القسم السادس: الآداب والأخلاق
Ekitundu eky'omukaaga: Empisa n'obuntu obulungi
الباب الأول: السيرة النبوية والشمائل والإعجاز
Omulyango ogusooka: Obulamu bwa Nabbi ﷺ, Empisa ze n'Ebyamagero bye
قال رسول الله ﷺ «يَا أَنْجَشَةُ، رُوَيْدَكَ سَوْقَكَ بِالْقَوَارِيرِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ggwe Anjasha, genda mpola n'abakazi (kubanga bali ng'ebibya eby'ekirawuli)."
الباب الثاني: فضائل الأنبياء والصحابة والأعمال
Omutwe ogw'okubiri: Obulungi bwa Bannabbi ne Basahaba n'ebikolwa
قال رسول الله ﷺ «أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللهِ الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا، ثُمَّ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ ثُمَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللهِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: 'Ebikolwa ebisinga okwagala Allah kwe kuswala mu biseera byakyo, oluvannyuma okukola obulungi abazadde, oluvannyuma Jihad mu kkubo lya Allah.'
قال رسول الله ﷺ «خَيْرُ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُحْسَنُ إِلَيْهِ، وَشَرُّ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُسَاءُ إِلَيْهِ، أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِي الْجَنَّةِ هَكَذَا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: 'Ennyumba esinga obulungi mu Basiraamu ye nnyumba erimu mulekwa akolebwa obulungi, n'ennyumba embi ennyo mu Basiraamu ye nnyumba erimu mulekwa akolebwa obubi. Nze n'omulabirizi w'omulekwa tunaaba mu Jannah bwe tuti.'
قال رسول الله ﷺ «صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ تَقِي مَصَارِعَ السُّوءِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: 'Ebikolwa ebirungi bikuuma omuntu okuva mu kufa okubi.'
قال رسول الله ﷺ «مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: 'Omuntu yenna alaga abalala ekirungi, afuna empeera nga ey'oyo akikoze.'
قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَنَّ فِي الإِسْلامِ سُنَّةً حَسَنَةً كَانَ لَهُ أَجْرُهَا وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ، وَمَنْ سَنَّ فِي الإِسْلامِ سُنَّةً سَيِّئَةً كَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهَا وَوِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْءٌ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: 'Omuntu yenna akola Sunnah ennungi mu Islam, afuna empeera yayo n'empeera y'abo bonna abagikola oluvannyuma lwe awatali kukendera ku mpeera zaabwe. N'omuntu yenna akola Sunnah embi mu Islam, afuna ebibi byayo n'ebibi by'abo bonna abagikola oluvannyuma lwe awatali kukendera ku bibi byabwe.'
الباب الرابع: الأدب والأخلاق والرقائق
Omulyango ogw'okuna: Empisa, obuntu obulungi n'ebintu eby'okutukuza emitima
«اتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ».
Yewale okusaba kw'omuntu akakyamirwa, kubanga tewali kigumira wakati w'okusaba kwe ne Allah.
قال رسول الله ﷺ «اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَاتَّقُوا الشُّحَّ فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَاسْتَحَلُّوا مَحَارِمَهُمْ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Mwewale obutali bwenkanya, kubanga obutali bwenkanya buziba bwa kifo ku Lunaku lw'Okuzuukira. Era mwewale obukodo, kubanga obukodo bwakazikiriza abantu ababakulembera, bwabakulembera okuyiwa omusaayi gwabwe n'okukola ebintu ebyabagaana.'
قال رسول الله ﷺ «أَثْقَلُ شَيْءٍ فِي مِيزَانِ الْمُؤْمِنِ خُلُقٌ حَسَنٌ، إِنَّ اللهَ يَبْغَضُ الْفَاحِشَ الْمُتَفَحِّشَ البذيء».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Ekintu ekisinga obuzito mu minzaani y'omukkiriza kwe kuba n'empisa ennungi. Mazima ddala Allah akyawa omuntu omubi, omwogezi w'ebigambo ebibi, omukyamu.'
قال رسول الله ﷺ «أَحْبِبْ حَبِيبَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَكَ يَوْمًا مَا، وَأَبْغِضْ بَغِيضَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَكَ يَوْمًا مَا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Yagala mukwano gwo mu kipimo ekigere, kubanga ayinza okufuuka omulabe wo olunaku lumu. Era kyawa omulabe wo mu kipimo ekigere, kubanga ayinza okufuuka mukwano gwo olunaku lumu.'
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَحَبَّ الله عَبْدًا حَمَاهُ الدُّنْيَا كَمَا يَحْمِي أَحَدُكُمْ سَقِيمَهُ الْمَاءَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Bw'aba Allah ayagala omuddu we, amukuuma okuva ku nsi, nga bwe mukuuma omulwadde wammwe okuva ku mazzi.'
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَحَبَّ الله عَبْدًا نَادَى جِبْرِيلَ إِنَّ الله يُحِبُّ فُلَانًا فَأَحِبَّهُ فَيُحِبُّهُ جِبْرِيلُ، فَيُنَادِي جِبْرِيلُ فِي أَهْلِ السَّمَاءِ إِنَّ الله يُحِبُّ فُلَانًا فَأَحِبُّوهُ فَيُحِبُّهُ أَهْلُ السَّمَاءِ، ثُمَّ يُوضَعُ لَهُ الْقَبُولُ فِي الأَرْضِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Bw'aba Allah ayagala omuddu we, ayita Jibril n'amugamba nti, 'Mazima ddala Allah ayagala omuntu ono, n'olwekyo ggwe muyagale.' Jibril n'amwagala. Jibril n'ayita abantu b'omu ggulu n'abagamba nti, 'Mazima ddala Allah ayagala omuntu ono, n'olwekyo mmwe mumwagale.' Abantu b'omu ggulu n'amwagala. Oluvannyuma n'ateekebwa okukkirizibwa ku nsi.'
