القصيدة المُضَرِيَّة
في الصلاة على خير البرية — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
قصيدة في الصلاة والسلام على النبي ﷺ، مطلعها «يا رَبِّ صَلِّ عَلَى المُخْتَارِ مِنْ مُضَرٍ»، جمع فيها البوصيري ألوانًا من التعداد البديع في الصلاة على النبي ﷺ بعدد الحصى والثرى وقطر الماء وورق الأشجار، وختمها بالدعاء والترضي عن الخلفاء الراشدين. وقد تلقّتها الأمة بالقبول وحُفظت في مجالس الذكر شرقًا وغربًا.
قەسیدەی مودەرییە — ئیمام شەڕەفەدین ئەلبووسەیری
قەسیدەیەکە لەبارەی سەڵاواتدان لەسەر پێغەمبەر ﷺ، دێڕی یەکەمی: «ئەی پەروەردگارم، سەڵاوات بنێرە بۆ هەڵبژێردراوی مودەر». ئەلبووسەیری تێیدا جۆرەها ژماردنی جوانی سەڵاواتدانی لەسەر پێغەمبەر ﷺ کۆکردووەتەوە، بە ژمارەی چەو و خۆڵ و دڵۆپەکانی ئاو و گەڵای درەختەکان، و بە دوعا و ڕازیبوون لە خەلیفە ڕاشیدینەکان کۆتایی پێهێناوە. گەل بە قبوڵکردنەوە پێشوازی لێکردووە و لە کۆڕەکانی زیکردا لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا پارێزراوە.
يا رَبِّ صَلِّ عَلَى المُخْتَارِ مِنْ مُضَرٍ
وَالأَنْبِيا وَجَميعِ الرُّسْلِ مَا ذُكِرُوائەی پەروەردگار، سڵاو و دروود بنێرە بۆ هەڵبژاردەی موزار، و بۆ پێغەمبەران و هەموو نێردراوان کاتێک کە ناویان دەهێنرێت.
وَصَلِّ رَبِّ عَلَى الهَادِي وَشِيْمَتِهِ
وَصَحْبِهِ مِنْ لِطَيِّ الدِّينِ قدْ نَشَرُواو دروود بنێرە، ئەی پەروەردگار، بۆ ڕێنماییکار و ڕەوشتە بەرزەکەی، لەگەڵ هاوەڵانی کە بە پەرۆشەوە ئایینە پاکەکەیان بڵاوکردەوە.
وَجاهَدُوا مَعَهُ في اللهِ وَاجْتَهَدُوا
وهاجَرُوا ولَهُ آوَوْا وَقَدْ نَصَرُوالەگەڵی تێکۆشان لە پێناوی خودا، هەوڵیان دا، کۆچیان کرد، پەنایان پێدا، و بە ڕاستی پشتیوانییان لێکرد.
وبَيَّنُوا الْفَرْضَ وَالمَسْنُونَ وَاعْتَصَبُوا
للهِ وَاعْتَصِمُوا باللهِ وَانْتَصَرُوافەرز و سوننەتەکانیان ڕوون کردەوە، لە پێناوی خودا یەکیان گرت، دەستیان بە خوداوە گرت، و سەرکەوتنیان بە دەست هێنا.
أزْكَى صَلاَةٍ وأتماها وَأَشْرَفَها
يُعِطِّرُ الكَوْنُ رَيَّا نَشْرها العَطِرُپاکترین، تەواوترین، و بەرزترین دروود و سڵاوەکانیان لەسەر بێت، کە بۆنی خۆشی بڵاوبوونەوەیان گەردوون پڕ دەکات لە عەتر.
مَفْتُوقَةً بِعَبِيرِ الْمِسْكِ زَاكِيةً
مِنْ طِيبها أَرَجُ الرَّضْوَانِ يَنْتَشِرُتێکەڵ بە بۆنی پاکی میسک، کە لە خۆشییەکەیەوە بۆنی ڕەزامەندی خودایی بڵاو دەبێتەوە.
عَدَّ الْحَصَى وَالثَّرَى والرَّمْلِ يَتْبَعُهَا
نَجْمُ السَّماءِ وَنَبْتُ الأَرْضِ والمَدَرُدروود بە ئەندازەی ژمارەی چەو و خاک و لم، و دوای ئەوان ئەستێرەکانی ئاسمان و ڕووەکی زەوی و گڵەکەی.
