സക്കാത്ത്
ഇസ്‌ലാമിലെ മൂന്നാമത്തെ തൂണാണ് സക്കാത്ത്. സമ്പത്തിൽ നിന്ന് ഒരു നിശ്ചിത വിഹിതം പാവപ്പെട്ടവർക്കും ആവശ്യക്കാർക്കും നൽകുന്നതിനെയാണ് ഇത് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ഇതൊരു നിർബന്ധ ബാധ്യതയാണ്. അത് സമ്പത്തിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും, പിശുക്കിൽ നിന്ന് ആത്മാവിനെ സംസ്കരിക്കുകയും, മുസ്‌ലിംകൾക്കിടയിൽ പരസ്പര സഹകരണവും സാഹോദര്യവും വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇസ്‌ലാമിൽ സക്കാത്ത് കേവലം ഒരു സാമ്പത്തിക നികുതിയല്ല, മറിച്ച് ഒരു അടിമയെ തൻ്റെ നാഥനിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുന്ന ആരാധനയാണ്. പ്രവൃത്തിയിലൂടെ വിശ്വാസത്തിൻ്റെ സത്യസന്ധത വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനം കൂടിയാണിത്. തനിക്ക് ലഭിച്ച അനുഗ്രഹങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്ന ഒരു വിശ്വാസി, തൻ്റെ സമ്പത്ത് അല്ലാഹു ഏൽപ്പിച്ച ഒരു അമാനത്താണ് (സൂക്ഷിപ്പ് സ്വത്ത്) എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആ സമ്പത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ഭാഗം നൽകുന്നത് ഒരു കുറവല്ല, മറിച്ച് അത്യാഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കലാണ്. അനുഗ്രഹങ്ങൾക്ക് നന്ദി പ്രകടിപ്പിക്കലാണ്. ഭൗതിക വസ്തുക്കളോടുള്ള ഇഷ്ടത്തേക്കാൾ സ്രഷ്ടാവിനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൻ്റെ തെളിവുമാണത്.
ഇസ്‌ലാമിക സമൂഹത്തിൻ്റെ കെട്ടുറപ്പ് ലക്ഷ്യമിടുന്ന ഒരു അടിസ്ഥാന സാമൂഹിക ഘടകമാണ് സക്കാത്ത്. അത് ധനികനും ദരിദ്രനുമിടയിൽ കാരുണ്യത്തിൻ്റെ പാലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും, സാഹോദര്യത്തിൻ്റെയും പരസ്പര സഹായത്തിൻ്റെയും വികാരങ്ങൾ വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുവഴി, അവശതയനുഭവിക്കുന്നവൻ തൻ്റെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നു, സമ്പന്നൻ തൻ്റെ സ്വാർത്ഥതയെ മറികടക്കാൻ പഠിക്കുന്നു. അങ്ങനെ വിദ്വേഷം ഇല്ലാതാവുകയും സ്നേഹം വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കേവലം ഭൗതികമായ സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ, അല്ലാഹുവിൻ്റെ കാരുണ്യത്തിലും അവൻ്റെ എല്ലാ അടിമകളുടെയും നന്മ പരിഗണിക്കുന്ന നിയമ വ്യവസ്ഥയിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഉന്നതമായ മാനുഷിക ബന്ധങ്ങളായി മാറുന്നു.
സക്കാത്ത് നൽകുന്നതിൽ ഒരു വിശ്വാസി കാണിക്കുന്ന പ്രതിബദ്ധത, അല്ലാഹുവിൻ്റെ കൽപ്പനയോടുള്ള അവൻ്റെ വിധേയത്വത്തിൻ്റെയും, പകരം നൽകുമെന്നും വർദ്ധിപ്പിച്ചു നൽകുമെന്നുമുള്ള അല്ലാഹുവിൻ്റെ വാഗ്ദാനത്തിലുള്ള അവൻ്റെ വിശ്വാസത്തിൻ്റെയും തെളിവാണ്. ആത്മാർത്ഥമായ വിശ്വാസം നമസ്കാരത്തിൽ ഭയഭക്തിയോടെ പ്രകടമാവുന്നതുപോലെ, സക്കാത്തിൽ അത് ഉദാരതയോടെ പ്രകടമാവുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ സക്കാത്ത് വിശ്വാസിക്ക് ഒരു മാനസിക സന്തുലിതാവസ്ഥ നൽകുന്നു. അത് അവനെ ദുരാഗ്രഹത്തിൻ്റെ അടിമത്തത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു. അവൻ്റെ ഹൃദയത്തെ സമ്പത്തിനോടല്ല, അല്ലാഹുവിനോട് ചേർത്തുനിർത്തുന്നു. അല്ലാഹുവിൻ്റെ മാർഗത്തിൽ ചെലവഴിക്കുന്നതിലാണ് യഥാർത്ഥ അനുഗ്രഹം (ബറകത്ത്) ഉള്ളതെന്നും, പരലോകത്തേക്ക് കരുതിവെക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ഉപജീവനം എന്നും അവൻ ഉറച്ചുവിശ്വസിക്കുന്നു.
الزكاة هي الركن الثالث، وتعني أداء نسبة محددة من المال إلى مستحقيها من الفقراء والمحتاجين. هي فريضة تُطهِّر المال، وتُزكّي النفس من البخل، وتبني التكافل والأخوة بين المسلمين.
الزكاة في الإسلام ليست مجرد ضريبة مالية تُؤدى، بل هي عبادة تقرب العبد من ربه، وشعيرة تجسد صدق الإيمان بالعمل. فالمؤمن الذي يعترف بفضل الله عليه يدرك أن ماله أمانة استخلفه الله فيها، لذا فإن إخراج جزء من هذا المال ليس نقصاً فيه، بل هو تطهير للنفس من الشح، وتعبير عملي عن شكر النعمة، وبرهان على محبة الخالق فوق محبة المادة.
تُعد الزكاة ركناً اجتماعياً أصيلاً يهدف إلى تماسك المجتمع الإسلامي؛ فهي تبني جسوراً من التراحم بين الغني والفقير، وتغرس مشاعر الأخوة والتكافل. من خلالها يجد المحروم سداً لحاجته، ويتعلم الميسور كيف يتجاوز أنانيته، فيختفي الحقد وتنتشر المودة، وتتحول العلاقات الاجتماعية من مادية بحتة إلى علاقات إنسانية سامية قائمة على رحمة الله وشريعته التي تراعي مصالح جميع عباده.
إن التزام المؤمن بأداء الزكاة هو دليل على استجابته لأمر الله وثقته بوعده بالخلف والزيادة. فكما أن الإيمان الصادق يظهر في الصلاة خاشعاً، يظهر في الزكاة معطاءً. وهي بهذا المفهوم تمنح المؤمن توازناً نفسياً؛ إذ تحرره من عبودية الطمع، وتجعل قلبه معلقاً بالله لا بالمال، موقناً أن البركة فيما ينفقه في سبيله، وأن الرزق الحقيقي هو ما يدخره لآخرته.