စာအုပ်မိတ်ဆက်

လောကခပ်သိမ်းကို အုပ်စိုးတော်မူသော အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်အား ချီးမွမ်းထောပနာပြုပါ၏။ လောကသားတို့အတွက် ကရုဏာတော်အဖြစ် စေလွှတ်ခြင်းခံရသော ကျွန်ုပ်တို့၏ အရှင်သခင်၊ ကတိသစ္စာတည်ကြည်၍ ယုံကြည်စိတ်ချရသော မုဟမ္မဒ် ဗင်န် အဗ်ဒုလ္လာဟ် ﷺ အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူ၏ မိသားစုဝင်များနှင့် မွန်မြတ်သော နောက်လိုက်သာဝကများအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ တရားစီရင်ရာနေ့တိုင်အောင် သူတို့၏လမ်းစဉ်ကို ကောင်းမွန်စွာ လိုက်နာသူများအပေါ်၌လည်းကောင်း အမြတ်စွန်းဆုံးသော ကောင်းချီးမင်္ဂလာနှင့် အပြည့်စုံဆုံးသော ငြိမ်းချမ်းသာယာမှုများ သက်ရောက်ပါစေ။ အို-အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်၊ ကိုယ်တော်မြတ်သည် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တော်မူပါ၏။ ကိုယ်တော်မြတ် သင်ကြားပြသပေးထားသည်မှအပ ကျွန်ုပ်တို့၌ အသိပညာဟူ၍ မရှိပါ။ အို-အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်၊ ကျွန်ုပ်တို့အား အကျိုးပြုမည့် အသိပညာကို သင်ကြားပေးတော်မူပါ၊ သင်ကြားပေးထားသော အသိပညာဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့အား အကျိုးခံစားခွင့် ပေးသနားတော်မူပါ၊ ကျွန်ုပ်တို့အား အသိပညာ၊ သည်းခံနိုင်စွမ်းနှင့် ဉာဏ်ပညာတို့ကို တိုးပွားစေတော်မူပါ။ ဧကန်စင်စစ် ကိုယ်တော်မြတ်သည်သာလျှင် အရာခပ်သိမ်းကို သိမြင်တော်မူသော၊ သည်းခံတော်မူသော၊ ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော အရှင်ဖြစ်တော်မူ၏။ အို-ကျွန်ုပ်၏အရှင်၊ ကျွန်ုပ်၏ ရင်တွင်းကို ကျယ်ဝန်းစေတော်မူပါ၊ ကျွန်ုပ်၏ လျှာမှ အထုံးအဖွဲ့ကို ဖြေလွှတ်ပေးတော်မူပါ၊ သို့မှသာ သူတို့သည် ကျွန်ုပ်၏စကားကို နားလည်နိုင်ကြမည် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့နောက်တွင်၊ ကျွန်ုပ်၏ အကျော်ကြားဆုံးသော စာအုပ်ဖြစ်သည့် «ဆဖွတ် အယ်လ်-အဟာဒီ့ အယ်လ်-နဘာဝီယာ အယ်လ်-ရှာရီဖာ» (မွန်မြတ်သော နဘီတမန်တော်၏ ဟာဒီ့တော်များထဲမှ အကောင်းဆုံးရွေးချယ်ချက်) မှ ထုတ်နုတ်ထားသော «ဂျဝါမိ အယ်လ်-ကလင်မ် အယ်လ်-နဘာဝီ အယ်လ်-ရှာရီဖာ» (မွန်မြတ်သော နဘီတမန်တော်၏ အနှစ်သာရပြည့်စုံသော စကားစုများ) ကို လေးစားအပ်သော စာရှုသူများထံ တင်ပြခွင့်ရသည့်အတွက် ဝမ်းမြောက်မိပါသည်။ ဤဟာဒီ့များသည် ဟာဒီ့ပညာရှင် အများအပြားက မှန်ကန်ခိုင်လုံကြောင်း သဘောတူညီထားသည့် ဟာဒီ့များ ဖြစ်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်က အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်၏ ကျေးဇူးတော်ဖြင့် ကျွန်ုပ် စုဆောင်း၊ ပြင်ဆင်၊ ကဏ္ဍခွဲခြားပြီး ခက်ခဲသော စကားလုံးများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့သည့် «အယ်လ်-ဆဖွတ်» ကျမ်းသည် အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဤစာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကျမ်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အာရပ်နှင့် အစ္စလာမ့် ပညာရှင်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် လက်ခံကြိုဆိုမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတွင် မှန်ကန်ခိုင်လုံမှု၌ သံသယဖြစ်ဖွယ်မရှိသော၊ ဟာဒီ့ပညာရှင်ကြီးများက မှန်ကန်ကြောင်း လက်ခံထားသော၊ မွတ်စလင်တစ်ဦးအတွက် ဘာသာရေးနှင့် လောကီရေးရာများတွင် လိုအပ်သော အရေးကြီးဆုံးနှင့် အခိုင်မာဆုံး ဟာဒီ့များ ပါဝင်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ «အယ်လ်-ဆဖွတ်» ကျမ်းတွင် ကျွန်ုပ်သည် ယုံကြည်ချက်၊ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု၊ ဓမ္မသတ်ဆိုင်ရာ စီရင်ထုံးများ၊ နဘီတမန်တော်၏ ဉာဏ်ပညာတော်များ၊ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ချက်နှင့် သတိပေးချက်များ၊ မွန်မြတ်မှုများ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် အမူအကျင့်များ၊ ပညာရပ်၊ ဆေးပညာ၊ ကျမ်းတော်မြတ်အနက်ဖွင့်ဆိုချက်၊ ဖစ်သ်နာ အရှုပ်အထွေးများဆိုင်ရာ သတင်းများ၊ လောကပျက်ကပ်၏ အတိတ်နိမိတ်များ၊ တရားစီရင်ရာနေ့၏ အခြေအနေများ၊ သုခဘုံနှင့် ငရဲဘုံ အကြောင်းအရာများအပြင် မွတ်စလင်တစ်ဦးအတွက် ဘာသာရေးနှင့် လောကီရေးရာများတွင် အကျိုးပြုမည့် ဆုံးမစာများနှင့် စိတ်နှလုံးနူးညံ့စေမည့် အကြောင်းအရာအားလုံးကို အလေးပေး ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။ ၎င်းသည် သုတေသနပြုသူများ လက်လှမ်းမီလွယ်သော ဟာဒီ့ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်စေရန်နှင့် ဟာဒီ့ပညာရှင်များအကြား မှန်ကန်ကြောင်း သဘောတူထားသည့် ဟာဒီ့များကို အဓိက ဟာဒီ့ဆင့်ပြန်သူများ၏ သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