وَعَدَّ ما حَوَتِ الأُشْجَارُ منْ وَرَقٍ
وكُلِّ حَرْفٍ غَدَا يُتْلَى وَيُستَطَرُو بە ئەندازەی ژمارەی گەڵای هەموو درەختەکان، و هەموو پیتێک کە دەخوێنرێتەوە و دەنووسرێت.
وَعَدَّ وَزْنَ مَثاقِيلِ الْجِبالِ كَذَا
يلِيهِ قَطْرُ جَمِيعِ الماءِ والمَطَرُو بە ئەندازەی کێشی چیاکان، و دوای ئەوان دڵۆپەکانی هەموو ئاو و باران.
وَالطَّيْرِ وَالوَحْشِ وَالأسْماكِ مَعْ نَعَمٍ
يَتْلُوهُمُ الجِنُّ وَالأمْلاكُ وَالبَشَرُو بە ئەندازەی ژمارەی باڵندە و گیانلەبەری کێوی و ماسی و ئاژەڵ، و دوای ئەوان جنۆکە و فریشتە و مرۆڤ.
والذَّرُّ والنَّمْلُ معَ جَمْعِ الحُبُوبِ كَذَا
والشَّعْرُ والصُّوفُ والأَرْياشُ والوَبَرُو بە ئەندازەی ژمارەی گەردیلە و مێروولە، لەگەڵ هەموو دانەوێڵەکان، و قژ و خوری و پەڕ و مووی وشتر.
وما أحاطَ بهِ العِلْمُ المُحِيطُ وَما
جَرَى بهِ القَلَمُ المَأمُونُ وَالقَدَرُو بە ئەندازەی هەموو ئەوەی زانستی گشتگیر گرتوویەتییەوە، و هەموو ئەوەی قەڵەمە متمانەپێکراوەکە نووسیویەتی، و قەدەر بڕیاری داوە.
وعَدَّ نَعْمَائِكَ اللاتِي مَنَنْتَ بِهَا
عَلَى الخلائِقِ مُذْ كانُوا وَمُذْ حُشِرُواو بە ئەندازەی ژمارەی نیعمەتەکانت کە بەسەر هەموو دروستکراوەکانتدا بەخشیوتە، لە سەرەتای بوونیانەوە تا ڕۆژی زیندووبوونەوەیان.
وعَدَّ مِقْدَارِهِ السَّامِي الَّذي شَرُفَتْ
بهِ النَّبِيُّونَ والأمْلاكُ وافْتَخَرُواو بە ئەندازەی پایە بەرزەکەی، کە پێغەمبەران و فریشتەکان پێی شەرەفمەند بوون و شانازییان پێوە کرد.
وعَدَّ ما كانَ في الأكْوانِ يا سَنَدِي
وما يَكُونُ إلَى أنْ تُبْعَثَ الصُّوَرُو بە ئەندازەی هەموو ئەوەی لە گەردوونەکاندا هەبووە، ئەی پشتیوانم، و هەموو ئەوەی دەبێت تا زیندووبوونەوەی هەموو شێوەکان.
في كُلِّ طَرْفَةِ عَيْنٍ يَطْرِفُونَ بِها
أهْلُ السَّموَاتِ والأَرْضِينَ أوْ يَذَرُلە هەموو چاوتروکانێکدا کە دانیشتووانی ئاسمانەکان و زەوییەکان پێی سەیری دەکەن یان چاوی لێ دەگێڕنەوە.
مِلْءُ السَّموَاتِ والأَرْضِينَ مَعْ جَبَلٍ
والْفَرْشِ والعَرْشِ والكُرْسِي وَما حَصَرُواپڕکردنی ئاسمانەکان و زەوییەکان، لەگەڵ چیاکان، ڕووی زەوی، عەرش، کورسی، و هەموو ئەوەی کە دەیانگرێتەوە.
ما أَعْدَمَ اللهُ مَوْجُوداً وَأَوْجَدَ
مَعْدُوماً صَلاَة دَوَاماً لَيْسَ تَنْحَصِرُتا کاتێک خودا بوونەوەرێکی نەفەوتاندبێت و نەبووێکی نەهێنابێتە بوون، با ئەم دروودانە بەردەوام و بێسنوور بن.
تَسْتَغْرِقُ العدَّ مَعْ جَمعِ الدُّهورِ كَمَا
يُحِيطُ بالحَدِّ لا تُبْقِي ولا تَذَرُئەم دروودانە هەموو ژماردنێک لە سەردەمەکاندا دەگرنەوە، وەک چۆن هەموو سنوورێک دەور دەدەن، هیچ شتێک بەجێ ناهێڵن.
