وُلِدَ الهُدى
نهج الهمزية في المولد النبوي — أمير الشعراء أحمد شوقي (ت 1351هـ / 1932م)
قصيدة أحمد شوقي في المولد النبوي الشريف، عارض بها همزية البوصيري، ومطلعها الخالد: «وُلد الهدى فالكائنات ضياء». من أكثر قصائد المديح حضورًا في الاحتفال بالمولد النبوي.
وولیدەل هودا — ئەمیری شاعیران ئەحمەد شەوقی
قەسیدەکەی ئەحمەد شەوقی بۆ لەدایکبوونی پێغەمبەری پیرۆز ﷺ، کە لاساییکردنەوەی هەمزییەی ئەلبووسەیرییە. دێڕی یەکەمی نەمری: «ڕێنمایی لەدایک بوو، بۆیە بوونەوەرەکان ڕووناکییان گرت». یەکێکە لەو قەسیدە ستایشییانەی کە زۆرترین ئامادەیی هەیە لە ئاهەنگەکانی مەولودی پێغەمبەردا.
وُلِدَ الهُدى فَالكائِناتُ ضِياءُ
وَفَمُ الزَمانِ تَبَسُّمٌ وَثَناءُکاتێک ڕێنمایی لەدایک بوو، هەموو بوونەوەرێک بوو بە ڕووناکی، و دەمی زەمەن خۆی بوو بە زەردەخەنە و سروودی ستایش.
الروحُ وَالمَلَأُ المَلائِكُ حَولَهُ
لِلدينِ وَالدُنيا بِهِ بُشَراءُڕۆح و کۆمەڵی فریشتەکان دەوریان دابوو، مژدەی خێر و خۆشییان بۆ دین و دونیا بەهۆی هاتنی ئەوەوە دەهێنا.
وَالعَرشُ يَزهو وَالحَظيرَةُ تَزدَهي
وَالمُنتَهى وَالسِدرَةُ العَصماءُعەرش گەشاوەتەوە و حەزیرە پڕشنگدارە، و سنووری کۆتایی لەگەڵ سدرەی بەرزدا بە شکۆداری ڕازاوەتەوە.
وَحَديقَةُ الفُرقانِ ضاحِكَةُ الرُبا
بِالتُرجُمانِ شَذِيَّةٌ غَنّاءُباخچەی فورقان (قورئان) گردەکانی پێدەکەنن، بەهۆی وەرگێڕەکەیەوە ﷺ بۆنخۆش و ئاوازدار بووە.
وَالوَحيُ يَقطُرُ سَلسَلًا مِن سَلسَلٍ
وَاللَوحُ وَالقَلَمُ البَديعُ رُواءُوەحی وەک جۆگەیەکی پاک و ڕەوان دەتکێت، تینوێتی لەوحی مەحفوز و قەڵەمە سەرسوڕهێنەرەکە دەشکێنێت.
نُظِمَت أَسامي الرُسلِ فَهيَ صَحيفَةٌ
في اللَوحِ وَاسمُ مُحَمَّدٍ طُغَراءُناوەکانی پێغەمبەران وەک نووسراوێک لەسەر لەوحی مەحفوز ڕیزکراون، و ناوی محەممەد ﷺ وەک مۆری شاهانەی گەورەیەتی.
اسمُ الجَلالَةِ في بَديعِ حُروفِهِ
أَلِفٌ هُنالِكَ وَاسمُ طَهَ الباءُناوی جەلالەت، لە پیتە سەرسوڕهێنەرەکانیدا، ئەلیفەکەی لەوێیە، لە کاتێکدا ناوی تاها ﷺ باکەی بەرجەستە دەکات.
يا خَيرَ مَن جاءَ الوُجودَ تَحِيَّةً
مِن مُرسَلينَ إِلى الهُدى بِكَ جاؤوائەی باشترین کەسێک کە هاتووەتە بوون، سڵاو و ڕێزت لێ بێت لە پێغەمبەرانەوە کە بەهۆی تۆوە ڕێنماییان هێنا.
بَيتُ النَبِيّينَ الَّذي لا يَلتَقي
إِلّا الحَنائِفُ فيهِ وَالحُنَفاءُئەمە ماڵی پێغەمبەرانە، کە تێیدا کەس کۆ نابێتەوە جگە لە ڕاستگۆیان و یەکتاپەرستە پاکەکان.
خَيرُ الأُبُوَّةِ حازَهُمْ لَكَ آدَمٌ
دونَ الأَنامِ وَأَحرَزَت حَوّاءُئادەم باشترین باوکایەتی بۆ تۆ مسۆگەر کرد لە نێو هەموو مرۆڤایەتیدا، و حەواش بە هەمان شێوە بەدەستی هێنا.
هُم أَدرَكوا عِزَّ النُبُوَّةِ وَانتَهَت
فيها إِلَيكَ العِزَّةُ القَعساءُئەوان شکۆی پێغەمبەرایەتییان بەدەست هێنا، بەڵام لە تۆدا، ئەو شکۆدارییە باڵا و بەرزە گەیشتە لووتکەی کۆتایی.
خُلِقَت لِبَيتِكَ وَهوَ مَخلوقٌ لَها
إِنَّ العَظائِمَ كُفؤُها العُظَماءُئەم شکۆدارییە بۆ ماڵی تۆ دروست کرا، و ماڵی تۆش بۆ ئەو دروست کرا، چونکە بەڕاستی، شتە گەورەکان هەمیشە شایستەی گەورەکانن.
بِكَ بَشَّرَ اللَهُ السَماءَ فَزُيِّنَت
وَتَضَوَّعَت مِسكًا بِكَ الغَبراءُبەهۆی تۆوە، خودا مژدەی بە ئاسمانەکان دا و ڕازاندیەوە، و بەهۆی تۆوە، تەنانەت خۆڵی زەویش بۆنی میسکی لێهات.
وَبَدا مُحَيّاكَ الَّذي قَسَماتُهُ
حَقٌّ وَغُرَّتُهُ هُدىً وَحَياءُو ڕووخسارت ﷺ دەرکەوت، کە تایبەتمەندییەکانی خودی ڕاستین، و نێوچاوانی گەشاوەی بە ڕێنمایی و شەرمەوە دەدرەوشێتەوە.
