Вовед во книгата

Слава му на Аллах, Господарот на световите, и најубавите благослови и најпотполн мир нека бидат врз оној кој е испратен како милост за световите, нашиот првак Мухамед бин Абдуллах, вистинитиот во ветувањето и доверливиот, како и врз неговото семејство и неговите благородни и честити придружници, и врз сите оние кои ги следат во добро до Судниот ден. Слава Ти Тебе, о Аллаху, ние немаме друго знаење освен она на кое Ти нè поучи. О Аллаху, поучи нè на она што ќе ни користи, и користи ни со она на што нè поучи, и зголеми ни го знаењето, благоста и мудроста. Навистина, Ти си Сезнаен, Благ и Мудар. Господару мој, прошири ги градите мои, олесни ја задачата моја и одврзи го јазолот од јазикот мој, за да ги разберат зборовите мои.

Потоа, ми претставува задоволство да му претставам на ценетиот читател една избрана збирка од сеопфатните пророчки изреки, кои ги избрав од мојата најпозната книга „Сафват ал-Ахадит ал-Набавија ал-Шарифа“ (Најизбраните пророчки хадиси). Тоа се хадиси за чија автентичност се согласиле голем број имами на веродостојниот хадис. Ова доаѓа по успехот што го постигна книгата „Ал-Сафва“, која е сеопфатна енциклопедиска референца што Аллах ме почести да ја соберам, подготвам, класифицирам и да ги објаснам нејзините помалку познати термини пред неколку години. Таа книга, со Аллахова милост, беше пречекана со прифаќање и добредојде во арапските и исламските научни кругови ширум светот, поради тоа што ги содржи најважните и најсилните пророчки хадиси во чија автентичност нема сомнеж, со оглед на согласноста на голем број имами на хадисот за нивната веродостојност. Тоа се хадиси кои му се потребни на муслиманот во неговата вера и во неговиот овоземен живот. Во книгата „Ал-Сафва“ се фокусирав на хадисите поврзани со верувањата, ибадетите, прописите, пророчките мудрости, поттикнувањето и застрашувањето, доблестите, одликите на Пророкот, етиката, знаењето, медицината, толкувањето, вестите за искушенијата и предзнаците на Судниот час, описите на Судниот ден, Рајот и Пеколот, и сè што му користи на муслиманот во неговата вера и неговиот свет, како и други поуки и духовни совети... со цел да биде лесно достапна хадиска референца, блиска до рацете на истражувачите, и да биде документарна книга во која се појавуваат хадисите за чија автентичност се согласиле имамите на хадисот, обележани со симболите на нивните најважни пренесувачи, ако даде Аллах Возвишениот.

Тоа е книга која беше пофалена од многу научници, хадиски експерти и мислители, кои ја сметаат за современа и интегрирана хадиска референца во однос на тоа што ги опфаќа најверодостојните пророчки хадиси со најсилни ланци на пренесување и текст. Тоа е книга во чиј домен и начин на изработка не сум бил претходен од никого. По нејзиното четиринаесетто издание, увидов дека оваа книга, и покрај нејзината важност и научен статус како сеопфатна референца и индекс за најверодостојните пророчки хадиси за оние кои сакаат да ја потврдат нивната автентичност, сепак најмногу ги засега научните и интелектуалните слоеви на студентите по знаење, научниците и хадиските експерти. Попуштајќи пред желбата на некои наши браќа од редот на луѓето со знаење и доблест, и нивното барање да се скрати книгата „Ал-Сафва“ поради постоењето на некои повторени хадиси во неа — било поради различните почетоци, додаден збор или зборови, или разлики кај пренесувачите во текстовите при идентично или слично значење — бевме принудени да ги отстраниме во оваа збирка на сеопфатни изреки. Ова е направено за да биде полесна за поседување и меморирање за оние кои сакаат да учат напамет. Што се однесува до оние кои ја сакаат целосната група хадиси во чија автентичност нема сомнеж, тие треба да се вратат на целосната книга „Сафват ал-Ахадит ал-Набавија ал-Шарифа“. Така, книгата „Зборник на благородните изреки на Пророкот“ ќе биде лесна за користење и достапна за разни видови студенти и изучувачи на верските и световните науки, со цел да се прикажат ремек-делата на хадисите на Пророкот ﷺ, неговите сеопфатни зборови и сунети. Кога верникот или неверникот, па и критичарот, ќе ги погледнат, јасно ќе им се прикаже божественото вдахновение што Аллах му го подарил на неписмениот Пратеник ﷺ. Тие хадиси во својата севкупност ги сочинуваат мудрите и крајно прекрасни изреки кои не можат да потекнат од никој друг освен од оној кого Аллах го избрал да биде милост за световите, како потврда на зборовите на Творецот, Силниот и Возвишениот: „Ние не те испративме освен како милост за световите“. А тој ﷺ за себе рекол: „Јас сум само подарена милост“. Овие хадиси ги потврдуваат овие значења и се во согласност со исламските и човечките мудрости, вредности и благородната етика, кои ќе бидат ценети и почитувани од сите праведни и чесни мислители и научници во светот.

