Номын танилцуулга

Ертөнцийн Эзэн Аллах Таалаг магтан алдаршуулъя. Ертөнцийн бүх хүмүүст нигүүлсэл болгон илгээгдсэн бидний эрхэм дээд, амлалтандаа үнэнч, итгэлт хүмүүн Абдуллахын хүү Мухаммед ﷺ болон түүний гэр бүл, ариун нандин нөхөд, мөн тэднийг Шүүхийн өдөр хүртэл сайн үйлээр дагагчдад хамгийн дээд амар амгалан, ерөөл буян байх болтугай. Ай Аллах, Таны бидэнд зааж өгснөөс өөр мэдлэг бидэнд үгүй тул Таныг бүх дутагдлаас ангид хэмээн алдаршуулъя. Ай Аллах, бидэнд тустай зүйлийг зааж, зааж өгсөн зүйлээрээ бидэнд тус хүргэж, бидний мэдлэг, хүлээцтэй байдал, мэргэн ухааныг нэмэгдүүлээч. Үнэхээр Та бол Бүхнийг Мэдэгч, Хүлээцтэй, Мэргэн Ухаант Нэгэн билээ. Эзэн минь, миний цээжийг уужим болгож, хэлний минь зангилааг тайлж өгөөч, тэгвэл тэд миний хэлэхийг ойлгох болно.

Үүний дараа, эрхэм уншигч танд миний хамгийн алдартай бүтээл болох “Сафват аль-Ахадис ан-Набавия аш-Шарифа” (Элчийн ﷺ хамгийн шилдэг хадисууд) номоос сонгож авсан, Элчийн ﷺ гүн гүнзгий утга агуулга бүхий эрхэм айлдваруудын цуглуулгыг толилуулж байгаадаа баяртай байна. Эдгээр нь хадисын олон эрдэмтэд үнэн зөв болохыг нь санал нэгтэй хүлээн зөвшөөрсөн хадисууд юм. Олон жилийн өмнө Аллахын ивээлээр миний бие цуглуулж, бэлтгэж, бүлэгт хуваан, ховор үг хэллэгийг нь тайлбарласан нэвтэрхий толь бичгийн шинжтэй “Сафват” ном маань амжилтад хүрч, Араб болон Исламын ертөнцийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэлд талархан хүлээн авсны дараа энэхүү хураангуйг гаргаж байна. Уг ном нь үнэн зөв эсэхэд нь эргэлзэх хэрэггүй, хадисын имамуудын хүлээн зөвшөөрсөн хамгийн чухал, хүчтэй хадисуудыг багтаасан бөгөөд мусульман хүнд шашин болон энэ хорвоогийн амьдралд нь нэн шаардлагатай юм. Би “Сафват” номондоо итгэл үнэмшил, мөргөл, хууль цааз, эш үзүүлэгчийн мэргэн ухаан, сайн үйлд уриалах ба муу үйлээс сэрэмжлүүлэх, эрдэм чадал, зан чанар, ёс зүй, мэдлэг, анагаах ухаан, тайлбар, үймээн самууны мэдээ, цаг хугацааны төгсгөлийн шинж тэмдэг, Шүүхийн өдөр, диваажин, тамын дүрслэл зэрэг мусульман хүнд шашин болон амьдралд нь тустай бүх зүйлийг, мөн сургаал номлол, зүрх сэтгэлийг зөөлрүүлэх үгсийг багтаахад анхаарсан. Энэ нь судлаачдын гарт ойр, хялбар ашиглах хадисын лавлах, мөн хадисын имамуудын зөвшөөрсөн хадисуудыг хамгийн чухал дамжуулагчдын тэмдэглэгээтэйгээр харуулсан баримтат бүтээл болох зорилготой юм.

