Bawerî bi Qederê

Baweriya bi qederê di Îslamê de ne tê wateya zorlêkirinê an jî sistbûnê. Belkû, ew îqrar û pesendkirina vîna Xwedê ye, ligel îsbatkirina berpirsiyariya mirov. Edaleta Xwedê bi pîvanên kêm ên mirovan nayê pîvan. Çawa ku xwendekarek dibe ku terbiyekirina mamosteyê xwe wekî neheqî bibîne, lê di rastiyê de ew ji bo qenciya wî edalet bi xwe ye, her wisa dibe ku qederên Xwedê ji me re nepenî û nediyar xuya bikin, lê di eslê xwe de ew hîkmet û edalet in ku em bi hemû aliyên wan nizanin.

Xwedê Teala aqil û îrade daye mirov û tenê di çarçoveya hêz û azadiya wî de hesab jê dixwaze. Ew tekstên ku behsa zorê dikin, îşaret bi karûbarên gerdûnî yên li derveyî hêza me ne, ku bendeyê Xwedê ji wan nayê pirsîn. Lê belê, ew karên ku xelat û ceza li pey wan tê, di çarçoveya hilbijartina mirov de ne. Ji ber vê yekê, hîdayet û rêşaşbûn encama hewldan û kirinên mirov in ku bi îradeya xwe ya azad hilbijartiye.

Pêşiyên me yên qenc baweriya bi qederê ji xwe re kirin handanek ji bo xebatê, cîhadê û girtina sebeban. Wan bawer dikir ku rizq û emr hatine nivîsandin û diyarkirin, ji ber vê yekê wan bi hemû hêza xwe dixebitîn û xwe dispartin Xwedê, bêyî ku tembelî bikin. Lê ku mirov qederê bike hincet ji bo kêmasî û gunehên xwe, ev argumanek pûç û nepejirandî ye, ji ber ku mirov nizanin ka dê di paşerojê de çi bibe, lê tenê li pey hewesên xwe diçin. Ji ber vê yekê, ji bo kesî hincet tune ye ku dev ji tiştên ku Xwedê ferman kiriye berde.

الإيمان بالقدر في الإسلام لا يعني الجبر أو التواكل، بل هو إقرار بمشيئة الله مع إثبات مسؤولية الإنسان. إن عدالة الله لا تُقاس بمقاييس البشر القاصرة؛ فكما قد يرى التلميذ تأديب معلمه ظلماً وهو عين العدل لمصلحته، قد تبدو لنا أقدار الله غامضة، لكنها في جوهرها حكمة وعدل لا نحيط بكافة جوانبهما.

يعطي الله الإنسان عقلاً وإرادة، ويحاسبه في نطاق قدرته وحريته فقط. النصوص التي توحي بالإجبار تشير إلى أمور كونية فوق طاقتنا لا يُسأل عنها العبد، بينما الأعمال التي يترتب عليها الثواب والعقاب هي في دائرة اختيار الإنسان. لذا، فإن الهداية والضلال هما نتيجة لسعي المرء وأعماله التي اختارها بإرادته الحرة.

اتخذ السلف الصالح من الإيمان بالقدر دافعاً للعمل والجهاد والأخذ بالأسباب، مؤمنين أن الرزق والأجل مقدران، فعملوا بجد وتوكلوا على الله دون كسل أو خمول. أما الاحتجاج بالقدر لتبرير التقصير أو المعصية فهو حجة واهية ومردودة، لأن الإنسان لا يعلم غيبه، بل يستجيب لشهوته، فليس لأحد عذر في ترك ما أمره الله به.