت ئاسمانی چین چینت بڕی بە هاوکارییان، لە کاروانێکی شکۆداردا کە تۆ هەڵگری ئاڵا بوویت تێیدا.
حتى إذا لَمْ تَدَعْ شَأْواً لمُسْتَبِقٍ
من الدنوِّ ولا مرقيً لمستنمِتا هیچ ئاواتێکت نەهێشتەوە بۆ هیچ ڕکابەرێک لە نزیکبوونەوەدا، و نە هیچ بەرزبوونەوەیەک بۆ کەسێک کە بیەوێت بەرزتر بێتەوە.
خفضتَ كلَّ مقامٍ بالإضافة إذ
نُودِيتَ بالرَّفْعِ مِثْلَ المُفْرَدِ العَلَمهەموو پلەیەکی دیکەت کەم کردەوە بە بەراورد، کاتێک بانگ کرایت بۆ پلەیەکی بەرز، وەک ئاڵایەکی تاک و دیار.
كيما تفوزَ بوصلٍ أيِّ مستترٍ
عن العيونِ وسرٍّ أيِ مُكتتمِبۆ ئەوەی سەرکەوتوو بیت بە یەکگرتنێک، هەرچەندە لە هەموو چاوەکان شاراوە بێت، و نهێنییەک، هەرچەندە بە قووڵی حەشار درابێت.
فَحُزْتَ كلَّ فَخَارٍ غيرَ مُشْتَرَكٍ
وجُزْتَ كلَّ مَقامٍ غيرَ مُزْدَحَمِبەم شێوەیە، تۆ هەموو شانازییەکی تایبەت بە خۆتت بەدەست هێنا، و لە هەموو پلەیەک تێپەڕیت کە قەرەباڵغ نەبوو.
وَجَلَّ مِقْدارُ ما وُلِّيتَ مِنْ رُتَبٍ
وعزَّ إدْراكُ ما أُولِيتَ مِنْ نِعَمِو گەورە بوو قەبارەی ئەو پلەوپایانەی کە پێت سپێردران، و تێگەیشتن لەو نیعمەتانەی کە پێت بەخشراون سەخت بوو.
بُشْرَى لَنا مَعْشَرَ الإسلامِ إنَّ لنا
من العنايةِ رُكناً غيرَمنهدمِمژدە بێت بۆ ئێمە، کۆمەڵگەی ئیسلام، چونکە بە دڵنیاییەوە ئێمە، بە هۆی چاودێری خوداوە، پایەیەکی نەڕووخاوومان هەیە.
لمَّا دعا الله داعينا لطاعتهِ
بأكرمِ الرُّسلِ كنَّا أكرمَ الأممِکاتێک خودا بانگکەرەکەمان (پێغەمبەر ﷺ) بانگ کرد بۆ گوێڕایەڵی خۆی، لە ڕێگەی بەڕێزترین پێغەمبەرانەوە، ئێمە بووینە بەڕێزترین گەلان.
راعتْ قلوبَ العدا أنباءُ بعثتهِ
كَنَبْأَةٍ أَجْفَلَتْ غَفْلاً مِنَ الغَنَمِهەواڵی ناردنی ترس و تۆقانی خستە دڵی دوژمنانەوە، وەک دەنگێکی لەناکاو کە مەڕی بێئاگا دەترسێنێت.
ما زالَ يلقاهمُ في كلِّ معتركٍ
حتى حَكَوْا بالقَنا لَحْماً على وضَمهەر لە هەموو گۆڕەپانێکی جەنگدا ڕووبەڕوویان دەبووەوە، تا وەک گۆشتێک کە لەسەر تەختەی قەساب دانرابێت، بە ڕمەکان لێیان هات.
ودوا الفرار فكادوا يغبطونَ بهِ
أشلاءَ شالتْ مع العقبانِ والرَّخمِئارەزووی هەڵاتنیان دەکرد و نزیک بوون لەوەی حەسودی بە پارچە پارچەبووەکان ببەن کە بە هەڵۆ و داڵەکان بەرز دەکرانەوە.