ဤကျမ်းသည် ပညာရှင်များ၊ ဟာဒီ့ပညာရှင်များနှင့် အတွေးအခေါ်ပညာရှင် အများအပြား၏ ချီးမွမ်းမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို အခိုင်မာဆုံးသော ဆင့်ပြန်မှုလမ်းကြောင်းနှင့် စာသားများပါဝင်သည့် ခေတ်သစ် ဟာဒီ့ကျမ်းတစ်စောင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော ပုံစံမျိုးဖြင့် ရေးသားထားသည့် ကျမ်းမျိုး ယခင်က မရှိခဲ့ဖူးပါ။ ဤကျမ်း၏ (၁၄) ကြိမ်မြောက် ပုံနှိပ်ခြင်းပြီးနောက်၊ ဤကျမ်းသည် မှန်ကန်သော ဟာဒီ့များကို အတည်ပြုလိုသူများအတွက် ပြည့်စုံသော အညွှန်းကိန်းနှင့် အကိုးအကားအဖြစ် သိပ္ပံနှင့် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်များ၊ ကျောင်းသားများနှင့် ဟာဒီ့ပညာရှင်များအတွက် အလွန်အရေးကြီးသော်လည်း၊ အချို့သော ပညာရှင်ညီအစ်ကိုများ၏ တောင်းဆိုချက်အရ «အယ်လ်-ဆဖွတ်» ကျမ်းကို အကျဉ်းချုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါသည်။ အကြောင်းမှာ မူရင်းကျမ်းတွင် အစပိုင်းစကားလုံး ကွဲပြားခြင်း၊ စကားလုံးတစ်လုံး သို့မဟုတ် အချို့ ပိုနေခြင်း၊ သို့မဟုတ် အဓိပ္ပာယ်တူသော်လည်း ဆင့်ပြန်သူ ကွဲပြားခြင်းတို့ကြောင့် ထပ်နေသော ဟာဒီ့အချို့ ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် «ဂျဝါမိ အယ်လ်-ကလင်မ်» တွင် ထိုထပ်နေသည်များကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပါသည်။ ဤသည်မှာ အလွတ်ကျက်မှတ်လိုသူများအတွက် လွယ်ကူစေရန် ဖြစ်ပြီး၊ မှန်ကန်မှု၌ သံသယမရှိသော ဟာဒီ့အားလုံးကို လိုလားသူများအနေဖြင့် မူရင်း «ဆဖွတ် အယ်လ်-အဟာဒီ့ အယ်လ်-နဘာဝီယာ အယ်လ်-ရှာရီဖာ» ကျမ်းအပြည့်အစုံကို ပြန်လည်ကိုးကားနိုင်ပါသည်။ «ဂျဝါမိ အယ်လ်-ကလင်မ် အယ်လ်-နဘာဝီ အယ်လ်-ရှာရီဖာ» ကျမ်းသည် ဘာသာရေးနှင့် လောကီပညာရပ်များကို လေ့လာနေသူ အဆင့်အတန်းအားလုံးအတွက် ကိုင်တွယ်ရလွယ်ကူသော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်လာစေရန်နှင့် နဘီတမန်တော် ﷺ ၏ ထူးကဲလှသော ဟာဒီ့တော်များ၊ အနှစ်သာရပြည့်စုံသော စကားစုများနှင့် လမ်းစဉ်တော်များကို ဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။ ယုံကြည်သူဖြစ်စေ၊ မယုံကြည်သူဖြစ်စေ၊ ဝေဖန်သူဖြစ်စေ ဤအချက်များကို လေ့လာပါက စာမတတ်သော နဘီတမန်တော် ﷺ အား အလ္လားဟ်အရှင်မြတ် ပေးသနားတော်မူသော ဉာဏ်အလင်းကို ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ ထိုဟာဒီ့များသည် လောကသားတို့အတွက် ကရုဏာတော်အဖြစ် အလ္လားဟ်အရှင်မြတ် ရွေးချယ်ထားသူထံမှသာ ထွက်ပေါ်လာနိုင်သည့် အလွန်ထူးကဲသော ဉာဏ်ပညာတော်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ ဖန်ဆင်းရှင် အရှင်မြတ်၏ «ငါအရှင်သည် သင့်အား လောကသားတို့အတွက် ကရုဏာတော်အဖြစ်သာ စေလွှတ်တော်မူခဲ့သည်» ဟူသော မိန့်ရပ်တော်နှင့် ကိုက်ညီနေပါသည်။ နဘီတမန်တော် ﷺ ကိုယ်တိုင်ကလည်း «ဧကန်စင်စစ် ကျွန်ုပ်သည် လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးသနားခြင်းခံရသော ကရုဏာတော် ဖြစ်သည်» ဟု မိန့်ကြားခဲ့ပါသည်။ ဤဟာဒီ့များသည် မြင့်မြတ်သော အစ္စလာမ့်တန်ဖိုးများ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အနှစ်သာရများကို အတည်ပြုပေးနေပြီး၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ မျှတသော အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များနှင့် ပညာရှင်အားလုံးက ၎င်းတို့ကို တန်ဖိုးထား လေးစားကြမည် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ပြင် ကျွန်ုပ်သည် ဤမုဟမ္မဒ် ﷺ ၏ ဉာဏ်ပညာနှင့် ထူးကဲသော စကားစုများကို ပြည်ပရောက် မွတ်စလင်ညီအစ်ကိုများထံသို့လည်း လမ်းညွှန်ပေးလိုပါသည်။ ၎င်းတို့ကို မြင့်မြတ်သော အစ္စလာမ့်စာသားများအဖြစ် တင်ပြနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ တတ်စွမ်းနိုင်သူများအနေဖြင့် ဤကျမ်းကို မိမိတို့ရောက်ရှိရာ တိုင်းပြည်ရှိ ဘာသာစကားများသို့ ဘာသာပြန်ဆိုကြရန် ကျွန်ုပ် တိုက်တွန်းလိုပါသည်။ ဤသည်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ တရားမျှတမှုနှင့် မြင့်မြတ်သော ကိုယ်ကျင့်တရားများအပေါ် အခြေခံသည့် အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးကို လိုလားသူများအတွက် ကရုဏာ၊ ချစ်ခြင်းနှင့် ညီအစ်ကိုစိတ်ဓာတ်များ ပါဝင်သော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် အစ္စလာမ့်အတွေးအခေါ်ကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဝဏ်လွှာအဖြစ် တင်ပြနိုင်ရန် ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

မွန်မြတ်သော နဘီတမန်တော် ﷺ ၏ လမ်းစဉ်တော် (စွန္နသ်) သည် အာရပ်နှင့် အစ္စလာမ့် ယဉ်ကျေးမှုကို တည်ဆောက်ရာတွင် ထူးခြားပြီး ထင်ရှားသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသကဲ့သို့၊ အစ္စလာမ့် ဓမ္မသတ်တွင်လည်း အခြေခံကျသော နေရာ၌ ရှိနေပါသည်။ အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်သည် နဘီတမန်တော် ﷺ ၏ သွန်သင်ချက်များကို လိုက်နာရန် အတိအလင်း အမိန့်တော်ရှိထားပါသည်။ ကျမ်းတော်မြတ်၌ အရှင်မြတ် မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ: «ရစူလ်တမန်တော်က သင်တို့အား ပေးသမျှကို ယူကြလော့၊ သူ တားမြစ်သမျှမှ ရှောင်ကြဉ်ကြလော့။» အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်သည် နဘီတမန်တော်အား «ဧကန်စင်စစ် သင်သည် ဖြောင့်မတ်သော လမ်းစဉ်သို့ လမ်းညွှန်ပြသပေးနေသူ ဖြစ်သည်» ဟု မိန့်ကြားကာ ဂုဏ်ပြုခဲ့ပါသည်။ ထို့ပြင် ယုံကြည်သူများအား «အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်နှင့် နောက်ဆုံးနေ့ကို မျှော်လင့်ပြီး အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်အား များစွာ အောက်မေ့သတိရသူများအတွက် အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်၌ အကောင်းဆုံးသော စံနမူနာ ရှိပေသည်» ဟု မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။