وَعَلَيهِ مِن نورِ النُبُوَّةِ رَونَقٌ
وَمِنَ الخَليلِ وَهَديِهِ سيماءُلەسەریەتی ﷺ شکۆمەندییەک لە نووری پێغەمبەرایەتی، هەروەها نیشانەی جیاکەرەوەی دۆست (ئیبراهیم) و ڕێنماییەکانی.
أَثنى المَسيحُ عَلَيهِ خَلفَ سَمائِهِ
وَتَهَلَّلَت وَاهتَزَّتِ العَذراءُمەسیح ستایشی ئەوی کرد ﷺ لەوپەڕی ئاسمانەکەیەوە، و پاکیزەکە (مریەم) دڵخۆش بوو و بە ترسەوە لەرزا.
يَومٌ يَتيهُ عَلى الزَمانِ صَباحُهُ
وَمَساؤُهُ بِمُحَمَّدٍ وَضّاءُئەمە ڕۆژێکە کە بەیانییەکەی شانازی بەسەر هەموو کاتێکدا دەکات، و ئێوارەکەشی بە محەممەد ﷺ گەشاوەتەوە.
الحَقُّ عالي الرُكنِ فيهِ مُظَفَّرٌ
في المُلكِ لا يَعلو عَلَيهِ لِواءُلەو ڕۆژەدا، ڕاستی، بە پایە بەرزەکەیەوە، سەرکەوتووە، و لە دەسەڵاتیدا، هیچ ئاڵایەک بەسەریدا بەرز نابێتەوە.
ذُعِرَت عُروشُ الظالِمينَ فَزُلزِلَت
وَعَلَت عَلى تيجانِهِم أَصداءُتەختی ستەمکاران بە ترسەوە لەرزین و هەژان، و دەنگی ڕووخانیان بەسەر تاجیانەوە بەرز بووەوە.
وَالنارُ خاوِيَةُ الجَوانِبِ حَولَهُمْ
خَمَدَت ذَوائِبُها وَغاضَ الماءُو ئاگرەکە، کە لە هەموو لایەکەوە دەوریانی دابوو، گڕەکەی خامۆش بوو، لە کاتێکدا ئاوەکە کشا.
وَالآيُ تَترى وَالخَوارِقُ جَمَّةٌ
جِبريلُ رَوّاحٌ بِها غَدّاءُنیشانەکان یەک لە دوای یەک دەهاتن و موعجیزەکان زۆر بوون، جبرائیل بەیانیان و ئێواران دەیهێنان.
نِعمَ اليَتيمُ بَدَت مَخايِلُ فَضلِهِ
وَاليُتمُ رِزقٌ بَعضُهُ وَذَكاءُچەندە هەتیوێکی نایاب، کە نیشانەکانی فەزڵی ئاشکرا بوون، چونکە هەتیوبوون خۆی بەشێکە لە ڕزق و بەشێکیش لە زیرەکی.
في المَهدِ يُستَسقى الحَيا بِرَجائِهِ
وَبِقَصدِهِ تُستَدفَعُ البَأساءُتەنانەت لە لانکەشدا، باران بە هیوای ئەو داوا دەکرا، و بە مەبەستی ئەو، هەموو ناخۆشییەک دوور دەخرایەوە.
بِسِوى الأَمانَةِ في الصِبا وَالصِدقِ لَم
يَعرِفهُ أَهلُ الصِدقِ وَالأُمَناءُخەڵکی ڕاستگۆ و ئەمینەکان لە گەنجێتیدا تەنها بە ئەمانەت و ڕاستگۆیی بێگەردی دەناسیان.
يا مَن لَهُ الأَخلاقُ ما تَهوى العُلا
مِنها وَما يَتَعَشَّقُ الكُبَراءُئەی ئەوەی کە ڕەوشتەکانی وایە کە خودی بەرزایی ئارەزوویان دەکات، و گەورەکان عاشقیانن.
لَو لَم تُقِم دينًا لَقامَت وَحدَها
دينًا تُضيءُ بِنورِهِ الآناءُئەگەر تۆ دینێکت دانەمەزراندایە، هەر ئەم ڕەوشتانە بە تەنیا وەک ئایینێک دەوەستان، کە هەموو سەردەمەکانیان بە نووری گەشاوەی خۆیان ڕووناک دەکردەوە.
زانَتكَ في الخُلُقِ العَظيمِ شَمائِلٌ
يُغرى بِهِنَّ وَيولَعُ الكُرَماءُلە ڕەوشتی گەورەتدا، بە خەسڵەتە بەرزەکان ڕازابوویتەوە کە هەموو ڕۆحە بەخشندەکان سەرسام دەکەن و دەیانخەنە داوەوە.
أَمّا الجَمالُ فَأَنتَ شَمسُ سَمائِهِ
وَمَلاحَةُ الصِدّيقِ مِنكَ أَياءُسەبارەت بە جوانی، تۆ خودی خۆری ئاسمانەکەیتی، و جوانی ڕاستگۆترین کەس تەنها ڕەنگدانەوەیەکە کە لە تۆوە سەرچاوەی گرتووە.
وَالحُسنُ مِن كَرَمِ الوُجوهِ وَخَيرُهُ
ما أوتِيَ القُوّادُ وَالزُعَماءُجوانی ڕاستەقینە لە بەخشندەیی ڕووخسارەکانەوە سەرچاوە دەگرێت، و باشترین دەرکەوتنی ئەوەیە کە بە سەرکردە و ڕابەران بەخشراوە.
فَإِذا سَخَوتَ بَلَغتَ بِالجودِ المَدى
وَفَعَلتَ ما لا تَفعَلُ الأَنواءُکاتێک بەخشندە بوویت، بەخشندەییت گەیشتە لووتکە، و کارێکت کرد کە تەنانەت هەورە باراناوییە زۆرەکانیش نەیاندەتوانی بیکەن.