تمضي الليالي ولا يدرونَ عدتها
ما لَمْ تَكُنْ مِنْ ليالِي الأَشْهُرِ الحُرُمِشەوەکان تێپەڕین و ژمارەیان نەدەزانی، مەگەر لە شەوانی مانگە حەرامەکان بووبن.
كأنَّما الدِّينُ ضَيْفٌ حَلَّ سَاحَتَهُمْ
بِكلِّ قَرْمٍ إلَى لحْمِ العِدا قَرِموەک ئەوەی ئایین خۆی، میوانێک بێت، لە ناوەڕاستیاندا جێگەی خۆی دۆزیبێتەوە، لەگەڵ هەر جەنگاوەرێکی بەهێزدا، کە بە پەرۆشییەوە چاوەڕێی گۆشتی دوژمنانیان بوون.
يَجُرُّ بَحْرَ خَمِيسٍ فوقَ سابِحَةٍ
يرمي بموجٍ من الأبطالِ ملتطمِئەو ﷺ سوپایەکی وەک دەریا بەڕێوە دەبات، سوار لەسەر ئەسپە خێراکان، شەپۆلی پاڵەوانە پێکدادەرەکان فڕێ دەدات.
من كلِّ منتدبٍ لله محتسبٍ
يَسْطو بِمُسْتَأْصِلٍ لِلْكُفْرِ مُصطَلِمهەر یەکێکیان پاڵەوانێکە بۆ خودا تەرخانکراوە، پاداشتی ئەو دەوێت، بە چەکێک هێرش دەکات کە بێباوەڕی لە ڕەگ و ڕیشەوە هەڵدەکێشێت و بە تەواوی لەناوی دەبات.
حتَّى غَدَتْ مِلَّةُ الإسلام وهْيَ بِهِمْ
مِنْ بَعْدِ غُرْبَتِها مَوْصُولَةَ الرَّحِمهەتاکوو، بە هەوڵەکانی ئەوان، ئایینی ئیسلام، دوای ماوەی نامۆبوونی، بە توندی جێگیر بوو و بە پەیوەندیی خزمایەتییەوە گرێدرا.
مكفولةً أبداً منهم بخيرٍ أبٍ
وخير بعلٍ فلم تيتم ولم تئمِبۆ هەمیشە لەلایەن ئەوانەوە پارێزراو بوو، وەک ئەوەی لەلایەن باشترین باوکان و باشترین مێردانەوە بێت، نە بێباوک کرا و نە بێ پارێزەر مایەوە.
هُم الجِبالُ فَسَلْ عنهمْ مُصادِمَهُمْ
ماذا رأى مِنْهُمُ في كلِّ مُصطَدَمئەوان وەک چیا وان، بۆیە لە دوژمنانیان بپرسە چییان لە ئەوان بینی لە هەر پێکدادانێکی جەنگدا.
وسل حُنيناً وسل بدراً وسلْ أُحُداً
فُصُولَ حَتْفٍ لهُمْ أدْهَى مِنَ الوَخَمو لە حونەین بپرسە، و لە بەدر بپرسە، و لە ئوحود بپرسە، چونکە ئەوان شایەتی بەسەرهاتەکانی لەناوچوونی دوژمنانیان دەدەن، کە لە هەر پەتایەک ترسناکتر بوون.
المصدري البيضَ حُمراً بعدَ ما وردت
من العدا كلَّ مُسْوَّدٍ من اللممِئەوان ئەوانەن کە شمشێرە سپییەکانیان سوور کردەوە، دوای ئەوەی لەگەڵ هەر دوژمنێکی قژڕەشدا ڕووبەڕوو بوونەوە.
وَالكاتِبِينَ بِسُمْرِ الخَطِّ مَا تَرَكَتْ
أقلامهمْ حرفَ جسمٍ غبرَ منعجمِو ئەوان نووسەرانێکن کە بە ڕمە قاوەییەکانیان، نووسینێکی وایان نووسی کە قەڵەمەکانیان هیچ بەشێکی جەستەی بێ کون نەهێشتەوە.
