ഖദ്റിലുള്ള വിശ്വാസം

ഇസ്‌ലാമിൽ ഖദ്‌റിലുള്ള (വിധിയിലുള്ള) വിശ്വാസം എന്നത്, മനുഷ്യൻ എല്ലാറ്റിനും നിർബന്ധിതനാണെന്നോ, കർമ്മങ്ങൾ വെടിഞ്ഞ് വെറുതെയിരിക്കണമെന്നോ അർത്ഥമാക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്, മനുഷ്യന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ഉറപ്പിക്കുന്നതോടൊപ്പം അല്ലാഹുവിന്റെ ഇച്ഛയെ അംഗീകരിക്കുകയാണത്. അല്ലാഹുവിന്റെ നീതി മനുഷ്യന്റെ പരിമിതമായ അളവുകോലുകൾ കൊണ്ട് അളക്കാൻ കഴിയില്ല. ഒരു വിദ്യാർത്ഥിക്ക്, അവന്റെ നന്മയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള അധ്യാപകന്റെ ശിക്ഷണം ഒരു അനീതിയായി തോന്നിയേക്കാം, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് പൂർണ്ണമായും നീതിയാണ്. അതുപോലെ, അല്ലാഹുവിന്റെ വിധികൾ നമുക്ക് ദുരൂഹമായി തോന്നിയേക്കാം, പക്ഷേ അവയുടെയെല്ലാം അടിസ്ഥാനത്തിൽ നമുക്ക് പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത യുക്തിയും നീതിയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

അല്ലാഹു മനുഷ്യന് ബുദ്ധിയും ഇച്ഛാശക്തിയും നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അവന്റെ കഴിവിനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും ഉള്ളിൽ മാത്രമാണ് അവനെ വിചാരണ ചെയ്യുന്നത്. മനുഷ്യൻ നിർബന്ധിതനാണെന്ന് തോന്നിക്കുന്ന ചില പ്രമാണങ്ങൾ നമ്മുടെ കഴിവിനപ്പുറമുള്ള പ്രപഞ്ചപരമായ കാര്യങ്ങളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ ഒരു അടിമ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുകയില്ല. എന്നാൽ, പ്രതിഫലവും ശിക്ഷയും ലഭിക്കുന്ന കർമ്മങ്ങളെല്ലാം മനുഷ്യന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്നവയാണ്. അതുകൊണ്ട്, സന്മാർഗ്ഗവും ദുർമാർഗ്ഗവും ഒരാളുടെ സ്വന്തം പരിശ്രമത്തിന്റെയും അവൻ തന്റെ ഇച്ഛാശക്തിയോടെ തിരഞ്ഞെടുത്ത പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും ഫലമാണ്.

പൂർവ്വികരായ സച്ചരിതർ ഖദ്റിലുള്ള വിശ്വാസത്തെ പ്രവർത്തനത്തിനും അധ്വാനത്തിനും കാരണങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഒരു പ്രേരകശക്തിയായാണ് കണ്ടിരുന്നത്. ഉപജീവനവും ആയുസ്സും മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ അലസതയോ മടിയോ കൂടാതെ കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുകയും അല്ലാഹുവിൽ ഭരമേൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, സ്വന്തം വീഴ്ചകളെയോ പാപങ്ങളെയോ ന്യായീകരിക്കാൻ ഖദ്റിനെ ഒരു കാരണമായി പറയുന്നത് ദുർബലവും തള്ളിക്കളയേണ്ടതുമായ ഒരു വാദമാണ്. കാരണം, മനുഷ്യന് അദൃശ്യമായ കാര്യങ്ങൾ അറിയില്ല, അവൻ തന്റെ ദേഹേച്ഛകൾക്ക് വഴങ്ങുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്. അതിനാൽ, അല്ലാഹു കൽപ്പിച്ച കാര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിന് ആർക്കും ഒരു ഒഴികഴിവും പറയാനില്ല.

الإيمان بالقدر في الإسلام لا يعني الجبر أو التواكل، بل هو إقرار بمشيئة الله مع إثبات مسؤولية الإنسان. إن عدالة الله لا تُقاس بمقاييس البشر القاصرة؛ فكما قد يرى التلميذ تأديب معلمه ظلماً وهو عين العدل لمصلحته، قد تبدو لنا أقدار الله غامضة، لكنها في جوهرها حكمة وعدل لا نحيط بكافة جوانبهما.

يعطي الله الإنسان عقلاً وإرادة، ويحاسبه في نطاق قدرته وحريته فقط. النصوص التي توحي بالإجبار تشير إلى أمور كونية فوق طاقتنا لا يُسأل عنها العبد، بينما الأعمال التي يترتب عليها الثواب والعقاب هي في دائرة اختيار الإنسان. لذا، فإن الهداية والضلال هما نتيجة لسعي المرء وأعماله التي اختارها بإرادته الحرة.

اتخذ السلف الصالح من الإيمان بالقدر دافعاً للعمل والجهاد والأخذ بالأسباب، مؤمنين أن الرزق والأجل مقدران، فعملوا بجد وتوكلوا على الله دون كسل أو خمول. أما الاحتجاج بالقدر لتبرير التقصير أو المعصية فهو حجة واهية ومردودة، لأن الإنسان لا يعلم غيبه، بل يستجيب لشهوته، فليس لأحد عذر في ترك ما أمره الله به.