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدٍ خَيْرًا عَسَّلَهُ، قِيلَ: كَيْفَ يُعَسِلُهُ؟ قال: يَفْتَحُ لَهُ عَمَلًا صَالِحًا قَبْلَ مَوْتِهِ ثُمَّ يَقْبِضُهُ عليه».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Bw'aba Allah ayagala obulungi eri omuddu we, amuwa enkomerero ennungi.' Kyabuzibwa nti: 'Amuwa atya enkomerero ennungi?' Yagamba nti: 'Amuggulirawo omulimu omulungi ng'atannafa, oluvannyuma n'amukwata (n'amutwala) ng'ali mu mulimu ogwo.'
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ الْخَيْرَ عَجَّلَ لَهُ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا، وَإِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ الشَّرَّ أَمْسَكَ عَنْهُ بِذَنْبِهِ، حَتَّى يُوَافِي بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Bw'aba Allah ayagala obulungi eri omuddu we, amwanguyiriza ebibonerezo ku nsi. Era bw'aba Allah ayagala obubi eri omuddu we, amuleka n'ekibi kye, okutuusa lw'anaakisanga ku Lunaku lw'Okuzuukira.'
قال رسول الله ﷺ «أَرْبَعٌ إِذَا كُنَّ فِيكَ فَلَا عَلَيْكَ مَا فَاتَكَ مِنَ الدُّنْيَا: صِدْقُ الحَدِيثِ، وحِفْظُ الأمانَةِ، وَحُسْنُ الخُلُقِ، وَعِفَّةُ مَطْعَمٍ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Ebintu bina bwe biba gy'oli, tewali kye wafiirwa ku nsi: Okwogera amazima, okukuuma obwesigwa, empisa ennungi, n'obulongoofu mu by'okulya.'
قال رسول الله ﷺ «ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُحِبَّكَ الله، وَازْهَدْ فِيمَا فِي أَيْدِي النَّاسِ يُحِبَّكَ النَّاسُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Yewale okwagala ennyo ensi, Allah anaakwagala. Era yewale okwagala ebiri mu mikono gy'abantu, abantu banaakwagala.'
قال رسول الله ﷺ «أَفْشِ السَّلامَ، وَأَطْعِمِ الطَّعَامَ، وَصِلِ الأَرْحَامَ، وَقُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ، وَادْخُلِ الجَنَّةَ بِسَلامٍ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Saasaanya Salaam, lissa abantu, kwatagana n'ab'oluganda lwo, ssaala ekiro abantu nga beebase, era oyinze okuyingira Jannah mu mirembe.'
قال رسول الله ﷺ «أَلا أُخْبِرُكُمْ بِأَفْضَلَ مِنْ دَرَجَةِ الصِّيَامِ وَالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ؟ إِصْلَاحُ ذَاتِ البَيْنِ، فَإِنَّ فَسَادَ ذَاتِ البَيْنِ هِيَ الْحَالِقَةُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Mbalage ekisinga obulungi ku ddaala ly'okusiiba, okuswala n'okuwaayo ssadaqa? Kwe kutereeza eby'omukwano wakati w'abantu. Kubanga okwonoona eby'omukwano wakati w'abantu kizikiriza.'
قال رسول الله ﷺ «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِكُمْ مِنْ شَرِّكُمْ؟ خَيْرُكُمْ مَنْ يُرْجَى خَيْرُهُ وَيُؤْمَنُ شَرُّهُ، وَشَرُّكُمْ مَنْ لَا يُرْجَى خَيْرُهُ وَلَا يُؤْمَنُ شَرُّهُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Mbalage ani asinga obulungi mu mmwe n'ani asinga obubi? Asinga obulungi mu mmwe ye oyo alina obulungi obusuubirwa era obubi bwe butatya. N'asinga obubi mu mmwe ye oyo obulungi bwe obutasuubirwa era obubi bwe butatya.'
قال رسول الله ﷺ «الْبِرُّ حُسْنُ الْخُلُقِ، وَالإِثْمُ مَا حَاكَ فِي صَدْرِكَ وَكَرِهْتَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Obulungi bwe buntu obulungi. N'ekibi kye kyo ekikuleetera okutankana mu mutima gwo, era n'okyawa abantu okukimanya.'
قال رسول الله ﷺ «الْحَيَاءُ خَيْرٌ كُلُّهُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Okukwatibwa ensonyi kulimu obulungi bwonna.'
قال رسول الله ﷺ «الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى، ارْحَمُوا مَنْ فِي الْأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti, 'Abasaasizi basaasirwa Omusaasizi, Atukuvu era Ali waggulu. Saasira abali ku nsi, n'oyo ali mu ggulu anaabasaasira.'
قال رسول الله ﷺ «الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ».
Owoolukusa yeesigwa.
قال رسول الله ﷺ «الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا».
Omukkiriza eri omukkiriza munne ali ng'ekizimbe, buli kitundu kinyweza kinne.
قال رسول الله ﷺ «الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يُسْلمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللهُ فِي حَاجَتِهِ، وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرُبَاتِ يَوْمِ القِيَامَةِ، وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللهُ يَوْمَ القِيَامَةِ».
Omusiraamu muganda wa Musiraamu munne; tamulyazamanya era tamulekawo, era oyo yenna aba mu bwetaavu bwa muganda we, Allah aba mu bwetaavu bwe, era oyo yenna aggyawo Omusiraamu obuzibu, Allah amuggyaako obuzibu ku buzibu obw'oku Lunaku lw'Okuzuukira, era oyo yenna akweka ensobi z'Omusiraamu, Allah amukweka ensobi ze ku Lunaku lw'Okuzuukira.
قال رسول الله ﷺ «المُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ».