Энэхүү номыг олон эрдэмтэд, хадис судлаачид, сэтгэгчид сайшаан үнэлж, хамгийн үнэн зөв, дамжуулал болон утга агуулгын хувьд хамгийн хүчтэй хадисуудыг багтаасан орчин үеийн хадисын иж бүрэн лавлах гэж үзсэн юм. Энэ төрөлдөө өмнө нь хийгдэж байгаагүй өвөрмөц бүтээл болсон билээ. Арван дөрөв дэх хэвлэлийнх нь дараа би нэгэн зүйлийг анзаарсан юм. Энэхүү ном нь үнэн зөв хадисуудыг нягтлахыг хүссэн хэн бүхэнд иж бүрэн лавлах, хөтөч болох шинжлэх ухааны өндөр ач холбогдолтой боловч голчлон эрдэм шинжилгээний хүрээнийхэн, эрдэмтэд, хадис судлаачдад илүү зориулагдсан байв. Иймээс эрдэм мэдлэгтэй зарим ахан дүүсийнхээ хүсэлтээр “Сафват” номыг хураангуйлах шийдвэр гаргасан. Учир нь эх номонд зарим хадисууд эхлэл хэсэг нь өөр, эсвэл нэг хоёр үг нэмэгдсэн, эсвэл дамжуулагчид нь өөр боловч утга нь ижил эсвэл ойролцоо байснаас шалтгаалан давтагдсан байсан юм. Эдгээрийг “Жавами аль-Калим” (Элчийн ﷺ гүн утгат айлдварууд) номондоо хасаж, цээжлэхийг хүссэн хүмүүст хялбар болголоо. Харин үнэн зөв нь эргэлзээгүй бүх хадисуудыг бүрэн эхээр нь үзэхийг хүсвэл “Сафват аль-Ахадис ан-Набавия аш-Шарифа” ном руугаа эргэж харах хэрэгтэй. Ингэснээр “Жавами аль-Калим” ном нь шашны болон ерөнхий эрдмийн бүх төрлийн оюутан, суралцагчдад хүртээмжтэй болж, Зөн билэгч ﷺ-ийн гайхамшигт хадисууд, гүн утгат үгс, сүннүүдийг тод харуулах юм. Хэрэв итгэгч болон итгэгч бус хэн ч бай, шүүмжлэгч ч бай эдгээрийг уншвал, бичиг үсэг мэддэггүй байсан Элчид ﷺ Аллах Таалагийн хайрласан тэнгэрлэг нээлт илт харагдах болно. Эдгээр мэргэн айлдварууд нь ертөнцийн Эзэн Аллахын: «Бид чамайг зөвхөн ертөнцийн бүх хүмүүст нигүүлсэл болгон илгээсэн» гэсэн үгний баталгаа болж, ертөнцийг энэрэн нигүүлсэхээр сонгогдсон нэгнээс л гарч болох гайхамшигт зүйлс юм. Элч ﷺ өөрийнхөө тухай: «Үнэхээр би бол бэлэглэгдсэн нигүүлсэл билээ» хэмээн айлдсан байдаг. Эдгээр хадисууд нь Исламын болон хүн төрөлхтний эрхэм дээд үнэт зүйлс, ёс суртахуун, мэргэн ухаантай нийцэж байгааг батлах бөгөөд дэлхийн бүх шударга сэтгэгчид, эрдэмтэд үүнийг үнэлж, хүндэтгэх болно.

Түүнчлэн, би эдгээр Мухаммедын ﷺ мэргэн сургаал, гайхамшигт бүтээлүүдийг харь нутагт амьдарч буй ахан дүүстээ Исламын ариун судар болгон хүргэхийг зорилоо. Тэднээс боломжтой хүмүүс нь өөрсдийн амьдарч буй орны хэл рүү орчуулахыг хичээгээсэй гэж хүсэж байна. Энэ нь Исламын агуу сэтгэлгээг энх тайван, шударга ёс, эрхэм ёс суртахуунд суурилсан хамтын амьдралыг эрхэмлэгчдэд зориулсан нигүүлсэл, хайр, ахан дүүсийн барилдлага бүхий дэлхий нийтийн илгээлт болгон танилцуулах бэлтгэл болох юм.

