Rasullarga imon
Insonlar rasullarga muhtoj, chunki ular o‘zlariga yuborilganlar kabi odamlardandir: tug‘ilib, vafot etadi, ovqatlanadi va bozorlarda yuradi. Qadimiy ummatlar insonlarni elchi sifatida yuborishidan hayron bo‘lganlar, ammo Alloh ko‘rsatdiki, elchi o‘z xalqidan bo‘lishi kerak, shunda ular uni namuna qilib oladilar. Rasullarda hech qanday ilohiylik yo‘q; ular Alloh tomonidan izzatlangan, vahiy bilan tanlangan bandalardir.
Rasullarning ishonchliligi shariatni yetkazishda qat’iy hisoblanadi; Allohdan yetkazganda ular hohish-istaklariga ko‘ra gapirmaydilar. Dunyo bilan bog‘liq masalalar yoki vahiy tushmagan shaxsiy ijtihodlarda xatolik bo‘lishi mumkin; lekin Alloh ularni bu xatoga tasdiq qilmay, to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatadi — bu A’lochning vahyi haq qolgan mezon ekanligining dalillari, masalan ko‘rlik voqeasi va Badr asirlari hikoyalarida ham ko‘rinadi.
Muhammad ﷺ nabiylar zanjirining oxiri (xatam anbiya) bo‘lib, uning risolasi barcha insonlarga umumiy va har qanday zamon hamda makonga mosdir. Shariat katta darajada moslashuvchanlik bilan kelgan: aqida va ibodatlarga doir qat’iy, o‘zgarmas matnlar belgilangan, biroq muomalalar, ma’muriy va siyosiy ishlar bo‘yicha musulmonlarga umumiy manfaatni ta’minlash maqsadida ijtihod qilish uchun keng maydon qoldirilgan, bunda Islomning umumiy qoidalariga rioya qilish sharti mavjud.
Muhammad ﷺ ning shaxsiyati o‘zi bir mo‘jiza hisoblanadi; uning rostgo‘yligi, halolligi, sahobalari orasidagi kamtarligi va zohidona hayoti uning ulug‘vorligiga dalildir. U mukammal inson edi, ammo Alloh uni risola bilan ajratib, maxsus tayyorlagan; u insoniyat tarixida noyob namuna bo‘lib, Alloh Odam avlodidan uning kabi boshqasini yaratmagan ﷺ.
يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.
عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.
محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.
تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.