شاكي السِّلاحِ لهم سيمى تميزهمْ
والوردُ يمتازُ بالسيمى عن السلمِبە چەکی قورسەوە، ئەوان نیشانەیەکی جیاکەرەوەیان هەیە، وەک چۆن گوڵ بە تایبەتمەندییە ناوازەکانی لە دار سەلم جیا دەکرێتەوە.
تُهدى إليكَ رياحُ النصرِ نشرهمُ
فتحسبُ الزَّهرَ في الأكمامِ كلَّ كميبایەکانی سەرکەوتن بۆنی ئەوانت بۆ دەهێنن، وادەکەن هەر جەنگاوەرێک وەک گوڵێکی گەشاوە لەناو غلافەکەیدا ببینیت.
كأنهمْ في ظهورِ الخيلِ نبتُ رُباً
مِنْ شِدَّةِ الحَزْمِ لاَ مِنْ شِدَّةِ الحُزُملەسەر پشتی ئەسپەکانیان، ئەوان وەک ڕووەکی بەهێز لەسەر گردەکان دەردەکەون، بەهۆی بڕیاری نەگۆڕیانەوە، نەک تەنها بەهۆی بەهێزیی زینەکانیانەوە.
طارت قلوبُ العدا من بأسهمِ فرقاً
فما تُفَرِّقُ بين البهم والبُهمِدڵی دوژمنانیان لە ترسی هێزی ئەوان هەڵفڕی، ئەوەندە سەرلێشێواو بوون کە نەیاندەتوانی لە نێوان لاواز و بەهێزدا جیاوازی بکەن.
ومن تكنْ برسول الله نصرتُه
إن تلقهُ الأُسدُ في آجامها تجمِو هەر کەسێک سەرکەوتنی لەلایەن پێغەمبەری خوداوە ﷺ پێ بدرێت، ئەگەر شێرەکان لە لانەکانیاندا تووشی ببن، لە سەرسوڕماندا بێدەنگ دەبن.
ولن ترى من وليٍّ غير منتصرِ
بهِ ولا مِنْ عَدُوّ غَيْرَ مُنْقصمِو هەرگیز هاوپەیمانێکی ئەو ﷺ نابینیت کە بەهۆی ئەوەوە سەرنەکەوتبێت، و نە دوژمنێکیش کە بە تەواوی تێکنەشکا بێت.
أحلَّ أمَّتَهُ في حرزِ ملَّتهِ
كاللَّيْثِ حَلَّ مَعَ الأشبال في أجَمئەو ﷺ ئوممەتەکەی بە سەلامەتی لەناو پەناگەی ئایینەکەیدا نیشتەجێ کرد، وەک چۆن شێرێک لەگەڵ بەچکەکانی لەناو دارستانێکی چڕدا نیشتەجێ دەبێت.
كمْ جدَّلَتْ كلماتُ اللهِ من جدلٍ
فيهِ وكم خَصَمَ البُرْهانُ مِنْ خَصِمِچەندین ناکۆکی بە وشەکانی خودا سەبارەت بە ئەو ﷺ یەکلایی کرانەوە، و چەندین نەیار بە بەڵگەی ڕوون تێکشکان!
كفاكَ بالعِلْمِ في الأُمِيِّ مُعْجِزَةً
في الجاهليةِ والتأديبِ في اليتمِبەسە بۆت وەک موعجیزەیەک، زانستێک کە لە پێغەمبەری نەخوێندەواردا ﷺ دۆزرایەوە، لەناو سەردەمێکی نەزانیدا، و ڕەوشتی بێ کەموکوڕی ئەو سەرەڕای بێباوکییەکەی.
خَدَمْتُهُ بِمَديحٍ أسْتَقِيلُ بِهِ
ذُنُوبَ عُمْرٍ مَضَى في الشِّعْرِ والخِدَممن خزمەتم کردووە ﷺ بەم ستایشە، کە بەهۆیەوە داوای لێخۆشبوون دەکەم بۆ گوناهەکانی تەمەنێک کە لە شیعر و خزمەتکردنی خەڵکدا بەسەرچووە.