Эрхэм Элчийн ﷺ сүннү нь Араб, Исламын соёл иргэншлийг цогцлооход онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд Исламын хууль цаазад үндсэн байр суурь эзэлдэг. Дээд Эзэн Аллах Өөрийн илгээсэн Элчийн ﷺ сургаалыг дагахыг тодорхой тушааж, Ариун Сударт: «Элч та нарт юу өгнө, түүнийг ав. Тэр та нарт юуг хориглоно, түүнээс татгалз» хэмээн айлдсан. Мөн Аллах Таала түүний тухай: «Үнэхээр чи зөв зам руу хөтөлж байна» гэж, мөн итгэгчдэд хандан: «Аллах болон Эцсийн өдөрт найдаж, Аллахыг олонтаа дурсдаг хүмүүст Аллахын Элч бол хамгийн сайн үлгэр дуурайлал мөн» хэмээн айлдсан билээ.

Мөн Тэнгэрлэг Эзэн Өөрийн эрхэм Элчид ﷺ буулгасан зүйлээ дамжуулахыг тушааж: «Ай Элч ээ, Эзнээсээ чамд буулгасан зүйлийг дамжуул» гэсэн байдаг. Өөр нэгэн ишлэлд Аллах Таала хүмүүст тайлбарлан таниулахын тулд эрхэм Элчид ﷺ мэргэн сургаалыг буулгаснаа тодорхойлж: «Бид чамд энэхүү санамжийг (Коран) хүмүүст буулгасан зүйлийг тайлбарлаж өгөхөд чинь зориулж, мөн тэднийг тунгаан бодоосой гэж буулгасан юм» хэмээжээ. Мөн Аллах Таала итгэгч хүний хамгийн гол шинж чанар бол Аллах болон Түүний Элчийн шийдвэрийг дагах явдал гэдгийг онцлон: «Аллах болон Түүний Элч ямар нэгэн хэргийг шийдсэн бол итгэгч эрэгтэй, итгэгч эмэгтэй хэнд ч өөрийн дураар сонголт хийх эрх байхгүй. Хэн Аллах болон Түүний Элчид тэрслэнэ, тэрээр илэрхий төөрөгдөлд оржээ» гэж айлдсан. Түүнчлэн Дээд Эзэн эрхэм Элчийг ﷺ өөрийн хүсэл тачаалаар ярьдаггүй, харин тэнгэрлэг илчлэлтээр удирдуулдаг болохыг баталж: «Тэрээр өөрийн хүслээр ярьдаггүй» хэмээсэн. Мөн итгэгчдэд түүнийг дагахыг тушааж, Элчийг ﷺ дагахыг Аллахыг дагахтай холбон: «Хэн Аллах болон Элчийг дагавал, тэд Аллахын ивээл хүртсэн зөн билэгчид, үнэнч шударга хүмүүс, амь үрэгдсэн баатрууд болон сайн хүмүүстэй хамт байх болно. Тэд юутай сайхан нөхөд вэ!» гэж айлдсан. Мусульман хүнийг Элчийн ﷺ сургаалыг дагаж, хориглосон зүйлээс нь хол байж, сүннүг нь баримтлахыг уриалсан өөр олон ишлэлүүд байдаг.