وَإِذا عَفَوتَ فَقادِرًا وَمُقَدَّرًا
لا يَستَهينُ بِعَفوِكَ الجُهَلاءُو کاتێک لێخۆش بوویت، بە توانایی و ڕێزێکی زۆرەوە بوو، بە شێوەیەک کە تەنانەت نەزانەکانیش جورئەتیان نەدەکرد لێبوردنەکەت بە کەم بزانن.
وَإِذا رَحِمتَ فَأَنتَ أُمٌّ أَو أَبٌ
هَذانِ في الدُنيا هُما الرُحَماءُو کاتێک بەزەییت پێدا هاتەوە، تۆ وەک دایکێک یان باوکێک بوویت، چونکە ئەم دووانە لەم دونیایەدا بە بەزەییترین بوونەوەرن.
وَإِذا غَضِبتَ فَإِنَّما هِيَ غَضبَةٌ
في الحَقِّ لا ضِغنٌ وَلا بَغضاءُو کاتێک تووڕە دەبوویت، تەنها لە پێناوی ڕاستیدا بوو، بێ هیچ کینە و دوژمنایەتییەک.
وَإِذا رَضيتَ فَذاكَ في مَرضاتِهِ
وَرِضا الكَثيرِ تَحَلُّمٌ وَرِياءُو کاتێک ڕازی دەبوویت، ئەوە هەمیشە بەپێی ڕەزامەندی خودا بوو، بە پێچەوانەی ڕەزامەندی زۆر کەس کە زۆرجار تەنها خۆنواندن و دووڕووییە.
وَإِذا خَطَبتَ فَلِلمَنابِرِ هِزَّةٌ
تَعرو النَدِيَّ وَلِلقُلوبِ بُكاءُو کاتێک وتارت دەدا، مینبەرەکان دەلەرزین، لەرزینێک کۆڕەکەی دەگرتەوە، و دڵەکان دەگریان.
وَإِذا قَضَيتَ فَلا ارتِيابَ كَأَنَّما
جاءَ الخُصومَ مِنَ السَماءِ قَضاءُو کاتێک بڕیارت دەدا، هیچ گومانێک نەبوو، وەک ئەوەی بڕیارەکە ڕاستەوخۆ لە ئاسمانەوە بۆ لای لایەنەکان هاتبووبێت.
وَإِذا حَمَيتَ الماءَ لَم يورَد وَلَو
أَنَّ القَياصِرَ وَالمُلوكَ ظِماءُو ئەگەر ئاوت بپاراستایە، کەس جورئەتی نەدەکرد لێی نزیک بێتەوە، تەنانەت ئەگەر قەیسەر و پاشاکانیش تینوو بوونایە.
وَإِذا أَجَرتَ فَأَنتَ بَيتُ اللهِ لَم
يَدخُل عَلَيهِ المُستَجيرَ عَداءُو ئەگەر پەنات بدایە، تۆ وەک خودی ماڵی خودا بوویت، کە هیچ دوژمنایەتییەک نەیدەتوانی بگاتە ئەو کەسەی پەنای پێ دەبرد.
وَإِذا مَلَكتَ النَفسَ قُمتَ بِبِرِّها
وَلَوَ اَنَّ ما مَلَكَت يَداكَ الشاءُو ئەگەر خاوەنی گیانێک بوویتایە، بەوپەڕی میهرەبانییەوە مامەڵەت لەگەڵ دەکرد، تەنانەت ئەگەر ئەوەی دەستت خاوەنی بوو تەنها مەڕێکی سادە بووایە.
وَإِذا بَنَيتَ فَخَيرُ زَوجٍ عِشرَةً
وَإِذا ابتَنَيتَ فَدونَكَ الآباءُو کاتێک خێزانێکت دروست دەکرد، تۆ باشترین هاوسەر بوویت لە هاوژینیدا، و کاتێک میراتێکت دامەزراند، هەموو باوباپیران لە ژێر دەستکەوتە گەورەکەی تۆدا وەستان.
وَإِذا صَحِبتَ رَأى الوَفاءَ مُجَسَّمًا
في بُردِكَ الأَصحابُ وَالخُلَطاءُکاتێک هاوڕێیەتیت دەکرا، هاوەڵان و نزیکەکانت وەفادارییان بە بەرجەستەکراوی لەناو بەرگەکەتدا دەبینی.
وَإِذا أَخَذتَ العَهدَ أَو أَعطَيتَهُ
فَجَميعُ عَهدِكَ ذِمَّةٌ وَوَفاءُجا پەیمانت وەرگرتبا یان داباتا، هەموو پەیمانەکانت ئەمانەت و وەفاداری بوون.
وَإِذا مَشَيتَ إِلى العِدا فَغَضَنفَرٌ
وَإِذا جَرَيتَ فَإِنَّكَ النَكباءُکاتێک بەرەو دوژمنان دەڕۆیشتی، شێرێک بوویت، و کاتێک هێرشت دەکرد، وەک زریانێکی وێرانکەر بوویت.
وَتَمُدُّ حِلمَكَ لِلسَفيهِ مُدارِيًا
حَتّى يَضيقَ بِعَرضِكَ السُفَهاءُلەسەرخۆیی خۆت بۆ گەمژەکان درێژ دەکردەوە بە دیپلۆماسییەکی نەرم، تا گەمژەکان بە گەورەیی تۆ سەرسام دەبوون.
في كُلِّ نَفسٍ مِن سُطاكَ مَهابَةٌ
وَلِكُلِّ نَفسٍ في نَداكَ رَجاءُلە هەموو دەروونێکدا، لە شکۆمەندی تۆوە ترس و ڕێز هەبوو، و بۆ هەموو دەروونێک، لە بەخشندەیی تۆدا هیوایەک هەبوو.
وَالرَأيُ لَم يُنضَ المُهَنَّدُ دونَهُ
كَالسَيفِ لَم تَضرِب بِهِ الآراءُشمشێری تیژ بەبێ بڕیاری تۆ لە کێلان دەرنەدەهات، چونکە بۆچوونەکان بەو هێزە لێ نادەن.
يا أَيُّها الأُمِيُّ حَسبُكَ رُتبَةً
في العِلمِ أَن دانَت بِكَ العُلَماءُئەی نەخوێندەوار، بەسە بۆ پلەی تۆ لە زانستدا کە هەموو زانایان ملکەچی دانایی تۆ بوون.