Исто така, сакав да ги упатам овие мудрости и Мухамедови ремек-дела до нашите браќа иселеници во туѓина, како обид да им се претстават како свети исламски текстови. Ги молам сите оние меѓу нив кои се способни, да се обидат да ги преведат на живите јазици во нивните земји, како подготовка за претставување на гигантската исламска мисла како универзална порака која содржи милост, љубов и братство за поборниците на соживотот заснован на мир, правда и доблесен морал.

Бидејќи сунетот на благородниот Пратеник ﷺ има своја единствена и посебна улога во градењето на арапската и исламската цивилизација и има суштинско место во исламското законодавство, дојде експлицитната божествена наредба за неопходноста од придржување кон учењата на Одбраниот ﷺ. Возвишениот рекол во Својата совршена Објава: „Она што Пратеникот ви го дава — земете го, а она што ви го забранува — одбегнувајте го“. Аллах, Силниот и Возвишениот, го издвоил велејќи: „И ти, навистина, упатуваш на вистинскиот пат“, и велејќи им на верниците: „Вие во Аллаховиот Пратеник имате прекрасен пример за оној кој се надева на Аллаховата милост и на наградата на оној свет, и кој често го споменува Аллах“.

Творецот, Силниот и Возвишениот, му наредил на Својот благороден Пратеник ﷺ да го пренесе она што му е објавено, велејќи: „О Пратенику, пренеси го она што ти е објавено од твојот Господар“. Во други ајети, Вистинитиот, Силниот и Возвишениот, појаснува дека му ја објавил Мудрата Опомена на Својот благороден Пратеник за да им ја објасни и појасни на луѓето, велејќи: „А тебе ти ја објавуваме Опомената за да им го објасниш на луѓето она што им се објавува, и за да размислат“. Вистинитиот, Благословениот и Возвишениот, нагласува дека една од најистакнатите карактеристики на верникот е да се придржува до она што Аллах и Неговиот Пратеник го пресудиле, велејќи во совршената Објава: „Кога Аллах и Неговиот Пратеник ќе одредат нешто, ниту верникот ниту верничката немаат право по своја волја да постапат во тоа нивно прашање. А кој не е послушен на Аллах и на Неговиот Пратеник, тој, навистина, скршнал во очигледна заблуда“. Тој, Силниот и Возвишениот, исто така потврдува дека благородниот Пратеник ﷺ не зборува по своја желба, туку по насока на божествена објава, велејќи: „Тој не зборува по своја желба“. Исто така, им наредил на верниците да му бидат покорни и ја поврзал покорноста кон Пратеникот ﷺ со покорноста кон Аллах, Силниот и Возвишениот, велејќи: „Оние кои се покоруваат на Аллах и на Пратеникот, ќе бидат во друштво на оние на кои Аллах им подарил благодати: веровесниците, искрените, мачениците и праведниците. А колку прекрасни другари се тие!“. Постојат и многу други ајети кои го поттикнуваат муслиманот да ги следи учењата на Пратеникот ﷺ, да ги избегнува неговите забрани и да се држи до неговиот сунет.

Нема сомнеж дека Кур'анот е првиот извор на исламското законодавство, а сунетот на Пророкот ﷺ, преку неговите зборови и дела, е вториот извор. Тој ги појаснува прописите на Кур'анот, ги специфицира неговите општи одредби, ги ограничува неговите апсолутни значења или ги толкува неговите збиени делови. Всушност, тој може самостојно да пропишува работи кои воопшто не се споменати во Кур'анот. Поради овој статус, научниците и имамите на овој уммет му посветиле исклучително внимание, трошејќи го најскапоценото за негово собирање и прецизирање. Тие се усовршиле во собирањето на пророчкиот хадис и неговото подредување според нивните цели и намери, патувале заради него и се занимавале со неговото запишување и класифицирање.