Коран судар бол Исламын хууль цаазын анхдагч эх сурвалж, харин Элчийн ﷺ хэлсэн үг, хийсэн үйлдэл буюу сүннү нь хоёрдогч эх сурвалж гэдэгт эргэлзэх зүйлгүй. Сүннү нь Коран судрын хууль тогтоомжуудыг тайлбарлаж, ерөнхий утгыг нь нарийвчилж, хязгааргүй утгыг нь тодорхойлж, хураангуйг нь дэлгэрүүлдэг. Тэр ч байтугай Коран сударт огт дурдагдаагүй зарим асуудлыг бие даан зохицуулах нь ч бий. Энэхүү чухал байр суурийг нь харгалзан энэ үндэстний эрдэмтэд, имамууд сүннүд онцгой анхаарал хандуулж, түүнийг цуглуулж, нягтлахад харамгүй хүч хөдөлмөр, үнэт цагаа зарцуулсан юм. Тэд Элчийн ﷺ хадисуудыг цуглуулж, өөрсдийн зорилго, чиглэлийн дагуу эрэмбэлэх арга барилыг төгс эзэмшиж, хадисын төлөө алс хол аялж, түүнийг тэмдэглэн үлдээж, бүлэгт хуваахад бүхий л амьдралаа зориулсан билээ.

Энэхүү үйл явц нь эрхэм сахаба нар ариун хадисыг цээж сэтгэлдээ хадгалж, зүрхнийхээ гүнд нандигнан тээснээр эхэлсэн юм. Тэд хадисыг цээжлэх, нягтлан магадлах тал дээр хоорондоо уралддаг байв. Учир нь Эрхэм Элч ﷺ Исламын дуудлагын эхэн үед ариун Коран судартай холилдохоос сэргийлж, хадисыг бичиж тэмдэглэхийг эхэндээ хориглож байсан ч, хожим нь Али ибн Аби Талиб, Абу Шах, Жабир ибн Абдуллах нарын зарим сахаба нарт бичихийг зөвшөөрсөн билээ. Мөн Абдуллах ибн Амр ибн аль-Ас ﷺ-аас гарч буй бүхнийг бичиж байхыг харсан зарим сахаба нар: «Чи Элч ﷺ-аас сонссон бүхнээ бичээд байх юм, тэр чинь хүн шүү дээ, уурласан үедээ ч, баярласан үедээ ч ярьдаг» гэхэд тэрээр үүнийг Элч ﷺ-д дуулгажээ. Тэгэхэд Элч ﷺ: «Бич, миний амин сүнс Түүний гарт байгаа Нэгэнээр андгайлъя, үүнээс (өөрийн ам руугаа зааж) зөвхөн үнэн л гардаг юм» хэмээн айлдав. Үүнийг Абу Хурайра: «Надаас илүү олон хадис мэддэг хүн Абдуллах ибн Амраас өөр байхгүй, учир нь тэр бичдэг байсан, харин би бичдэггүй байсан» гэж баталсан байдаг. Абдуллах ибн Амр ибн аль-Асын бичмэлүүд сахаба нарын дунд «үнэн зөв хуудас» (ас-Сахифа ас-Садика) хэмээн алдаршсан юм. Энэ бүхэн нь эрхэм сахаба нар Элч ﷺ-ын хэлсэн үг, хийсэн үйлдэл бүрийг цээжлэн тогтоохдоо хэчнээн их анхаарал хандуулж, хичээж байсны нотолгоо бөгөөд тэд үүнийг амьдралынхаа алхам тутамд мөрдлөг болгож байв. Тэдний ой тогтоолт, цэвэр тунгалаг сэтгэл, мөн зарим нь хадисуудыг бичиж тэмдэглэж байсан нь үүнд тус болсон юм. Ийнхүү Медина хотын сахаба нарын нийгэмлэг нь ариун Сүннийг чанд баримталсан анхны Исламын нийгмийн бүрэн дүр төрхийг бүрдүүлж, улмаар энэхүү агуу өв эрдэнэсийг дараа үеийнхэндээ (табиун нарт) өвлүүлэн үлдээжээ.

