القسم الرابع: نظام المعاملات المالية والأحكام

Төртүнчү бөлүм: Каржылык мамилелердин жана өкүмдөрдүн системасы

الباب الأول: البيوع والتجارة والمعاملات والدين

Биринчи бөлүм: Сатуу-сатып алуу, соода, мамилелер жана карыз

قال رسول الله ﷺ «أَدْخَلَ الله الجَنَّةَ رَجُلًا كَانَ سَهْلًا: مُشْتَرِيًا، وَبَائِعًا، وَقَاضِيًا، وَمُقْتَضِيًا».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Аллах Жаннатка сатып алууда да, сатууда да, соттошууда да, карызды талап кылууда да кең пейил болгон адамды киргизди».

قال رسول الله ﷺ «أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Андан соң, эмне үчүн кээ бир адамдар Аллахтын Китебинде жок шарттарды коюшат? Аллах Тааланын Китебинде жок ар кандай шарт жараксыз, жүз шарт болсо да. Аллахтын өкүмү эң туура, Аллахтын шарты эң ишенимдүү. Ал эми кулду азат кылууга байланыштуу достук укугу аны азат кылганга таандык».

قال رسول الله ﷺ «ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ رَجُلٌ حَلَفَ عَلَى سِلْعَةٍ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا أَكْثَرَ مِمَّا أُعْطِيَ وَهُوَ كَاذِبٌ، وَرَجُلٌ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ، وَرَجُلٌ مَنَعَ فَضْلَ مَاءٍ فَيَقُولُ اللهُ الْيَوْمَ أَمْنَعُكَ فَضْلِي كَمَا مَنَعْتَ فَضْلَ مَا لَمْ تَعْمَلْ يَدَاكَ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Үч адам менен Аллах Кыямат күнү сүйлөшпөйт жана аларга карабайт: бир буюмду сатканда, ага берилгенден көп сунушталганын жалган айтып ант ичкен адам; мусулмандын малын тартып алуу үчүн жалган ант ичкен адам; жана ашыкча сууну берүүдөн баш тарткан адам. Аллах ага: «Бүгүн Мен сага Өзүмдүн ырайымымды бербейм, анткени сен өз колуң менен жасабаган нерсенин ашыкчасын берүүдөн баш тарттың» дейт».

قال رسول الله ﷺ «رَحِمَ الله عَبْدًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ، سَمْحًا إِذَا اشْتَرَى، سَمْحًا إِذَا قَضَى، سَمْحًا إِذَا اقْتَضَى».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Аллах сатканда да, сатып алганда да, карызын төлөгөндө да, карызын талап кылганда да кең пейил болгон пендеге ырайым кылсын».

قال رسول الله ﷺ «لا تَحَاسَدُوا، وَلا تَنَاجَشُوا، وَلا تَبَاغَضُوا، وَلا تَدَابَرُوا، وَلا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا، الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لا يَظْلِمُهُ، وَلا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا، وَأَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ، بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Бири-бириңерге көрө албастык кылбагыла, жасалма баа көтөрбөгүлө, бири-бириңерди жек көрбөгүлө, бири-бириңерге артыңарды салбагыла жана бириңер экинчиңердин соодасына соода кылбагыла. Аллахтын пенделери, бир тууган болгула. Мусулман мусулмандын бир тууганы. Ага зулумдук кылбайт, аны таштабайт жана аны кемсинтпейт. Такыбалык мына бул жерде, – деп көкүрөгүнө ишарат кылды. – Адамга жамандык катары мусулман бир тууганын кемсинтүү жетиштүү. Ар бир мусулмандын каны, малы жана намысы башка мусулманга арам (кол тийгис)».

قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعُ أَحَدُكُمْ فَضْلَ مَاءٍ لِيَمْنَعَ بِهِ الْكَلأ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Эч кимиңер ашыкча сууну (башкалардан) чөптү тосуу үчүн кармабагыла».

قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعْ جَارٌ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Кошуна кошунасына өз дубалына жыгач устун кадап коюуга тыюу салбасын».

قال رسول الله ﷺ «مَنْ طَالَبَ حَقًّا فَلْيَطْلُبْهُ فِي عَفَافٍ» وَافٍ، أَوْ غَيْرِ وَافٍ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Ким өз укугун талап кылса, аны адептүүлүк менен талап кылсын, толук болсо да, толук болбосо да».

الباب الثاني: فقه القضاء، نظام القضاء والإمارة في الإسلام

Экинчи Бап: Казылык фикхи, Исламдагы сот жана башкаруу системасы

قال رسول الله ﷺ «إِنِي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلَا أَشُقَّ بُطُونَهُمْ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Мага адамдардын жүрөгүн тешип, ичин жарып кароого буйрук берилген эмес».

قال رسول الله ﷺ «رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّىٰ يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الْمُبْتَلَىٰ حَتَّىٰ يَبْرَأَ، وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّىٰ يَكْبُرَ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Үч адамдан калем көтөрүлгөн (күнөө жазылбайт): уктап жаткан адамдан ойгонгонго чейин, акыл-эси кем адамдан айыкканга чейин жана жаш баладан чоңойгонго чейин».

قال رسول الله ﷺ «كَيْفَ يُقَدِّسُ اللهُ أُمَّةً لا يَأْخُذُ ضَعِيفُهَا حَقَّهُ مِنْ قَوِيِّهَا، وَهُوَ غَيْرُ مُتَعْتَعٍ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Аллах кантип ыйыктайт бир үммөттү, анын алсызы күчтүүсүнөн өз укугун ала албаса, ал эми күчтүүгө эч ким каршы чыга албаса?»

الباب الثالث: أقضية الرسول صلوات الله وسلامه عليه

Үчүнчү бөлүм: Пайгамбардын өкүмдөрү, ага Аллахтын салаваттары жана саламдары болсун

قال رسول الله ﷺ «مَا تَأْمُرُنِي؟.. تَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَهُ أَنْ يَدَعَ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الفَحْلُ؟ اذْفَعْ يَدَكَ حَتَّى يَعَضَّهَا ثُمَّ انْتَزِعْهَا».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Мага эмне буйрук бересиң? Аны оозуңа колун салып, эрке төө чайнагандай чайнасын деп буйрук беришимди каалайсыңбы? Колуңду сун, ал тиштесин, анан тартып ал».

قال رسول الله ﷺ «مَا عَلَّمْتَهُ إِذْ كَانَ جَاهِلًا، وَلا أَطْعَمْتَهُ إِذْ كَانَ جَائِعًا».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «Ал наадан кезинде сен ага үйрөткөн жоксуң, жана ал ачка кезинде сен аны тойгузган жоксуң».

قال رسول الله ﷺ «يَا زُبَيْرُ اسْقِ، ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ».

Аллахтын Элчиси ﷺ айтты: «О, Зубайр, сугар, андан кийин сууну дубалга жеткенче карма».