الذِكرُ آيَةُ رَبِّكَ الكُبرى الَّتي
فيها لِباغي المُعجِزاتِ غَناءُقورئان گەورەترین نیشانەی پەروەردگاری تۆیە، کە تێیدا بۆ ئەوانەی بەدوای موعجیزەدا دەگەڕێن، تێرکەرێکی زۆر هەیە.
صَدرُ البَيانِ لَهُ إِذا التَقَتِ اللُغى
وَتَقَدَّمَ البُلَغاءُ وَالفُصَحاءُپێشەنگی ڕەوانبێژی هی ئەو بوو کاتێک زمانەکان کۆدەبوونەوە و ڕەوانبێژترین و قسەزانترین کەسەکان دەهاتنە پێشەوە.
نُسِخَت بِهِ التَوراةُ وَهيَ وَضيئَةٌ
وَتَخَلَّفَ الإِنجيلُ وَهوَ ذُكاءُتەورات، هەرچەندە درەوشاوەش بوو، بەهۆی ئەوەوە هەڵوەشایەوە، و ئینجیل، هەرچەندە بلیمەتیش بوو، جێگەی گیرایەوە.
لَمّا تَمَشّى في الحِجازِ حَكيمُهُ
فُضَّت عُكاظُ بِهِ وَقامَ حِراءُکاتێک داناییەکەی بە حیجازدا بڵاوبووەوە، عوکاز بەهۆی ئەوەوە هەڵوەشایەوە، و حیرا ناوبانگی دەرکرد.
أَزرى بِمَنطِقِ أَهلِهِ وَبَيانِهِمْ
وَحيٌ يُقَصِّرُ دونَهُ البُلَغاءُوەحییەک، کە ڕەوانبێژترین کەسەکان لە ئاستیدا کورت دەهاتن، لۆژیک و قسەخۆشی خەڵکەکەی بچووک کردەوە.
حَسَدوا فَقالوا شاعِرٌ أَو ساحِرٌ
وَمِنَ الحَسودِ يَكونُ الاستِهزاءُحەسودییان برد، بۆیە گوتیان: "شاعیرێکە یان جادووگەرێکە"، چونکە گاڵتەجاڕی لە حەسودەوە سەرچاوە دەگرێت.
قَد نالَ بِالهادي الكَريمِ وَبِالهُدى
ما لَم تَنَل مِن سُؤدُدٍ سيناءُبەهۆی ڕێنماییکەری بەڕێز ﷺ و ڕێنمایی خوداییەوە، گەیشتە شکۆمەندییەک کە سینا هەرگیز پێنەگەیشتبوو.
أَمسى كَأَنَّكَ مِن جَلالِكَ أُمَّةٌ
وَكَأَنَّهُ مِن أُنسِهِ بَيداءُتۆ، بە شکۆمەندی خۆت، بوویتە وەک نەتەوەیەکی تەواو، و جیهان، بە ئاشنابوونی بە تۆ، بوو بە وەک بیابانێکی فراوان و کراوە.
يوحى إِلَيكَ الفَوزُ في ظُلُماتِهِ
مُتَتابِعًا تُجلى بِهِ الظَلماءُسەرکەوتن لەناو تاریکییەکانی ئەودا بۆ تۆ وەحی دەکرا، بەدوای یەکدا دەهات، کە بەهۆیەوە هەموو تاریکییەک ڕووناک دەکرایەوە.
دينٌ يُشَيَّدُ آيَةً في آيَةٍ
لَبِناتُهُ السوراتُ وَالأَدواءُئایینێک بنیات دەنرێت، نیشانە لەسەر نیشانە، کە خشتەکانی سوورەتەکان و چارەسەرەکانن.
الحَقُّ فيهِ هُوَ الأَساسُ وَكَيفَ لا
وَاللهُ جَلَّ جَلالُهُ البَنّاءُڕاستی تێیدا بنەمایە، و چۆن نەبێت، کاتێک خودا، شکۆمەندییەکەی گەورەیە، بنیاتنەرە؟
أَمّا حَديثُكَ في العُقولِ فَمَشرَعٌ
وَالعِلمُ وَالحِكَمُ الغَوالي الماءُسەبارەت بە گوتارەکەت لە مێشکەکاندا، ئەوا سەرچاوەیەکی ئاوە، و زانست و دانایی بەنرخ ئاوە بەهایەکەیەتی.
هُوَ صِبغَةُ الفُرقانِ نَفحَةُ قُدسِهِ
وَالسينُ مِن سَوراتِهِ وَالراءُئەو ڕەنگی فەرقانە، بۆنی پیرۆزییەکەیەتی، و "سین" و "ڕا"ش لە سوورەتە پیرۆزەکانی ئەون.
جَرَتِ الفَصاحَةُ مِن يَنابيعَ النُهى
مِن دَوحِهِ وَتَفَجَّرَ الإِنشاءُلە بنەچە بەرزەکەیەوە، ڕەوانبێژی لە کانییەکانی داناییەوە دەهاتە خوارەوە، و نووسین تەقینەوەی دەکرد.
في بَحرِهِ لِلسابِحينَ بِهِ عَلى
أَدَبِ الحَياةِ وَعِلمِها إِرساءُلە دەریای فراوانی ئەودا، بۆ ئەوانەی تێیدا مەلە دەکەن، جێگیربوونێکی پتەو هەیە لەسەر ڕەوشت و زانستی ژیان.
أَتَتِ الدُهورُ عَلى سُلافَتِهِ وَلَم
تَفنَ السُلافُ وَلا سَلا النُدَماءُسەردەمەکان بەسەر باشترین شەرابەکەیدا تێپەڕیون، بەڵام ئەو شەرابە نەفەوتاوە، و هاوڕێکانیشی هەرگیز بێزار نەبوون.
بِكَ يا ابنَ عَبدِ اللهِ قامَت سَمحَةٌ
بِالحَقِّ مِن مَلَلِ الهُدى غَرّاءُبەهۆی تۆوە، ئەی کوڕی عەبدوڵڵا ﷺ، ڕێگایەکی لێبوردە و گەشاوە، لەسەر بنەمای ڕاستی، لە بێزاری ڕێنماییەوە سەری هەڵدا.