Ислам шашин түгэн дэлгэрч, Исламын улс гүрэн тэлж, сахаба нар өөр өөр хотуудад тархан суурьшихын хэрээр хадисуудыг нэгтгэн ном болгон эмхэтгэх шаардлага гарч ирэв. Энэхүү үйл хэрэгт хамгийн анх анхаарал хандуулсан хүмүүсийн нэг бол Халиф Умар ибн Абдул-Азиз бөгөөд тэрээр өөрийн захирагчид болон эрдэмтдэд хадисыг цуглуулж, тэмдэглэх тушаал буулгажээ. Үүнийг хамгийн түрүүнд Ибн Шихаб аз-Зухри (Хижрийн 124 онд нас барсан), Ибн Исхак (151 он), Суфьян ас-Саури (161 он) нар хэрэгжүүлж эхэлсэн байна. Тэр үеэс бидэнд уламжлагдан ирсэн хамгийн алдартай бүтээлүүд бол Имам Маликийн (93-179 он) «аль-Муватта», Абд ар-Раззакийн (211 он) «аль-Мусаннаф», Ибн Аби Шайбагийн (235 он) «аль-Мусаннаф» зэрэг номууд юм. Үүний дараа хадисыг ангилан эмхэтгэх шинэ үе шат эхэлж, зарим эрдэмтэд Элч ﷺ-аас уламжлагдсан бүхнийг цуглуулан «Муснад» (дамжуулагчдын хэлхээгээр ангилсан) номуудыг туурвисан бөгөөд эдгээрт хадисын үнэн зөв эсэхийг ялгалгүйгээр бүгдийг нь багтаадаг байв. Ийм төрлийн номыг анхлан туурвигчдын дунд Имам Ахмад (164-241 он), Усман ибн Аби Шайба (156-239 он) нар багтдаг. Мөн зарим эрдэмтэд зөвхөн үнэн зөв (сахих) хадисуудыг түүвэрлэн цуглуулахыг зорьсон бөгөөд энэ арга барилаар анхлан Имам аль-Бухари (256 он), дараа нь Имам Муслим (261 он) нар номоо туурвиж, тэдний араас олон нэрт эрдэмтэд дагасан юм. Ийнхүү Муснад, Сахих, Сунан, Мустадрак, Мустахраж, Жами зэрэг хадисын шинжлэх ухааны олон төрлийн бүтээлүүд бий болж, хадисыг дамжуулах болон судлах ухааны үндэс суурь тавигджээ.

Түүхэнд ямар ч шинжлэх ухаан Исламын Сүнни шиг найдвартай, шударга, нягт нямбай дамжуулагчдын хэлхээгээр (иснад) хамгаалагдаж байсан удаагүй юм. Энэхүү эрхэм өвийг хамгаалахын тулд Исламын эрдэмтэд, имамууд асар их хүчин чармайлт гаргаж, түүхэнд хосгүй асар том номын санг бүрдүүлж чадсан билээ. Тэд Элч ﷺ-ын хадисуудыг цуглуулах, цэгцлэх тал дээр гайхалтай ур чадвар гаргасан бөгөөд энэ нь Исламын дуудлагын анхны өдрүүдээс л эхэлсэн юм. Өнөөдөр бидэнд хадисын олон зуун ном уламжлагдан ирсэн бөгөөд эдгээр номуудын ихэнх нь үнэн зөв (сахих), сайн (хасан), сул (даиф) болон зарим зохиомол (мауду) хадисуудыг агуулж байдаг.

Миний бие оюун санааны амьдралынхаа эхэн үеэс л Сүнни болон хадисын номуудыг уншиж судлах дуртай байснаа нуух юун. Сонгогдсон Элч ﷺ-ын хадисуудыг судалж, шинжлэн магадлах бүртээ би асар их баяр баясгалан, таашаалыг мэдэрдэг байв. Гэвч энэхүү баяр баясгаланг минь заримдаа Шариатын эрхэм зорилготой нийцэхгүй мэт санагдах эргэлзээтэй хадисууд булингартуулдаг байлаа. Тиймээс би эрдэмтэд, хадис судлаачдаас мусульман хүнд шашин болон хорвоогийн амьдралд нь нэн шаардлагатай, хамгийн чухал бөгөөд хамгийн хүчтэй үнэн зөв хадисуудыг нэгтгэсэн ганц ном гаргаж өгөхийг олонтаа хүсдэг байв. Учир нь хадисын номуудаас ямар нэгэн хадис хайж буй суралцагч зуун мянга гаруй хадисын асар их далай дунд төөрч, имамуудын тэдгээр хадисын үнэн зөв эсвэл сул болох талаарх олон янзын үзэл бодолтой тулгардаг. Би өөрөөсөө: «Мэргэжилтнүүд нь хүртэл төөрч будилдаг энэ олон арван мянган хадисын дундаас жирийн мусульман хүн өөрийн шашны хоёр дахь чухал эх сурвалжтайгаа хэрхэн танилцах вэ?» гэж асуудаг байлаа.