ထို့ပြင် ဖန်ဆင်းရှင် အရှင်မြတ်သည် ကိုယ်တော်မြတ် ﷺ အား ကျရောက်လာသော ဗျာဒိတ်တော်များကို ပို့ချရန် «အို-ရစူလ်တမန်တော်၊ သင့်အရှင်မြတ်ထံမှ သင့်ထံသို့ ကျရောက်လာသော အရာများကို ပို့ချလော့» ဟု အမိန့်ပေးခဲ့ပါသည်။ အခြားသော အာယသ်တော်များတွင်လည်း အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်သည် လူသားတို့အား ရှင်းလင်းပြသပေးရန်အတွက် နဘီတမန်တော်ထံသို့ ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်မြတ်ကို ချပေးသနားခဲ့ကြောင်း ဤသို့ မိန့်ကြားထားပါသည်: «ငါအရှင်သည် သင့်ထံသို့ ကုရ်အာန်ကို ချပေးသနားတော်မူခဲ့သည်မှာ လူသားတို့ထံသို့ ကျရောက်လာသော အရာများကို သင်က ရှင်းလင်းပြသပေးရန်နှင့် သူတို့ စဉ်းစားဆင်ခြင်နိုင်ကြရန် ဖြစ်သည်။» အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်သည် ယုံကြည်သူတစ်ဦး၏ အထင်ရှားဆုံးသော အရည်အချင်းမှာ အလ္လားဟ်နှင့် ရစူလ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လိုက်နာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဤသို့ အတည်ပြုထားပါသည်: «အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်နှင့် ကိုယ်တော်၏ ရစူလ်တမန်တော်တို့က ကိစ္စတစ်ခုကို ဆုံးဖြတ်ပြီးပါက မည်သည့် မုအ်မင်န် အမျိုးသားနှင့် မုအ်မင်န် အမျိုးသမီးအတွက်မျှ မိမိတို့ကိစ္စတွင် ကိုယ်ပိုင်ရွေးချယ်ခွင့် မရှိတော့ပေ။ အလ္လားဟ်နှင့် ရစူလ်ကို ဖီဆန်သူသည် ထင်ရှားသော လမ်းမှားသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။» အရှင်မြတ်သည် နဘီတမန်တော် ﷺ သည် မိမိအလိုဆန္ဒအတိုင်း စကားပြောဆိုခြင်း မဟုတ်ဘဲ အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်၏ ဗျာဒိတ်တော်အတိုင်းသာ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်ကြောင်း «သူသည် မိမိအလိုဆန္ဒအတိုင်း စကားပြောဆိုခြင်း မဟုတ်ပါ» ဟု မိန့်ကြားထားပါသည်။ ထို့ပြင် ယုံကြည်သူများအား နဘီတမန်တော်ကို နာခံရန် အမိန့်ပေးထားပြီး ရစူလ် ﷺ ကို နာခံခြင်းအား အလ္လားဟ်ကို နာခံခြင်းနှင့် တွဲဖက်ဖော်ပြထားပါသည်: «အလ္လားဟ်နှင့် ရစူလ်ကို နာခံသူများသည် အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်၏ ကျေးဇူးတော် ခံစားရသော နဘီတမန်တော်များ၊ သစ္စာဝါဒီများ၊ အာဇာနည်များနှင့် သူတော်စင်များနှင့်အတူ ရှိကြမည် ဖြစ်သည်။ ထိုသူတို့သည် အကောင်းဆုံးသော အဖော်မွန်များ ဖြစ်ကြပေသည်။» မွတ်စလင်တစ်ဦးအား နဘီတမန်တော် ﷺ ၏ သွန်သင်ချက်များကို လိုက်နာရန်၊ တားမြစ်ချက်များကို ရှောင်ကြဉ်ရန်နှင့် လမ်းစဉ်တော်ကို စွဲမြဲစွာ ဆုပ်ကိုင်ရန် တိုက်တွန်းထားသော အခြားသော အာယသ်တော်များစွာလည်း ရှိပါသေးသည်။

ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်မြတ်သည် အစ္စလာမ့်ဓမ္မသတ်၏ ပထမဆုံးသော အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ နဘီတမန်တော် ﷺ ၏ မိန့်ရပ်နှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များဖြစ်သော စွန္နသ်တော်သည် ဒုတိယမြောက် အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်မှာ သံသယဖြစ်ဖွယ် မရှိပါ။ စွန္နသ်တော်သည် ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်မြတ်၏ စီရင်ထုံးများကို ရှင်းလင်းပေးခြင်း၊ ယေဘုယျအချက်များကို သီးခြားသတ်မှတ်ပေးခြင်း၊ အကန့်အသတ်မရှိသော အချက်များကို ကန့်သတ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြချက်များကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းပေးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ကုရ်အာန်တွင် အခြေခံအားဖြင့် မပါရှိသော ကိစ္စရပ်များကိုလည်း စွန္နသ်တော်က သီးခြားစီရင်ထုံး ထုတ်ပြန်ပေးနိုင်ပါသည်။ ဤကဲ့သို့သော အရေးပါမှုကြောင့် အစ္စလာမ့်သာသနာ့ပညာရှင်များနှင့် ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် စွန္နသ်တော်ကို အထူးတလည် ဂရုပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းကို စုဆောင်းထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဖိုးတန်သော အရာအားလုံးကို ပေးဆပ်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် နဘီတမန်တော်၏ ဟာဒီ့တော်များကို မိမိတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ပန်းတိုင်များအလိုက် စုဆောင်း၊ စီစဉ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပြီး၊ ဟာဒီ့တော်များ ရရှိရန်အတွက် ခရီးဝေးများ နှင်ခဲ့ကြကာ ၎င်းတို့ကို မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် ကဏ္ဍခွဲခြားခြင်းများတွင် မြှုပ်နှံခဲ့ကြပါသည်။

ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် မြတ်နိုးအပ်သော ဆွဟာဗဟ်အပေါင်းတို့က မြင့်မြတ်သော ဟာဒီ့တော်များကို ၎င်းတို့၏ ရင်ထဲ၌ အလွတ်ကျက်မှတ်ခြင်း၊ နှလုံးသား၏ အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာ၌ ကိန်းဝပ်စေခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဟာဒီ့တော်များကို အလွတ်ကျက်ရန်နှင့် အတည်ပြုရန် ပြိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ မြင့်မြတ်သော ရစူလ် ﷺ သည် သာသနာပြုစောစောပိုင်းကာလများတွင် ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်မြတ်နှင့် ရောထွေးသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ဟာဒီ့များကို ရေးမှတ်ခြင်းမှ ဦးစွာ တားမြစ်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်တွင်မူ အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်၏ ကောင်းချီးမင်္ဂလာများ သက်ရောက်ပါစေသော ကိုယ်တော် ﷺ သည် အလီ ဗင်န် အဘီ သွာလိဗ်၊ အဘူ ရှာဟ် နှင့် ဂျာဗိရ် ဗင်န် အဗ်ဒုလ္လာဟ် (အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်သည် ၎င်းတို့အပေါ် ကျေနပ်နှစ်သက်တော်မူပါစေ) တို့ကဲ့သို့သော ဆွဟာဗဟ်အချို့အား ရေးမှတ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဗ်ဒုလ္လာဟ် ဗင်န် အမ်ရ် ဗင်န် အလ်-အာ့စ် (အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်သည် ၎င်းတို့သားအဖအပေါ် ကျေနပ်နှစ်သက်တော်မူပါစေ) အား ရေးမှတ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရစူလ် ﷺ ထံမှ ထွက်ပေါ်လာသမျှ အရာအားလုံးကို ရေးမှတ်နေသည်ကို ဆွဟာဗဟ်အချို့ မြင်သောအခါ «သင်သည် ရစူလ်အလ္လားဟ်ထံမှ ကြားသမျှ အရာအားလုံးကို ရေးမှတ်နေသလော၊ ရစူလ်အလ္လားဟ်သည်လည်း လူသားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမျက်ထွက်ချိန်နှင့် ကျေနပ်ချိန်တို့တွင် စကားပြောဆိုတတ်သည်မဟုတ်လော» ဟု မေးမြန်းခဲ့ကြသည်။ ထိုအကြောင်းကို ရစူလ် ﷺ ထံ တင်ပြသောအခါ ကိုယ်တော်က «ရေးမှတ်လော့၊ ကျွန်ုပ်၏ အသက်ဝိညာဉ်ကို ပိုင်စိုးတော်မူသော အရှင်မြတ်ကို တိုင်တည်၍ ပြောဆိုပါ၏၊ ဤနေရာမှ (ကိုယ်တော်၏ နှုတ်တော်ကို ညွှန်ပြလျက်) အမှန်တရားမှတစ်ပါး အခြားအရာ မထွက်ပေါ်ပေ» ဟု မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤအချက်ကို အဘူ ဟုရိုင်ရဟ်ကလည်း «နဘီတမန်တော်၏ ဆွဟာဗဟ်များထဲတွင် အဗ်ဒုလ္လာဟ် ဗင်န် အမ်ရ် မှလွဲ၍ ကျွန်ုပ်ထက် ဟာဒီ့ပို၍ များများသိသူ တစ်ဦးမျှမရှိပေ၊ အကြောင်းမှာ သူသည် ရေးမှတ်လေ့ရှိပြီး ကျွန်ုပ်မှာမူ မရေးမှတ်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်» ဟု အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဗ်ဒုလ္လာဟ် ဗင်န် အမ်ရ် ဗင်န် အလ်-အာ့စ် ၏ ရေးမှတ်ချက်များသည် ဆွဟာဗဟ်များအကြား ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့ပြီး ၎င်းကို «အလ်-ဆွဟီဖာ အလ်-ဆွာဒီကာ» (မှန်ကန်သော မှတ်တမ်း) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဤအချက်များအားလုံးသည် မြင့်မြတ်သော ဆွဟာဗဟ်များ (အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်သည် ၎င်းတို့အားလုံးအပေါ် ကျေနပ်နှစ်သက်တော်မူပါစေ) ၏ မြင့်မြတ်သော ရစူလ် ﷺ ၏ မိန့်ရပ်များနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို အလွတ်ကျက်မှတ်ရန် အလေးထားမှုနှင့် စိတ်အားထက်သန်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ ၎င်းတို့သည် ထိုအရာများကို မိမိတို့၏ လက်တွေ့ဘဝ လမ်းစဉ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အသေးအဖွဲကိစ္စမှအစ အရာရာတိုင်းတွင် လိုက်နာရမည့် ကျင့်ဝတ်များအဖြစ်လည်းကောင်း မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အားကောင်းသော မှတ်ဉာဏ်များ၊ စင်ကြယ်သော နှလုံးသားများနှင့်အတူ ဆွဟာဗဟ်အများအပြားက ဟာဒီ့တော်များစွာကို ရေးမှတ်ခဲ့ကြခြင်းကလည်း အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ မဒီနာ မုနောင်ဝရဟ် ရှိ ဆွဟာဗဟ် လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် မြင့်မြတ်သော စွန္နသ်တော်ကို စွဲမြဲစွာ လိုက်နာသည့် ပထမဆုံးသော အစ္စလာမ်မစ် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြည့်စုံသော ပုံရိပ်ကို ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဤအမွေအနှစ်အားလုံးသည် ဆွဟာဗဟ်များ (အလ္လားဟ်အရှင်မြတ်သည် ၎င်းတို့အပေါ် ကျေနပ်နှစ်သက်တော်မူပါစေ) ထံမှတစ်ဆင့် သာဗီအီးန် လူ့အဖွဲ့အစည်းများဆီသို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ သာဗီအီးန် ပညာရှင်ကြီးများသည် ဤကြီးကျယ်သော ရတနာများနှင့် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အမွေအနှစ်များကို နောက်လာနောက်သား မျိုးဆက်များထံ လက်ဆင့်ကမ်း ပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။