Omusiraamu ddala ye oyo Abasiraamu abalala gwe balamu okuva ku lulimi lwe n'engalo ze.
قال رسول الله ﷺ «المُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنَ المُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يُخَالِطُ النَّاسَ وَلاَ يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ».
Omukkiriza akolagana n'abantu era n'agumiikiriza ku kabi kaabwe, empeera ye nsinziivu okusinga omukkiriza atakolagana na bantu era atagumiikiriza ku kabi kaabwe.
قال رسول الله ﷺ «الْمُؤْمِنُ يَأْلَفُ وَيُؤْلَفُ وَلَا خَيْرَ فِيمَنْ لَا يَأْلَفُ وَلَا يُؤْلَفُ».
Omukkiriza mukwano era n'akolebwaako obukwano, era tewali kirungi mu oyo atali mukwano era atalina mikwano.
قال رسول الله ﷺ «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبُوكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبُ فَالْأَقْرَبُ».
Maama wo, oluvannyuma maama wo, oluvannyuma maama wo, oluvannyuma kitaawo, oluvannyuma ab'oluganda abasinga okuba ab'okumpi, oluvannyuma abalala.
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الرَّجُلَ لَيُدْرِكُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَةَ قَائِمِ اللَّيْلِ صَائِمِ النَّهَارِ».
Mazima ddala, omuntu asobola okutuuka, olw'empisa ze ennungi, ku ddaala ly'oyo asaba ekiro era n'asiiba emisana.
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ هْدِي إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ صِدِّيقًا، وَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ كَذَّابًا».
Mazima ddala, obwesigwa bukutwala mu bulungi, era obulungi bukutwala mu Jannah (Ejjana). Era omuntu agumira mu kwogera amazima okutuusa lwe yawandiikibwa ewa Allah ng'omwesigwa. Era mazima ddala, obulimba bukutwala mu bubi, era obubi bukutwala mu Muliro. Era omuntu agumira mu kulimba okutuusa lwe yawandiikibwa ewa Allah ng'omulimba.
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ فِيكَ لَخَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا الله تَعَالَى الْحِلْمُ وَالْأَنَاةُ».
Mazima ddala, olina empisa bbiri Allah Omutukuvu z'ayagala: okugumiikiriza n'obutebumbulukuka.
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنْ أَحَبِّكُمْ إِلَيَّ أَحْسَنَكُمْ أَخْلَاقًا».
Mazima ddala, abasinga okuba ab'okwagala gye ndi mu mmwe be abo abalina empisa ennungi ennyo.
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ لَسِحْرًا».
Mazima ddala, mu kwogera okw'amagezi mulimu obulogo.
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حِكْمَةً».
Mazima ddala, mu kuwandiika ebitontome mulimu amagezi.
قال رسول الله ﷺ «إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ، وَلَكِنْ لِيَسَعْهُمْ مِنْكُمْ بَسْطُ الْوَجْهِ وَحُسْنُ الْخُلُقِ».
Mazima ddala, temusobola kwaniriza bantu na bya bbugga byammwe, naye musobola okubaaniriza n'amaaso agasanyufu n'empisa ennungi.
قال رسول الله ﷺ «إِنَّمَا النَّاسُ كَالإِبِلِ المِائَةِ لَا تَكَادُ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً».
Mazima ddala, abantu bali ng'eŋŋamira kikumi, z'osobola okuzibuwalirwa okufunamu ey'okulinnyako.
قال رسول الله ﷺ «إِنَّمَا بُعِثْتُ لأُتَمِمَ مَكَارِمَ الأَخْلَاقِ».
Mazima ddala, nnatumibwa okutuukiriza empisa ennungi.
قال رسول الله ﷺ «إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ، فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ، وَلَا تَحَسَّسُوا، وَلَا تَجَسَّسُوا، وَلَا تَنَافَسُوا، وَلَا تَحَاسَدُوا، وَلَا تَبَاغَضُوا، وَلَا تَدَابَرُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللهِ إِخْوَانًا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Mwekuume okuteebereza, kubanga okuteebereza kwe kunyoma okusinga obulimba. Era temuketta, era temuvuganya mu ngeri embi, era temukwatirwa gwa kyejo, era temukyawagana, era temukubira mabega. Era mubeere, mmwe abaddu ba Allah, ab'oluganda."
قال رسول الله ﷺ «تَجِدُونَ النَّاسَ مَعَادِنَ خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الإِسْلَامِ إِذَا فَقُهُوا، وَتَجِدُونَ خَيْرَ النَّاسِ فِي هَذَا الشَّأْنِ أَشَدَّهُمْ لَهُ كَرَاهِيَةً قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ فِيهِ، وَتَجِدُونَ شَرَّ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ اللهِ ذَا الْوَجْهَيْنِ الَّذِي يَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ وَيَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Mulisanga abantu nga bwe muba musanga eby'obugagga mu ttaka. Abalungi mu bo mu Jahiliyyah be balungi mu bo mu Islam singa bategeera (eddiini). Era mulisanga abantu abasinga obulungi mu kifo kino (eky'obukulembeze) nga be baali bakyakyawa ennyo nga tebannakiyingira. Era mulisanga abantu abasinga obubi ku Lunaku lw'Okuzuukira mu maaso ga Allah nga ye oyo alina amaaso abiri, agenda eri bano n'amaaso agamu n'agenda eri bali n'amaaso amalala."
قال رسول الله ﷺ «تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Oliisa abalina enjala era osalibira Salaam (Assalamu Alaikum) abo be omanyi n'abo be tomanyi."
قال رسول الله ﷺ «رُبَّ أَشْعَثَ أَغْبَرَ، مَدْفُوعٍ بِالْأَبْوَابِ، لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللهِ لأَبَرَّهُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Oboolyawo omuntu omuvuddeko, ow'enfuufu, agobeddwa ku miryango, singa yalayira Allah, Allah yandimutuukirizza ekirayiro kye."