Энэ нь намайг хадисын хамгийн алдартай номуудыг дахин нягтлан судлахад хүргэсэн юм. Миний даруухан судалгааны үр дүнд цөөн тооны хадис судлаачид өөрсдийн номондоо зөвхөн үнэн зөв хадисыг оруулах хатуу шалгуур, дүрэм тогтоосныг олж мэдсэн. Тэдний дундаас хамгийн чухал хүмүүсийг Имам ас-Суюти өөрийн «аль-Жами аль-Кабир» номынхоо удиртгалд дурдаж, тэдний номуудыг «үнэн зөв болох нь батлагдсан» хэмээн тэмдэглэсэн байдаг. Миний өвөг эцэг, нэрт хадис судлаач Имам Мухаммед ибн Жафар аль-Каттани өөрийн «ар-Рисала аль-Мустатрафа» номондоо: «Тэдгээрийн дунд зөвхөн үнэн зөв хадисыг оруулахаа амласан эрдэмтдийн номууд бий» хэмээн үүнийг баталсан юм. Эдгээр имамууд Элч ﷺ-аас уламжлагдсан үг бүрийг нягтлан магадлахын тулд өөрсдийн цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө, хүч хөдөлмөрөө харамгүй зориулсан билээ. Хадисын ихэнх имамууд Элчийн ﷺ хадисыг үндсэн гурван төрөлд хуваахаар санал нэгдсэн байдаг:

Үнэн зөв (Сахих), Сайн (Хасан), Сул (Даиф). Үүний дэлгэрэнгүй нь дараах байдалтай байна:

Нэгдүгээрт: Үнэн зөв (Сахих) хадис гэдэг нь шударга, нягт нямбай дамжуулагч өөр нэгэн шударга, нягт нямбай дамжуулагчаас эх сурвалж хүртэл тасралтгүй дамжуулсан хадисыг хэлнэ. Энэ нь дотроо гурван хэсэгт хуваагдана:

Мутаватир хадис: Энэ нь худал хуурмаг дээр үгсэн тохиролцох боломжгүй тийм олон тооны дамжуулагчид, мөн тийм олон тооны хүмүүсээс дамжуулан ирсэн хадис юм.

Машхур хадис: Энэ нь хамгийн багадаа гурван найдвартай дамжуулагч дамжуулсан хадис юм.

Ахад хадис: Энэ нь зөвхөн нэг найдвартай дамжуулагч дамжуулсан үнэн зөв хадис юм.

Хоёрдугаарт: Хасан хадис. Энэ нь хүлээн зөвшөөрөгдөх шинж чанаруудын хамгийн доод түвшнийг агуулсан хадис юм.

Гуравдугаарт: Даиф хадис. Энэ нь хүлээн зөвшөөрөгдөх шинж чанаруудын алийг нь ч агуулаагүй хадис бөгөөд олон төрөл байдаг.

Харин Кудси хадисуудын тухайд, эдгээр нь Элч ﷺ-ийн Хүчирхэг, Агуу Бүтээгчээсээ дамжуулан айлдсан хадисууд юм. Эдгээр хадисууд нь бусад эш үзүүлэгчийн хадисуудын адил үнэн зөв (сахих), сайн (хасан), сул (даиф) болон зарим нь зохиомол (мавду) байх нь бий.