အစ္စလာမ်သာသနာ ပြန့်ပွားလာပြီး အစ္စလာမ်မစ် နိုင်ငံတော် ကျယ်ပြန့်လာကာ ဆွဟာဗဟ်များသည် မြို့ရွာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားသောအခါ၊ ဟာဒီ့တော်များကို စနစ်တကျ ကဏ္ဍအလိုက် စာအုပ်များအဖြစ် ပြုစုတည်းဖြတ်ရန် လိုအပ်ချက် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဤကိစ္စကို ပထမဆုံး အလေးထားဆောင်ရွက်ခဲ့သူများထဲတွင် ခလီဖာ အုမရ် ဗင်န် အဗ်ဒုလ် အဇီးဇ် ပါဝင်ပြီး၊ သူသည် မြို့ရွာအသီးသီးရှိ သူ၏ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ပညာရှင်များအား ဟာဒီ့တော်များကို စုဆောင်းပြုစုရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ငန်းကို ပထမဆုံး စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူများမှာ အိဗ်နု ရှီဟားဗ် အလ်-ဇုဟ်ရီ (ဟစ်ဂျရီ ၁၂၄)၊ အိဗ်နု အစ္စဟားက် (ကွယ်လွန် ၁၅၁) နှင့် သုဖ်ယားန် အလ်-သောင်ရီ (ကွယ်လွန် ၁၆၁) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ကျွန်ုပ်တို့ထံ ရောက်ရှိလာသော အကျော်ကြားဆုံး စာအုပ်များမှာ အေမာမ် မာလိခ် (ဟစ်ဂျရီ ၉၃-၁၇၉) ၏ မုဝသ်သွာ၊ ထို့နောက် အဗ်ဒုရ် ရဇားက် (ကွယ်လွန် ၂၁၁) ၏ မုဆန္နဖ်၊ အိဗ်နု အဘီ ရှိုင်းဗဟ် (ကွယ်လွန် ၂၃၅) ၏ မုဆန္နဖ် နှင့် အခြားစာအုပ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့နောက် မြင့်မြတ်သော ဟာဒီ့တော်များကို အမျိုးအစားခွဲခြား ပြုစုသည့် အဆင့်သစ်တစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အချို့သော ပညာရှင်များသည် ရစူလ် ﷺ ထံမှ ဆင့်ပြန်သမျှ အားလုံးကို စုစည်းခဲ့ကြပြီး «မုစ်နဒ်» ကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရစူလ် ﷺ ၏ ဟာဒီ့တော်များကို ဆင့်ပြန်သူ အဆက်အသွယ်များနှင့်တကွ စုစည်းထားသော စာအုပ်များဖြစ်ပြီး၊ မှန်ကန်မှု (ဆွဟီးဟ်) နှင့် အခြားအဆင့်များကို ခွဲခြားထားခြင်း မရှိပေ။ မုစ်နဒ် ကျမ်းများကို ပထမဆုံး ပြုစုခဲ့သူများထဲတွင် အေမာမ် အဟ်မဒ် (ဟစ်ဂျရီ ၁၆၄ တွင် မွေးဖွားပြီး ၂၄၁ တွင် ကွယ်လွန်) နှင့် အွတ်စ်မားန် ဗင်န် အဘီ ရှိုင်းဗဟ် (ဟစ်ဂျရီ ၁၅၆-၂၃၉) တို့ ပါဝင်သည်။ အချို့သော ပညာရှင်များမှာမူ အားနည်းသော ဟာဒီ့များကို ချန်လှပ်၍ မှန်ကန်သော (ဆွဟီးဟ်) ဟာဒီ့များကိုသာ သီးသန့် စုစည်းခဲ့ကြသည်။ ဤနည်းလမ်းအတိုင်း ပထမဆုံး ပြုစုခဲ့သူမှာ အေမာမ် ဘုခါရီ (ဟစ်ဂျရီ ၂၅၆) ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် အေမာမ် မွတ်စ်လင်မ် (ဟစ်ဂျရီ ၂၆၁) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းစဉ်အတိုင်း ထင်ရှားသော အေမာမ် အများအပြား လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပြီး၊ ထို့နောက်တွင် ဟာဒီ့ကျမ်းစာများမှာ ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် မုစ်နဒ်များ၊ ဆွဟီးဟ်များ၊ စုနန်များ၊ မုစ်သဒ်ရတ်များ၊ မုစ်သခ်ရဂျ်များ၊ ထို့နောက် ဂျာမိအ်များနှင့် အခြားသော ဟာဒီ့ကျမ်းများနှင့် ဟာဒီ့ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်များ အမျိုးအစားစုံလင်စွာ ပါဝင်သည်။ ဤအရာအားလုံးသည် နောင်တွင် ဟာဒီ့ပညာရပ်၏ ဆင့်ပြန်မှုနှင့် လေ့လာဆန်းစစ်မှု (ရိဝါယဟ် နှင့် ဒီရာယဟ်) ဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

သမိုင်းတစ်လျှောက် မည်သည့်ပညာရပ်တွင်မျှ နဘီတမန်တော်၏ စွန္နသ်တော်ကဲ့သို့ ယုံကြည်စိတ်ချရသော၊ တိကျမှန်ကန်သော၊ ထိန်းသိမ်းမှုစွမ်းရည်ရှိသော ဆင့်ပြန်သူများ၏ အဆက်အသွယ်ဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် မြင့်မြတ်သော အဆင့်အတန်းမျိုးကို မရရှိခဲ့ဖူးပေ။ အစ္စလာမ်သာသနာ့ ပညာရှင်များနှင့် အေမာမ်ကြီးများသည် ဤကိစ္စကို အထူးတလည် အလေးထားခဲ့ကြသဖြင့် သမိုင်းတွင် အလားတူရှားပါးသော ကြီးမားလှသည့် စာကြည့်တိုက်ကြီးတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နဘီတမန်တော်၏ ဟာဒီ့တော်များကို စုဆောင်းခြင်းနှင့် စီစဉ်ခြင်းတို့တွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ဤလုပ်ငန်းသည် နဘီတမန်တော်၏ သာသနာပြုစောစောပိုင်း ကာလများကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ထံသို့ ဟာဒီ့ကျမ်းပေါင်း ရာနှင့်ချီ၍ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး၊ ထိုကျမ်းအများစုတွင် မှန်ကန်သော (ဆွဟီးဟ်)၊ ကောင်းမွန်သော (ဟစန်)၊ အားနည်းသော (ဒွအီးဖ်) နှင့် အချို့သော လုပ်ကြံဖန်တီးထားသည့် (မောင်ဒူအ်) ဟာဒီ့များ ပါဝင်နေသည်။

ကျွန်ုပ်၏ အတွေးအခေါ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဘဝအစကတည်းက ကျွန်ုပ်အနှစ်သက်ဆုံး ဝါသနာမှာ စွန္နသ်တော်နှင့် ဟာဒီ့ကျမ်းစာများကို ဖတ်ရှုလေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်ကို မဖုံးကွယ်လိုပါ။ ရွေးချယ်ခံရသူ နဘီတမန်တော်၏ ဟာဒီ့တော်များကို လေ့လာခြင်း၊ အတည်ပြုခြင်းနှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းတို့ ပြုလုပ်နေရချိန်တွင် ကျွန်ုပ်သည် အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးမှုကို ခံစားရလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်၏ ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးမှုကို အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေသည့်အရာမှာ မြင့်မြတ်သော ရှရီအသ် တရားတော်၏ ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် မကိုက်ညီသော ခက်ခဲနက်နဲသည့် ဟာဒီ့အချို့ ရှိနေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ မွတ်စလင်တစ်ဦးအတွက် သူ၏ သာသနာရေးနှင့် လောကီရေးရာများတွင် လိုအပ်သော အရေးကြီးဆုံးနှင့် အခိုင်မာဆုံးသော ဆွဟီးဟ် ဟာဒီ့တော်များကို စုစည်းထားသည့် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ကျွန်ုပ်တို့အား တင်ဆက်ပေးရန် ပညာရှင်များနှင့် ဟာဒီ့ပညာရှင်များထံ ကျွန်ုပ် မကြာခဏ တောင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။ အကြောင်းမှာ ဟာဒီ့ကျမ်းအမျိုးမျိုးတွင် ဟာဒီ့တစ်ခုခုကို ရှာဖွေနေသော ပညာသင်တစ်ဦးသည် ဟာဒီ့ပေါင်း တစ်သိန်းကျော်ရှိသည့် ကြီးမားလှသော အစုအဝေးကြီးနှင့် ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိပြီး၊ ထိုဟာဒီ့တစ်ခုချင်းစီ၏ မှန်ကန်မှု သို့မဟုတ် အားနည်းမှု အဆင့်အတန်းအပေါ် အေမာမ်ကြီးများ၏ အမြင်များမှာလည်း ကွဲပြားနေတတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်သည် မိမိကိုယ်ကိုယ် ဤသို့ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့မိသည် - «ကျွမ်းကျင်သူ ပညာရှင်များပင်လျှင် ၎င်း၏ ပင်လယ်ပြင်ထဲ၌ လမ်းပျောက်နိုင်သည့် သောင်းနှင့်ချီသော ဟာဒီ့များအကြားတွင်၊ မွတ်စလင်တစ်ဦးသည် သူ၏ ရှရီအသ် တရားတော်အတွက် ဒုတိယအရေးကြီးဆုံးသော အရင်းအမြစ်ကို မည်သို့ လေ့လာနိုင်ပါမည်နည်း......?»

ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် အထင်ရှားဆုံးသော ဟာဒီ့ကျမ်းကြီးများကို ဆင့်ပြန်မှုနှင့် လေ့လာဆန်းစစ်မှု (ရိဝါယဟ် နှင့် ဒီရာယဟ်) ကဏ္ဍများအလိုက် ပြန်လည်လေ့လာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်၏ နှိမ့်ချသော သုတေသနကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ရာတွင် ဟာဒီ့ပညာရှင် အနည်းငယ်သာလျှင် ၎င်းတို့၏ ကျမ်းများ၌ မှန်ကန်မှု (ဆွဟီးဟ်) ကိုသာ ဖော်ပြရန် ကတိကဝတ်ပြုခဲ့ကြပြီး၊ ဟာဒီ့တစ်ခုကို လက်ခံရန်အတွက် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့် စံနှုန်းများကို သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့အနက် အရေးကြီးဆုံး ပညာရှင်များကို အေမာမ် သုယူသွီ က သူ၏ «အလ်-ဂျာမိအ် အလ်-ကဗီးရ်» ကျမ်း၏ အမှာစာတွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ကျမ်းများသည် «မှန်ကန်မှု (ဆွဟီးဟ်) အဖြစ် အမှတ်အသားပြုခံရသော ကျမ်းများ» ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်ကို ကျွန်ုပ်၏ အဘိုးဖြစ်သူ ဟာဒီ့ပညာရှင် အေမာမ် မုဟမ္မဒ် ဗင်န် ဂျာအ်ဖရ် အလ်-ကတ္တာနီ ကလည်း သူ၏ «အလ်-ရိစာလဟ် အလ်-မုစ်သသ်ရဖဟ် ဖီး ဘယားန် မရှ်ဟူးရ် ကုသုဗ် အလ်-စွန္နဟ် အလ်-မုရှရ်ရဖဟ်» ကျမ်းတွင် «၎င်းတို့အနက် ၎င်းတို့၏ ကျမ်းပြုသူများက မှန်ကန်မှု (ဆွဟီးဟ်) ကိုသာ ဖော်ပြရန် ကတိကဝတ်ပြုထားသော ကျမ်းများ ရှိသည်» ဟု အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုအေမာမ်ကြီးများသည် နဘီတမန်တော် ﷺ ထံမှ ဆင့်ပြန်လာသမျှ အရာရာတိုင်း၏ မှန်ကန်မှုကို အတည်ပြုနိုင်ရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ အချိန်၊ ဥစ္စာဓနနှင့် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု အားလုံးကို ပေးဆပ်ခဲ့ကြသည်။ ဟာဒီ့ပညာရှင် အေမာမ် အများစုသည် နဘီတမန်တော်၏ ဟာဒီ့များကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား သုံးမျိုး ခွဲခြားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်၊ ၎င်းတို့မှာ -

ဆွဟီးဟ် (မှန်ကန်သော)၊ ဟစန် (ကောင်းမွန်သော) နှင့် ဒွအီးဖ် (အားနည်းသော) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အသေးစိတ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -

ပထမ - ဆွဟီးဟ် ဟာဒီ့ (မှန်ကန်သော ဟာဒီ့) ဆိုသည်မှာ တရားမျှတ၍ ထိန်းသိမ်းမှုစွမ်းရည်ရှိသော ဆင့်ပြန်သူက အလားတူ တရားမျှတ၍ ထိန်းသိမ်းမှုစွမ်းရည်ရှိသော ဆင့်ပြန်သူထံမှ အစမှ အဆုံးတိုင်အောင် ဆင့်ပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို သုံးမျိုး ခွဲခြားနိုင်သည် -

မုသဝါသိရ် ဟာဒီ့ ဆိုသည်မှာ လိမ်လည်ရန် ပူးပေါင်းကြံစည်ဖို့ မဖြစ်နိုင်လောက်အောင် များပြားသော လူအုပ်စုတစ်စုမှ နောက်ထပ် လူအုပ်စုတစ်စုသို့ ဆင့်ကဲ သတင်းစကား ပါးခဲ့သော ဟာဒီ့ ဖြစ်သည်။

မရှ်ဟူးရ် ဟာဒီ့ ဆိုသည်မှာ အနည်းဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဆင့်ဆိုသူ သုံးဦးမှ ဆင့်ဆိုခဲ့သော ဟာဒီ့ ဖြစ်သည်။

အာဟားဒ် ဟာဒီ့ ဆိုသည်မှာ ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဆင့်ဆိုသူ တစ်ဦးတည်းကသာ သီးသန့် ဆင့်ဆိုခဲ့သည့် မှန်ကန်သော ဟာဒီ့ ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအချက်- ဟာစန် ဟာဒီ့ ဆိုသည်မှာ လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိသော အရည်အချင်းများအနက် အနိမ့်ဆုံးအဆင့် ပါဝင်နေသော ဟာဒီ့ ဖြစ်သည်။

တတိယအချက်- ဒအီးဖ် ဟာဒီ့ ဆိုသည်မှာ လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိသော အရည်အချင်း တစ်စုံတစ်ရာမျှ မပါဝင်သော ဟာဒီ့ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် အမျိုးအစားများစွာ ရှိသည်။

ကုဒ်စီ ဟာဒီ့များနှင့် ပတ်သက်၍မူ ၎င်းတို့မှာ တမန်တော်မြတ် ﷺ က တန်ခိုးတော် အနန္တနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ဖန်ဆင်းရှင် အရှင်မြတ်ထံမှတစ်ဆင့် ပြန်လည် ဆင့်ဆိုခဲ့သော ဟာဒီ့များ ဖြစ်သည်။ ဤဟာဒီ့များသည်လည်း အခြားသော တမန်တော်မြတ်၏ ဟာဒီ့များကဲ့သို့ပင် မှန်ကန်သော အဆင့်၊ ကောင်းမွန်သော အဆင့်၊ အားနည်းသော အဆင့်နှင့် အချို့မှာ လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အဆင့်ဟူ၍ ရှိကြသည်။