إذ قلداني ما تُخشى عواقبهُ
كَأنَّني بهما هَدْيٌ مِنَ النَّعَمچونکە ئەوان (شیعر و خزمەتکردن) باریان خستە سەر شانم بە ئەنجامگەلێک کە لێیان دەترسم، وەک ئەوەی بەهۆیانەوە من ئاژەڵێکی قوربانی بم.
أطَعْتُ غَيَّ الصِّبَا في الحَالَتَيْنِ ومَا
حصلتُ إلاَّ على الآثامِ والندمِمن گوێڕایەڵی گومڕایی لاوێتیم کرد لە هەردوو قۆناغەکەیدا، و لێی هیچم دەست نەکەوت جگە لە گوناه و پەشیمانی.
فياخسارةَ نفسٍ في تجارتها
لم تشترِ الدِّينَ بالدنيا ولم تَسُمِئۆخەی، چ زیانێکی گەورەیە بۆ گیانێک لە بازرگانییە دنیاییەکەیدا، چونکە نە ئایینی بە دنیای فانی کڕی و نە تەنانەت نرخیشی بۆ دانا.
وَمَنْ يَبِعْ آجِلاً منهُ بِعاجِلِهِ
يَبِنْ لهُ الغَبْنُ في بَيْعِ وَفي سَلَمِو هەر کەسێک قیامەتی هەمیشەیی خۆی بە قەرزارییەکی کاتیی دنیایی بگۆڕێتەوە، زیانێکی گەورە لە هەر مامەڵەیەکدا بۆی ئاشکرا دەبێت، جا کاتی بێت یان دواخراو.
إنْ آتِ ذَنْباً فما عَهْدِي بِمُنْتَقِضٍ
مِنَ النبيِّ وَلا حَبْلِي بِمُنْصَرِمِئەگەر گوناهێک بکەم، پەیمانم لەگەڵ پێغەمبەر ﷺ ناشکێت، و پەیوەندیم لەگەڵیدا هەرگیز ناپچڕێت.
فإنَّ لي ذمةً منهُ بتسميتي
مُحمداً وَهُوَ الخَلْيقِ بالذِّمَمِبەڕاستی، من پەیمانێکی پاراستنم لەلایەن ئەو ﷺ هەیە بەهۆی ئەوەی ناوم محەممەدە، و ئەو ﷺ بەڕاستی شایستەترین کەسە بۆ جێبەجێکردنی ئەو پەیمانانە.
إنْ لَمْ يَكُن في مَعادِي آخِذاً بِيَدِي
فضلاً وإلا فقلْ يازَلَّةَ القدمِئەگەر ئەو ﷺ بە میهرەبانییەوە لە ڕۆژی گەڕانەوەدا دەستم نەگرێت، ئەوا بەڕاستی، دەکرێت بڵێی، "ئۆخەی، چ هەڵەیەکی گەورەیە!"
حاشاهُ أنْ يحرمَ الرَّاجي مكارمهُ
أو يرجعَ الجارُ منهُ غيرَ محترمِدوور بێت لە ئەو ﷺ کە ڕێز و گەورەییەکانی لە کەسێک بگرێتەوە کە ئومێدی پێیەتی، یان بۆ داواکاری پاراستنی ئەو بە بێ ڕێز بگەڕێتەوە.
ومنذُ ألزمتُ أفكاري مدائحهُ
وَجَدْتُهُ لِخَلاصِي خيرَ مُلْتَزِمو لەو کاتەوەی بیرۆکەکانم بۆ ستایشی ئەو ﷺ تەرخان کردووە، من ئەو بە باشترین گەرەنتی بۆ ڕزگاربوونم دۆزیوەتەوە.
وَلَنْ يَفُوتَ الغِنى مِنْهُ يداً تَرِبَتْ
إنَّ الحَيا يُنْبِتُ الأزهارَ في الأكَمِو گەورەیی بێ سنووری ئەو ﷺ هەرگیز دەستێکی هەژار بێبەش ناکات، چونکە بەڕاستی، بارانی ژیانبەخش گوڵەکان لەسەر گردەکانیش دەڕوێنێت.