بُنِيَت عَلى التَوحيدِ وَهيَ حَقيقَةٌ
نادى بِها سُقراطُ وَالقُدَماءُلەسەر بنەمای یەکتاپەرستی بنیات نراوە، ڕاستییەک کە سوقرات و دێرینەکانیش بانگەشەیان بۆ کردبوو.
وَجَدَ الزُعافَ مِنَ السُمومِ لِأَجلِها
كَالشَهدِ ثُمَّ تَتابَعَ الشُهَداءُلە پێناوی ئەودا، ژەهری کوشندەیان وەک هەنگوین شیرین بینی، پاشان شەهیدەکان یەک لە دوای یەک هاتن.
وَمَشى عَلى وَجهِ الزَمانِ بِنورِها
كُهّانُ وادي النيلِ وَالعُرَفاءُبە ڕووناکییەکەی، کاهینەکانی دۆڵی نیل و زاناکان بەسەر ڕووی زەمەندا ڕۆیشتن.
إيزيسُ ذاتُ المُلكِ حينَ تَوَحَّدَت
أَخَذَت قِوامَ أُمورِها الأَشياءُکاتێک ئایزیس، خاوەنی پاشایەتی، یەکتاپەرستی قبوڵ کرد، هەموو کارەکانی ڕێکوپێکی خۆیان وەرگرت.
لَمّا دَعَوتَ الناسَ لَبّى عاقِلٌ
وَأَصَمَّ مِنكَ الجاهِلينَ نِداءُکاتێک بانگی خەڵکت کرد، ژیرەکان وەڵامیان دایەوە، بەڵام بانگەکەت گەمژەکانی کەڕ کرد.
أَبَوا الخُروجَ إِلَيكَ مِن أَوهامِهِمْ
وَالناسُ في أَوهامِهِمْ سُجَناءُڕەتیان کردەوە لە خەیاڵەکانیانەوە بێنە دەرەوە بۆ لای تۆ، چونکە خەڵک زۆرجار دیلی خەیاڵەکانی خۆیانن.
وَمِنَ العُقولِ جَداوِلٌ وَجَلامِدٌ
وَمِنَ النُفوسِ حَرائِرٌ وَإِماءُلەناو مێشکەکاندا، جۆگەلە و بەردی ڕەق هەن، و لەناو دەروونەکانیشدا، ئازاد و کۆیلە هەن.
داءُ الجَماعَةِ مِن أَرِسطاليسَ لَم
يوصَف لَهُ حَتّى أَتَيتَ دَواءُنەخۆشیی کۆمەڵگا، کە لە سەردەمی ئەریستۆوە هەبوو، هیچ چارەسەرێکی بۆ دیاری نەکرابوو تا تۆ ﷺ هاتیت.
فَرَسَمتَ بَعدَكَ لِلعِبادِ حُكومَةً
لا سوقَةٌ فيها وَلا أُمَراءُبەم شێوەیە، تۆ ﷺ بۆ مرۆڤایەتی حکومەتێکت نەخشاند کە دوای تۆ بێت، حکومەتێک کە تێیدا نە خەڵکی ئاسایی و نە میرە حوکمڕانەکان بە شێوەی باو بوونیان نەبێت.
اللهُ فَوقَ الخَلقِ فيها وَحدَهُ
وَالناسُ تَحتَ لِوائِها أَكفاءُلەم حکومەتەدا، تەنها خودا لەسەرووی هەموو دروستکراوەکانەوەیە، و هەموو خەڵک لەژێر ئاڵاکەیدا یەکسانن.
وَالدينُ يُسرٌ وَالخِلافَةُ بَيعَةٌ
وَالأَمرُ شورى وَالحُقوقُ قَضاءُو ئایین ئاسانییە، خەلافەت بەڵێنی بەیعەتە، حوکمڕانی بە ڕاوێژە، و مافەکان بە دادپەروەری مسۆگەر دەکرێن.
الإِشتِراكِيّونَ أَنتَ إِمامُهُمْ
لَولا دَعاوي القَومِ وَالغُلَواءُتۆ ﷺ پێشەوای ڕاستەقینەی سۆسیالیستەکان بوویت، ئەگەر بانگەشە زیادەڕۆییەکان و توندڕەوییەکانی هەندێک کەس نەبوایە.
داوَيتَ مُتَّئِدًا وَداوَوا ظَفرَةً
وَأَخَفُّ مِن بَعضِ الدَواءِ الداءُتۆ ﷺ بە ئارامی و وردبینی چارەسەرت دەکرد، لە کاتێکدا ئەوانی تر بە پەلە دەیانویست چارەسەر بکەن، و بەڕاستی، هەندێک جار نەخۆشییەکە خۆی سووکترە لە هەندێک لە چارەسەرە پێشنیارکراوەکانی.
الحَربُ في حَقٍّ لَدَيكَ شَريعَةٌ
وَمِنَ السُمومِ الناقِعاتِ دَواءُبۆ تۆ ﷺ، جەنگ لە پێناوی حەقدا شەرعێکە، و دەتوانێت چارەسەرێک بێت کە لە ژەهرە کوشندەکانەوە وەرگیرابێت.
وَالبِرُّ عِندَكَ ذِمَّةٌ وَفَريضَةٌ
لا مِنَّةٌ مَمنونَةٌ وَجَباءُو چاکە، لە دیدی تۆ ﷺدا، ئەمانەت و فەرزێکە، نەک منەتێک کە شانازی پێوە بکرێت یان تەنها باجێک کۆبکرێتەوە.
جاءَت فَوَحَّدَتِ الزَكاةُ سَبيلَهُ
حَتّى التَقى الكُرَماءُ وَالبُخَلاءُهات، و زەکات ڕێگاکەی یەکخست، تەنانەت دەوڵەمەند و ڕەزیلەکانیشی کۆکردەوە.