قال رسول الله ﷺ «عِفُوا تَعِفُّ نِسَاؤُكُمْ، وبَرُّوا آبَاءَكُمْ تَبَرُّكُمْ أَبْنَاؤُكُمْ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Mubeere abayonjo, era abakazi bammwe balibeera abayonjo. Era mukole obulungi bazadde bammwe, era abaana bammwe balibakolera obulungi."
قال رسول الله ﷺ «كَفَى بِالمَرْءِ كَذِبًا أَنْ يُحَدِّثَ بِكُلِّ مَا سَمِعَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Kimala omuntu okuba omulimba okubuulira buli ky'awulira."
قال رسول الله ﷺ «لا بَأْسَ بِالْغِنَى لِمَنِ اتَّقَى، وَالصِّحَّةُ لِمَنِ اتَّقَى، خَيْرٌ مِنَ الْغِنَى، وَطِيبُ النَّفْسِ مِنَ النَّعِيمِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tewali buzibu mu bugagga eri oyo atya Allah. Era obulamu obulungi eri oyo atya Allah, bulungi okusinga obugagga. Era emmeeme ennungi (okumalawo) kye kimu ku by'obulamu obulungi."
قال رسول الله ﷺ «لا تَبَاغَضُوا وَلا تَقَاطَعُوا وَلا تَحَاسَدُوا وَلا تَدَابَرُوا وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمُ الله، وَلا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاثِ لَيَالٍ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Temukyawagana, era temukutulako mikwano, era temukwatirwa gwa kyejo, era temukubira mabega. Era mubeere, mmwe abaddu ba Allah, ab'oluganda nga Allah bwe yabagambira. Era tekikkirizibwa Omusiraamu okuleka muganda we okumala ebbanga erisingawo ku biro bisatu."
قال رسول الله ﷺ «لَا تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا وَلَوْ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهِ طَلْقٍ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Teweeswaza kikolwa kyonna ekirungi, ne bwe kiba okusisinkana muganda wo n'amaaso agasanyufu."
قال رسول الله ﷺ «لا تضربوا إماء الله».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Temukuba abakazi ba Allah."
قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Omuwuliriza bya kyama (n'abibunya) talayingira Jannah."
قال رسول الله ﷺ «لا تَغْضَبْ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tewunyiiga."
قال رسول الله ﷺ «لا تَكُونُوا عَوْنًا لِلشَّيْطَانِ عَلَى أَخِيكُمْ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Temubeera bayambi ba Shaytan ku muganda wammwe."
قال رسول الله ﷺ «لا تُنْزَعُ الرَّحْمَةُ إِلَّا مِنْ شَقِيٍّ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Okusaasira tekuggyibwawo okuggyako ku muntu omubi."
قال رسول الله ﷺ «لا حَلِيمَ إِلا ذُو عَثْرَةٍ، وَلا حَكِيمَ إِلا ذُو تَجْرِبَةٍ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tewali mugumiikiriza okuggyako oyo eyasobya, era tewali mugezi okuggyako oyo alina obumanyirivu."
قال رسول الله ﷺ «لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثِ يَلْتَقِيَانِ، فَيَصُدُّ هَذَا وَيَصُدُّ هَذَا، وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلَامِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tekikkirizibwa Omusiraamu okuleka muganda we okumala ebbanga erisingawo ku biro bisatu. Basisinkana, n'ono n'akyuka, n'oli n'akyuka. Era asinga obulungi mu bo ye oyo atandika okusalibira Salaam."
قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ، قِيلَ: إِنَّ الرَّجُلَ يُحِبُّ أَنْ يَكُونَ ثَوْبُهُ حَسَنًا وَنَعْلُهُ حَسَنًا، قَالَ: إِنَّ اللهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ، الْكِبْرُ بَطَرُ الْحَقِّ وَغَمْطُ النَّاسِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tali akuyingira Jannah (Eggulu) alina mu mutima gwe obukulu obwa akatundu akatono ak'ekyuma (atomu) ak'amalala." Kyagambibwa nti: "Omuntu ayagala engoye ze zibeere nnungi n'engatto ze zibeere nnungi." Yagamba nti: "Mazima Allah mulungi, ayagala obulungi. Amalala ge kugaana amazima n'okunyooma abantu."
قال رسول الله ﷺ «لا يَرْحَمُ اللهُ مَنْ لا يَرْحَمُ النَّاسَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Allah takwatirwa kisa oyo atakwatirwa kisa bantu."
قال رسول الله ﷺ «لا يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالْفُسُوقِ، وَلا يَرْمِيهِ بِالْكُفْرِ إلا ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tewali muntu akuba munne ekigambo ky'obujeemu (fusooq), newankubadde okumukuba ekigambo ky'obukafiri (kufr), okuggyako nga kyamukomawo, singa munne tabadde bw'atyo."
قال رسول الله ﷺ «لا يَزَالُ قَلْبُ الْكَبِيرِ شَابًَّا فِي اثْنَتَيْنِ: فِي حُبِّ الدُّنْيَا، وَطُولِ الأَمَلِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Omutima gw'omukadde gusigala nga muto mu bintu bibiri: mu kwagala ensi, n'okusuubira obulamu obuwangaazi."
قال رسول الله ﷺ «لا يَسْتُرُ الله عَلَى عَبْدٍ فِي الدُّنْيَا، إلاَّ سَتَرَهُ الله يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tewali muddu Allah gw'akweka (ebibi bye) mu nsi, okuggyako nga Allah amukweka ku Lunaku lw'Okuzuukira."
قال رسول الله ﷺ «لا يَسْتُرُ عَبْدٌ عَبْدًا فِي الدُّنْيَا إلاَّ سَتَرَهُ الله يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tewali muddu akweka muddu munne (ebibi bye) mu nsi, okuggyako nga Allah amukweka ku Lunaku lw'Okuzuukira."