ဤကျယ်ပြန့်သော ဟာဒီ့ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအပေါ် အခြေခံ၍ ကျွန်ုပ်၏ ပထမဆုံးစာအုပ်ဖြစ်သော «ဆဖွတ် အယ်လ်-အဟာဒီ့ အယ်လ်-နဘာဝီယာ» တွင် မှန်ကန်သော ဟာဒီ့ကျမ်းပြု ဆရာကြီး အမြောက်အမြားက မှန်ကန်ကြောင်း သဘောတူညီထားသည့် ဟာဒီ့များကိုသာ အဓိကထား ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဟာဒီ့တစ်ခုကို အတွေးအခေါ်၊ နေရာဒေသနှင့် ခေတ်ကာလ မတူညီကြသော မှန်ကန်သည့် ဟာဒီ့ပညာရှင် အများအပြားက ထုတ်နုတ်တင်ပြထားသည်ဆိုပါက၊ ၎င်းမှာ ထိုပညာရှင် တစ်ဦးချင်းစီသည် မြတ်နိုးအပ်သော တမန်တော်မြတ် ﷺ ထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်း မှန်ကန်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ရန် တတ်နိုင်သမျှ အစွမ်းကုန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ထိုဟာဒီ့၏ ခိုင်မာမှုအတွက် အတွေးအခေါ်ပိုင်း၊ ပထဝီဝင်ပိုင်းနှင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များမှ အထောက်အထား ဖြစ်စေသည်။ ထို့ကြောင့် «ဆဖွတ် အယ်လ်-အဟာဒီ့» ပါ ဟာဒီ့များကို မြတ်နိုးအပ်သော တမန်တော်မြတ် ﷺ ထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အကြွင်းမဲ့ သေချာသည့် အဆင့်သို့ မြှင့်တင်ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ထိုပညာရှင်အားလုံးသည် မှားယွင်းမှု၊ ပေါ့ဆမှု သို့မဟုတ် ၎င်းတို့အားလုံးအပေါ် လှည့်ဖြားသွတ်သွင်းမှုတို့တွင် စုပေါင်းပါဝင်နေရန်မှာ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် «သင်တို့ အလုပ်လုပ်ကြလော့၊ လူတိုင်းသည် မိမိအတွက် ဖန်ဆင်းထားသည့် အရာဆီသို့ လွယ်ကူချောမွေ့စေလိမ့်မည်» ဟူသော မြတ်နိုးဖွယ် ဟာဒီ့တော်ကို မှန်ကန်သော ဟာဒီ့ကျမ်းပြု ဆရာကြီး ဆယ်ဦးထက်မက တင်ပြထားကြောင်း သိရှိရသောအခါ၊ ၎င်းသည် အမှန်ကန်ဆုံးသော ဟာဒီ့များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ကို အခိုင်အမာ ယုံကြည်စေသည်။

ထို့ကြောင့်ပင် ဟာဒီသ်ပညာရှင်ကြီးများမှ ထုတ်နုတ်တင်ပြသူ အရေအတွက် များပြားလေလေ၊ ထိုဟာဒီသ်၏ မှန်ကန်ခိုင်မာမှုအပေါ် ကျွန်ုပ်တို့၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုသည်လည်း ပိုမိုတိုးပွားလာလေလေဖြစ်သည်ဟု ကျွန်ုပ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် မှန်ကန်ခိုင်မာသော ဟာဒီသ်ကျမ်းပြု ဆရာကြီးအများအပြားက မှန်ကန်ကြောင်း သဘောတူညီထားကြသည့် အလွန်ထူးကဲလှသော ဟာဒီသ်ပေါင်း လေးထောင်ခန့်ကို ရွေးချယ်ခဲ့ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ယုံကြည်ချက်၊ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး၊ ပြစ်ဒဏ်များ၊ ကျင့်ဝတ်နီတိများ၊ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် အခြားသော မြင့်မြတ်သည့် ရှရီအသ်တရားတော်၏ ကဏ္ဍအသီးသီးကို လွှမ်းခြုံထားပါသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြင့်မြတ်သော ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်မြတ်နှင့်သော်လည်းကောင်း၊ မြင့်မြတ်သော ရှရီအသ်တရားတော်၏ ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် အခြေခံမူဝါဒများနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ အငြင်းပွားဖွယ်မရှိ အတည်ပြုပြီးသား သိပ္ပံပညာရပ်များနှင့်သော်လည်းကောင်း ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲမှု မရှိကြပေ။

ဤစာအုပ်တွင် ဆရာကြီးများ၏ အတိုကောက်အမှတ်အသားများကို ၎င်းတို့၏ ခေတ်ကာလ အစဉ်အတိုင်း ဖော်ပြထားပါသည်။ ဟာဒီသ်ပညာရှင်ကြီးများ (အလ္လားအရှင်မြတ်သည် ၎င်းတို့အပေါ် ကျေနပ်နှစ်သက်တော်မူပါစေ) အတွက် ကျွန်ုပ်ရွေးချယ်ထားသော၊ ဟာဒီသ်ပညာရှင် အများစုက သဘောတူလက်ခံထားသော အရေးကြီးဆုံး အတိုကောက်သင်္ကေတများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