أَنصَفَت أَهلَ الفَقرِ مِن أَهلِ الغِنى
فَالكُلُّ في حَقِّ الحَياةِ سَواءُتۆ ﷺ دادپەروەریت بۆ هەژاران دژی دەوڵەمەندان هێنا، چونکە هەمووان لە مافی ژیاندا یەکسانن.
فَلَوَ اَنَّ إِنسانًا تَخَيَّرَ مِلَّةً
ما اختارَ إِلّا دينَكَ الفُقَراءُئەگەر مرۆڤێک ئایینێکی هەڵبژاردبا، هەژاران جگە لە ئایینەکەی تۆ ﷺ هیچی تریان هەڵنەدەبژارد.
يا أيُّها المُسرى بِهِ شَرَفًا إِلى
ما لا تَنالُ الشَمسُ وَالجَوزاءُئەی تۆ ﷺ کە بە شەرەفەوە گەشتت پێکرا بۆ بەرزاییەک کە خۆر و ئەستێرەی جەوزا پێی ناگەن.
يَتَساءَلونَ وَأَنتَ أَطهَرُ هَيكَلٍ
بِالروحِ أَم بِالهَيكَلِ الإِسراءُئەوان پرسیار دەکەن ئایا ئیسرا بە ڕۆح بوو یان بە جەستە، لە کاتێکدا تۆ ﷺ پاکترین شێوەیت.
بِهِما سَمَوتَ مُطَهَّرَينِ كِلاهُما
نورٌ وَرَيحانِيَّةٌ وَبَهاءُبە هەردووکیان، تۆ ﷺ بەرز بوویتەوە، هەردووکیان پاککرابوونەوە، ڕووناکی و بۆنخۆشی و جوانیت بەرجەستە کردبوو.
فَضلٌ عَلَيكَ لِذي الجَلالِ وَمِنَّةٌ
وَاللهُ يَفعَلُ ما يَرى وَيَشاءُئەمە فەزڵ و منەتێکە لەسەر تۆ ﷺ لەلایەن خاوەن شکۆوە، چونکە خودا ئەوە دەکات کە بە گونجاوی دەزانێت و دەیەوێت.
تَغشى الغُيوبَ مِنَ العَوالِمِ كُلَّما
طُوِيَت سَماءٌ قُلِّدَتكَ سَماءُتۆ ﷺ بە ناو جیهانە نەبینراوەکاندا تێپەڕیت، و بە هەر ئاسمانێک کە دەپێچرایەوە، ئاسمانێکی تر تۆی ڕازاندەوە.
في كُلِّ مِنطَقَةٍ حَواشي نورُها
نونٌ وَأَنتَ النُقطَةُ الزَهراءُلە هەموو گۆڕەپانێکدا، سنوورە درەوشاوەکانی "نون"ن، و تۆ ﷺ خاڵە گەشاوەکەی.
أَنتَ الجَمالُ بِها وَأَنتَ المُجتَلى
وَالكَفُّ وَالمِرآةُ وَالحَسناءُتۆ ﷺ جوانی ناویت، ئەوەی ئاشکرا کراوە، دەست و ئاوێنە و جوانکیلەیت.
اللهُ هَيَّأَ مِن حَظيرَةِ قُدسِهِ
نَزُلًا لِذاتِكَ لَم يَجُزهُ عَلاءُخودا لە حەزرەتی قودسی خۆیەوە شوێنێکی بۆ زاتی تۆ ﷺ ئامادە کرد، کە هیچ بەرزاییەک تێی نەپەڕاند.
العَرشُ تَحتَكَ سُدَّةً وَقَوائِمًا
وَمَناكِبُ الروحِ الأَمينِ وِطاءُعەرش لەژێر تۆ ﷺ بوو وەک تەخت و پایەکانی، و شانەکانی ڕۆحی ئەمین (جیبریل) وەک سەرینێک خزمەتیان دەکرد.
وَالرُسلُ دونَ العَرشِ لَم يُؤذَن لَهُمْ
حاشا لِغَيرِكَ مَوعِدٌ وَلِقاءُو پێغەمبەران لە خوار عەرشەوە ڕێگەیان پێنەدرا، چونکە جگە لە تۆ ﷺ کەسێکی تر ئەو بەڵێن و دیدارەی نەبوو.
الخَيلُ تَأبى غَيرَ أَحمَدَ حامِيًا
وَبِها إِذا ذُكِرَ اسمُهُ خُيَلاءُئەسپەکان ڕەتیدەکەنەوە جگە لە ئەحمەد ﷺ پارێزەرێکی تر قبوڵ بکەن، و کاتێک ناوی دەهێنرێت، شانازی دایاندەگرێت.
شَيخُ الفَوارِسِ يَعلَمونَ مَكانَهُ
إِن هَيَّجَت آسادَها الهَيجاءُئەو ﷺ سەرۆکی سوارچاکانە؛ ئەوان پلە و پایەی دەزانن کاتێک جەنگ شێرەکانی دەوروژێنێت.
وَإِذا تَصَدّى لِلظُبا فَمُهَنَّدٌ
أَو لِلرِماحِ فَصَعدَةٌ سَمراءُو ئەگەر ڕووبەڕووی شمشێرەکان ببێتەوە، ئەوا شمشێرێکی هیندییە، یان ئەگەر ڕووبەڕووی ڕمەکان ببێتەوە، ئەوا ڕمێکی قۆڵ ڕەشە.
وَإِذا رَمى عَن قَوسِهِ فَيَمينُهُ
قَدَرٌ وَما تُرمى اليَمينُ قَضاءُو ئەگەر لە کەوانەکەیەوە تیر بهاوێت، دەستی ڕاستی قەدەرە، و ئەوەی دەستی ڕاستی فڕێی دەدات قەزای خواییە.
مِن كُلِّ داعي الحَقِّ هِمَّةُ سَيفِهِ
فَلِسَيفِهِ في الراسِياتِ مَضاءُلە هەموو بانگەوازکارێکی حەقەوە، ئیرادەی شمشێرەکەی ﷺ دێت، چونکە شمشێرەکەی توانای بڕینی قایمترین شتەکانی هەیە.