قال رسول الله ﷺ «لا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلاحِ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ فَيَقَعُ فِي حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tewali n'omu ku mmwe alaga munne ekyokulwanyisa, kubanga tamanyi, oboolyawo Shaytan (Sitaani) n'akiggya mu mukono gwe n'agwa mu kinnya ky'Omuliro."
قال رسول الله ﷺ «لا يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ عَبْدِي وَأَمَتِي، كُلُّكُمْ عَبِيدُ الله، وَكُلُّ نِسَائِكُمْ إِمَاءُ الله، وَلَكِنْ لِيَقُلْ غُلامِي وَجَارِيَتِي، وَفَتَايَ وَفَتَاتِي».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tewali n'omu ku mmwe agambe nti 'muddu wange' oba 'omuddu wange omukazi'. Mmwe mwenna muli baddu ba Allah, n'abakazi bammwe bonna bali baddu ba Allah. Naye agambe nti 'omulenzi wange' n'omuwala wange', oba 'omuvubuka wange' n'omuwala wange'."
قال رسول الله ﷺ «لا يَكُونُ اللَّعَّانُونَ شُفَعَاءَ وَلا شُهَدَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Abakolimi tebaliba bawaabi (abawolereza) newankubadde abajulirwa ku Lunaku lw'Okuzuukira."
قال رسول الله ﷺ «لا يُلْدَغُ الْمُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Omukkiriza takumibwa (oba takwatibwa) mu kinnya kimu emirundi ebiri."
قال رسول الله ﷺ «لا يَنْبَغِي لِصِدِّيقٍ أَنْ يَكُونَ لَعَّانًا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tekigwanira muntu ow'amazima okuba omukolimi."
قال رسول الله ﷺ «لا يَنْبَغِي لِمُؤْمِنٍ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ قِيلَ وَكَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ؟ قَالَ (يَتَعَرَّضُ مِنَ الْبَلَاءِ لِمَا لا يُطِيقُ)».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Tekigwanira Mumin (omukkiriza) okwetoowaza." Kyagambibwa nti: "Atiisa atya obulamu bwe?" Yagamba nti: "Yeeyongerako ebizibu by'atasobola kugumira."
«لَقَلْبُ ابْنِ آدَمَ أَشَدُّ انْقِلابًا مِنَ الْقِدْرِ إِذَا اسْتَجْمَعَتْ غَلْيًا».
Mazima omutima gw'omwana wa Adamu gukyuka nnyo okusinga ensuwa bw'eba efumbirira nnyo.
قال رسول الله ﷺ «لَوْ أَنَّ لِابْنِ آدَمَ وَادِيًا مِنْ ذَهَبٍ، أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَادِيَانِ، وَلَنْ يَمْلأَ فَاهُ إِلَّا التُّرَابُ، وَيَتُوبُ الله عَلَى مَنْ تَابَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Singa omwana wa Adamu alina ekiwonvu ekijjudde zaabu, ayagala okuba n'ebiwonvu bibiri. Era tewali kyamujjuza kamwa ke okuggyako ettaka. Era Allah asonyiwa oyo eyeenenya."
قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ، إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الغَضَبِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Omuyinza si ye asuula abalala wansi. Naye omuyinza ddala ye oyo eyeefuga ng'asunguwadde."
قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ الغِنَى عَنْ كَثْرَةِ العَرَضِ وَلَكِنَّ الغِنَى غِنَى النَّفْسِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Obugagga si bwa bintu bingi. Naye obugagga bwe bugagga bw'omwoyo."
قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ المُؤْمِنُ بالَّذِي يَشْبَعُ وَجَارُهُ جَائِعٌ إلى جَنْبِهِ وهو يَعْلَمُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Omukkiriza si ye oyo eyeekutta ng'omuliraanwa we alina enjala okumpi naye, era ng'akimanyi».
قال رسول الله ﷺ «مَثَلُ القَائِمِ عَلَى حُدُودِ الله وَالوَاقِعِ فِيهَا، كَمَثَلِ قَوْمِ اسْتَهَمُوا عَلَى سَفِينَةٍ فَأَصَابَ بَعْضُهُمْ أَعْلَاهَا وَبَعْضُهُمْ أَسْفَلَهَا، فَكَانَ الَّذِينَ فِي أَسْفَلِهَا إِذَا اسْتَقَوْا مِنَ المَاءِ مَرُّوا عَلَى مَنْ فَوْقَهُمْ فَقَالُوا لَوْ أَنَّا خَرَقْنَا فِي نَصِيبِنَا خَرْقًا وَلَمْ نُؤْذِ مَنْ فَوْقَنَا، فَإِنْ يَتْرُكُوهُمْ وَمَا أَرَادُوا هَلَكُوا جَمِيعًا، وَإِنْ أَخَذُوا عَلَى أَيْدِيهِمْ نَجَوْا وَنَجَوْا جَمِيعًا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Akafaananyizibwa oyo akwata ku nsalo za Allah n'oyo azimenya, lufaanana ng'abantu abakuba akalulu ku lyato, abamu ne bafuna eky'okulira waggulu, abalala ne bafuna eky'okulira wansi. Abo abali wansi bwe baabanga baagala amazzi, baayita ku abo abali waggulu, ne bagamba nti: 'Kijja kuba kirungi bwe tunaasobola okusima ekituli mu kifo kyaffe ne tutatataaganya abo abali waggulu waffe.' Bwe banaabaleeka ne bakola kye baagala, bonna banaazikirira. Naye bwe banaabakwata ku mikono (ne babaziyiza), banaawona, era bonna banaawona».