لا غايَةً وَانتِهَاءً يَا عَظِيمُ لَها
ولا لَهُم أمَدٌ يُقْضَى وَيُنْتَظَرُئەی گەورە، ئەم دروودانە سنوور و کۆتاییان نییە، و هیچ کاتێکی دیاریکراویان نییە کە جێبەجێ بکرێت یان چاوەڕێ بکرێت.
مَعَ السَّلامِ كَمَا قَدْ مَرَّ مِنْ عَدَدٍ
رَبَا وضاعَفَها والفَضْلُ مُنْتَشِرُسڵاوی خوای لێ بێت، چەندین جار زیاد کراوە و لە هەموو ژمارەیەک زیاتر، چونکە بەخششی بێسنووری ئەو هەمیشە بڵاوە.
وَعَدَّ أَضْعَافِ مَا قَدْ مَرَّ مِنْ عَدَدٍ
مَعْ ضِعْفِ أَضْعافِهِ يَا مَنْ لَهُ الْقَدَرُو با ئەم سڵاوە چەندین جار زیاتر بێت، و دواتر دوو هێندە بکرێتەوە، ئەی تۆی کە هەموو هێز و قەدەرێکت بە دەستە.
كَمَا تُحِبُّ وَتَرْضَى سَيِّدِي وكَمَا
أمَرْتَنا أنْ نُصَلِّي أنْتَ مُقْتَدِرُئەمە ببەخشە وەک چۆن خۆشت دەوێت و پێی ڕازیت، پەروەردگارم، و بەو شێوەیەی کە فەرمانت پێ کردین دروود بنێرین، چونکە تۆ بەڕاستی توانا داری.
وَكُلُّ ذلِكَ مَضْرُوبٌ بِحَقِّكَ في
أنْفاسِ خَلْقِكَ إنْ قَلُّوا وَإنْ كَثُرُوابا هەموو ئەمانە چەندین جار زیاد بکرێن، بە حەقی خۆت، بە ژمارەی هەناسەی دروستکراوەکانت، جا کەم بن یان زۆر.
يَارَبِّ واغْفِرْ لِتَالِيها وسامِعِها
وَالمُرْسَلِينَ جَمِيعاً أَيْنَمَا حَضَرُوائەی پەروەردگار، لێخۆش بە لەو کەسەی ئەم هۆنراوەیە دەخوێنێتەوە و لەو کەسەی گوێی لێ دەگرێت، و لە هەموو نێردراوان لە هەر شوێنێک بن.
وَوَالِدينَا وأَهْلِينا وَجِيرَانِنَا
وَكُلُّنا سَيِّدِي لِلْعَفْوِ مُفْتَقِرُو لێخۆش بە لە دایک و باوکمان، خێزانەکانمان، و دراوسێکانمان، چونکە هەموومان، پەروەردگارم، زۆر پێویستمان بە لێخۆشبوونی تۆیە.
وقَدْ أَتَتْ بِذُنُوبٍ لاَ عِدَادَ لَها
لكِنْ عَفْوَكَ لا يُبْقى ولا يَذَرُهەرچەندە بە گوناهگەلێکەوە هاتووین کە نایەتە ژماردن، بەڵام لێخۆشبوونی بێسنووری تۆ هیچ شتێک بەجێ ناهێڵێت و هیچ هەڵەیەک ناپارێزێت.
والهَمُّ عَنْ كُلِّ ما أَبْغِيهِ أَشْمَلَنِي
وقَدْ أَتَى خاضِعاً وَالقَلْبُ مُنْكَسِرٌخەم و خەفەت لەسەر هەموو ئەوەی کە داوای دەکەم منی گرتووەتەوە، و بە ملکەچی و دڵێکی شکاوەوە دێمە بەردەمت.
أَرْجُوكَ يَا رَبِّ في الدَّارَيْنِ تَرْحَمُنا
بِجَاهِ مَنْ فِي يَدَيْهِ سَبَّحَ الحَجَرُلێت دەپاڕێمەوە، ئەی پەروەردگار، لە هەردوو جیهاندا ڕەحمان پێ بکەیت، بە حورمەتی ئەو کەسەی کە بە دەستی ئەو بەرد تەسبیحاتی خودای دەکرد.
يَا رَبِّ أَعْظِمْ لَنا أجْراً وَمَغْفِرَةً
لأَنَّ جُودَكَ بَحْرٌ لَيْسَ يَنْحَصِرُئەی پەروەردگار، پاداشتێکی زۆر و لێخۆشبوونمان پێ ببەخشە، چونکە بەخشندەیی تۆ زەریایەکی بێسنوورە و هیچ سنوورێکی نییە.