ساقي الجَريحِ وَمُطعِمُ الأَسرى وَمَن
أَمِنَت سَنابِكَ خَيلِهِ الأَشلاءُئەو ﷺ کەسێکە کە ئاو دەداتە بریندارەکان، خواردن دەداتە دیلەکان، و سمێری ئەسپەکەی پارچە جەستەکانی پاراست.
إِنَّ الشَجاعَةَ في الرِجالِ غَلاظَةٌ
ما لَم تَزِنها رَأفَةٌ وَسَخاءُبەڕاستی، ئازایەتی لە پیاواندا تەنها ڕەقییە، مەگەر بە بەزەیی و سەخاوەت هاوسەنگ بکرێت.
وَالحَربُ مِن شَرَفِ الشُعوبِ فَإِن بَغَوا
فَالمَجدُ مِمّا يَدَّعونَ بَراءُو جەنگ لە شەرەفی گەلانە، بەڵام ئەگەر ستەم بکەن، ئەوا شکۆمەندی بێتاوانە لەوەی بانگەشەی دەکەن.
وَالحَربُ يَبعَثُها القَوِيُّ تَجَبُّرًا
وَيَنوءُ تَحتَ بَلائِها الضُعَفاءُجەنگ لەلایەن بەهێزەکانەوە بە لووتبەرزی هەڵدەگیرسێنرێت، لە کاتێکدا لاوازەکان لەژێر کارەساتەکانیدا دەناڵێنن.
كَم مِن غُزاةٍ لِلرَسولِ كَريمَةٍ
فيها رِضىً لِلحَقِّ أَو إِعلاءُچەندەها هەڵمەتی پیرۆز پێغەمبەر ﷺ ئەنجام دا، کە تێیدا ڕەزامەندی بۆ حەق یان بەرزکردنەوەی هەبوو.
كانَت لِجُندِ اللهِ فيها شِدَّةٌ
في إِثرِها لِلعالَمينَ رَخاءُلەو هەڵمەتانەدا، سەربازانی خودا تووشی سەختی بوون، بەڵام لە دوای ئەوانەوە ئاسوودەیی بۆ هەموو جیهانەکان هات.
ضَرَبوا الضَلالَةَ ضَربَةٌ ذَهَبَت بِها
فَعَلى الجَهالَةِ وَالضَلالِ عَفاءُئەوان گومڕاییان بە لێدانێک تێکشکاند کە لەناوی برد، بۆیە لەسەر نەزانی و گومڕایی با وێرانی تەواو بێت.
دَعَموا عَلى الحَربِ السَلامَ وَطالَما
حَقَنَت دِماءً في الزَمانِ دِماءُئەوان ئاشتییان لەسەر جەنگ دامەزراند، و بۆ ماوەیەکی زۆر، خوێن خوێنی ڕشت بوو بە درێژایی کات.
الحَقُّ عِرضُ اللهِ كلُّ أَبِيَّةٍ
بَينَ النُفوسِ حِمىً لَهُ وَوِقارُڕاستی شەرەفی خودایە، و هەموو ڕۆحێکی بەڕێز لە نێو خەڵکدا پارێزەر و ڕێزگرتنیەتی.
هَل كانَ حَولَ مُحَمَّدٍ مِن قَومِهِ
إِلا صَبِيٌّ واحِدٌ وَنِساءُئایا لە دەوروبەری محەممەد ﷺ لە گەلەکەی جگە لە کوڕێکی بچووک و ژنان کەسی تر هەبوو؟
فَدَعا فَلَبّى في القَبائِلِ عُصبَةٌ
مُستَضعَفونَ قَلائِلٌ أَنضاءُبۆیە بانگی کرد، و کۆمەڵێک لە هۆزەکان وەڵامیان دایەوە، ئەوان لاواز و کەم ژمارە و ماندوو بوون.
رَدّوا بِبَأسِ العَزمِ عَنهُ مِنَ الأَذى
ما لا تَرُدُّ الصَخرَةُ الصَمّاءُبە بڕیاری توندیان، ئەوان زیانێکیان لەسەر ئەو ﷺ دوورخستەوە کە تەنانەت بەردی ڕەقیش ناتوانێت دووری بخاتەوە.
وَالحَقُّ وَالإيمانُ إِن صُبّا عَلى
بُردٍ فَفيهِ كَتيبَةٌ خَرساءُو ئەگەر ڕاستی و باوەڕ بەسەر کراسێکدا بڕژێنرێن، ئەوا لە ناویاندا لەشکرێکی بێدەنگ دەبێت.
نَسَفوا بِناءَ الشِركِ فَهوَ خَرائِبٌ
وَاستَأصَلوا الأَصنامَ فَهيَ هَباءُئەوان بینای شیرکیان ڕووخاند، بۆیە ئێستا وێرانەیە، و بتەکانیان لە بنەوە هەڵکێشا، بۆیە ئەوان تەنها تۆزن.
يَمشونَ تُغضي الأَرضُ مِنهُمْ هَيبَةً
وَبِهِمْ حِيالَ نَعيمِها إِغضاءُئەوان ڕۆیشتن، و زەوی بە ترسەوە چاوی لێیان داخست، و ئەوانیش چاویان لە ناز و نیعمەتەکانی دوورخستەوە.
حَتّى إِذا فُتِحَت لَهُمْ أَطرافُها
لَم يُطغِهِمْ تَرَفٌ وَلا نَعماءُتەنانەت کاتێک سنوورەکانی بۆیان کرایەوە، نە خۆشگوزەرانی و نە ناز و نیعمەت لووتبەرزی نەکردن.
يا مَن لَهُ عِزُّ الشَفاعَةِ وَحدَهُ
وَهوَ المُنَزَّهُ ما لَهُ شُفَعاءُئەی تۆ کە تەنها خاوەنی شکۆی شەفاعەتکردنیت، لە کاتێکدا ئەو (خودا) بێگەردە و پێویستی بە شەفاعەتکاران نییە.
عَرشُ القِيامَةِ أَنتَ تَحتَ لِوائِهِ
وَالحَوضُ أَنتَ حِيالَهُ السَقاءُلەسەر عەرشی ڕۆژی دوایی، تۆ ﷺ لەژێر ئاڵاکەیدا دەبیت، و لە حەوزەکە (کەوسەر)، تۆ ﷺ ئاودێر دەبیت.