قال رسول الله ﷺ «مَا مِنْ مُصِيبَةٍ تُصِيبُ الْمُسْلِمَ إِلَّا كَفَّرَ اللهُ بِهَا عَنْهُ، حَتَّى الشَّوْكَةَ يُشَاكُهَا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Tewali kabi konna akatuuka ku Musiraamu okuggyako nti Allah amuggyako ebibi bye olw'akwo, ne kaakano akaggwa akamufumita».
قال رسول الله ﷺ «مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Akafaananyizibwa abakkiriza mu kwagalanira kwabwe, okusaasiranira kwabwe n'okukwataganira kwabwe, lufaanana ng'omubiri; ekimu ku bitundu byagwo bwe kirumwa, omubiri gwonna gugukwatirwa ekisa n'obutunula n'omusujja».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ آمِنًا فِي سِرْبِهِ، مُعَافًى فِي جَسَدِهِ، عِنْدَهُ قُوتُ يَوْمِهِ، فَكَأَنَّمَا حِيزَتْ لَهُ الدُّنْيَا بِحَذَافِيرِهَا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo akedde mu mmwe ng'ali mu mirembe mu kifo kye, ng'alina obulamu obulungi mu mubiri gwe, ng'alina emmere ey'olunaku lwe, oba ng'afunye ensi yonna n'ebigirimu byonna».
قال رسول الله ﷺ «مِنَ الكَبَائِرِ شَتْمُ الرَّجُلِ وَالِدَيْهِ، قَالُوا: يَا رَسُولَ الله، وَهَل يَشْتُمُ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ؟ قَالَ: نَعَمْ، يَسُبُّ أَبَا الرَّجُلِ فَيَسُبُّ أَبَاهُ، وَيَسُبُّ أُمَّهُ فَيَسُبُّ أُمَّهُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Mu bibi ebinene mulimu omuntu okukolima abazadde be.» Baamubuuza nti: «Ggwe Omubaka wa Allah, omuntu akolima abazadde be?» Yagamba nti: «Yee, akolima kitaawe w'omuntu omulala, n'oyo n'akolima kitaawe, era n'akolima nnyina w'omuntu omulala, n'oyo n'akolima nnyina».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ ذَبَّ عَنْ لَحْمِ أَخِيهِ بِالغَيْبَةِ كَانَ حَقًّا عَلَى اللهِ أَنْ يُعْتِقَهُ مِنَ النَّارِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo akumira muganda we okuva ku kumuwaayiriza, kiba kikulembedde Allah okumuwonya Omuliro».
قال رسول الله ﷺ «مِنْ رَأَى عَوْرَةً فَسَتَرَهَا كَانَ كَمَنْ أَحْيَا مَوْءُودَةً مِنْ قَبْرِهَا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo alaba ekikyamu n'akikweka, aba ng'oyo azza obulamu mu mwana omuwala eyaziikibwa ng'akyali mulamu okuva mu ntaana ye».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ وَأَنْ يُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo ayagala okugaziya mu by'okulya bye, n'okwongeza obulamu bwe, akwataganye n'ab'oluganda lwe».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَانَ سَهْلًا هَيِّنًا لَيِّنًا، حَرَّمَهُ الله عَلَى النَّارِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo aba nga mwangu, ow'empisa ennungi, era ow'ekisa, Allah amuziyiza Omuliro».
قال رسول الله ﷺ «(مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ قال: وما جائزته يا رسول الله؟ (يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ، وَالضِّيَافَةُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ، فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ)».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo akkiriza Allah n'olunaku lw'enkomerero, asseemu omugenyi we. Ekirabo kye.» Baamubuuza nti: «Kiki ekirabo kye, ggwe Omubaka wa Allah?» Yagamba nti: «Lw'olunaku lumu n'ekiro kimu, n'okusembeza okw'ennaku ssatu. Ekyennyanja eky'oluvannyuma lw'ekyo kiba sadaka gy'ali. Era oyo akkiriza Allah n'olunaku lw'enkomerero, ayogere ebirungi oba asirike».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ لَا يَرْحَمِ النَّاسَ لَا يَرْحَمُهُ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo atasaasira bantu, Allah, Omutukuvu era Omuweesa, tamusaasira».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَظَمَ غَيْظًا وَهُوَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُنْفِذَهُ دَعَاهُ اللهُ عَلَى رُؤُوسِ الْخَلَائِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُخَيِّرَهُ فِي أَيِّ الْحُورِ شَاءَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo akweka obusungu bwe ng'asobola okubwolesa, Allah amuyita mu maaso g'ebitonde byonna ku Lunaku lw'Okuzuukira, okutuusa lw'amukakasa okusalawo ku ba-Hoor be yandyagadde».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ وَقَاهُ اللهُ شَرَّ مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَشَرَّ مَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo Allah gw'akuuma obubi obuli wakati w'emibiri gye (olulimi lwe), n'obubi obuli wakati w'amagulu ge (eky'ekyama kye), anaayingira Jannah (Ejjana)».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ يُحْرَمِ الرِّفْقَ يُحْرَمِ الْخَيْرَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo agaanibwa ekisa, agaanibwa obulungi».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ يُردِ الله بِهِ خَيْرًا يُصِبْ مِنْهُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: «Oyo Allah gw'ayagalira obulungi, amutuusaako ebizibu».
قال رسول الله ﷺ «مَهْلًا يَا عَائِشَةُ، عَلَيْكِ بِالرِّفْقِ، وَإِيَّاكِ وَالْعُنْفَ وَالْفُحْشَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Genda mpola, Ayi Aisha, kikugwanira okuba omukkakkamu, era weewale obukambwe n'ebigambo ebibi."
قال رسول الله ﷺ «هَلْ مَعَكَ مِنْ شِعْرِ أُمَيَّةَ بْنِ الصَّلْتِ» شَيْئًا؟».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Olinaako ebitundu bya luwombo lwa Umayya ibn al-Salt?"