Хадис судлалын эдгээр өргөн хүрээтэй судалгаанд үндэслэн би өөрийн анхны бүтээл болох “Сафват аль-Ахадис ан-Набавия” (Элчийн ﷺ хамгийн шилдэг хадисууд) номдоо сахих хадисын олон имамууд үнэн зөв болох дээр нь санал нэгдсэн хадисуудыг голчлон анхаарсан билээ. Хадис нь өөр өөр үзэл бодол, газар нутаг, цаг үеийн сахих хадисын олон имамуудын баталгаажуулалтаар тамгалагдсан байх нь тэдний нэг бүр нь уг хадисыг Эрхэм Элч ﷺ-д хамааралтай болохыг батлахын тулд боломжтой бүхнээ дайчилсныг илтгэнэ. Энэ нь тухайн хадисыг баримтжуулахад оюун санаа, газар зүй болон түүхийн өргөн цар хүрээг өгдөг бөгөөд ингэснээр “Сафват аль-Ахадис” номын хадисуудыг Эрхэм Элч ﷺ-д хамаарах нь гарцаагүй үнэн гэсэн зэрэглэлд хүргэж байгаа юм. Учир нь тэд бүгдээрээ алдаа гаргах, хайнга хандах эсвэл тэдэнд бүгдэд нь хуурамч зүйл хавчуулагдах боломжгүй юм. Жишээлбэл, “Үйл хэргээ бүтээцгээ, хүн бүрт юуны төлөө бүтээгдсэн тэр зүйл нь хөнгөвчлөгдөх болно” гэсэн эрхэм хадисыг сахих хадисын арав гаруй том имамууд тэмдэглэн үлдээснийг мэдэх үед энэ нь биднийг уг хадисыг хамгийн үнэн зөв хадисуудын нэг мөн гэж баттай итгэхэд хүргэдэг.

Тиймээс хадисын үнэн зөв байдалд итгэх бидний итгэл нь түүнийг дамжуулсан хадисын үнэн зөв байдлын имамуудын тоо нэмэгдэхийн хэрээр нэмэгддэг гэж би хэлсэн юм. Ийнхүү үнэн зөв байдлын имамуудын олонх нь санал нэгдсэн эдгээр гайхалтай шилдэг хадисууд бүрэлдсэн бөгөөд дөрвөн мянга орчим хадисыг багтаасан эдгээр айлдварууд нь итгэл үнэмшил, мөргөл, харилцаа, ял шийтгэл, ёс зүй, ёс суртахуун, удирдлага болон бусад зүйлсийг хамарсан эрхэм Шариатын салбаруудыг бүхэлд нь хамарч байна. Эдгээр бүх хадисууд нь Ариун Коран судар, эрхэм Шариатын зорилго, тогтсон зарчмууд болон баттай шинжлэх ухааны мэдлэгтэй зөрчилдөхгүй юм.

Би энэхүү номондоо имамуудын тэмдэглэгээг цаг хугацааны дарааллаар нь оруулсан бөгөөд Аллах тэднийг таалах болтугай, хадисын имамуудад зориулан миний сонгосон, хадисын ихэнх эрдэмтдийн хүлээн зөвшөөрсөн гол тэмдэглэгээнүүдийг доор дурдав:

(Х) Бухарид, (М) Муслимд, (К) тэдний хоёулангийнх нь санал нэгдсэн хадист, (Д) Абу Давудад, (Т) Тирмизид, (Н) Насаид, (Х) Ибн Мажад, (Дөрвүүл) эдгээр дөрвөн эрдэмтэнд, (Гурвуул) Ибн Мажагаас бусад гуравт нь, (Хм) Ахмад ибн Ханбалын Муснад-д, (Ам) түүний хүү Абдуллагийн нэмэлтэд, (К) Хакимын Мустадрак-д, (Хб) Ибн Хиббаны Сахих-д, (Хз) Ибн Хузаймагийн Сахих-д, (Тб), (Тс), (Тц) Табаранигийн Кабир, Авсат, Сагир-т, (С) Саид ибн Мансурын Сунан-д, (Хд) Бухаригийн Ад-Адаб-д, (Тх) Бухаригийн Тарих-д, (З) Дия аль-Макдисигийн Мухтара-д, (Фи) Шафигийн Муснад-д, (Ш) Ибн Аби Шайбагийн Муснад Мусаннаф-д, (Аб) Абд ар-Раззакийн Жами болон Мусаннаф-д, (А) Абу Ялагийн Муснад-д, (Кт) Даракутнигийн Сунан болон Афрад-д, (Фр) Дайламигийн Фирдаус-т, (Хл) Абу Нуаймын Хилья-д, (Хб, Хк) Байхакигийн Шуаб аль-Иман, Сунан, Маарифа, Далаил ан-Нубувва, Асма вас-Сифат-д, (Ад) Ибн Адигийн Камил-д, (Ак) Укайлигийн Дуафа-д, (Хт) Хатиб аль-Багдадигийн Жами болон Тарих-д, (Ми) Даримигийн Сунан-д, (Т) Таялисигийн Муснад-д, (Кр) Ибн Асакирын Тарих-д, (Бз) Баззарын Сунан-д тус тус хамаарна.

Би эдгээр Элчийн ﷺ гайхамшигт айлдваруудыг өөрийн “Сафват аль-Ахадис ан-Набавия аш-Шарифа” (Элчийн ﷺ хамгийн шилдэг хадисууд) номоос сонгон авч, “Жавами аль-Калим ан-Набави аш-Шариф” (Элчийн ﷺ хураангуй бөгөөд гүн утгат айлдварууд) гэж нэрлэсэн юм. Үүнд Элчийн ﷺ агуу байдал, мэргэн ухаан, мэдлэг, түгээмэл чанар, хүлээцтэй байдал, эр зориг, шударга бус явдал болон дарангуйлагчидтай тэмцсэн байдал, үнэнийг тогтоож, худал хуурмагийг устгасан чанарыг батлан харуулсан шилдэгүүдийн шилдэг, хадисын гайхамшгийн оргил болсон айлдварууд багтсан бөгөөд энэ нь бидний үр хойч болон нийт үндэстэнд гэрэлт цамхаг болох юм.

Би агуу Ислам шашинд ерөнхийд нь, эрхэм Элчийн ﷺ суннад тусгайлан, Аллахын тааллаар лалын шашинтнуудын эв нэгдлийг бэхжүүлэхэд хувь нэмэр оруулах, Исламын мөнхийн сүнслэг чанарыг дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа сэхээтнүүдийн зүрх сэтгэл, эрхэм сэтгэгчдийн оюун ухаанд ойртуулах агуу үйлсийг өргөн барьж байна гэдэгтээ чин сэтгэлээсээ найдаж байна. Аллах үнэнийг айлддаг бөгөөд Тэр зөв замд хөтөлдөг. “Мэдлэгтэй бүхний дээр илүү ихийг Мэдэгч бий” хэмээн айлдсан Аллахад магтаал орштугай. Танд Аллах Таалагийн амар амгалан, өршөөл нигүүлсэл, ерөөл буян байх болтугай.

Профессор Доктор Абд аль-Кадир аль-Макки аль-Каттани
Зөвлөх, Инженерчлэл болон Исламын дээд судалгааны профессор

Элч ﷺ айлджээ: 'Биднээс ямар нэгэн зүйлийг сонсоод, сонссон ёсоор нь дамжуулсан хүний нүүрийг Аллах гэрэлтүүлэх болтугай. Учир нь мэдээлэгдсэн хүн сонсогчоос илүү ухаантай байх нь олонтаа.'