Ghaybga imon

Olam faqat bizning cheklangan hissiyotlarimiz qamrab olgan narsalardan iborat emas; haqiqat shahodat (ko‘rinadigan) dunyosidan ancha kengdir. Ruh — bizning hayotimiz siri — uning tabiatini hissiy idrokimiz tushunmasa-da, haqiqiy mavjudot sifatida unga imon qilamiz. Shunday qilib, ghaibga imon mo'minni moddiy dunyoning ortidagi narsalarga Allohning haqqoniy xabariga tayangan holda ishonsa ajratib turadi; bu e'tiqodning eng oliy darajalaridan biridir.

Allohning hikmati va rahmati shuki, U bizning aqlimiz yolg‘izligida anglay olmagan narsalar haqida o‘zidan xabar bergan; bu xabarlar bizning o‘zimizdan tashqarida kelgan vahiylar orqali yetkazilgan. Bu ilohiy ma'lumotlarning uzluksiz yetishish yo‘llari mavjud bo‘lib, eng buyugi farishtalarni tanlangan rasullarga yuborib shariatni yetkazishdir; bu biz uchun moddiy torlikdan Allohni anglash va oxirat uchun amallar qilish tarafi kengligiga chiqish uchun bayon bo‘ladi.

Axloqiy fazilatlar faqat e'tiqod asosida barqaror bo‘ladi; Allohni sir va oshkoraligida ko‘radi deb qat'iy ishongan mo'mingina yaxshilikni ado etadi va yomonlikdan tiyiladi, xoh u maqtovga sazovor bo‘lsin, xoh bo‘lmasin. Aksincha, faqat modda sabablariga uchib ish qiluvchi kishi o‘z manfaatlariga mahkam bog‘lanib qoladi va ruhiy yuksalishdan hamda oliy insoniy qadriyatlardan chetda qoladi.

Xulosa qilib aytganda, ghaibga imon koinot qonunlari bilan ziddiyatlashmaydi; Alloh sabablar va sabablarni keltiruvchidir. Ba'zilar ilm bilan ayrim ghaibiy narsalar o‘rtasida to‘qnashuv bor deb o‘ylashi tushunmovchilikdan dalolatdir. Masalan, ob-havo prognozi ghaibni bilish emas, balki koinotdagi Allohning sununlarini kuzatib xulosa chiqarishdir; xuddi kelayotgan pochta haqida oldindan aytish kabi — bu haqiqiy ghaibni emas, balki kuzatuv va izchillik natijasini ifodalaydi.

إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.

من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.

إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.

ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.