وَلَمْ أُرِدْ زَهْرَةَ الدُّنْيا التي اقتطَفَتْ
يدا زُهيرٍ بما أثنى على هرمِمن گوڵی کاتیی ئەم دنیایەم نەویست، وەک ئەوەی زوهەیر بەهۆی ستایشی بۆ هیرم لێی کردەوە.
يا أكرَمَ الخلق مالي مَنْ أَلُوذُ به
سِوَاكَ عندَ حلولِ الحادِثِ العَمِمِئەی بەڕێزترین دروستکراو، کەسێکم نییە جگە لە تۆ ﷺ، بۆ ئەوەی شەفاعەتم بۆ بکەیت لای خوای گەورە، کاتێک بەڵای گشتی دادەگرێت.
وَلَنْ يَضِيقَ رَسولَ الله جاهُكَ بي
إذا الكريمُ تَحَلَّى باسْمِ مُنْتَقِمِو پلەی بەرزت، ئەی پێغەمبەری خودا ﷺ، بە بوونی من تەنگ نابێتەوە، تەنانەت کاتێک خودای بەخشندە خۆی بە ناوی تۆڵەسێنەر دەڕازێنێتەوە.
فإنَّ من جُودِكَ الدنيا وَ ضَرَّتها
ومن علومكَ علمَ اللوحِ والقلمِچونکە لە گەورەیی بێ سنووری تۆ ﷺ، ئەم دنیا و قیامەت هەردووکیان سەرچاوە دەگرن، و لە زانستی قووڵی تۆ ﷺ، زانستی لەوحی مەحفوز و قەڵەم هەڵدەقوڵێت.
يا نَفْسُ لا تَقْنَطِي مِنْ زَلَّةٍ عَظُمَتْ
إنَّ الكَبائرَ في الغُفرانِ كاللَّمَمِئەی گیانم، نائومێد مەبە لە گوناهێک، هەرچەندە گەورەش بێت، چونکە بەڕاستی، لە فراوانیی لێخۆشبوونی خوداییدا، تەنانەت گوناهە گەورەکانیش وەک هەڵەی بچووک وان.
لعلَّ رحمةَ ربي حين يقسمها
تأتي على حسب العصيانِ في القسمِلەوانەیە ڕەحمەتی پەروەردگارم، کاتێک دابەشی دەکات، بەپێی ڕادەی سەرپێچی لە دابەشکردنەکەدا بێت.
ياربِّ واجعل رجائي غير منعكسٍ
لَدَيْكَ وَاجعَلْ حِسابِي غَيرَ مُنْخَزِمِئەی پەروەردگار، با هیوام بە تۆ بێ ئاستەنگ بمێنێتەوە، و با لێپرسینەوەم بێ کەموکوڕی بێت.
والطفْ بعبدكَ في الدارينَِّ إن لهُ
صبراً متى تدعهُ الأهوالُ ينهزمِو لە هەردوو جیهاندا لەگەڵ بەندەکەتدا نەرم و نیان بە، چونکە ئارامی ئەو، کاتێک ڕووبەڕووی ترس دەبێتەوە، بە خێرایی دەڕووخێت.
وائذنْ لِسُحْبِ صلاةٍ منكَ دائمةٍ
على النبيِّ بمنهلٍّ ومنسجمِو ڕێگە بدە هەورەکانی سەڵاواتی هەمیشەیی لە تۆوە بەسەر پێغەمبەردا ﷺ ببارێن، بە زۆری و بەردەوامی.
ما رَنَّحَتْ عَذَباتِ البانِ ريحُ صَباً
وأطْرَبَ العِيسَ حادي العِيسِ بِالنَّغَمِتا کاتێک بای ڕۆژهەڵات لقە ناسکەکانی داری بان دەجوڵێنێتەوە، و شوانکارەی وشترەکان وشترەکان بە گۆرانییە خۆشەکەی سەرسام دەکات.