Тоа започнало со благородните придружници кои го чувале благородниот хадис во своите гради и го депонирале во длабочината на своите срца. Тие се натпреварувале во неговото меморирање и проверување, бидејќи благородниот Пратеник ﷺ првично им забранил да го запишуваат во првите денови на повикот, од страв да не се измеша со Кур'анот. Потоа, благословите и мирот Аллахов нека се врз него, тој дозволил пишување на некои придружници, како што биле Али бин Аби Талиб, Абу Шах и Џабир бин Абдуллах, Аллах нека е задоволен со нив, а потоа и на Абдуллах бин Амр бин ал-Ас, Аллах нека е задоволен со нив двајцата. Ова се случило откако некои придружници му рекле на Абдуллах, кога го виделе како запишува сè што доаѓа од Пратеникот ﷺ: „Зарем запишуваш сè што ќе слушнеш од Аллаховиот Пратеник, а тој е само човек кој зборува и во лутина и во радост?“. Тој му го спомнал тоа на Пратеникот ﷺ, кој му рекол: „Пишувај, зашто во Чија рака е мојата душа, од ова — покажувајќи кон својата уста — не излегува ништо освен вистина“. Тоа го потврдил и Абу Хурејра велејќи: „Никој од придружниците на Пророкот нема повеќе хадиси од мене, освен Абдуллах бин Амр, зашто тој пишуваше, а јас не пишував“. Записите на Абдуллах бин Амр бин ал-Ас станале познати меѓу придружниците и ги нарекувале „Ал-Сахифа ал-Садика“ (Вистинитиот лист). Сето тоа било доказ за интересот на благородните придружници, Аллах нека е задоволен со нив, и нивната ревност да ги зачуваат зборовите и делата на благородниот Пратеник ﷺ напамет, сè додека не ги прифатиле како практичен метод и дејствен сунет во секоја ситница. Во тоа им помагале нивната силна меморија и чистите срца, покрај тоа што некои од нив запишувале многу хадиси, така што заедницата на придружниците во Медина ја формирала целосната слика на првото исламско општество кое се држело до чесниот сунет. Сето тоа преминало со придружниците, Аллах нека е задоволен со нив, во заедниците на нивните следбеници (табиините), каде што големите пренесувачи меѓу табиините ги пренеле овие огромни богатства и скапоцени ризници на генерациите што доаѓале по нив.

Кога исламот се проширил, исламската држава се зголемила и придружниците се расејале по разни краишта, се јавила потреба за запишување на хадисот во интегрирани класифицирани книги. Меѓу првите кои се заинтересирале за ова бил халифата Омер бин Абдулазиз, кој издал наредба до своите намесници и научниците во покраините да го запишуваат и собираат хадисот. Први кои започнале со тоа биле Ибн Шихаб ал-Зухри (124 г. по хиџра), Ибн Исхак (починал 151 г.) и Суфјан ал-Теври (починал 161 г.). Меѓу најпознатите книги што стигнале до нас од тој период е „Мувета“ на имамот Малик (93-179), потоа „Мусаннаф“ на Абдулраззак (починал 211), „Мусаннаф“ на Ибн Аби Шејба (починал 235) и други. Потоа започнала нова фаза во класификацијата на чесниот хадис. Некои од нив собирале сè што било пренесено од Пратеникот ﷺ, па ги составиле „Муснедите“ — книги кои ги содржат хадисите на Пратеникот ﷺ со нивните ланци на пренесување без разлика меѓу веродостојните и другите. Меѓу првите кои составиле муснеди биле имамот Ахмед (роден 164, починал 241), Осман бин Аби Шејба (156-239) и други. Некои, пак, ги издвоиле само веродостојните хадиси, без слабите. Првиот кој класифицирал на овој начин бил имамот ал-Бухари (256), потоа имамот Муслим (261), а по нивниот пат тргнале голем број истакнати имами. Потоа се намножиле хадиските дела во сите нивни облици и форми, па имало муснеди, сахиси, сунени, мустедреци, мустехраџи, потоа џамии и други книги за хадисот и неговата терминологија во сите нивни видови и степени. Сите тие подоцна станале јадро на хадиските науки во поглед на пренесувањето и проучувањето.

Не ни е познато дека која било наука во историјата уживала таква поврзаност на ланците на пренесување преку доверливи, праведни и прецизни пренесувачи, како оваа возвишена позиција што ја уживал пророчкиот сунет. Научниците и имамите на умметот му посветиле исклучително внимание, сè додека не успеале да формираат огромна библиотека на која ѝ нема рамна во историјата. Тие се усовршиле во собирањето и подредувањето на пророчкиот хадис, а тоа започнало уште од првите денови на пророчкиот повик. До нас стигнале стотици хадиски книги, а во повеќето од нив има веродостојни (сахих), добри (хасен), слаби (даиф) и некои измислени (мевду) хадиси.