تَروي وَتَسقي الصالِحينَ ثَوابَهُمْ
وَالصالِحاتُ ذَخائِرٌ وَجَزاءُتۆ ﷺ پاداشتی چاکەکاران دەدەیت و تێریان دەکەیت، چونکە کردەوە چاکەکان گەنجینە و پاداشتن.
أَلِمِثلِ هَذا ذُقتَ في الدُنيا الطَوى
وَانشَقَّ مِن خَلَقٍ عَلَيكَ رِداءُئایا بۆ چارەنووسێکی لەم شێوەیە بوو کە تۆ ﷺ لەم دونیایەدا برسیەتیت چەشت، و عەبایەکی دڕاو لەسەرت دڕا؟
لي في مَديحِكَ يا رَسولُ عَرائِسٌ
تُيِّمنَ فيكَ وَشاقَهُنَّ جَلاءُمن لە ستایشی تۆدا، ئەی پێغەمبەر ﷺ، بووکێکم (شیعر) هەیە کە عاشقی تۆ بوون و تامەزرۆی ئاشکراکردنیانن.
هُنَّ الحِسانُ فَإِن قَبِلتَ تَكَرُّمًا
فَمُهورُهُنَّ شَفاعَةٌ حَسناءُئەوان جوانن، بۆیە ئەگەر تۆ ﷺ بە گەورەیی قبوڵیان بکەیت، مارەییان شەفاعەتێکی جوان دەبێت.
أَنتَ الَّذي نَظَمَ البَرِيَّةَ دينُهُ
ماذا يَقولُ وَيَنظُمُ الشُعَراءُتۆ ﷺ ئەویت کە ئایینەکەی هەموو دروستکراوانی ڕێکخست؛ ئەی شاعیران چی بڵێن یان دابنێن؟
المُصلِحونَ أَصابِعٌ جُمِعَت يَدًا
هِيَ أَنتَ بَل أَنتَ اليَدُ البَيضاءُچاکسازان پەنجەن کە بوونەتە دەستێک، ئەو دەستەش تۆیت، بەڵکو تۆ خۆت دەستی سپی و پڕ خێر و بەرەکەت و موعجیزەیت.
ما جِئتُ بابَكَ مادِحًا بَل داعِيًا
وَمِنَ المَديحِ تَضَرُّعٌ وَدُعاءُوەک ستایشکارێک نەهاتوومەتە بەردەرگات، بەڵکو وەک دوعاکارێک هاتووم، چونکە لە ستایشەوە خۆبەدەستەوەدان و دوعا هەڵدەقوڵێت.
أَدعوكَ عَن قَومي الضِعافِ لِأَزمَةٍ
في مِثلِها يُلقى عَلَيكَ رَجاءُبانگت دەکەم ﷺ لەسەر ناوی گەلە لاوازەکەم بۆ قەیرانێک کە لە هاوشێوەی ئەودا، ئومێد تەنها دەخرێتە سەر تۆ.
أَدرى رَسولُ اللهِ أَنَّ نُفوسَهُمْ
رَكِبَت هَواها وَالقُلوبُ هَواءُپێغەمبەری خودا ﷺ باش دەزانێت کە گیانیان شوێنی ئارەزووەکانیان کەوتووە و دڵەکانیان بەتاڵن، بە ئاسانی دەجوڵێن.
مُتَفَكِّكونَ فَما تَضُمُّ نُفوسَهُمْ
ثِقَةٌ وَلا جَمَعَ القُلوبَ صَفاءُپەرش و بڵاون، گیانیان متمانەیەکی تێدا نییە و دڵەکانیشیان پاکی کۆی نەکردووەتەوە.
رَقَدوا وَغَرَّهُمُ نَعيمٌ باطِلٌ
وَنَعيمُ قَومٍ في القُيودِ بَلاءُخەوتوون و خۆشییەکی درۆینە فریوی داون، لە کاتێکدا خۆشیی گەلێک کە لە کۆت و بەنددان، تەنها بەڵایەکی سەختە.
ظَلَموا شَريعَتَكَ الَّتي نِلنا بِها
ما لَم يَنَل في رومَةَ الفُقَهاءُستەمیان لە شەریعەتەکەت کرد ﷺ، کە بەهۆیەوە گەیشتین بە شتێک کە زانایانی ڕۆما، بە هەموو ژیرییەکەیانەوە، هەرگیز نەیانتوانی بەدەستی بهێنن.
مَشَتِ الحَضارَةُ في سَناها وَاهتَدى
في الدينِ وَالدُنيا بِها السُعَداءُشارستانییەت خۆی لە ڕووناکییەکەی تۆدا پێشکەوت، و بەختەوەران لە ڕێگەی ئەوەوە ڕێنماییان وەرگرت لە کاروباری ئایین و دونیادا.
صَلّى عَلَيكَ اللهُ ما صَحِبَ الدُجى
حادٍ وَحَنَّت بِالفَلا وَجناءُخودا سەڵاواتت لێ بدات ﷺ تا ئەو کاتەی وشتروانێک لەگەڵ تاریکیی شەودا دەڕوات و گۆرانی دەڵێت، و وشترێکی بەهێز لە بیاباندا دەناڵێنێت.
وَاستَقبَلَ الرِضوانَ في غُرُفاتِهِمْ
بِجِنانِ عَدنٍ آلُكَ السُمَحاءُو بنەماڵە بەڕێز و بەخشندەکەت ﷺ لە ژوورە بەرزەکانیاندا لە بەهەشتەکانی عەدندا، ڕەزامەندیی خودایان پێشوازی لێکرد.
خَيرُ الوَسائِلِ مَن يَقَع مِنهُم عَلى
سَبَبٍ إِلَيكَ فَحَسبِيَ الزَهراءُباشترین هۆکار ئەوەیە کە لە ڕێگەی یەکێک لە کەسوکارە بەڕێزەکانتەوە ﷺ پەیوەندییەک بە تۆوە بدۆزیتەوە، و بۆ من، زەهرا (فاتیمە) بەسە وەک ئەو پەیوەندییە خۆشەویستە.