قال رسول الله ﷺ «وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ، وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ، الَّذِي لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ndahira Allah, takkiriza! Ndahira Allah, takkiriza! Ndahira Allah, takkiriza! Oyo omulirwaana we gw'ataliiko mirembe ku bubi bwe."
قال رسول الله ﷺ «وَاللَّهِ لَلدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللهِ مِنْ هَذَا عَلَيْكُمْ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ndahira Allah, ensi eno eri Allah ntono nnyo okusinga bwe kiri gye muli."
قال رسول الله ﷺ «يا أبا ذر، أَتَرَى أَنَّ كَثْرَةَ المَالِ هُوَ الغِنَى؟ إِنَّمَا الغِنَى غِنَى القَلْبِ، والفقر فَقْرُ القَلْبِ مَنْ كَانَ الغِنَى فِي قَلْبِهِ، فَلَا يَضُرُّهُ مَا لَقِيَ مِنَ الدُّنْيَا، وَمَنْ كَانَ الفَقْرُ فِي قَلْبِهِ، فَلَا يُغْنِيهِ مَا أَكْثَرَ لَهُ مِنَ الدُّنْيَا، وَإِنَّمَا يَضُرُّ نَفْسَهُ شُحُّهَا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ayi Abu Dharr, olaba nti obugagga bungi bwe bugagga? Mazima obugagga bwe bugagga bw'omutima, n'obwavu bwe bw'obwavu bw'omutima. Oyo alina obugagga mu mutima gwe, tewali kimukosa ku ebyo by'afuna mu nsi. N'oyo alina obwavu mu mutima gwe, tewali kimugaggawaza ku ebyo by'afuna bingi mu nsi, era mazima ekimukosa ye buntu bwe obw'okukodoowa."
قال رسول الله ﷺ «يَا أَبَا ذَرٍ، أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ، إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ، إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ، جَعَلَهُمُ اللهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ، فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ، وَلِيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ، وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ، فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ayi Abu Dharr, wamunyooma ku maama we? Mazima ggwe oli muntu alimu obutamanya. Baganda bammwe be bakozi bammwe, Allah yabateeka wansi w'emikono gyammwe. Kale oyo alina muganda we wansi w'omukono gwe, amuliise ku ebyo by'alya, era amwambike ku ebyo by'ayambala. Era temubasibako mirimu egibasinga, bwe muba mubasibako, kale mubayambe."
قال رسول الله ﷺ «يَا أَبَا ذَرٍ، انْظُرْ أَرْفَعَ رَجُلٍ فِي الْمَسْجِدِ فِي عَيْنِكَ قَالَ: فَنَظَرْتُ فَإِذَا رَجُلٌ عَلَيْهِ حُلَّةٌ، قُلْتُ هَذَا، قَالَ لِي: انْظُرْ أَوْضَعَ رَجُلٍ فِي الْمَسْجِدِ، قَالَ: فَنَظَرْتُ فَإِذَا رَجُلٌ عَلَيْهِ أَخْلَاقٌ، قُلْتُ هَذَا، قَالَ: وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ هَذَا عِنْدَ اللهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خَيْرٌ مِنْ مِلْءِ الْأَرْضِ مِنْ مِثْلِ هَذَا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ayi Abu Dharr, laba omusajja asinga obukulu mu Muzikiti mu maaso go." (Abu Dharr) yagamba nti: "Ne ntunula ne ndaba omusajja ng'ayambadde ebyambalo ebirungi, ne ngamba nti: Ono." (Omubaka) yanzigambira nti: "Laba omusajja asinga obutono mu Muzikiti." (Abu Dharr) yagamba nti: "Ne ntunula ne ndaba omusajja ng'ayambadde engoye ezikaddiye, ne ngamba nti: Ono." (Omubaka) yagamba nti: "Ndahira oyo obulamu bwange obuli mu mukono Gwe, ono eri Allah ku Lunaku lw'Okuzuukira asinga obulungi okujjuza ensi yonna n'abantu abafaanana ono."
قال رسول الله ﷺ «يَا حَنْظَلَةُ! سَاعَةً وَسَاعَةً وَلَوْ كَانَتْ تَكُونُ قُلُوبُكُمْ كَمَا تَكُونُ عِنْدَ الذِّكْرِ لَصَافَحَتْكُمُ الْمَلائِكَةُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ayi Hanzalah! Akaseera n'akaseera. Era singa emitima gyammwe gibadde nga bwe giba nga muli mu kwebuulirira (dhikr), abamalayika bandibakubaganye emikono."
قال رسول الله ﷺ «يَا عَائِشَةُ، مَتَى عَهْدُتِنِي فَحَّاشًا، إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ تَرَكَهُ النَّاسُ اتِّقَاءَ شَرِّهِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ayi Aisha, ddi lwe wankwatira nga ndi muntu ow'ebigambo ebibi? Mazima omuntu omubi ennyo eri Allah ku Lunaku lw'Okuzuukira ye oyo abantu gwe baleka olw'okutya obubi bwe."
قال رسول الله ﷺ «يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ لَا تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسِنَ شَاةٍ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ayi abakazi Abasiraamu, tewali mulirwaana agwanidde kunyooma mulirwaana we, ne bwe kiba ekigere ky'endiga."
قال رسول الله ﷺ «يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا وَبَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Mwanguyirize, temuzibuwaliriza. Mubasanyuse, temubatiisa."
قال رسول الله ﷺ «يُسَلِّمُ الرَّاكِبُ عَلَى الْمَاشِي وَالْمَاشِي عَلَى الْقَاعِدِ وَالْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Oyo akutte ekidduka asalaamire oyo atambula, n'oyo atambula asalaamire oyo atudde, n'abatono basalaamire abangi."