Не кријам од вас дека уште од почетокот на мојот интелектуален живот, моето омилено хоби беше читањето и проучувањето на книгите за сунетот и хадисите. Честопати се наоѓав во состојба на голема радост и среќа додека ги проучував, проверував и анализирав хадисите на Одбраниот. Меѓутоа, она што ја нарушуваше мојата радост и среќа беше постоењето на некои проблематични хадиси кои не се во согласност со целите на благородниот шеријат. Честопати барав од научниците и хадиските експерти да нè почестат со една книга која меѓу своите корици ќе ги собере најважните и најсилните веродостојни пророчки хадиси кои му се потребни на муслиманот во неговата вера и неговиот свет. Тоа е затоа што студентот по знаење кој бара одреден хадис во различните хадиски книги, често се наоѓа пред една огромна група хадиси која надминува сто илјади, за кои мислењата на имамите се разликуваат во поглед на степенот на нивната веродостојност или слабост. Се прашував: како може муслиманот да се запознае со вториот најважен извор на своето законодавство меѓу десетиците илјади хадиси во чии мориња се губат и специјалистите...?!

Тоа ме поттикна повторно да ги проучам најважните познати хадиски книги во поглед на пренесувањето и проучувањето. Го продолжив моето скромно истражување сè додека не открив дека мал број хадиски експерти поставиле услов за веродостојност во своите книги и поставиле критериуми и правила за прифаќање на хадисот. Најважните меѓу нив се оние кои ги спомнал имамот ал-Сујути во воведот на својата книга „Ал-Џами ал-Кабир“, посочувајќи дека нивните книги се „означени со веродостојност“. Ова значење го потврди и мојот дедо, имамот и хадиски експерт Мухамед бин Џафер ал-Катани во својата книга „Ал-Рисала ал-Мустатрафа“, каде вели: „Меѓу нив се книги чии автори се обврзале на веродостојност во нив“. Овие имами вложиле сè што е скапоцено од своето време, имот и труд за да ја потврдат веродостојноста на секоја ситница пренесена од Пророкот ﷺ. Повеќето имами на хадисот се согласиле на поделба на пророчкиот хадис на три основни видови:

Веродостоен (сахих), добар (хасен) и слаб (даиф), а еве ги и деталите:

Прво: Веродостоен хадис (сахих) е оној што го пренел праведен и прецизен пренесувач од исто таков праведен и прецизен пренесувач сè до крајот на ланецот, и тој се дели на три дела:

Мутеватир хадис: Тоа е хадис што го пренела група од група, при што е невозможно тие да се договориле за лага.

Машхур хадис: Тоа е хадис што го пренеле најмалку тројца доверливи пренесувачи.

Ахад хадис: Тоа е веродостоен хадис кој го пренел само еден доверлив пренесувач.

Второ: Добар хадис (хасен) е оној што ги поседува најниските карактеристики за прифатливост.

Трето: Слаб хадис (даиф) е оној што не поседува ниту една од карактеристиките за прифатливост, и тој има многу видови.

Што се однесува до Кудси хадисите, тоа се хадиси кои Пратеникот ﷺ ги пренесува од Творецот, Силниот и Возвишениот. Овие хадиси, како и другите пророчки хадиси, можат да бидат веродостојни, добри, слаби или некои измислени.

Во светлината на овие опсежни хадиски студии, во мојата прва книга „Сафват ал-Ахадит ал-Набавија“ се фокусирав на хадисите за чија автентичност се согласиле голем број имами на веродостојниот хадис. Кога еден хадис е потврден од повеќе имами на веродостојниот хадис со различни идеи, места и времиња, тоа значи дека секој од нив вложил сè што можел за да ја потврди неговата припадност кон благородниот Пратеник ﷺ. Ова му дава интелектуална, географска и историска димензија на неговото документирање, и следствено, ги издигнува хадисите од „Ал-Сафва“ до степенот на апсолутна сигурност во нивната автентичност. Невозможно е сите тие да се согласиле на грешка, попустливост или да биле сите заедно измамени. Кога знаеме, на пример, дека благородниот хадис „Работете, зашто на секого ќе му биде олеснето она за што е создаден“ го навеле повеќе од десет големи имами на веродостојниот хадис, тоа нè поттикнува со сигурност да тврдиме дека тој е меѓу најверодостојните од веродостојните.