(ခ) သည် အလ်-ဘူခါရီ အတွက်၊ (မ) သည် မွတ်စလင်မ် အတွက်၊ (က) သည် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး သဘောတူညီထားသော ဟာဒီသ်အတွက်၊ (ဒ) သည် အဘူ ဒါဝူးဒ် အတွက်၊ (တ) သည် အလ်-သီရ်မီဇီ အတွက်၊ (န) သည် အလ်-နစာအီ အတွက်၊ (ဟ) သည် အိဗ်နု မာဂျဟ် အတွက်၊ (လေးဦး) ဆိုသည်မှာ ဤလေးဦးစလုံးအတွက်၊ (သုံးဦး) ဆိုသည်မှာ အိဗ်နု မာဂျဟ်မှလွဲ၍ ကျန်သုံးဦးအတွက်၊ (ဟမ) သည် အဟ်မဒ် ဗင်န် ဟန်ဗလ် ၏ မွတ်စနဒ် ကျမ်းအတွက်၊ (အမ) သည် ၎င်း၏သားဖြစ်သူ အဗ်ဒုလ္လာဟ် ဖြည့်စွက်ထားသော ဟာဒီသ်များအတွက်၊ (က) သည် အလ်-ဟာကင်မ် ၏ မွတ်စ်သဒ်ရတ် ကျမ်းအတွက်၊ (ဟဗ) သည် အိဗ်နု ဟစ်ဗားန် ၏ ဆဟီးဟ် ကျမ်းအတွက်၊ (ခဇ) သည် အိဗ်နု ခုဇိုင်မဟ် ၏ ဆဟီးဟ် ကျမ်းအတွက်၊ (တဗ)၊ (တစ)၊ (တဆ) တို့သည် အလ်-သဗ်ရာနီ ၏ အလ်-ကဗီးရ်၊ အလ်-အောင်ဝ်စသ် နှင့် အလ်-ဆဂီးရ် ကျမ်းများအတွက်၊ (ဆ) သည် စအီးဒ် ဗင်န် မန်ဆူရ် ၏ စုနန် ကျမ်းအတွက်၊ (ခဒ) သည် အလ်-ဘူခါရီ ၏ အလ်-အဒပ်ဗ် ကျမ်းအတွက်၊ (တခ) သည် အလ်-ဘူခါရီ ၏ သမိုင်းကျမ်းအတွက်၊ (ဿ) သည် အလ်-ဿီယာ့အ် အလ်-မက္ကဒီစီ ၏ အလ်-မွတ်ခ်သာရဟ် ကျမ်းအတွက်၊ (ဖအီ) သည် အလ်-ရှာဖီအီ ၏ မွတ်စနဒ် ကျမ်းအတွက်၊ (ရှ) သည် အိဗ်နု အဘီ ရှိုင်ဗဟ် ၏ မွတ်စနဒ် မူဆန္နဖ် ကျမ်းအတွက်၊ (အဗ) သည် အဗ်ဒုရ် ရဇ်ဇားက် ၏ ဂျာမိအ် နှင့် မူဆန္နဖ် ကျမ်းအတွက်၊ (အ) သည် အဘူ ယအ်လာ ၏ မွတ်စနဒ် ကျမ်းအတွက်၊ (ကသ) သည် အလ်-ဒါရကွတ်သ်နီ ၏ စုနန် နှင့် အလ်-အဖ်ရာဒ် ကျမ်းအတွက်၊ (ဖရ) သည် အလ်-ဒိုင်လမီ ၏ ဖိရ်ဒေါင်းစ် ကျမ်းအတွက်၊ (ဟလ) သည် အဘူ နုအိုင်မ် ၏ ဟိလ်ယဟ် ကျမ်းအတွက်၊ (ဟဗ၊ ဟက) တို့သည် အလ်-ဗိုင်ဟကီ ၏ ရှုအဗုလ် အီမာန်၊ စုနန်၊ မအ်ရိဖဟ်၊ ဒါလာအိလုလ် နုဗူဝဟ် နှင့် အလ်-အက်စ်မာအ် ဝပ်စ် ဆိဖားသ် ကျမ်းများအတွက်၊ (အဒ) သည် အိဗ်နု အဒီ ၏ အလ်-ကာမိလ် ကျမ်းအတွက်၊ (အက) သည် အလ်-အုကိုင်လီ ၏ အလ်-ဿုအဖာအ် ကျမ်းအတွက်၊ (ခသ) သည် အလ်-ခသီးဗ် ၏ ဂျာမိအ် နှင့် သမိုင်းကျမ်းအတွက်၊ (မိ) သည် အလ်-ဒါရီမီ ၏ စုနန် ကျမ်းအတွက်၊ (သ) သည် အလ်-သယာလီစီ ၏ မွတ်စနဒ် ကျမ်းအတွက်၊ (ကရ) သည် အိဗ်နု အစာကိရ် ၏ သမိုင်းကျမ်းအတွက်၊ (ဗဇ) သည် အလ်-ဗဇ်ဇားရ် ၏ စုနန် ကျမ်းအတွက် ဖြစ်သည်။

ကျွန်ုပ်သည် ဤထူးကဲလှသော နဘီတမန်တော်၏ ဟာဒီသ်တော်များကို ကျွန်ုပ်၏ «ဆဖွတ် အလ်-အဟာဒီ့ အလ်-နဘာဝီယာ အလ်-ရှာရီဖာ» ကျမ်းမှ ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး «ဂျဝါမိအုလ် ကိလမ် အလ်-နဘာဝီ အလ်-ရှာရီဖ်» ဟု အမည်ပေးခဲ့ပါသည်။ ၎င်းတွင် မြင့်မြတ်သော တမန်တော် ﷺ ၏ ကြီးမြတ်မှု၊ ဉာဏ်ပညာ၊ အသိပညာ၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု၊ သည်းခံနိုင်မှု၊ သတ္တိဗျတ္တိ၊ မတရားမှုနှင့် မတရားပြုသူများကို တိုက်ဖျက်မှု၊ သမ္မာတရားကို တည်ဆောက်ပြီး မမှန်ကန်မှုများကို ပယ်ဖျက်မှုတို့ကို အတည်ပြုပေးသည့် အကောင်းဆုံးထဲမှ အကောင်းဆုံး ဟာဒီသ်တော်များ ပါဝင်ပါသည်။ ဤသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ သားသမီးများနှင့် အစ္စလာမ်သာသနာဝင် တစ်ရပ်လုံးအတွက် လမ်းပြမီးရှူးတန်ဆောင် ဖြစ်စေရန် ဖြစ်ပါသည်။

ကျွန်ုပ်သည် ကြီးမြတ်သော အစ္စလာမ်သာသနာတော်အတွက် ယေဘုယျအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြင့်မြတ်သော နဘီတမန်တော်၏ စွန္နသ်တော်အတွက် သီးသန့်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မွတ်စလင်မ်ထုတစ်ရပ်လုံး စည်းလုံးညီညွတ်စေရန် အထောက်အကူပြုမည့်၊ အစ္စလာမ်၏ ထာဝရဝိညာဉ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တန်ဖိုးများကို ကမ္ဘာ့အရှေ့မှ အနောက်အထိရှိသော ပညာတတ်များနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော တွေးခေါ်ရှင်များ၏ နှလုံးသားနှင့် ဦးနှောက်များထဲသို့ နီးကပ်စေမည့် ကြီးမြတ်သောအလုပ်တစ်ခုကို တင်ဆက်နိုင်ခဲ့ပါစေကြောင်း အလ္လားအရှင်မြတ်ထံ ရိုးသားစွာ ဆုတောင်းမေတ္တာရပ်ခံပါသည်။ အလ္လားအရှင်မြတ်သည် သမ္မာတရားကို မိန့်ကြားတော်မူပြီး မှန်ကန်သော လမ်းစဉ်သို့ ပို့ဆောင်တော်မူသောအရှင် ဖြစ်သည်။ အသိပညာရှင်တိုင်း၏ အထက်တွင် ပိုမိုသိရှိသောအရှင် ရှိတော်မူသည်ဟု မိန့်ကြားတော်မူသော အလ္လားအရှင်မြတ်အား ချီးမွမ်းထောပနာပြုပါသည်။ သင်တို့အပေါ်တွင် အလ္လားအရှင်မြတ်၏ ငြိမ်းချမ်းသာယာမှု၊ ကရုဏာတော်နှင့် မင်္ဂလာအပေါင်း သက်ရောက်ပါစေ။

ပရော်ဖက်ဆာ ဒေါက်တာ အဘဒ် အယ်လ်-ခာဒီရ် အယ်လ်-မက္ကီ အယ်လ်-ကတ္တာနီ
အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နှင့် အဆင့်မြင့်အစ္စလာမ်ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ

သူ ﷺ က ပြောပါသည်: «အလ္လားသည် ကျွန်တော်တို့ဆီမှ တစ်စုံတစ်ယောက် အရာတစ်ခုကို ကြားပြီး အဲဒီအတိုင်း တိတိကျကျ ပေးပို့ပေးသူကို ကောင်းမြတ်စေပါစေ။ ဖြစ်နိုင်သလို ပို့ခံရသူသည် ကြားသူထက် ပို၍ နားလည်သိမြင်နိုင်တတ်သည်။»