وكُنْ لَطِيفاً بِنَا في كلِّ نَازِلَةٍ
لُطْفاً جَمِيلاً بهِ الأهْوَالُ تَنْحَسِرُو لە هەموو ناخۆشییەکدا لەگەڵمان میهرەبان بە، بە میهرەبانییەکی جوان کە هەموو ترس و ناڕەحەتییەکان پێی دوور دەکەونەوە.
بالمُصْطَفَى المُجْتَبَى خَيْرِ الأنامِ ومَنْ
جَلاَلَةً نَزَلَتْ في مَدْحِهِ السُّوَرُئەمە ببەخشە بە حورمەتی موستەفا، هەڵبژاردە، باشترینی مرۆڤایەتی، کە لە گەورەیی و ستایشی ئەودا سوورەتەکانی قورئان دابەزین.
ثُمَّ الصَّلاَةُ عَلَى المُخَتارِ ما طَلَعَتْ
شَمْسُ النَّهارِ وما قَدْ شَعْشَعَ الْقَمَرُپاشان دروود و سڵاو لەسەر هەڵبژاردە بێت تا کاتێک خۆری ڕۆژ هەڵدێت و مانگ بە گەشاوەیی دەدرەوشێتەوە.
ثُمَّ الرِّضَا عَنْ أبي بَكْرٍ خَلِيفَتِهِ
مَنْ قَامَ مِنْ بَعْدِهِ لِلدِّينِ يَنْتَصِرُپاشان خودا لە ئەبو بەکر ڕازی بێت، جێنشینەکەی، کە دوای ئەو هەستا بۆ پاراستن و پشتیوانیکردنی ئایین.
وَعَنْ أَبِي حَفْصٍ الفَارُوقِ صاحِبِهِ
مَنْ قَوْلُهُ الْفَصْلُ في أحْكامِهِ عُمَرُو خودا لە ئەبو حەفس فاروق ڕازی بێت، هاوەڵەکەی عومەر، کە قسەکەی یەکلاکەرەوە بوو لە بڕیارەکانیدا.
وَجُدْ لِعُثْمَانَ ذِي النورَيْنِ مَنْ كَمُلَتْ
لَهُ المَحَاسِنُ في الدَّارَيْنِ والظَّفَرُو بەخشندە بە لەگەڵ عوسمان زوننوورەین، کە کامڵییەکانی بۆ تەواو بوو لە هەردوو جیهاندا، و سەرکەوتنی بە دەست هێنا.
كَذَا عَلِيٌّ مَعَ ابْنَيْهِ، وَأُمِّهِمَا
أَهْلِ العَبَاءِ، كَمَا قَدْ جَاءَنَا الخَبَرُبە هەمان شێوە، عەلی، لەگەڵ دوو کوڕەکەی و دایکیان - ئەهلی عەبا - وەک چۆن گێڕانەوەکان پێمان گەیشتووە.
كَذَا خَدِيجَةُ الكُبْرَى الَّتِي بَذَلَتْ
أَمْوَالَهَا لِرَسُولِ اللهِ يَنْتَصِرُبە هەمان شێوە، خەدیجەی گەورە، کە سامانەکەی بەخشی بۆ ئەوەی پێغەمبەری خودا پشتگیری بکرێت و سەرکەوێت.
وَالطَّاهِرَاتُ نِسَاءُ المُصْطَفَى، وَكَذَا
بَنَاتُهُ، وَبَنُوهُ، كُلَّمَا ذُكِرُواو خێزانە پاکەکانی پێغەمبەری هەڵبژێردراو؛ بە هەمان شێوە کچەکانی و کوڕەکانی، هەرکاتێک باس دەکرێن.
سَعدٌ سَعِيدُ بنُ عَوْفٍ طَلْحَةٌ وَأَبُو
عُبَيْدَةَ وَزُبَيْرٌ سادَةٌ غُرَرٌو سەعد، سەعید کوڕی عەوف، تەڵحە، ئەبو عوبەیدە، و زوبەیر، هەموویان سەرکردەی بەڕێز و دیارن.
وَالآلِ وَالصَّحْبِ والاتْبَاعِ فاطِمَةٌ
ما حَنَّ لَيْلُ الدَّيَاجِي أَوْ بَدَا السَّحَرُو لەسەر بنەماڵە، هاوەڵان، و شوێنکەوتووان، لەوانەش فاتیمە، تا کاتێک شەوی تاریک ئارەزووی بەرەبەیان دەکات یان ڕووناکی پێش بەرەبەیان دەردەکەوێت.