Оттука реков дека нашата доверба во автентичноста на еден хадис се зголемува со зголемувањето на бројот на неговите пренесувачи меѓу имамите на веродостојниот хадис. Така настана овој прекрасен избор на хадиси за чија автентичност се согласиле голем број имами, а тоа се околу четири илјади хадиси кои ги опфаќаат гранките на благородниот шеријат: од верувања, ибадети, трансакции, казни, етика, морал, администрација и друго. Сите тие не се во спротивност со Кур'анот, ниту со целите и константите на благородниот шеријат, ниту со научно докажаните факти.

Во оваа моја книга ги наведов симболите на имамите според нивната хронолошка старост, а во продолжение ги наведувам најважните симболи што ги избрав за имамите на хадисот, Аллах нека е задоволен со нив, за кои се согласиле повеќето хадиски експерти, а тие се:

(Х) за ал-Бухари, (М) за Муслим, (К) за она што е договорено меѓу нив двајцата, (Д) за Абу Давуд, (Т) за ал-Тирмизи, (Н) за ал-Несаи, (Хе) за Ибн Маџе, (Четворицата) за овие четворица, (Тројцата) за нив освен Ибн Маџе, (Хм) за Ахмед бин Ханбел во неговиот Муснед, (Ам) за додатоците на неговиот син Абдуллах, (К) за ал-Хаким во неговиот Мустедрек, (Хб) за Ибн Хиббан во неговиот Сахих, (Хз) за Ибн Хузејме во неговиот Сахих, (Тб), (Тс), (Тц) за ал-Таберани во Големиот, Средниот и Малиот зборник, (С) за Саид бин Менсур во неговиот Сунен, (Хд) за ал-Бухари во „Ал-Едеб ал-Муфред“, (Тх) за ал-Бухари во Историјата, (Д) за ал-Дија ал-Макдиси во „Ал-Мухтара“, (Фи) за ал-Шафии во неговиот Муснед, (Ш) за Ибн Аби Шејба во Муснедот и Мусаннафот, (Аб) за Абдулраззак во Зборникот и Мусаннафот, (А) за Абу Јала во неговиот Муснед, (Кт) за ал-Даракутни во Суненот и Ефрадот, (Фр) за ал-Дејлеми во „Ал-Фирдевс“, (Хл) за Абу Нуајм во „Ал-Хилја“, (Хб, Хк) за ал-Бејхеки во „Шуаб ал-Иман“, Суненот, Знаењето, Доказите на пророштвото и Имињата и својствата, (Ад) за Ибн Ади во „Ал-Камил“, (Ак) за ал-Укајли во „Ал-Дуафа“, (Хт) за ал-Хатиб во Зборникот и Историјата, (Ми) за ал-Дарими во неговиот Сунен, (Т) за ал-Тајалиси во неговиот Муснед, (Кр) за Ибн Асакир во неговата Историја, (Бз) за ал-Беззар во неговиот Сунен.

Ги избрав овие ремек-дела на пророчките хадиси од мојата книга „Сафват ал-Ахадит ал-Набавија ал-Шарифа“ и ги нареков „Зборник на благородните изреки на Пророкот“. Во нив е сржта на изборот и врвот на хадиските ремек-дела кои ја потврдуваат големината на благородниот Пратеник ﷺ, неговата мудрост, знаење, универзалност, благост, храброст, неговата борба против неправдата и неправедниците, и неговото воспоставување на вистината и уништување на лагата, за да бидат светилник за нашите деца и за целиот уммет.

Искрено се надевам на Аллах дека сум му понудил на величествениот ислам воопшто, а на чесниот пророчки сунет посебно, едно големо дело кое ќе придонесе, ако даде Аллах, во обединувањето на муслиманите и ќе го приближи исламот со неговата вечна духовност до срцата на образованите и умовите на чесните мислители на истокот и западот на земјата. Аллах ја зборува вистината и Тој упатува на вистинскиот пат. Слава му на Аллах Кој рекол: „А над секој кој поседува знаење, има Посезнаен“. Мир над вас, и милоста и благословот на Аллах Возвишениот.

Професор д-р Абд ал-Кадир ал-Маки ал-Катани
Советник и професор по инженерство и високи исламски студии

Пророкот ﷺ рекол: „Нека Аллах го осветли лицето на човекот кој ќе чуе нешто од нас и ќе го пренесе онака како што го чул; зашто честопати оној што е информиран е поразбирлив од слушателот.“