قال رسول الله ﷺ «يَهْرَمُ ابْنُ آدَمَ وَيَشِبُّ فِيْهِ اثْنَتَانِ: الْحِرْصُ عَلَى الْعُمْرِ، وَالْحِرْصُ عَلَى الْمَالِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Omwana wa Adam akaddiye, naye ebyo bibiri bimukulaamu: Okwegomba obulamu obuwangaazi, n'okwegomba ebintu."
قال رسول الله ﷺ «اغْتَنِمْ خَمْسًا قَبْلَ خَمْسٍ: حَيَاتَكَ قَبْلَ مَوْتِكَ، وَصِحَّتَكَ قَبْلَ سَقَمِكَ، وَفَرَاغَكَ قَبْلَ شُغْلِكَ، وَشَبَابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ، وَغِنَاكَ قَبْلَ فَقْرِكَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Kwata ku bintu bitaano nga bitaano tebinnakutuukako: Obulamu bwo nga tonnaba kufa, obulamu bwo obulungi nga tonnaba kulwala, obudde bwo obw'eddembe nga tonnaba kutwalibwa mirimu, obuvubuka bwo nga tonnaba kukaddiwa, n'obugagga bwo nga tonnaba kuba omwavu."
الباب الخامس: التوبة والمغفرة
Omutwe ogwa Kutaano: Okwenenya n'Ekisonyiwo
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يَبْسُطُ يَدَهُ بِاللَّيْلِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ النَّهَارِ وَيَبْسُطُ يَدَهُ بِالنَّهَارِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ اللَّيْلِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Mazima Allah Omutukuvu agolola omukono Gwe ekiro okusobola okukkiriza okwenenya kw'oyo eyakola ekibi emisana, era agolola omukono Gwe emisana okusobola okukkiriza okwenenya kw'oyo eyakola ekibi ekiro, okutuusa enjuba lw'eriva ebugwanjuba."
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يَقْبَلُ تَوْبَةَ الْعَبْدِ مَا لَمْ يُغَرْغِرْ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Mazima Allah Omutukuvu akkiriza okwenenya kw'omuddu okutuusa ng'omwoyo tegunnatuuka mu mumiro."
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يُمْهِلُ حَتَّى إِذَا كَانَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ نَزَلَ إِلَى سَمَاءِ الدُّنْيَا فَنَادَى: هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ، هَلْ مِنْ تَائِبٍ، هَلْ مِنْ سَائِلٍ، هَلْ مِنْ دَاعٍ، حَتَّى يَنْفَجِرَ الْفَجْرُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Mazima Allah Omutukuvu alinda okutuusa lwe kiba ekimu kya ssatu eky'ekiro ekisembayo, asekulira ku ggulu ery'ensi n'ayita nti: 'Waliwo anoonya ekisonyiwo? Waliwo aneenya? Waliwo asaba? Waliwo akola addu'a?' okutuusa Fajr lw'ekya."
قال رسول الله ﷺ «كُلُّ ابْنِ آدَمَ خَطَّاءٌ، وَخَيْرُ الخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Buli mwana wa Adamu mukola bibi, n'abasinga obulungi mu bakola bibi be banoonya okwenenya."
قال رسول الله ﷺ «كُلُّ أُمَّتِي مُعَافَى إِلاَّ الْمُجَاهِرِينَ، وَإِنَّ مِنَ الْمُجَاهَرَةِ أَنْ يَعْمَلَ الرَّجُلُ بِاللَّيْلِ عَمَلًا، ثُمَّ يُصْبِحَ وَقَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَيَقُولَ: يَا فُلَانُ، عَمِلْتُ البَارِحَةَ كَذَا وَكَذَا، وَقَدْ بَاتَ يَسْتُرُهُ رَبُّهُ، وَيُصْبِحُ يَكْشِفُ سِتْرَ اللَّهِ عَنْهُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Abantu bange bonna bagenda kusoniyibwa okuggyako abo abalangirira ebibi byabwe. Era mu kulangirira ebibi kwe kuba nti omusajja akola ekikolwa ekiro, oluvannyuma n'akya nga Allah amukwekedde, n'agamba nti: 'Ggwe ani, ekiro nakola kino na kino,' so nga Mukama we yamukweka ekiro, n'akya ng'abikkula ekikweko kya Allah ku ye."
قال رسول الله ﷺ «للهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ مِنْ أَحَدِكُمْ أَنْ يَسْقُطَ عَلَى بَعِيرِهِ وَقَدْ أَضَلَّهُ بِأَرْضِ فَلَاةٍ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Allah asanyuka nnyo olw'okwenenya kw'omuddu we okusinga omu ku mmwe bw'afuna engamiya ye ng'agibuze mu ddungu."
قال رسول الله ﷺ «لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Eri oyo agikolako mu bantu bange."
قال رسول الله ﷺ «مَنْ تَابَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا تَابَ الله عَلَيْهِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Oyo aneenya enjuba ng'etannava ebugwanjuba, Allah amukiriza okwenenya kwe."
قال رسول الله ﷺ «مَهْلًا يَا خَالِدُ فَوَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا صَاحِبُ مَكْسٍ لَغُفِرَ لَهُ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Gumiikiriza, ggwe Khalid! Ndayira oyo Omwoyo gwange guli mu mikono Gye, mazima anenyezza okwenenya singa omukolera omusolo yali anenyezza okwenenya okwo, yandisonyiyiddwa."
«هَلَّا تَرَكْتُمُوهُ؟ لَعَلَّهُ أَنْ يَتُوبَ فَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَيْهِ».
"Lwaki temumulekedde? Mpozzi aneenye, olwo Allah amukirize okwenenya kwe."
قال رسول الله ﷺ «وَيْحَكِ ارْجِعِي فَاسْتَغْفِرِي الله وَتُوبِي إِلَيْهِ».
Omubaka wa Allah ﷺ yagamba nti: "Ggwe omukazi! Ddayo osabe Allah akusonyiwe era omenye Gy'ali."